Chapter 4

गायत्रीहृदयम् नारद उवाच भगवन् देवदेवेश भूतभव्यजगत्प्रभो । कवचं च श्रुतं दिव्यं गायत्रीमन्त्रविग्रहम् ॥ १ ॥ अधुना श्रोतुमिच्छामि गायत्रीहृदयं परम् । यद्धारणाद्‍भवेत्युण्यं गायत्रीजपतोऽखिलम् ॥ २ ॥ श्रीनारायण उवाच देव्याश्च हृदयं प्रोक्तं नारदाथर्वणे स्फुटम् । तदेवाहं प्रवक्ष्यामि रहस्यातिरहस्यकम् ॥ ३ ॥ विराड्रूपां महादेवीं गायत्रीं वेदमातरम् । ध्यात्वा तस्यास्त्वथाङ्‌गेषु ध्यायेदेताश्च देवताः ॥ ४ ॥ पिण्डब्रह्माण्डयोरैक्याद्‍भावयेत्स्वतनौ तथा । देवीरूपे निजे देहे तन्मयत्वाय साधकः ॥ ५ ॥ नादेवोऽभ्यर्चयेद्देवमिति वेदविदो विदुः । ततोऽभेदाय काये स्वे भावयेद्देवता इमाः ॥ ६ ॥ अथ तत्सम्प्रवक्ष्यामि तन्मयत्वमथो भवेत् । गायत्रीहृदयस्यास्याप्यहमेव ऋषिः स्मृतः ॥ ७ ॥ गायत्रीच्छन्द उद्दिष्टं देवता परमेश्वरी । पूर्वोक्तेन प्रकारेण कुर्यादङ्‌गानि षट्क्रमात् । आसने विजने देशे ध्यायेदेकाग्रमानसः ॥ ८ ॥ न्यासः द्यौर्मूर्ध्नि दैवतम् । दन्तपङ्‌क्तावश्विनौ । उभे सन्ध्ये चोष्ठौ । मुखमग्निः । जिह्वा सरस्वती । ग्रीवायां तु बृहस्पतिः । स्तनयोर्वसवोऽष्टौ । बाह्वोर्मरुतः । हृदये पर्जन्यः । आकाशमुदरम् । नाभावन्तरिक्षम् । कट्यो- रिन्द्राग्नी । जघने विज्ञानघनः प्रजापतिः । कैलास- मलये ऊरू । विश्वेदेवा जान्वोः । जङ्‌घायां कौशिकः । गुह्यमयने । ऊरू पितरः । पादौ पृथिवी । वनस्पत- योऽङ्‌गुलीषु । ऋषयो रोमाणि । नखानि मुहूर्तानि । अस्थिषु ग्रहाः । असृङ्‌मांसमृतवः । संवत्सरा वै निमिषम् । अहोरात्रावादित्यश्चन्द्रमाः । प्रवरां दिव्यां गायत्रीं सहस्रनेत्रां शरणमहं प्रपद्ये । ॐ तत्सवितुर्वरेण्याय नमः । ॐ तत्पूर्वाजयाय नमः । तत्प्रातरादित्याय नमः । तत्प्रातरादित्यप्रतिष्ठायै नमः । प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति । सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति । सायंप्रातरधीयानो अपापो भवति । सर्वतीर्थेषु स्नातो भवति । सर्वैर्देवैर्ज्ञातो भवति । अवाच्यवचनात्पूतो भवति । अभक्ष्यभक्षणात्पूतो भवति । अभोज्यभोजनापूतो भवति । अचोष्यचोष- णात्पूतो भवति । असाध्यसाधनात्पूतो भवति । दुष्प्रतिग्रहशतसहस्रात्पूतो भवति । सर्वप्रतिग्रहात्पूतो भवति । पङ्‌क्तिदूषणात्पूतो भवति । अनृतवचनात्पूतो भवति । अथाब्रह्मचारी ब्रह्मचारी भवति । अनेन हृदयेनाधीतेन क्रतुसहस्रेणेष्टं भवति । षष्टिशत- सहस्रगायत्र्या जप्यानि फलानि भवन्ति । अष्टौ ब्राह्मणान्सम्यग्ग्राहयेत् । तस्य सिद्धिर्भवति । य इदं नित्यमधीयानो ब्राह्मणः प्रातः शुचिः सर्वपापैः प्रमुच्यत इति । ब्रह्मलोके महीयते । इत्याह भगवान् श्रीनारायणः । इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां द्वादशस्कन्धे गायत्रीहृदयं नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥

gāyatrīhṛdayam nārada uvāca bhagavan devadeveśa bhūtabhavyajagatprabho | kavacaṃ ca śrutaṃ divyaṃ gāyatrīmantravigraham || 1 || adhunā śrotumicchāmi gāyatrīhṛdayaṃ param | yaddhāraṇād‍bhavetyuṇyaṃ gāyatrījapato'khilam || 2 || śrīnārāyaṇa uvāca devyāśca hṛdayaṃ proktaṃ nāradātharvaṇe sphuṭam | tadevāhaṃ pravakṣyāmi rahasyātirahasyakam || 3 || virāḍrūpāṃ mahādevīṃ gāyatrīṃ vedamātaram | dhyātvā tasyāstvathāṅ‌geṣu dhyāyedetāśca devatāḥ || 4 || piṇḍabrahmāṇḍayoraikyād‍bhāvayetsvatanau tathā | devīrūpe nije dehe tanmayatvāya sādhakaḥ || 5 || nādevo'bhyarcayeddevamiti vedavido viduḥ | tato'bhedāya kāye sve bhāvayeddevatā imāḥ || 6 || atha tatsampravakṣyāmi tanmayatvamatho bhavet | gāyatrīhṛdayasyāsyāpyahameva ṛṣiḥ smṛtaḥ || 7 || gāyatrīcchanda uddiṣṭaṃ devatā parameśvarī | pūrvoktena prakāreṇa kuryādaṅ‌gāni ṣaṭkramāt | āsane vijane deśe dhyāyedekāgramānasaḥ || 8 || nyāsaḥ dyaurmūrdhni daivatam | dantapaṅ‌ktāvaśvinau | ubhe sandhye coṣṭhau | mukhamagniḥ | jihvā sarasvatī | grīvāyāṃ tu bṛhaspatiḥ | stanayorvasavo'ṣṭau | bāhvormarutaḥ | hṛdaye parjanyaḥ | ākāśamudaram | nābhāvantarikṣam | kaṭyo- rindrāgnī | jaghane vijñānaghanaḥ prajāpatiḥ | kailāsa- malaye ūrū | viśvedevā jānvoḥ | jaṅ‌ghāyāṃ kauśikaḥ | guhyamayane | ūrū pitaraḥ | pādau pṛthivī | vanaspata- yo'ṅ‌gulīṣu | ṛṣayo romāṇi | nakhāni muhūrtāni | asthiṣu grahāḥ | asṛṅ‌māṃsamṛtavaḥ | saṃvatsarā vai nimiṣam | ahorātrāvādityaścandramāḥ | pravarāṃ divyāṃ gāyatrīṃ sahasranetrāṃ śaraṇamahaṃ prapadye | oṃ tatsaviturvareṇyāya namaḥ | oṃ tatpūrvājayāya namaḥ | tatprātarādityāya namaḥ | tatprātarādityapratiṣṭhāyai namaḥ | prātaradhīyāno rātrikṛtaṃ pāpaṃ nāśayati | sāyamadhīyāno divasakṛtaṃ pāpaṃ nāśayati | sāyaṃprātaradhīyāno apāpo bhavati | sarvatīrtheṣu snāto bhavati | sarvairdevairjñāto bhavati | avācyavacanātpūto bhavati | abhakṣyabhakṣaṇātpūto bhavati | abhojyabhojanāpūto bhavati | acoṣyacoṣa- ṇātpūto bhavati | asādhyasādhanātpūto bhavati | duṣpratigrahaśatasahasrātpūto bhavati | sarvapratigrahātpūto bhavati | paṅ‌ktidūṣaṇātpūto bhavati | anṛtavacanātpūto bhavati | athābrahmacārī brahmacārī bhavati | anena hṛdayenādhītena kratusahasreṇeṣṭaṃ bhavati | ṣaṣṭiśata- sahasragāyatryā japyāni phalāni bhavanti | aṣṭau brāhmaṇānsamyaggrāhayet | tasya siddhirbhavati | ya idaṃ nityamadhīyāno brāhmaṇaḥ prātaḥ śuciḥ sarvapāpaiḥ pramucyata iti | brahmaloke mahīyate | ityāha bhagavān śrīnārāyaṇaḥ | iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvādaśaskandhe gāyatrīhṛdayaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ || 4 ||