Chapter 4

रुद्राक्षमाहात्म्यवर्णनम् नारद उवाच एवंभूतानुभावोऽयं रुद्राक्षो भवतानघ । वर्णितो महतां पूज्यः कारणं तत्र किं वद ॥ १ ॥ श्रीनारायण उवाच एवमेव पुरा पृष्टो भगवान् गिरिशः प्रभुः । षण्मुखेन च रुद्रस्तं यदुवाच शृणुष्व तत् ॥ २ ॥ ईश्वर उवाच शृणु षण्मुख तत्त्वेन कथयामि समासतः । त्रिपुरो नाम दैत्यस्तु पुराऽऽसीत्सर्वदुर्जयः ॥ ३ ॥ जितास्तेन सुराः सर्वे बह्मविष्ण्वादिदेवताः । सर्वैस्तु कथिते तस्मिंस्तदाहं त्रिपुरं प्रति ॥ ४ ॥ अचिन्तयं महाशस्त्रमघोराख्यं मनोहरम् । सर्वदेवमयं दिव्यं ज्वलन्तं घोररूपि यत् ॥ ५ ॥ त्रिपुरस्य वधार्थाय देवानां तारणाय च । सर्वविघ्नोपशमनमघोरास्त्रमचिन्तयम् ॥ ६ ॥ दिव्यवर्षसहस्रं तु चक्षुरुन्मीलितं मया । पश्चान्ममाकुलाक्षिभ्यः पतिता जलबिन्दवः ॥ ७ ॥ तत्राश्रुबिन्दुतो जाता महारुद्राक्षवृक्षकाः । ममाज्ञया महासेन सर्वेषां हितकाम्यया ॥ ८ ॥ बभूवुस्ते च रुद्राक्षा अष्टत्रिंशत्प्रभेदतः । सूर्यनेत्रसमुद्‌भूताः कपिला द्वादश स्मृताः ॥ ९ ॥ सोमनेत्रोत्थिताः श्वेतास्ते षोडशविधाः क्रमात् । वह्निनेत्रोद्‍भवाः कृष्णा दश भेदा भवन्ति हि ॥ १० ॥ श्वेतवर्णश्च रुद्राक्षो जातितो ब्राह्म उच्यते । क्षात्रो रक्तस्तथा मिश्रो वैश्यः कृष्णस्तु शूद्रकः ॥ ११ ॥ एकवक्त्रः शिवः साक्षाद्ब्रह्महत्यां व्यपोहति । द्विवक्त्रो देवदेव्यो स्याद्‌विविधं नाशयेदघम् ॥ १२ ॥ त्रिवक्त्रस्त्वनलः साक्षात्स्त्रीहत्यां दहति क्षणात् । चतुर्वक्त्रः स्वयं ब्रह्मा नरहत्यां व्यपोहति ॥ १३ ॥ पञ्चवक्त्रः स्वयं रुद्रः कालाग्निर्नाम नामतः । अभक्ष्यभक्षणोद्‌भूतैरगम्यागमनोद्‍भवैः ॥ १४ ॥ मुच्यते सर्वपापैस्तु पञ्चवक्त्रस्य धारणात् । षड्वक्त्रः कार्तिकेयस्तु स धार्यो दक्षिणे करे ॥ १५ ॥ ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । सप्तवक्त्रो महाभागो ह्यनङ्‌गो नाम नामतः ॥ १६ ॥ तद्धारणान्मुच्यते हि स्वर्णस्तेयादिपातकैः । अष्टवक्त्रो महासेन साक्षाद्देवो विनायकः ॥ १७ ॥ अन्तकूटं तूलकूटं स्वर्णकूटं तथैव च । दुष्टान्वयस्त्रियं वाथ संस्पृशंश्च गुरुस्त्रियम् ॥ १८ ॥ एवमादीनि पापानि हन्ति सर्वाणि धारणात् । विघ्नास्तस्य प्रणश्यन्ति याति चान्ते परं पदम् ॥ १९ ॥ भवन्त्येते गुणाः सर्वे ह्यष्टवक्त्रस्य धारणात् । नववक्त्रो भैरवस्तु धारयेद्वामबाहुके ॥ २० ॥ भुक्तिमुक्तिप्रदः प्रोक्तो मम तुल्यबलो भवेत् । भ्रूणहत्यासहस्राणि ब्रह्महत्याशतानि च ॥ २१ ॥ सद्यः प्रलयमायान्ति नववक्त्रस्य धारणात् । दशवक्त्रस्तु देवेशः साक्षाद्देवो जनार्दनः ॥ २२ ॥ ग्रहाश्चैव पिशाचाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः । पन्नगाश्चोपशाम्यन्ति दशवक्त्रस्य धारणात् ॥ २३ ॥ वक्त्रैकादशरुद्राक्षो रुद्रैकादशकं स्मृतम् । शिखायां धारयेद्यो वै तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ २४ ॥ अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च । गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम् ॥ २५ ॥ तत्फलं लभते शीघ्रं वक्त्रैकादशधारणात् । द्वादशास्यस्य रुद्राक्षस्यैव कर्णे तु धारणात् ॥ २६ ॥ आदित्यास्तोषिता नित्यं द्वादशास्ये व्यवस्थिताः । गोभेधे चाश्वमेधे च यत्फलं तदवाप्नुयात् ॥ २७ ॥ शृङ्‌गिणां शस्त्रिणां चैव व्याघ्रादीनां भयं न हि । न च व्याधिभयं तस्य नैव चाधिः प्रकीर्तितः ॥ २८ ॥ न च किञ्चिद्‍भयं तस्य न च व्याधिः प्रवर्तते । न कुतश्चिद्‍भयं तस्य सुखी चैवेश्वरो भवेत् ॥ २९ ॥ हस्त्यश्वमृगमार्जारसर्पमूषकदर्दुरान् । खरांश्च श्वशृगालांश्च हत्वा बहुविधानपि ॥ ३० ॥ मुच्यते नात्र सन्देहो वक्त्रद्वादशधारणात् । वक्त्रत्रयोदशो वत्स रुद्राक्षो यदि लभ्यते ॥ ३१ ॥ कार्तिकेयसमो ज्ञेयः सर्वकामार्थसिद्धिदः । रसो रसायनं चैव तस्य सर्वं प्रसिद्ध्यति ॥ ३२ ॥ तस्यैव सर्वभोग्यानि नात्र कार्या विचारणा । मातरं पितरं चैव भ्रातरं वा निहन्ति यः ॥ ३३ ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो धारणात्तस्य षण्मुख । चतुर्दशास्यो रुद्राक्षो यदि लभ्येत पुत्रक ॥ ३४ ॥ धारयेत्सततं मूर्ध्नि तस्य पिण्डः शिवस्य तु । किं मुने बहुनोक्तेन वर्णनेन पुनः पुनः ॥ ३५ ॥ पूज्यते सन्ततं देवैः प्राप्यते च परा गतिः । रुद्राक्ष एकः शिरसा धार्यो भक्त्या द्विजोत्तमैः ॥ ३६ ॥ षड्‌विंशद्‌भिः शिरोमाला पञ्चाशद्‌धृदयेन तु । कलाक्षैर्बाहुवलये अर्काक्षैर्मणिबन्धनम् ॥ ३७ ॥ अष्टोत्तरशतैर्माला पञ्चाशद्‌भिः षडानन । अथवा सप्तविंशत्या कृत्वा रुद्राक्षमालिकाम् ॥ ३८ ॥ धारणाद्वा जपाद्वापि ह्यनन्तं फलमश्नुते । अष्टोत्तरशतैर्माला रुद्राक्षैर्धार्यते यदि ॥ ३९ ॥ क्षणे क्षणेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति षण्मुख । त्रिःसप्तकुलमुद्धृत्य शिवलोके महीयते ॥ ४० ॥

rudrākṣamāhātmyavarṇanam nārada uvāca evaṃbhūtānubhāvo'yaṃ rudrākṣo bhavatānagha | varṇito mahatāṃ pūjyaḥ kāraṇaṃ tatra kiṃ vada || 1 || śrīnārāyaṇa uvāca evameva purā pṛṣṭo bhagavān giriśaḥ prabhuḥ | ṣaṇmukhena ca rudrastaṃ yaduvāca śṛṇuṣva tat || 2 || īśvara uvāca śṛṇu ṣaṇmukha tattvena kathayāmi samāsataḥ | tripuro nāma daityastu purā''sītsarvadurjayaḥ || 3 || jitāstena surāḥ sarve bahmaviṣṇvādidevatāḥ | sarvaistu kathite tasmiṃstadāhaṃ tripuraṃ prati || 4 || acintayaṃ mahāśastramaghorākhyaṃ manoharam | sarvadevamayaṃ divyaṃ jvalantaṃ ghorarūpi yat || 5 || tripurasya vadhārthāya devānāṃ tāraṇāya ca | sarvavighnopaśamanamaghorāstramacintayam || 6 || divyavarṣasahasraṃ tu cakṣurunmīlitaṃ mayā | paścānmamākulākṣibhyaḥ patitā jalabindavaḥ || 7 || tatrāśrubinduto jātā mahārudrākṣavṛkṣakāḥ | mamājñayā mahāsena sarveṣāṃ hitakāmyayā || 8 || babhūvuste ca rudrākṣā aṣṭatriṃśatprabhedataḥ | sūryanetrasamud‌bhūtāḥ kapilā dvādaśa smṛtāḥ || 9 || somanetrotthitāḥ śvetāste ṣoḍaśavidhāḥ kramāt | vahninetrod‍bhavāḥ kṛṣṇā daśa bhedā bhavanti hi || 10 || śvetavarṇaśca rudrākṣo jātito brāhma ucyate | kṣātro raktastathā miśro vaiśyaḥ kṛṣṇastu śūdrakaḥ || 11 || ekavaktraḥ śivaḥ sākṣādbrahmahatyāṃ vyapohati | dvivaktro devadevyo syād‌vividhaṃ nāśayedagham || 12 || trivaktrastvanalaḥ sākṣātstrīhatyāṃ dahati kṣaṇāt | caturvaktraḥ svayaṃ brahmā narahatyāṃ vyapohati || 13 || pañcavaktraḥ svayaṃ rudraḥ kālāgnirnāma nāmataḥ | abhakṣyabhakṣaṇod‌bhūtairagamyāgamanod‍bhavaiḥ || 14 || mucyate sarvapāpaistu pañcavaktrasya dhāraṇāt | ṣaḍvaktraḥ kārtikeyastu sa dhāryo dakṣiṇe kare || 15 || brahmahatyādibhiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ | saptavaktro mahābhāgo hyanaṅ‌go nāma nāmataḥ || 16 || taddhāraṇānmucyate hi svarṇasteyādipātakaiḥ | aṣṭavaktro mahāsena sākṣāddevo vināyakaḥ || 17 || antakūṭaṃ tūlakūṭaṃ svarṇakūṭaṃ tathaiva ca | duṣṭānvayastriyaṃ vātha saṃspṛśaṃśca gurustriyam || 18 || evamādīni pāpāni hanti sarvāṇi dhāraṇāt | vighnāstasya praṇaśyanti yāti cānte paraṃ padam || 19 || bhavantyete guṇāḥ sarve hyaṣṭavaktrasya dhāraṇāt | navavaktro bhairavastu dhārayedvāmabāhuke || 20 || bhuktimuktipradaḥ prokto mama tulyabalo bhavet | bhrūṇahatyāsahasrāṇi brahmahatyāśatāni ca || 21 || sadyaḥ pralayamāyānti navavaktrasya dhāraṇāt | daśavaktrastu deveśaḥ sākṣāddevo janārdanaḥ || 22 || grahāścaiva piśācāśca vetālā brahmarākṣasāḥ | pannagāścopaśāmyanti daśavaktrasya dhāraṇāt || 23 || vaktraikādaśarudrākṣo rudraikādaśakaṃ smṛtam | śikhāyāṃ dhārayedyo vai tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu || 24 || aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya ca | gavāṃ śatasahasrasya samyagdattasya yatphalam || 25 || tatphalaṃ labhate śīghraṃ vaktraikādaśadhāraṇāt | dvādaśāsyasya rudrākṣasyaiva karṇe tu dhāraṇāt || 26 || ādityāstoṣitā nityaṃ dvādaśāsye vyavasthitāḥ | gobhedhe cāśvamedhe ca yatphalaṃ tadavāpnuyāt || 27 || śṛṅ‌giṇāṃ śastriṇāṃ caiva vyāghrādīnāṃ bhayaṃ na hi | na ca vyādhibhayaṃ tasya naiva cādhiḥ prakīrtitaḥ || 28 || na ca kiñcid‍bhayaṃ tasya na ca vyādhiḥ pravartate | na kutaścid‍bhayaṃ tasya sukhī caiveśvaro bhavet || 29 || hastyaśvamṛgamārjārasarpamūṣakadardurān | kharāṃśca śvaśṛgālāṃśca hatvā bahuvidhānapi || 30 || mucyate nātra sandeho vaktradvādaśadhāraṇāt | vaktratrayodaśo vatsa rudrākṣo yadi labhyate || 31 || kārtikeyasamo jñeyaḥ sarvakāmārthasiddhidaḥ | raso rasāyanaṃ caiva tasya sarvaṃ prasiddhyati || 32 || tasyaiva sarvabhogyāni nātra kāryā vicāraṇā | mātaraṃ pitaraṃ caiva bhrātaraṃ vā nihanti yaḥ || 33 || mucyate sarvapāpebhyo dhāraṇāttasya ṣaṇmukha | caturdaśāsyo rudrākṣo yadi labhyeta putraka || 34 || dhārayetsatataṃ mūrdhni tasya piṇḍaḥ śivasya tu | kiṃ mune bahunoktena varṇanena punaḥ punaḥ || 35 || pūjyate santataṃ devaiḥ prāpyate ca parā gatiḥ | rudrākṣa ekaḥ śirasā dhāryo bhaktyā dvijottamaiḥ || 36 || ṣaḍ‌viṃśad‌bhiḥ śiromālā pañcāśad‌dhṛdayena tu | kalākṣairbāhuvalaye arkākṣairmaṇibandhanam || 37 || aṣṭottaraśatairmālā pañcāśad‌bhiḥ ṣaḍānana | athavā saptaviṃśatyā kṛtvā rudrākṣamālikām || 38 || dhāraṇādvā japādvāpi hyanantaṃ phalamaśnute | aṣṭottaraśatairmālā rudrākṣairdhāryate yadi || 39 || kṣaṇe kṣaṇe'śvamedhasya phalaṃ prāpnoti ṣaṇmukha | triḥsaptakulamuddhṛtya śivaloke mahīyate || 40 ||