Chapter 28

नारद उवाच निशामय मुनिश्रेष्ठ गदतो मम सत्कथाम् । मायाबलं सुदुर्ज्ञेयं मुनिभिर्योगवित्तमैः ॥ १ ॥ मायया मोहितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तमजया दुर्विभाव्यया ॥ २ ॥ कदाचित्सत्यलोकाद्वै श्वेतद्वीपे मनोहरे । गतोऽहं दर्शनाकाङ्क्षी हरेरद्‌भुतकर्मणः ॥ ३ ॥ वादयन्महतीं वीणां स्वरतानविभूषिताम् । गायत्रं गायमानस्तु साम सप्तस्वरान्वितम् ॥ ४ ॥ दृष्टो मया देवदेवश्चक्रपाणिर्गदाधरः । कौस्तुभोद्‌भासितोरस्को मेघश्यामश्चतुर्भुजः ॥ ५ ॥ पीताम्बरपरीधानो मुकुटाङ्गदराजितः । लक्ष्म्या सह विलासिन्या क्रीडमानो मुदा युतः ॥ ६ ॥ वीक्ष्य मां कमला देवी गतान्तर्धानमन्तिकात् । सर्वलक्षणसम्पन्ना सर्वभूषणभूषिता ॥ ७ ॥ नारीणां प्रवरा कान्ता रूपयौवनगर्विता । सुप्रिया वासुदेवस्य वरचामीकरप्रभा ॥ ८ ॥ अन्तर्गृहं गता दृष्ट्वा सिन्धुजां व्यञ्जनान्विताम् । मया पृष्टो देवदेवो वनमाली जगत्प्रभुः ॥ ९ ॥ भगवन्देवदेवेश पद्मनाभ सुरारिहन् । कथं च मा गता दृष्ट्वा मामागच्छन्तमन्तिकात् ॥ १० ॥ नाहं विटो न वा धूर्तः तापसोऽहं जगद्‌गुरो । जितेन्द्रियो जितक्रोधो जितमायो जनार्दन ॥ ११ ॥ नारद उवाच निशम्य वचनं किञ्चिद्‌गर्वयुक्तं जनार्दनः । उवाच मां स्मितं कृत्वा वीणावन्मधुरां गिरम् ॥ १२ ॥ विष्णुरुवाच नारदैवंविधा नीतिर्न स्थातव्यं कदाचन । पतिं विनान्यसानिध्ये कस्यचिद्योषया क्वचित् ॥ १३ ॥ माया सुदुर्जया विद्वन् योगिभिर्जितमारुतैः । सांख्यविद्‌भिर्निराहारैस्तापसैश्च जितेन्द्रियैः ॥ १४ ॥ देवैश्च मुनिशार्दूल यत्त्वयोक्तं वचोऽधुना । जितमायोऽस्मि गीतज्ञ नैवं वाच्यं कदाचन ॥ १५ ॥ नाहं शिवो न वा ब्रह्मा जेतुं तां प्रभवोऽप्यजाम् । मुनयः सनकाद्याश्च कस्त्वं केऽन्ये क्षमा जये ॥ १६ ॥ देवदेहं नृदेहं वा तिर्यग्देहमथापि वा । बिभृयाद्यः शरीरं च स कथं तां जयेदजाम् ॥ १७ ॥ त्रियुतस्तां कथं मायां जेतुं शक्तः पुमाम्भवेत् । वेदविद्योगविद्वापि सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः ॥ १८ ॥ कालोऽपि तस्या रूपं हि रूपहीनः स्वरूपकृत् । तद्वशे वर्तते देही विद्वान्मूर्खोऽथ मध्यमः ॥ १९ ॥ कालः करोति धर्मज्ञं कदाचिद्विकलं पुनः । स्वभावात्कर्मतो वापि दुर्ज्ञेयं तस्य चेष्टितम् ॥ २० ॥ नारद उवाच इत्युक्त्वा विरतो विष्णुरहं विस्मयमानसः । तमब्रवं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम् ॥ २१ ॥ रमापते कथंरूपा माया सा कीदृशी पुनः । कियद्‌बला क्व संस्थाना कस्याधारा वदस्व मे ॥ २२ ॥ द्रष्टुकामोऽस्मि तां मायां दर्शयाशु महीधर । ज्ञातुमिच्छामि तां सम्यक्प्रसादं कुरु मापते ॥ २३ ॥ विष्णुरुवाच त्रिगुणा साखिलाधारा सर्वज्ञा सर्वसम्मता । अजेयानेकरूपा च सर्वं व्याप्य स्थिता जगत् ॥ २४ ॥ दिदृक्षा यदि ते चित्ते नारदारोहणं कुरु । गरुडे मत्समेतोऽद्य गच्छावोऽन्यत्र साम्प्रतम् ॥ २५ ॥ दर्शयिष्यामि ते मायां दुर्जयामजितात्मभिः । दृष्ट्वा तां ब्रह्मपुत्र त्वं विषादे मा मनः कृथाः ॥ २६ ॥ इत्युक्त्वा देवदेवो मां सस्मार विनतासुतम् । स्मृतमात्रस्तु गरुडस्तदागाद्धरिसन्निधौ ॥ २७ ॥ आगतं गरुडं वीक्ष्य आरुरोह जनार्दनः । समारोप्य च मां पृष्ठे गमनाय कृतादरः ॥ २८ ॥ चलितो विनतापुत्रो वैकुण्ठाद्वायुवेगवान् । प्रेरितो यत्र कृष्णेन गन्तुकामेन काननम् ॥ २९ ॥ महावनानि दिव्यानि सरांसि सरितस्तथा । पुरग्रामाकरादींश्च खेटखर्वटगोव्रजान् ॥ ३० ॥ मुनीनामाश्रमान् रम्यान् वापीश्च सुमनोहराः । पल्वलानि विशालानि ह्रदान् पङ्कजभूषितान् ॥ ३१ ॥ मृगाणां च वराहाणां वृन्दान्यप्यवलोक्य च । गतावावां कान्यकुब्जसमीपं गरुडासनौ ॥ ३२ ॥ तत्र रम्यं सरो दिव्यं दृष्टं पङ्कजमण्डितम् । हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् ॥ ३३ ॥ नानावर्णैः प्रफुल्लैश्च पङ्कजैरुपरञ्जितम् । शुचि मिष्टजलं भृङ्गयूथनादविराजितम् ॥ ३४ ॥ मामाह भगवान् वीक्ष्य तडागं परमाद्‌भुतम् । स्पर्धकं चोदधेः क्षीरं मिष्टं वारि विशेषतः ॥ ३५ ॥ श्रीभगवानुवाच पश्य नारद गम्भीरं सरः सारसनादितम् । सर्वत्र पङ्कजैश्छन्नं स्वच्छनीरप्रपूरितम् ॥ ३६ ॥ अत्र स्नात्वा गमिष्यावः कान्यकुब्जं पुरोत्तमम् । इत्युक्त्वा गरुडादाशु मामुत्तार्य व्यतारयत् ॥ ३७ ॥ विहस्य भगवांस्तत्र जग्राह मम तर्जनीम् । स्तुवन्सरोवरं भूयस्तीरे मामनयत्प्रभुः ॥ ३८ ॥ विश्रम्य तटभागे तु स्निग्धच्छाये मनोहरे । मामुवाच मुने स्नानं कुरु त्वं विमले जले ॥ ३९ ॥ पश्चादहं करिष्यामि तडागेऽस्मिन्सुपावने । साधूनामिव चेतांसि जलानि निर्मलानि च ॥ ४० ॥ सुरभीणि परागैस्तु पङ्कजानां विशेषतः । इत्युक्तोऽहं भगवता मुक्त्वा वीणां मृगाजिनम् ॥ ४१ ॥ स्नानाय कृतधीस्तीरे गतः प्रेमसमन्वितः । पादौप्रक्षाल्य हस्तौच शिखां बद्ध्वा कुशग्रहम् ॥ ४२ ॥ कृत्वाऽऽचम्य शुचिस्तोये स्नातवानस्मि तज्जले । यदा तस्मिज्जले रम्ये स्नातोऽहं पश्यतो हरेः ॥ ४३ ॥ विहाय पौरुषं रूपं प्राप्तः स्त्रीत्वमनुत्तमम् । हरिर्गृहीत्वा वीणां मे तथा कृष्णाजिनं शुभम् ॥ ४४ ॥ आरुह्य गरुडं तूर्णं जगाम स्वगृहं क्षणात् । ततोऽहं स्त्रीत्वमापन्नश्चारुभूषणभूषितः ॥ ४५ ॥ तत्क्षणान्मनसो जाता पूर्वदेहस्य विस्मृतिः । विस्मृतोऽसौ जगन्नाथो महती विस्मृता पुनः ॥ ४६ ॥ सम्प्राप्य मोहिनीरूपं तडागान्निर्गतो बहिः । अपश्यं नलिनीजुष्टं सरस्तद्विमलोदकम् ॥ ४७ ॥ किमेतदिति मनसाकरवं विस्मयं मुहुः । एवं चिन्तयमानस्य नारीरूपधरस्य मे ॥ ४८ ॥ सहसा दृक्पथं प्राप्तस्तत्र तालध्वजो नृपः । गजाश्वरथवृन्दैश्च संवृतो रथसंस्थितः ॥ ४९ ॥ युवा भूषणसंवीतो देहवानिव मन्मथः । वीक्ष्य मां भूपतिस्तत्र दिव्यभूषणभूषिताम् ॥ ५० ॥ राकाचन्द्रमुखीं योषां विस्मयं परमं गतः । पप्रच्छ कासि कल्याणि कस्य पुत्री सुरस्य वा ॥ ५१ ॥ मानुषस्य च वा कान्ते गन्धर्वस्योरगस्य च । एकाकिनी कथं बाला रूपयौवनभूषिता ॥ ५२ ॥ विवाहिताथ कन्या वा सत्यं वद सुलोचने । किं पश्यसि सुकेशान्ते तडागेऽस्मिन्सुमध्यमे ॥ ५३ ॥ चिकीर्षितं पिकालापे ब्रूहि मन्मथमोहिनि । भुङ्क्षव भोगान्मरालाक्षि मया सह कृशोदरि । वाञ्छितान्मनसा नूनं कृत्वा मां पतिमुत्तमम् ॥ ५४ ॥ इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां षष्ठस्कन्धे नारदेन स्वस्त्रीत्वप्राप्तिवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः ॥ २८ ॥

nārada uvāca niśāmaya muniśreṣṭha gadato mama satkathām | māyābalaṃ sudurjñeyaṃ munibhiryogavittamaiḥ || 1 || māyayā mohitaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam | brahmādistambaparyantamajayā durvibhāvyayā || 2 || kadācitsatyalokādvai śvetadvīpe manohare | gato'haṃ darśanākāṅkṣī harerad‌bhutakarmaṇaḥ || 3 || vādayanmahatīṃ vīṇāṃ svaratānavibhūṣitām | gāyatraṃ gāyamānastu sāma saptasvarānvitam || 4 || dṛṣṭo mayā devadevaścakrapāṇirgadādharaḥ | kaustubhod‌bhāsitorasko meghaśyāmaścaturbhujaḥ || 5 || pītāmbaraparīdhāno mukuṭāṅgadarājitaḥ | lakṣmyā saha vilāsinyā krīḍamāno mudā yutaḥ || 6 || vīkṣya māṃ kamalā devī gatāntardhānamantikāt | sarvalakṣaṇasampannā sarvabhūṣaṇabhūṣitā || 7 || nārīṇāṃ pravarā kāntā rūpayauvanagarvitā | supriyā vāsudevasya varacāmīkaraprabhā || 8 || antargṛhaṃ gatā dṛṣṭvā sindhujāṃ vyañjanānvitām | mayā pṛṣṭo devadevo vanamālī jagatprabhuḥ || 9 || bhagavandevadeveśa padmanābha surārihan | kathaṃ ca mā gatā dṛṣṭvā māmāgacchantamantikāt || 10 || nāhaṃ viṭo na vā dhūrtaḥ tāpaso'haṃ jagad‌guro | jitendriyo jitakrodho jitamāyo janārdana || 11 || nārada uvāca niśamya vacanaṃ kiñcid‌garvayuktaṃ janārdanaḥ | uvāca māṃ smitaṃ kṛtvā vīṇāvanmadhurāṃ giram || 12 || viṣṇuruvāca nāradaivaṃvidhā nītirna sthātavyaṃ kadācana | patiṃ vinānyasānidhye kasyacidyoṣayā kvacit || 13 || māyā sudurjayā vidvan yogibhirjitamārutaiḥ | sāṃkhyavid‌bhirnirāhāraistāpasaiśca jitendriyaiḥ || 14 || devaiśca muniśārdūla yattvayoktaṃ vaco'dhunā | jitamāyo'smi gītajña naivaṃ vācyaṃ kadācana || 15 || nāhaṃ śivo na vā brahmā jetuṃ tāṃ prabhavo'pyajām | munayaḥ sanakādyāśca kastvaṃ ke'nye kṣamā jaye || 16 || devadehaṃ nṛdehaṃ vā tiryagdehamathāpi vā | bibhṛyādyaḥ śarīraṃ ca sa kathaṃ tāṃ jayedajām || 17 || triyutastāṃ kathaṃ māyāṃ jetuṃ śaktaḥ pumāmbhavet | vedavidyogavidvāpi sarvajño vijitendriyaḥ || 18 || kālo'pi tasyā rūpaṃ hi rūpahīnaḥ svarūpakṛt | tadvaśe vartate dehī vidvānmūrkho'tha madhyamaḥ || 19 || kālaḥ karoti dharmajñaṃ kadācidvikalaṃ punaḥ | svabhāvātkarmato vāpi durjñeyaṃ tasya ceṣṭitam || 20 || nārada uvāca ityuktvā virato viṣṇurahaṃ vismayamānasaḥ | tamabravaṃ jagannāthaṃ vāsudevaṃ sanātanam || 21 || ramāpate kathaṃrūpā māyā sā kīdṛśī punaḥ | kiyad‌balā kva saṃsthānā kasyādhārā vadasva me || 22 || draṣṭukāmo'smi tāṃ māyāṃ darśayāśu mahīdhara | jñātumicchāmi tāṃ samyakprasādaṃ kuru māpate || 23 || viṣṇuruvāca triguṇā sākhilādhārā sarvajñā sarvasammatā | ajeyānekarūpā ca sarvaṃ vyāpya sthitā jagat || 24 || didṛkṣā yadi te citte nāradārohaṇaṃ kuru | garuḍe matsameto'dya gacchāvo'nyatra sāmpratam || 25 || darśayiṣyāmi te māyāṃ durjayāmajitātmabhiḥ | dṛṣṭvā tāṃ brahmaputra tvaṃ viṣāde mā manaḥ kṛthāḥ || 26 || ityuktvā devadevo māṃ sasmāra vinatāsutam | smṛtamātrastu garuḍastadāgāddharisannidhau || 27 || āgataṃ garuḍaṃ vīkṣya āruroha janārdanaḥ | samāropya ca māṃ pṛṣṭhe gamanāya kṛtādaraḥ || 28 || calito vinatāputro vaikuṇṭhādvāyuvegavān | prerito yatra kṛṣṇena gantukāmena kānanam || 29 || mahāvanāni divyāni sarāṃsi saritastathā | puragrāmākarādīṃśca kheṭakharvaṭagovrajān || 30 || munīnāmāśramān ramyān vāpīśca sumanoharāḥ | palvalāni viśālāni hradān paṅkajabhūṣitān || 31 || mṛgāṇāṃ ca varāhāṇāṃ vṛndānyapyavalokya ca | gatāvāvāṃ kānyakubjasamīpaṃ garuḍāsanau || 32 || tatra ramyaṃ saro divyaṃ dṛṣṭaṃ paṅkajamaṇḍitam | haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam || 33 || nānāvarṇaiḥ praphullaiśca paṅkajairuparañjitam | śuci miṣṭajalaṃ bhṛṅgayūthanādavirājitam || 34 || māmāha bhagavān vīkṣya taḍāgaṃ paramād‌bhutam | spardhakaṃ codadheḥ kṣīraṃ miṣṭaṃ vāri viśeṣataḥ || 35 || śrībhagavānuvāca paśya nārada gambhīraṃ saraḥ sārasanāditam | sarvatra paṅkajaiśchannaṃ svacchanīraprapūritam || 36 || atra snātvā gamiṣyāvaḥ kānyakubjaṃ purottamam | ityuktvā garuḍādāśu māmuttārya vyatārayat || 37 || vihasya bhagavāṃstatra jagrāha mama tarjanīm | stuvansarovaraṃ bhūyastīre māmanayatprabhuḥ || 38 || viśramya taṭabhāge tu snigdhacchāye manohare | māmuvāca mune snānaṃ kuru tvaṃ vimale jale || 39 || paścādahaṃ kariṣyāmi taḍāge'sminsupāvane | sādhūnāmiva cetāṃsi jalāni nirmalāni ca || 40 || surabhīṇi parāgaistu paṅkajānāṃ viśeṣataḥ | ityukto'haṃ bhagavatā muktvā vīṇāṃ mṛgājinam || 41 || snānāya kṛtadhīstīre gataḥ premasamanvitaḥ | pādauprakṣālya hastauca śikhāṃ baddhvā kuśagraham || 42 || kṛtvā''camya śucistoye snātavānasmi tajjale | yadā tasmijjale ramye snāto'haṃ paśyato hareḥ || 43 || vihāya pauruṣaṃ rūpaṃ prāptaḥ strītvamanuttamam | harirgṛhītvā vīṇāṃ me tathā kṛṣṇājinaṃ śubham || 44 || āruhya garuḍaṃ tūrṇaṃ jagāma svagṛhaṃ kṣaṇāt | tato'haṃ strītvamāpannaścārubhūṣaṇabhūṣitaḥ || 45 || tatkṣaṇānmanaso jātā pūrvadehasya vismṛtiḥ | vismṛto'sau jagannātho mahatī vismṛtā punaḥ || 46 || samprāpya mohinīrūpaṃ taḍāgānnirgato bahiḥ | apaśyaṃ nalinījuṣṭaṃ sarastadvimalodakam || 47 || kimetaditi manasākaravaṃ vismayaṃ muhuḥ | evaṃ cintayamānasya nārīrūpadharasya me || 48 || sahasā dṛkpathaṃ prāptastatra tāladhvajo nṛpaḥ | gajāśvarathavṛndaiśca saṃvṛto rathasaṃsthitaḥ || 49 || yuvā bhūṣaṇasaṃvīto dehavāniva manmathaḥ | vīkṣya māṃ bhūpatistatra divyabhūṣaṇabhūṣitām || 50 || rākācandramukhīṃ yoṣāṃ vismayaṃ paramaṃ gataḥ | papraccha kāsi kalyāṇi kasya putrī surasya vā || 51 || mānuṣasya ca vā kānte gandharvasyoragasya ca | ekākinī kathaṃ bālā rūpayauvanabhūṣitā || 52 || vivāhitātha kanyā vā satyaṃ vada sulocane | kiṃ paśyasi sukeśānte taḍāge'sminsumadhyame || 53 || cikīrṣitaṃ pikālāpe brūhi manmathamohini | bhuṅkṣava bhogānmarālākṣi mayā saha kṛśodari | vāñchitānmanasā nūnaṃ kṛtvā māṃ patimuttamam || 54 || iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhaskandhe nāradena svastrītvaprāptivarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ || 28 ||