Chapter 6

ब्रह्मोवाच इति पृष्टा मया देवी विनयावनतेन च । उवाच वचनं श्लक्ष्णमाद्या भगवती हि सा ॥ १ ॥ देव्युवाच सदैकत्वं न भेदोऽस्ति सर्वदैव ममास्य च । योऽसौ साहमहं योऽसौ भेदोऽस्ति मतिविभ्रमात् ॥ २ ॥ आवयोरन्तरं सूक्ष्मं यो वेद मतिमान्हि सः । विमुक्तः स तु संसारान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ ३ ॥ एकमेवाद्वितीयं वै ब्रह्म नित्यं सनातनम् । द्वैतभावं पुनर्याति काल उत्पित्सुसंज्ञके ॥ ४ ॥ यथा दीपस्तथोपाधेर्योगात्सञ्जायते द्विधा । छायेवादर्शमध्ये वा प्रतिबिम्बं तथावयोः ॥ ५ ॥ भेद उत्पत्तिकाले वै सर्गार्थं प्रभवत्यज । दृश्यादृश्यविभेदोऽयं द्वैविध्ये सति सर्वथा ॥ ६ ॥ नाहं स्त्री न पुमांश्चाहं न क्लीबं सर्गसंक्षये । सर्गे सति विभेदः स्यात्कल्पितोऽयं धिया पुनः ॥ ७ ॥ अहं बुद्धिरहं श्रीश्च धृतिः कीर्तिः स्मृतिस्तथा । श्रद्धा मेधा दया लज्जा क्षुधा तृष्णा तथा क्षमा ॥ ८ ॥ कान्तिः शान्तिः पिपासा च निद्रा तन्द्रा जराजरा । विद्याविद्या स्पृहा वाञ्छा शक्तिश्चाशक्तिरेव च ॥ ९ ॥ वसा मज्जा च त्वक्चाहं दृष्टिर्वागनृतानृता । परा मध्या च पश्यन्ती नाड्योऽहं विविधाश्च याः ॥ १० ॥ किं नाहं पश्य संसारे मद्वियुक्तं किमस्ति हि । सर्वमेवाहमित्येवं निश्चयं विद्धि पद्मज ॥ ११ ॥ एतैर्मे निश्चितै रूपैर्विहीनं किं वदस्व मे । तस्मादहं विधे चास्मिन्सर्गे वै वितताभवम् ॥ १२ ॥ नूनं सर्वेषु देवेषु नानानामधरा ह्यहम् । भवामि शक्तिरूपेण करोमि च पराक्रमम् ॥ १३ ॥ गौरी ब्राह्मी तथा रौद्री वाराही वैष्णवी शिवा । वारूणी चाथ कौबेरी नारसिंही च वासवी ॥ १४ ॥ उत्पन्नेषु समस्तेषु कार्येषु प्रविशामि तान् । करोमि सर्वकार्याणि निमित्तं तं विधाय वै ॥ १५ ॥ जले शीतं तथा वह्नावौष्ण्यं ज्योतिर्दिवाकरे । निशानाथे हिमा कामं प्रभवामि यथा तथा ॥ १६ ॥ मया त्यक्तं विधे नूनं स्पन्दितुं न क्षमं भवेत् । जीवजातं च संसारे निश्चयोऽयं ब्रुवे त्वयि ॥ १७ ॥ अशक्तः शङ्करो हन्तुं दैत्यान्किल मयोज्झितः । शक्तिहीनं नरं ब्रूते लोकश्चैवातिदुर्बलम् ॥ १८ ॥ रुद्रहीनं विष्णुहीनं न वदन्ति जनाः किल । शक्तिहीनं यथा सर्वे प्रवदन्ति नराधमम् ॥ १९ ॥ पतितः स्खलितो भीतः शान्तः शत्रुवशं गतः । अशक्तः प्रोच्यते लोके नारुद्रः कोऽपि कथ्यते ॥ २० ॥ तद्विद्धि कारणं शक्तिर्यथा त्वं च सिसृक्षसि । भविता च यदा युक्तः शक्त्या कर्ता तदाखिलम् ॥ २१ ॥ तथा हरिस्तथा शंभुस्तथेन्द्रोऽथ विभावसुः । शशी सूर्यो यमस्त्वष्टा वरुणः पवनस्तथा ॥ २२ ॥ धरा स्थिरा तदा धर्तुं शक्तियुक्ता यदा भवेत् । अन्यथा चेदशक्ता स्यात्परमाणोश्च धारणे ॥ २३ ॥ तथा शेषस्तथा कूर्मो येऽन्ये सर्वे च दिग्गजाः । मद्युक्ता वै समर्थाश्च स्वानि कार्याणि साधितुम् ॥ २४ ॥ जलं पिबामि सकलं संहरामि विभावसुम् । पवनं स्तम्भयाम्यद्य यदिच्छामि तथाचरम् ॥ २५ ॥ तत्त्वानां चैव सर्वेषां कदापि कमलोद्‌भव । असतां भावसन्देहः कर्तव्यो न कदाचन ॥ २६ ॥ कदाचित्प्रागभावः स्यात्प्रध्वंसाभाव एव वा । मृत्पिण्डेषु कपालेषु घटाभावो यथा तथा ॥ २७ ॥ अद्यात्र पृथिवी नास्ति क्व गतेति विचारणे । सञ्जाता इति विज्ञेया अस्यास्तु परमाणवः ॥ २८ ॥ शाश्वतं क्षणिकं शून्यं नित्यानित्यं सकर्तुकम् । अहङ्काराग्रिमञ्चैव सप्तभेदैर्विवक्षितम् ॥ २९ ॥ गृहाणाज महतत्त्वमहङ्कारस्तदुद्‌भवः । ततः सर्वाणि भूतानि रचयस्व यथा पुरा ॥ ३० ॥ व्रजन्तु स्वानि धिष्ण्यानि विरच्य निवसन्तु वः । स्वानि स्वानि च कार्याणि कुर्वन्तु दैवभाविताः ॥ ३१ ॥ गृहाणेमां विधे शक्तिं सुरूपां चारुहासिनीम् । महासरस्वतीं नाम्ना रजोगुणयुतां वराम् ॥ ३२ ॥ श्वेताम्बरधरां दिव्यां दिव्यभूषणभूषिताम् । वरासनसमारूढां क्रीडार्थं सहचारिणीम् ॥ ३३ ॥ एषा सहचरी नित्यं भविष्यति वराङ्गना । मावमंस्था विभूतिं मे मत्वा पूज्यतमां प्रियाम् ॥ ३४ ॥ गच्छ त्वमनया सार्धं सत्यलोकं बताशु वै । बीजाच्चतुर्विधं सर्वं समुत्पादय साम्प्रतम् ॥ ३५ ॥ लिङ्गकोशाश्च जीवैस्तैः सहिताः कर्मभिस्तथा । वर्तन्ते संस्थिताः काले तान्कुरु त्वं यथा पुरा ॥ ३६ ॥ कालकर्मस्वभावाख्यैः कारणैः सकलं जगत् । स्वभावस्वगुणैर्युक्तं पूर्ववत्सचराचरम् ॥ ३७ ॥ माननीयस्त्वया विष्णुः पूजनीयश्च सर्वदा । सत्त्वगुणप्रधानत्वादधिकः सर्वतः सदा ॥ ३८ ॥ यदा यदा हि कार्यं वो भविष्यति दुरत्ययम् । करिष्यति पृथिव्यां वै अवतारं तदा हरिः ॥ ३९ ॥ तिर्यग्योनावथान्यत्र मानुषीं तनुमाश्रितः । दानवानां विनाशं वै करिष्यति जनार्दनः ॥ ४० ॥ भवोऽयं ते सहायश्च भविष्यति महाबलः । समुत्पाद्य सुरान्सर्वान्विहरस्व यथासुखम् ॥ ४१ ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या नानायज्ञैः सदक्षिणैः । यजिष्यन्ति विधानेन सर्वान्वः सुसमाहिताः ॥ ४२ ॥ मन्नामोच्चारणात्सर्वे मखेषु सकलेषु च । सदा तृप्ताश्च सन्तुष्टा भविष्यध्वं सुराः किल ॥ ४३ ॥ शिवश्च माननीयो वै सर्वथा यत्तमोगुणः । यज्ञकार्येषु सर्वेषु पूजनीयः प्रयत्‍नतः ॥ ४४ ॥ यदा पुनः सुराणां वै भयं दैत्याद्‌भविष्यति । शक्तयो मे तदोत्पन्ना हरिष्यन्ति सुविग्रहाः ॥ ४५ ॥ वाराही वैष्णवी गौरी नारसिंही सदाशिवा । एताश्चान्याश्च कार्याणि कुरु त्वं कमलोद्‌भव ॥ ४६ ॥ नवाक्षरमिमं मन्त्रं बीजध्यानयुतं सदा । जपन्सर्वाणि कार्याणि कुरु त्वं कमलोद्‌भव ॥ ४७ ॥ मन्त्राणामुत्तमोऽयं वै त्वं जानीहि महामते । हृदये ते सदा धार्यः सर्वकामार्थसिद्धये ॥ ४८ ॥ इत्युक्त्वा मां जगन्माता हरिं प्राह शुचिस्मिता । विष्णो व्रज गृहाणेमां महालक्ष्मीं मनोहराम् ॥ ४९ ॥ सदा वक्षःस्थले स्थाने भविता नात्र संशयः । क्रीडार्थं ते मया दत्ता शक्तिः सर्वार्थदा शिवा ॥ ५० ॥ त्वयेयं नावमन्तव्या माननीया च सर्वदा । लक्ष्मीनारायणाख्योऽयं योगो वै विहितो मया ॥ ५१ ॥ जीवनार्थं कृता यज्ञा देवानां सर्वथा मया । अविरोधेन सङ्गेन वर्तितव्यं त्रिभिः सदा ॥ ५२ ॥ त्वं च वेधाः शिवस्त्वेते देवा मद्‌गुणसम्भवाः । मान्याः पूज्याश्च सर्वेषां भविष्यन्ति न संशयः ॥ ५३ ॥ ये विभेदं करिष्यन्ति मानवा मूढचेतसः । निरयं ते गमिष्यन्ति विभेदान्नात्र संशयः ॥ ५४ ॥ यो हरिः स शिवः साक्षाद्यः शिवः स स्वयं हरिः । एतयोर्भेदमातिष्ठन्नरकाय भवेन्नरः ॥ ५५ ॥ तथैव द्रुहिणो ज्ञेयो नात्र कार्या विचारणा । अपरो गुणभेदोऽस्ति शृणु विष्णो ब्रवीमि ते ॥ ५६ ॥ मुख्यः सत्त्वगुणस्तेऽस्तु परमात्मविचिन्तने । गौणत्वेऽपि परौ ख्यातौ रजोगुणतमोगुणौ ॥ ५७ ॥ लक्ष्म्या सह विकारेषु नानाभेदेषु सर्वदा । रजोगुणयुतो भूत्वा विहरस्वानया सह ॥ ५८ ॥ वाग्बीजं कामराजं च मायाबीजं तृतीयकम् । मन्त्रोऽयं त्वं रमाकान्त मद्दत्तः परमार्थदः ॥ ५९ ॥ गृहीत्वा जप तं नित्यं विहरस्व यथासुखम् । न ते मृत्युभयं विष्णो न कालप्रभवं भयम् ॥ ६० ॥ यावदेष विहारो मे भविष्यति सुनिश्चयः । संहरिष्याम्यहं सर्वं यदा विश्वं चराचरम् ॥ ६१ ॥ भवन्तोऽपि तदा नूनं मयि लीना भविष्यथ । स्मर्तव्योऽयं सदा मन्त्रः कामदो मोक्षदस्तथा ॥ ६२ ॥ उद्‌गीथेन च संयुक्तः कर्तव्यः शुभमिच्छता । कारयित्वाथ वैकुण्ठं वस्तव्यं पुरुषोत्तम ॥ ६३ ॥ विहरस्व यथाकामं चिन्तयन्मां सनातनीम् । ब्रह्मोवाच इत्युक्त्वा वासुदेवं सा त्रिगुणा प्रकृतिः परा ॥ ६४ ॥ निर्गुणा शङ्करं देवमवोचदमृतं वचः । देव्युवाच गृहाण हरगौरीं त्वं महाकालीं मनोहराम् ॥ ६५ ॥ कैलासं कारयित्वा च विहरस्व यथासुखम् । मुख्यस्तमोगुणस्तेऽस्तु गौणौ सत्त्वरजोगुणौ ॥ ६६ ॥ विहरासुरनाशार्थं रजोगुणतमोगुणौ । तपस्तप्तं तथा कर्तुं स्मरणं परमात्मनः ॥ ६७ ॥ सर्वसत्त्वगुणः शान्तो गृहीतव्यः सदानघ । सर्वथा त्रिगुणा यूयं सृष्टिस्थित्यन्तकारकाः ॥ ६८ ॥ एभिर्विहीनं संसारे वस्तु नैवात्र कुत्रचित् । वस्तुमात्रं तु यद्‌‌दृश्यं संसारे त्रिगुणं हि तत् ॥ ६९ ॥ दृश्यं च निर्गुणं लोके न भूतं नो भविष्यति । निर्गुणः परमात्मासौ न तु दृश्यः कदाचन ॥ ७० ॥ सगुणा निर्गुणा चाहं समये शङ्करोत्तमा । सदाहं कारणं शम्भो न च कार्यं कदाचन ॥ ७१ ॥ सगुणा कारणत्वाद्वै निर्गुणा पुरुषान्तिके । महत्तत्त्वमहङ्कारो गुणाः शब्दादयस्तथा ॥ ७२ ॥ कार्यकारणरूपेण संसरन्ते त्वहर्निशम् ॥ सदुद्‌भूतस्त्वहङ्कारस्तेनाहं कारणं शिवा ॥ ७३ ॥ अहङ्कारश्च मे कार्यं त्रिगुणोऽसौ प्रतिष्ठितः । अहङ्कारान्महत्तत्त्वं बुद्धिः सा परिकीर्तिता ॥ ७४ ॥ महत्तत्त्वं हि कार्यं स्यादहङ्कारो हि कारणम् । तन्मात्राणि त्वहङ्कारादुत्पद्यन्ते सदैव हि ॥ ७५ ॥ कारणं पञ्चभूतानां तानि सर्वसमुद्‌भवे । कर्मेन्द्रियाणि पंचैव पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि च ॥ ७६ ॥ महाभूतानि पञ्चैव मनः षोडशमेव च । कार्यञ्च कारणञ्चैव गणोऽयं षोडशात्मकः ॥ ७७ ॥ परमात्मा पुमानाद्यो न कार्यं न च कारणम् । एवं समुद्‌भवः शम्भो सर्वेषामादिसम्भवे ॥ ७८ ॥ संक्षेपेण मया प्रोक्तस्तव तत्र समुद्‌भवः । व्रजन्त्वद्य विमानेन कार्यार्थं मम सत्तमाः ॥ ७९ ॥ स्मरणाद्दर्शनं तुभ्यं दास्येऽहं विषमे स्थिते । स्मर्तव्याहं सदा देवाः परमात्मा सनातनः ॥ ८० ॥ उभयोः स्मरणादेव कार्यसिद्धिरसंशयम् । ब्रह्मोवाच इत्युक्त्वा विससर्जास्मान्दत्त्वा शक्तीः सुसंस्कृताः ॥ ८१ ॥ विष्णवेऽथ महालक्ष्मीं महाकालीं शिवाय च । महासरस्वतीं मह्यं स्थानात्तस्माद्विसर्जिताः ॥ ८२ ॥ स्थलान्तरं समासाद्य ते जाताः पुरुषा वयम् । चिन्तयन्तः स्वरूपं तत्प्रभावं परमाद्‌भुतम् ॥ ८३ ॥ विमानं तत्समासाद्य संरूढास्तत्र वै त्रयः । न द्वीपोऽसौ न सा देवी सुधासिन्धुस्तथैव च ॥ पुनर्दृष्टं विमानं वै तत्रास्माभिर्न चान्यथा ॥ ८४ ॥ आसाद्य तस्मिन्वितते विमाने प्राप्ता वयं पङ्कजसन्निधौ च । महार्णवे यत्र हतौ दुरत्ययौ मुरारिणा तौ मधुकैटभाख्यौ ॥ ८५ ॥

brahmovāca iti pṛṣṭā mayā devī vinayāvanatena ca | uvāca vacanaṃ ślakṣṇamādyā bhagavatī hi sā || 1 || devyuvāca sadaikatvaṃ na bhedo'sti sarvadaiva mamāsya ca | yo'sau sāhamahaṃ yo'sau bhedo'sti mativibhramāt || 2 || āvayorantaraṃ sūkṣmaṃ yo veda matimānhi saḥ | vimuktaḥ sa tu saṃsārānmucyate nātra saṃśayaḥ || 3 || ekamevādvitīyaṃ vai brahma nityaṃ sanātanam | dvaitabhāvaṃ punaryāti kāla utpitsusaṃjñake || 4 || yathā dīpastathopādheryogātsañjāyate dvidhā | chāyevādarśamadhye vā pratibimbaṃ tathāvayoḥ || 5 || bheda utpattikāle vai sargārthaṃ prabhavatyaja | dṛśyādṛśyavibhedo'yaṃ dvaividhye sati sarvathā || 6 || nāhaṃ strī na pumāṃścāhaṃ na klībaṃ sargasaṃkṣaye | sarge sati vibhedaḥ syātkalpito'yaṃ dhiyā punaḥ || 7 || ahaṃ buddhirahaṃ śrīśca dhṛtiḥ kīrtiḥ smṛtistathā | śraddhā medhā dayā lajjā kṣudhā tṛṣṇā tathā kṣamā || 8 || kāntiḥ śāntiḥ pipāsā ca nidrā tandrā jarājarā | vidyāvidyā spṛhā vāñchā śaktiścāśaktireva ca || 9 || vasā majjā ca tvakcāhaṃ dṛṣṭirvāganṛtānṛtā | parā madhyā ca paśyantī nāḍyo'haṃ vividhāśca yāḥ || 10 || kiṃ nāhaṃ paśya saṃsāre madviyuktaṃ kimasti hi | sarvamevāhamityevaṃ niścayaṃ viddhi padmaja || 11 || etairme niścitai rūpairvihīnaṃ kiṃ vadasva me | tasmādahaṃ vidhe cāsminsarge vai vitatābhavam || 12 || nūnaṃ sarveṣu deveṣu nānānāmadharā hyaham | bhavāmi śaktirūpeṇa karomi ca parākramam || 13 || gaurī brāhmī tathā raudrī vārāhī vaiṣṇavī śivā | vārūṇī cātha kauberī nārasiṃhī ca vāsavī || 14 || utpanneṣu samasteṣu kāryeṣu praviśāmi tān | karomi sarvakāryāṇi nimittaṃ taṃ vidhāya vai || 15 || jale śītaṃ tathā vahnāvauṣṇyaṃ jyotirdivākare | niśānāthe himā kāmaṃ prabhavāmi yathā tathā || 16 || mayā tyaktaṃ vidhe nūnaṃ spandituṃ na kṣamaṃ bhavet | jīvajātaṃ ca saṃsāre niścayo'yaṃ bruve tvayi || 17 || aśaktaḥ śaṅkaro hantuṃ daityānkila mayojjhitaḥ | śaktihīnaṃ naraṃ brūte lokaścaivātidurbalam || 18 || rudrahīnaṃ viṣṇuhīnaṃ na vadanti janāḥ kila | śaktihīnaṃ yathā sarve pravadanti narādhamam || 19 || patitaḥ skhalito bhītaḥ śāntaḥ śatruvaśaṃ gataḥ | aśaktaḥ procyate loke nārudraḥ ko'pi kathyate || 20 || tadviddhi kāraṇaṃ śaktiryathā tvaṃ ca sisṛkṣasi | bhavitā ca yadā yuktaḥ śaktyā kartā tadākhilam || 21 || tathā haristathā śaṃbhustathendro'tha vibhāvasuḥ | śaśī sūryo yamastvaṣṭā varuṇaḥ pavanastathā || 22 || dharā sthirā tadā dhartuṃ śaktiyuktā yadā bhavet | anyathā cedaśaktā syātparamāṇośca dhāraṇe || 23 || tathā śeṣastathā kūrmo ye'nye sarve ca diggajāḥ | madyuktā vai samarthāśca svāni kāryāṇi sādhitum || 24 || jalaṃ pibāmi sakalaṃ saṃharāmi vibhāvasum | pavanaṃ stambhayāmyadya yadicchāmi tathācaram || 25 || tattvānāṃ caiva sarveṣāṃ kadāpi kamalod‌bhava | asatāṃ bhāvasandehaḥ kartavyo na kadācana || 26 || kadācitprāgabhāvaḥ syātpradhvaṃsābhāva eva vā | mṛtpiṇḍeṣu kapāleṣu ghaṭābhāvo yathā tathā || 27 || adyātra pṛthivī nāsti kva gateti vicāraṇe | sañjātā iti vijñeyā asyāstu paramāṇavaḥ || 28 || śāśvataṃ kṣaṇikaṃ śūnyaṃ nityānityaṃ sakartukam | ahaṅkārāgrimañcaiva saptabhedairvivakṣitam || 29 || gṛhāṇāja mahatattvamahaṅkārastadud‌bhavaḥ | tataḥ sarvāṇi bhūtāni racayasva yathā purā || 30 || vrajantu svāni dhiṣṇyāni viracya nivasantu vaḥ | svāni svāni ca kāryāṇi kurvantu daivabhāvitāḥ || 31 || gṛhāṇemāṃ vidhe śaktiṃ surūpāṃ cāruhāsinīm | mahāsarasvatīṃ nāmnā rajoguṇayutāṃ varām || 32 || śvetāmbaradharāṃ divyāṃ divyabhūṣaṇabhūṣitām | varāsanasamārūḍhāṃ krīḍārthaṃ sahacāriṇīm || 33 || eṣā sahacarī nityaṃ bhaviṣyati varāṅganā | māvamaṃsthā vibhūtiṃ me matvā pūjyatamāṃ priyām || 34 || gaccha tvamanayā sārdhaṃ satyalokaṃ batāśu vai | bījāccaturvidhaṃ sarvaṃ samutpādaya sāmpratam || 35 || liṅgakośāśca jīvaistaiḥ sahitāḥ karmabhistathā | vartante saṃsthitāḥ kāle tānkuru tvaṃ yathā purā || 36 || kālakarmasvabhāvākhyaiḥ kāraṇaiḥ sakalaṃ jagat | svabhāvasvaguṇairyuktaṃ pūrvavatsacarācaram || 37 || mānanīyastvayā viṣṇuḥ pūjanīyaśca sarvadā | sattvaguṇapradhānatvādadhikaḥ sarvataḥ sadā || 38 || yadā yadā hi kāryaṃ vo bhaviṣyati duratyayam | kariṣyati pṛthivyāṃ vai avatāraṃ tadā hariḥ || 39 || tiryagyonāvathānyatra mānuṣīṃ tanumāśritaḥ | dānavānāṃ vināśaṃ vai kariṣyati janārdanaḥ || 40 || bhavo'yaṃ te sahāyaśca bhaviṣyati mahābalaḥ | samutpādya surānsarvānviharasva yathāsukham || 41 || brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā nānāyajñaiḥ sadakṣiṇaiḥ | yajiṣyanti vidhānena sarvānvaḥ susamāhitāḥ || 42 || mannāmoccāraṇātsarve makheṣu sakaleṣu ca | sadā tṛptāśca santuṣṭā bhaviṣyadhvaṃ surāḥ kila || 43 || śivaśca mānanīyo vai sarvathā yattamoguṇaḥ | yajñakāryeṣu sarveṣu pūjanīyaḥ prayat‍nataḥ || 44 || yadā punaḥ surāṇāṃ vai bhayaṃ daityād‌bhaviṣyati | śaktayo me tadotpannā hariṣyanti suvigrahāḥ || 45 || vārāhī vaiṣṇavī gaurī nārasiṃhī sadāśivā | etāścānyāśca kāryāṇi kuru tvaṃ kamalod‌bhava || 46 || navākṣaramimaṃ mantraṃ bījadhyānayutaṃ sadā | japansarvāṇi kāryāṇi kuru tvaṃ kamalod‌bhava || 47 || mantrāṇāmuttamo'yaṃ vai tvaṃ jānīhi mahāmate | hṛdaye te sadā dhāryaḥ sarvakāmārthasiddhaye || 48 || ityuktvā māṃ jaganmātā hariṃ prāha śucismitā | viṣṇo vraja gṛhāṇemāṃ mahālakṣmīṃ manoharām || 49 || sadā vakṣaḥsthale sthāne bhavitā nātra saṃśayaḥ | krīḍārthaṃ te mayā dattā śaktiḥ sarvārthadā śivā || 50 || tvayeyaṃ nāvamantavyā mānanīyā ca sarvadā | lakṣmīnārāyaṇākhyo'yaṃ yogo vai vihito mayā || 51 || jīvanārthaṃ kṛtā yajñā devānāṃ sarvathā mayā | avirodhena saṅgena vartitavyaṃ tribhiḥ sadā || 52 || tvaṃ ca vedhāḥ śivastvete devā mad‌guṇasambhavāḥ | mānyāḥ pūjyāśca sarveṣāṃ bhaviṣyanti na saṃśayaḥ || 53 || ye vibhedaṃ kariṣyanti mānavā mūḍhacetasaḥ | nirayaṃ te gamiṣyanti vibhedānnātra saṃśayaḥ || 54 || yo hariḥ sa śivaḥ sākṣādyaḥ śivaḥ sa svayaṃ hariḥ | etayorbhedamātiṣṭhannarakāya bhavennaraḥ || 55 || tathaiva druhiṇo jñeyo nātra kāryā vicāraṇā | aparo guṇabhedo'sti śṛṇu viṣṇo bravīmi te || 56 || mukhyaḥ sattvaguṇaste'stu paramātmavicintane | gauṇatve'pi parau khyātau rajoguṇatamoguṇau || 57 || lakṣmyā saha vikāreṣu nānābhedeṣu sarvadā | rajoguṇayuto bhūtvā viharasvānayā saha || 58 || vāgbījaṃ kāmarājaṃ ca māyābījaṃ tṛtīyakam | mantro'yaṃ tvaṃ ramākānta maddattaḥ paramārthadaḥ || 59 || gṛhītvā japa taṃ nityaṃ viharasva yathāsukham | na te mṛtyubhayaṃ viṣṇo na kālaprabhavaṃ bhayam || 60 || yāvadeṣa vihāro me bhaviṣyati suniścayaḥ | saṃhariṣyāmyahaṃ sarvaṃ yadā viśvaṃ carācaram || 61 || bhavanto'pi tadā nūnaṃ mayi līnā bhaviṣyatha | smartavyo'yaṃ sadā mantraḥ kāmado mokṣadastathā || 62 || ud‌gīthena ca saṃyuktaḥ kartavyaḥ śubhamicchatā | kārayitvātha vaikuṇṭhaṃ vastavyaṃ puruṣottama || 63 || viharasva yathākāmaṃ cintayanmāṃ sanātanīm | brahmovāca ityuktvā vāsudevaṃ sā triguṇā prakṛtiḥ parā || 64 || nirguṇā śaṅkaraṃ devamavocadamṛtaṃ vacaḥ | devyuvāca gṛhāṇa haragaurīṃ tvaṃ mahākālīṃ manoharām || 65 || kailāsaṃ kārayitvā ca viharasva yathāsukham | mukhyastamoguṇaste'stu gauṇau sattvarajoguṇau || 66 || viharāsuranāśārthaṃ rajoguṇatamoguṇau | tapastaptaṃ tathā kartuṃ smaraṇaṃ paramātmanaḥ || 67 || sarvasattvaguṇaḥ śānto gṛhītavyaḥ sadānagha | sarvathā triguṇā yūyaṃ sṛṣṭisthityantakārakāḥ || 68 || ebhirvihīnaṃ saṃsāre vastu naivātra kutracit | vastumātraṃ tu yad‌‌dṛśyaṃ saṃsāre triguṇaṃ hi tat || 69 || dṛśyaṃ ca nirguṇaṃ loke na bhūtaṃ no bhaviṣyati | nirguṇaḥ paramātmāsau na tu dṛśyaḥ kadācana || 70 || saguṇā nirguṇā cāhaṃ samaye śaṅkarottamā | sadāhaṃ kāraṇaṃ śambho na ca kāryaṃ kadācana || 71 || saguṇā kāraṇatvādvai nirguṇā puruṣāntike | mahattattvamahaṅkāro guṇāḥ śabdādayastathā || 72 || kāryakāraṇarūpeṇa saṃsarante tvaharniśam || sadud‌bhūtastvahaṅkārastenāhaṃ kāraṇaṃ śivā || 73 || ahaṅkāraśca me kāryaṃ triguṇo'sau pratiṣṭhitaḥ | ahaṅkārānmahattattvaṃ buddhiḥ sā parikīrtitā || 74 || mahattattvaṃ hi kāryaṃ syādahaṅkāro hi kāraṇam | tanmātrāṇi tvahaṅkārādutpadyante sadaiva hi || 75 || kāraṇaṃ pañcabhūtānāṃ tāni sarvasamud‌bhave | karmendriyāṇi paṃcaiva pañca jñānendriyāṇi ca || 76 || mahābhūtāni pañcaiva manaḥ ṣoḍaśameva ca | kāryañca kāraṇañcaiva gaṇo'yaṃ ṣoḍaśātmakaḥ || 77 || paramātmā pumānādyo na kāryaṃ na ca kāraṇam | evaṃ samud‌bhavaḥ śambho sarveṣāmādisambhave || 78 || saṃkṣepeṇa mayā proktastava tatra samud‌bhavaḥ | vrajantvadya vimānena kāryārthaṃ mama sattamāḥ || 79 || smaraṇāddarśanaṃ tubhyaṃ dāsye'haṃ viṣame sthite | smartavyāhaṃ sadā devāḥ paramātmā sanātanaḥ || 80 || ubhayoḥ smaraṇādeva kāryasiddhirasaṃśayam | brahmovāca ityuktvā visasarjāsmāndattvā śaktīḥ susaṃskṛtāḥ || 81 || viṣṇave'tha mahālakṣmīṃ mahākālīṃ śivāya ca | mahāsarasvatīṃ mahyaṃ sthānāttasmādvisarjitāḥ || 82 || sthalāntaraṃ samāsādya te jātāḥ puruṣā vayam | cintayantaḥ svarūpaṃ tatprabhāvaṃ paramād‌bhutam || 83 || vimānaṃ tatsamāsādya saṃrūḍhāstatra vai trayaḥ | na dvīpo'sau na sā devī sudhāsindhustathaiva ca || punardṛṣṭaṃ vimānaṃ vai tatrāsmābhirna cānyathā || 84 || āsādya tasminvitate vimāne prāptā vayaṃ paṅkajasannidhau ca | mahārṇave yatra hatau duratyayau murāriṇā tau madhukaiṭabhākhyau || 85 ||