Chapter 27

श्रीनारायण उवाव स्तुत्वानेन सोऽश्वपतिः सम्पूज्य विधिपूर्वकम् । ददर्श तत्र तां देवीं सहस्रार्कसमप्रभाम् ॥ १ ॥ उवाच सा च राजानं प्रसन्ना सस्मिता सती । यथा माता स्वपुत्रं च द्योतयन्ती दिशस्त्विषा ॥ २ ॥ सावित्र्युवाच जानाम्यहं महाराज यत्ते मनसि वाञ्छितम् । वाञ्छितं तव पत्‍न्याश्च सर्वं दास्यामि निश्चितम् ॥ ३ ॥ साध्वी कन्याभिलाषं च करोति तव कामिनी । त्वं प्रार्थयसि पुत्रं च भविष्यति क्रमेण च ॥ ४ ॥ इत्युक्त्वा सा तदा देवी ब्रह्मलोकं जगाम ह । राजा जगाम स्वगृहं तत्कन्याऽऽदौ बभूव ह ॥ ५ ॥ आराधनाच्च सावित्र्या बभूव कमला परा । सावित्रीति च तन्नाम चकाराश्वपतिर्नृपः ॥ ६ ॥ कालेन सा वर्धमाना बभूव च दिने दिने । रूपयौवनसम्पन्ना शुक्ले चन्द्रकला यथा ॥ ७ ॥ सा वरं वरयामास द्युमत्सेनात्मजं तदा । सत्यवन्तं सत्यशीलं नानागुणसमन्वितम् ॥ ८ ॥ राजा तस्मै ददौ तां च रत्‍नभूषणभूषिताम् । सोऽपि सार्धं कौतुकेन तां गृहीत्वा गृहं ययौ ॥ ९ ॥ स च संवत्सरेऽतीते सत्यवान् सत्यविक्रमः । जगाम फलकाष्ठार्थं प्रहर्षं पितुराज्ञया ॥ १० ॥ जगाम साध्वी तत्पश्चात्सावित्री दैवयोगतः । निपत्य वृक्षाद्दैवेन प्राणांस्तत्याज सत्यवान् ॥ ११ ॥ यमस्तं पुरुषं दृष्ट्वा बद्ध्वाङ्‌गुष्ठसमं मुने । गृहीत्वा गमनं चक्रे तत्पश्चात्प्रययौ सती ॥ १२ ॥ पश्चात्तां सुदतीं दृष्ट्वा यमः संयमनीपतिः । उवाच मधुरं साध्वीं साधूनां प्रवरो महान् ॥ १३ ॥ धर्मराज उवाच अहो क्व यासि सावित्रि गृहीत्वा मानुषीं तनुम् । यदि यास्यसि कान्तेन सार्धं देहं तदा त्यज ॥ १४ ॥ गन्तुं मर्त्यो न शक्नोति गृहीत्वा पाञ्चभौतिकम् । देहं च मम लोकं च नश्वरं नश्वरः सदा ॥ १५ ॥ भर्तुस्ते पूर्णकालो वै बभूव भारते सति । स्वकर्मफलभोगार्थं सत्यवान् याति मद्‌गृहम् ॥ १६ ॥ कर्मणा जायते जन्तुः कर्मणैव प्रलीयते । सुखं दुःखं भयं शोकः कर्मणैव प्रणीयते ॥ १७ ॥ कर्मणेन्द्रो भवेज्जीवो ब्रह्मपुत्रः स्वकर्मणा । स्वकर्मणा हरेर्दासो जन्मादिरहितो भवेत् ॥ १८ ॥ स्वकर्मणा सर्वसिद्धिममरत्वं लभेद्‌ ध्रुवम् । लभेत्स्वकर्मणा विष्णोः सालोक्यादिचतुष्टयम् ॥ १९ ॥ सुरत्वं च मनुत्वं च राजेन्द्रत्वं लभेन्नरः । कर्मणा च शिवत्वं च गणेशत्वं तथैव च ॥ २० ॥ कर्मणा च मुनीन्द्रत्वं तपस्वित्वं स्वकर्मणा । स्वकर्मणा क्षत्रियत्वं वैश्यत्वं च स्वकर्मणा ॥ २१ ॥ कर्मणैव च म्लेच्छत्वं लभते नात्र संशयः । स्वकर्मणा जङ्‌गमत्वं शैलत्वं च स्वकर्मणा ॥ २२ ॥ कर्मणा राक्षसत्वं च किन्नरत्वं स्वकर्मणा । कर्मणैवाधिपत्यं च वृक्षत्वं च स्वकर्मणा ॥ २३ ॥ कर्मणैव पशुत्वं च वनजीवी स्वकर्मणा । कर्मणा क्षुद्रजन्तुत्वं कृमित्वं च स्वकर्मणा ॥ २४ ॥ दैतेयत्वं दानवत्वमसुरत्वं स्वकर्मणा । इत्येतदुक्त्वा सावित्रीं विरराम स वै यमः ॥ २५ ॥

śrīnārāyaṇa uvāva stutvānena so'śvapatiḥ sampūjya vidhipūrvakam | dadarśa tatra tāṃ devīṃ sahasrārkasamaprabhām || 1 || uvāca sā ca rājānaṃ prasannā sasmitā satī | yathā mātā svaputraṃ ca dyotayantī diśastviṣā || 2 || sāvitryuvāca jānāmyahaṃ mahārāja yatte manasi vāñchitam | vāñchitaṃ tava pat‍nyāśca sarvaṃ dāsyāmi niścitam || 3 || sādhvī kanyābhilāṣaṃ ca karoti tava kāminī | tvaṃ prārthayasi putraṃ ca bhaviṣyati krameṇa ca || 4 || ityuktvā sā tadā devī brahmalokaṃ jagāma ha | rājā jagāma svagṛhaṃ tatkanyā''dau babhūva ha || 5 || ārādhanācca sāvitryā babhūva kamalā parā | sāvitrīti ca tannāma cakārāśvapatirnṛpaḥ || 6 || kālena sā vardhamānā babhūva ca dine dine | rūpayauvanasampannā śukle candrakalā yathā || 7 || sā varaṃ varayāmāsa dyumatsenātmajaṃ tadā | satyavantaṃ satyaśīlaṃ nānāguṇasamanvitam || 8 || rājā tasmai dadau tāṃ ca rat‍nabhūṣaṇabhūṣitām | so'pi sārdhaṃ kautukena tāṃ gṛhītvā gṛhaṃ yayau || 9 || sa ca saṃvatsare'tīte satyavān satyavikramaḥ | jagāma phalakāṣṭhārthaṃ praharṣaṃ piturājñayā || 10 || jagāma sādhvī tatpaścātsāvitrī daivayogataḥ | nipatya vṛkṣāddaivena prāṇāṃstatyāja satyavān || 11 || yamastaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā baddhvāṅ‌guṣṭhasamaṃ mune | gṛhītvā gamanaṃ cakre tatpaścātprayayau satī || 12 || paścāttāṃ sudatīṃ dṛṣṭvā yamaḥ saṃyamanīpatiḥ | uvāca madhuraṃ sādhvīṃ sādhūnāṃ pravaro mahān || 13 || dharmarāja uvāca aho kva yāsi sāvitri gṛhītvā mānuṣīṃ tanum | yadi yāsyasi kāntena sārdhaṃ dehaṃ tadā tyaja || 14 || gantuṃ martyo na śaknoti gṛhītvā pāñcabhautikam | dehaṃ ca mama lokaṃ ca naśvaraṃ naśvaraḥ sadā || 15 || bhartuste pūrṇakālo vai babhūva bhārate sati | svakarmaphalabhogārthaṃ satyavān yāti mad‌gṛham || 16 || karmaṇā jāyate jantuḥ karmaṇaiva pralīyate | sukhaṃ duḥkhaṃ bhayaṃ śokaḥ karmaṇaiva praṇīyate || 17 || karmaṇendro bhavejjīvo brahmaputraḥ svakarmaṇā | svakarmaṇā harerdāso janmādirahito bhavet || 18 || svakarmaṇā sarvasiddhimamaratvaṃ labhed‌ dhruvam | labhetsvakarmaṇā viṣṇoḥ sālokyādicatuṣṭayam || 19 || suratvaṃ ca manutvaṃ ca rājendratvaṃ labhennaraḥ | karmaṇā ca śivatvaṃ ca gaṇeśatvaṃ tathaiva ca || 20 || karmaṇā ca munīndratvaṃ tapasvitvaṃ svakarmaṇā | svakarmaṇā kṣatriyatvaṃ vaiśyatvaṃ ca svakarmaṇā || 21 || karmaṇaiva ca mlecchatvaṃ labhate nātra saṃśayaḥ | svakarmaṇā jaṅ‌gamatvaṃ śailatvaṃ ca svakarmaṇā || 22 || karmaṇā rākṣasatvaṃ ca kinnaratvaṃ svakarmaṇā | karmaṇaivādhipatyaṃ ca vṛkṣatvaṃ ca svakarmaṇā || 23 || karmaṇaiva paśutvaṃ ca vanajīvī svakarmaṇā | karmaṇā kṣudrajantutvaṃ kṛmitvaṃ ca svakarmaṇā || 24 || daiteyatvaṃ dānavatvamasuratvaṃ svakarmaṇā | ityetaduktvā sāvitrīṃ virarāma sa vai yamaḥ || 25 ||