Chapter 30

व्यास उवाच - ततस्ते तु वनोद्देशे हिमाचलतटाश्रयाः । मायाबीजजपासक्तास्तपश्चेरुः समाहिताः ॥ १ ॥ ध्यायतां परमां शक्तिं लक्षवर्षाण्यभून्नृप । ततः प्रसन्ना देवी सा प्रत्यक्ष्यं दर्शनं ददौ ॥ २ ॥ पाशाङ्कुशवराभीतिचतुर्बाहुस्त्रिलोचना । करुणारससम्पूर्णा सच्चिदानन्दरूपिणी ॥ ३ ॥ दृष्ट्वा तां सर्वजननीं तुष्टुवुर्मुनयोऽमलाः । नमस्ते विश्वरूपायै वैश्वानरसुमूर्तये ॥ ४ ॥ नमस्तेजसरूपायै सुत्रात्मवपुषे नमः । यस्मिन्सर्वे लिङ्गदेहा ओतप्रोता व्यवस्थिताः ॥ ५ ॥ नमः प्राज्ञस्वरूपायै नमोऽव्याकृतमूर्तये । नमः प्रत्यक्स्वरूपायै नमस्ते ब्रह्ममूर्तये ॥ ६ ॥ नमस्ते सर्वरूपायै सर्व लक्ष्यात्ममूर्तये । इति स्तुत्वा जगद्धात्रीं भक्तिगद्‌गदया गिरा ॥ ७ ॥ प्रणेमुश्चरणांभोजं दक्षाद्या मुनयोऽमलाः । ततः प्रसन्ना सा देवी प्रोवाच पिकभाषिणी ॥ ८ ॥ वरं ब्रूत महाभागा वरदाहं सदा मता । तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा हरविष्ण्वोस्तनोः शमम् ॥ ९ ॥ तयोस्तच्छक्तिलाभं च वव्रिरे नृपसत्तम । दक्षोऽथ पुनरप्याह जन्म देवि कुले मम ॥ १० ॥ भवेत्तवाम्ब येनाहं कृतकृत्यो भवे इति । जपं ध्यानं तथा पूजां स्थानानि विविधानि च ॥ ११ ॥ वद मे परमेशानि स्वमुखेनैव केवलम् । देव्युवाच - मच्छक्त्योरवमानाच्च जातावस्था तयोर्द्वयोः ॥ १२ ॥ नैतादृशः प्रकर्तव्यो मेऽपराधः कदाचन । अधुना मत्कृपालेशाच्छरीरे स्वस्थता तयोः ॥ १३ ॥ भविष्यति च ते शक्ती त्वद्‌गृहे क्षीरसागरे । जनिष्यतस्तत्र ताभ्यां प्राप्स्यतः प्रेरिते मया ॥ १४ ॥ मायाबीजं हि मन्त्रो मे मुख्यः प्रियकरः सदा । ध्यानं विराट्स्वरूपं मेऽथवा त्वत्पुरतः स्थितम् ॥ १५ ॥ सच्चिदानंदरूपं वा स्थानं सर्वं जगन्मम । युष्माभिः सर्वदा चाहं पूज्या ध्येया च सर्वदा ॥ १६ ॥ व्यास उवाच - इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी मणिद्वीपाधिवासिनी । दक्षाद्या मुनयः सर्वे ब्रह्माणं पुनराययुः ॥ १७ ॥ ब्रह्मणे सर्ववृतान्तं कथयामासुरादरात् । हरो हरिश्च स्वस्थौ तौ स्वस्वकार्यक्षमौ नृप ॥ १८ ॥ जातौ पराम्बाकृपया गर्वेण रहितौ तदा । कदाचितदथ काले तु महः शाक्तमवातरत् ॥ १९ ॥ दक्षदेहे महाराज त्रैलोक्येऽप्युत्सवोऽभवत् । देवाः प्रमुदिताः सर्वे पुष्पवृष्टिं च चक्रिरे ॥ २० ॥ नेदुर्दुन्दुभयः स्वर्गे करकोणाहता नृप । मनांस्यासन्प्रसन्नानि साधूनाममलात्मनाम् ॥ २१ ॥ सरितो मार्गवाहिन्यः सुप्रभोऽभूद्दिवाकरः । मङ्गलायां तु जातायां जातं सर्वत्र मङ्गलम् ॥ २२ ॥ तस्या नाम सतीं चक्रे सत्यत्वात्परसंविदः । ददौ पुनः शिवायाथ तस्य शक्तिस्तु याभवत् ॥ २३ ॥ सा पुनर्ज्वलने दग्धा दैवयोगान्मनोर्नृप । जनमेजय उवाच - अनर्थकरमेतत्ते श्रावितं वचनं मुने ॥ २४ ॥ एतादृशं महद्वस्तु कथं दग्धं हुताशने । यन्नामस्मरणान्नृणां संसाराग्निभयं न हि ॥ २५ ॥ केन कर्मविपाकेन मनोर्दग्धं तदेव हि । व्यास उवाच - शृणु राजन् पुरा वृत्तं सतीदायस्य कारणम् ॥ २६ ॥ कदाचिदथ दुर्वासा गतो जाम्बूनदेश्वरीम् । ददर्श देवीं तत्रासौ मायाबीजं जजाप सः ॥ २७ ॥ ततः प्रसन्ना देवेशी निजकण्ठगतां स्रजम् । भ्रमद्‌भ्रमरसंसक्तां मकरन्दमदाकुलाम् ॥ २८ ॥ ददौ प्रसादभूतां तां जग्राह शिरसा मुनिः । ततो निर्गत्य तरसा व्योममार्गेण तापसः ॥ २९ ॥ आजगाम स यत्रास्ते दक्षः साक्षात्सतीपिता । सन्दर्शनार्थमम्बाया ननाम च सतीपदे ॥ ३० ॥ पृष्टो दक्षेण स मुनिर्माला कस्यास्त्यलौकिकी । कथं लब्धा त्वया नाथ दुर्लभा भुवि मानवैः ॥ ३१ ॥ तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रोवाचाश्रुयुतेक्षणः । देव्याः प्रसादमतुलं प्रेमगद्‌गदितान्तरः ॥ ३२ ॥ प्रार्थयामास तां मालां तं मुनिं स सतीपिता । अदेयं शक्तिभक्ताय नास्ति त्रैलोक्यमण्डले ॥ ३३ ॥ इति बुद्ध्या तु तां मालां मनवे स समर्पयत् । गृहीता शिरसा माला मनुना निजमन्दिरे ॥ ३४ ॥ स्थापिता शयनं यत्र दम्पत्योरतिसुन्दरम् । पशुकर्मरतो रात्रौ मालागन्धेन मोदितः ॥ ३५ ॥ अभवत्स महीपालस्तेन पापेन शङ्करे । शिवे द्वेषमतिर्जातो देव्यां सत्यां तथा नृप ॥ ३६ ॥ राजंस्तेनापराधेन तज्जन्यो देह एव च । सत्या योगाग्निना दग्धः सतीधर्मदिदृक्षया ॥ ३७ ॥ पुनश्च हिमवत्पृष्ठे प्रादुरासीत्तु तन्महः । जनमेजय उवाच - दह्यमाने सतीदेहे जाते किमकरोच्छिवः ॥ ३८ ॥ प्राणाधिका सती तस्य तद्वियोगेन कातरः । व्यास उवाच - ततः परं तु यज्जातां मया वक्तुं न शक्यते ॥ ३९ ॥ त्रैलोक्यप्रलयो जातः शिवकोपाग्निना नृप । वीरभद्रः समुत्पन्नो भद्रकालीगणान्वितः ॥ ४० ॥ त्रैलोक्यनाशनोद्युक्तो वीरभद्रो यदाभवत् । ब्रह्मादयस्तदा देवां शङ्करं शरणं ययुः ॥ ४१ ॥ जाते सर्वस्वनाशेऽपि करुणानिधिरीश्वरः । अभयं दत्तवांस्तेभ्यो बस्तवक्रेण तं मनुम् ॥ ४२ ॥ अजीवयन्महात्मासौ ततः खिन्नो महेश्वरः । यज्ञवाटमुपागम्य रुरोद भृशदुःखितः ॥ ४३ ॥ अपश्यत्तां सतीं वह्नौ दह्यमानां तु चित्कलाम् । स्कन्धेऽप्यारोपयामास हा सतीति वदन्मुहुः ॥ ४४ ॥ बभ्राम भ्रान्तचित्तः सन्नानादेशेषु शङ्करः । तदा ब्रह्मादयो देवाश्चिन्तामापुरनुत्तमाम् ॥ ४५ ॥ विष्णुस्तु त्वरया तत्र धनुरुद्यम्य मार्गणैः । चिच्छेदावयवान्सत्यास्तत्तत्स्थानेषु तेऽपतन् ॥ ४६ ॥ तत्तत्स्थानेषु तत्रासीन्नानामूर्तिधरो हरः । उवाच च ततो देवान्स्थानेष्वेतेषु ये शिवाम् ॥ ४७ ॥ भजन्ति परया भक्त्या तेषां किञ्चिन्न दुर्लभम् । नित्यं सन्निहिता यत्र निजाङ्गेषु पराम्बिका ॥ ४८ ॥ स्थानेष्वेतेषु ये मर्त्याः पुरश्चरणकर्मिणः । तेषां मन्त्राः प्रसिद्ध्यन्ति मायाबीजं विशेषतः ॥ ४९ ॥ इत्युक्त्वा शङ्करस्तेषु स्थानेषु विरहातुरः । कालं निन्ये नृपश्रेष्ठ जपध्यानसमाधिभिः ॥ ५० ॥ जनमेजय उवाच - कानि स्थानानि तानि स्युः सिद्धपीठानि चानघ । कति संख्यानि नामानि कानि तेषां च मे वद ॥ ५१ ॥ तत्र स्थितानां देवीनां नामानि च कृपाकर । कृतार्थोऽहं भवे येन तद्वदाशु महामुने ॥ ५२ ॥ व्यास उवाच - शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि देवेपीठानि साम्प्ततम् । येषां श्रवणमात्रेण पापहीनो भवेन्नरः ॥ ५३ ॥ येषु येषु च पीठेषूपास्येयं सिद्धिकाङ्क्षिभिः । भूतिकामैरभिध्येया तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥ ५४ ॥ वाराणस्यां विशालाक्षी गौरीमुखनिवासिनी । क्षेत्रे वै नैमिषारण्ये प्रोक्ता सा लिङ्गधारिणी ॥ ५५ ॥ प्रयागे ललिता प्रोक्ता कामुकी गन्धमादने । मानसे कुमुदा प्रोक्ता दक्षिणे चोत्तरे तथा ॥ ५६ ॥ विश्वकामा भगवती विश्वकामप्रपूरणी । गोमन्ते गोमती देवी मन्दरे कामचारिणी ॥ ५७ ॥ मदोत्कटा चैत्ररथे जयन्ती हस्तिनापुरे । गौरी प्रोक्ता कान्यकुब्जे रम्भा तु मलयाचले ॥ ५८ ॥ एकाम्रपीठे सम्प्रोक्ता देवी सा कीर्तिमत्यपि । विश्वे विश्वेश्वरीं प्राहुः पुरुहूतां च पुष्करे ॥ ५९ ॥ केदारपीठे सम्प्रोक्ता देवी सन्मार्गदायिनी । मन्दा हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे भद्रकर्णिका ॥ ६० ॥ स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वले बिल्वपत्रिका । श्रीशैले माधवी प्रोक्ता भद्रा भद्रेश्वरे तथा ॥ ६१ ॥ वराहशैले तु जया कमला कमलालये । रुद्राणी रुद्रकोट्यां तु काली कालञ्जरे तथा ॥ ६२ ॥ शालग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया । महालिङ्गे तु कपिला माकोटे मुकुटेश्वरी ॥ ६३ ॥ मायापुर्यां कुमारी स्यात्सन्ताने ललिताम्बिका । गंयायां मङ्गला प्रोक्ता विमला पुरुषोत्तमे ॥ ६४ ॥ उत्पलाषी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । विपाशायाममोघाक्षी पाडला पुण्ड्रवर्धने ॥ ६५ ॥ नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकुटे रुद्रसुन्दरी । विपुले विपुला देवी कल्याणी मलयाचले ॥ ६६ ॥ सह्याद्रावकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चन्द्रिका । रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती ॥ ६७ ॥ कोटवी कोटतीर्थे तु सुगन्धा माधवे वने । गोदावर्यां त्रिसन्ध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया ॥ ६८ ॥ शिवकुण्डे शुभानन्दा नन्दिनी देविकातटे । रुक्मिणी द्वारवयां तु राधा वृन्दावने वने ॥ ६९ ॥ देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी । चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्याधिवासिनी ॥ ७० ॥ करवीरे महालक्षीरुमा देवी विनायके । आरोग्या वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी ॥ ७१ ॥ अभयेत्युष्णतीर्थेषु नितम्बा विन्ध्यपर्वते । माण्डव्ये माण्डवी नाम स्वाहा माहेश्वरीपुरे ॥ ७२ ॥ छगलण्डे प्रचण्डा तु चण्डीकामरकण्टके । सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती ॥ ७३ ॥ देवमाता सरस्वत्यां पारावारा तटे स्मृता । महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी ॥ ७४ ॥ सिंहिका कृतशौचे तु कार्तिके त्वतिशाङ्करी । उत्पलावर्तके लोला सुभद्रा शोणसङ्गमे ॥ ७५ ॥ माता सिद्धवने लक्ष्मीरनङ्गा भरताश्रमे । जालन्धरे विश्वमुखी तारा किष्किन्धपर्वते ॥ ७६ ॥ देवदारुवने पुष्टिर्मेधा काश्मीरमण्डले । भीमा देवी हिमाद्रौ तु तुष्टिर्विश्वेश्वरे तथा ॥ ७७ ॥ कपालमोचने शुद्धिर्माता कामावरोहणे । शङ्खोद्धारे धरा नाम धृतिः पिण्डारके तथा ॥ ७८ ॥ कला तु चन्द्रभागायामच्छोदे शिवधारिणी । वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा ॥ ७९ ॥ औषधिश्चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका । मन्मथा हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादिनी ॥ ८० ॥ अश्वत्थे वन्दनीया तु निधिर्वैश्रवणालये । गायत्री वेदवदने पार्वती शिवसन्निधौ ॥ ८१ ॥ देवलोके तथेन्द्राणी ब्रह्मास्येषु सरस्वती । सूर्यबिम्बे प्रभा नाम मातॄणां वैष्णवी मता ॥ ८२ ॥ अरुन्धती सतीनां तु रामासु च तिलोत्तमा । चित्ते ब्रह्मकला नाम शक्तिः सर्वशरीरिणाम् ॥ ८३ ॥ इमान्यष्ट शतानि स्युः पीठानि जनमेजय । तत्संख्याकायस्तदीशान्यो देव्यश्च परिकीर्तिताः ॥ ८४ ॥ सतीदेव्यङ्गभूतानि पीठानि कथितानि च । अन्यान्यपि प्रसङ्गेन यानि मुख्यानि भूतले ॥ ८५ ॥ यः स्मरेच्छृणुयाद्वापि नामाष्टशतमुत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो देवीलोकं परं व्रजेत् ॥ ८६ ॥ एतेषु सर्वपीठेषु गच्छेद्यात्राविधानतः । सन्तर्पयेच्च पित्रादीञ्छ्राद्धादीनि विधाय च ॥ ८७ ॥ कुर्याच्च महतीं पूजां भगवत्या विधानतः । क्षमापयेज्जगधात्रीं जगदम्बां मुहुर्मुहुः ॥ ८८ ॥ कृतकृत्यं स्वमात्मानं जानीयाज्जनमेजय । भक्ष्यभोज्यादिभिः सर्वान्ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः ॥ ८९ ॥ सुवासिनीः कुमारीश्च बटुकादींस्तथा नृप । तस्मिन्क्षेत्रे स्थिता ये तु चाण्डालाद्या अपि प्रभो ॥ ९० ॥ देवीरूपाः स्मृताः सर्वे पूजनीयास्ततो हि ते । प्रतिग्रहादिकं सर्वं तेषु क्षेत्रेषु वर्जयेत् ॥ ९१ ॥ यथाशक्ति पुरश्चर्यां कुर्यान्मन्त्रस्य सत्तमः । मायाबीजेन देवेशीं तत्तत्पीठाधिवासिनीम् ॥ ९२ ॥ पूजयेदनिशं राजन् पुरश्चरणकृद्‌भवेत् । वित्तशाठ्यं न कुर्वीत देवीभक्तिपरो नरः ॥ ९३ ॥ य एवं कुरुते यात्रां श्रीदेव्याः प्रीतमानसः । सहस्रकल्पपर्यन्तं ब्रह्मलोके महत्तरे ॥ ९४ ॥ वसन्ति पितरस्तस्य सोऽपि देवीपुरे तथा । अन्ते लब्ध्वा परं ज्ञानं भवेन्मुक्तो भवाम्बुधेः ॥ ९५ ॥ नामाष्टशतजापेन बहवः सिद्धतां गताः । यत्रैतल्लिखितं साक्षात्पुस्तके वापि तिष्ठति ॥ ९६ ॥ ग्रहमारीभयादीनि तत्र नैव भवन्ति हि । सौभाग्यं वर्धते नित्यं यथा पर्वणि वारिधिः ॥ ९७ ॥ न तस्य दुर्लभं किञ्चिन्नामाष्टशतजापिनः । कृतकृत्यो भवेन्नूनं देवीभक्तिपरायणः ॥ ९८ ॥ नमन्ति देवतास्तं वै देवीरूपो हि स स्मृतः । सर्वथा पूज्यन्ते देवैः किं पुनर्मनुजोत्तमैः ॥ ९९ ॥ श्राद्धकाले पठेदेतन्नामाष्टशतमुत्तमम् । तृप्तास्तत्पितरः सर्वे प्रयान्ति परमां गतिम् ॥ १०० ॥ इमानि मुक्तिक्षेत्राणि साक्षात्संविन्मयानि च । सिद्धपीठानि राजेन्द्र संश्रयेन्मतिमान्नरः ॥ १०१ ॥ पृष्टं यत्तत्त्वया राजन्नुक्तं सर्वं महेशितुः । रहस्यातिरहस्यं च किं भूयः सह्रोतुमिच्छसि ॥ १०२ ॥

vyāsa uvāca - tataste tu vanoddeśe himācalataṭāśrayāḥ | māyābījajapāsaktāstapaśceruḥ samāhitāḥ || 1 || dhyāyatāṃ paramāṃ śaktiṃ lakṣavarṣāṇyabhūnnṛpa | tataḥ prasannā devī sā pratyakṣyaṃ darśanaṃ dadau || 2 || pāśāṅkuśavarābhīticaturbāhustrilocanā | karuṇārasasampūrṇā saccidānandarūpiṇī || 3 || dṛṣṭvā tāṃ sarvajananīṃ tuṣṭuvurmunayo'malāḥ | namaste viśvarūpāyai vaiśvānarasumūrtaye || 4 || namastejasarūpāyai sutrātmavapuṣe namaḥ | yasminsarve liṅgadehā otaprotā vyavasthitāḥ || 5 || namaḥ prājñasvarūpāyai namo'vyākṛtamūrtaye | namaḥ pratyaksvarūpāyai namaste brahmamūrtaye || 6 || namaste sarvarūpāyai sarva lakṣyātmamūrtaye | iti stutvā jagaddhātrīṃ bhaktigad‌gadayā girā || 7 || praṇemuścaraṇāṃbhojaṃ dakṣādyā munayo'malāḥ | tataḥ prasannā sā devī provāca pikabhāṣiṇī || 8 || varaṃ brūta mahābhāgā varadāhaṃ sadā matā | tasyāstu vacanaṃ śrutvā haraviṣṇvostanoḥ śamam || 9 || tayostacchaktilābhaṃ ca vavrire nṛpasattama | dakṣo'tha punarapyāha janma devi kule mama || 10 || bhavettavāmba yenāhaṃ kṛtakṛtyo bhave iti | japaṃ dhyānaṃ tathā pūjāṃ sthānāni vividhāni ca || 11 || vada me parameśāni svamukhenaiva kevalam | devyuvāca - macchaktyoravamānācca jātāvasthā tayordvayoḥ || 12 || naitādṛśaḥ prakartavyo me'parādhaḥ kadācana | adhunā matkṛpāleśāccharīre svasthatā tayoḥ || 13 || bhaviṣyati ca te śaktī tvad‌gṛhe kṣīrasāgare | janiṣyatastatra tābhyāṃ prāpsyataḥ prerite mayā || 14 || māyābījaṃ hi mantro me mukhyaḥ priyakaraḥ sadā | dhyānaṃ virāṭsvarūpaṃ me'thavā tvatpurataḥ sthitam || 15 || saccidānaṃdarūpaṃ vā sthānaṃ sarvaṃ jaganmama | yuṣmābhiḥ sarvadā cāhaṃ pūjyā dhyeyā ca sarvadā || 16 || vyāsa uvāca - ityuktvāntardadhe devī maṇidvīpādhivāsinī | dakṣādyā munayaḥ sarve brahmāṇaṃ punarāyayuḥ || 17 || brahmaṇe sarvavṛtāntaṃ kathayāmāsurādarāt | haro hariśca svasthau tau svasvakāryakṣamau nṛpa || 18 || jātau parāmbākṛpayā garveṇa rahitau tadā | kadācitadatha kāle tu mahaḥ śāktamavātarat || 19 || dakṣadehe mahārāja trailokye'pyutsavo'bhavat | devāḥ pramuditāḥ sarve puṣpavṛṣṭiṃ ca cakrire || 20 || nedurdundubhayaḥ svarge karakoṇāhatā nṛpa | manāṃsyāsanprasannāni sādhūnāmamalātmanām || 21 || sarito mārgavāhinyaḥ suprabho'bhūddivākaraḥ | maṅgalāyāṃ tu jātāyāṃ jātaṃ sarvatra maṅgalam || 22 || tasyā nāma satīṃ cakre satyatvātparasaṃvidaḥ | dadau punaḥ śivāyātha tasya śaktistu yābhavat || 23 || sā punarjvalane dagdhā daivayogānmanornṛpa | janamejaya uvāca - anarthakarametatte śrāvitaṃ vacanaṃ mune || 24 || etādṛśaṃ mahadvastu kathaṃ dagdhaṃ hutāśane | yannāmasmaraṇānnṛṇāṃ saṃsārāgnibhayaṃ na hi || 25 || kena karmavipākena manordagdhaṃ tadeva hi | vyāsa uvāca - śṛṇu rājan purā vṛttaṃ satīdāyasya kāraṇam || 26 || kadācidatha durvāsā gato jāmbūnadeśvarīm | dadarśa devīṃ tatrāsau māyābījaṃ jajāpa saḥ || 27 || tataḥ prasannā deveśī nijakaṇṭhagatāṃ srajam | bhramad‌bhramarasaṃsaktāṃ makarandamadākulām || 28 || dadau prasādabhūtāṃ tāṃ jagrāha śirasā muniḥ | tato nirgatya tarasā vyomamārgeṇa tāpasaḥ || 29 || ājagāma sa yatrāste dakṣaḥ sākṣātsatīpitā | sandarśanārthamambāyā nanāma ca satīpade || 30 || pṛṣṭo dakṣeṇa sa munirmālā kasyāstyalaukikī | kathaṃ labdhā tvayā nātha durlabhā bhuvi mānavaiḥ || 31 || tacchrutvā vacanaṃ tasya provācāśruyutekṣaṇaḥ | devyāḥ prasādamatulaṃ premagad‌gaditāntaraḥ || 32 || prārthayāmāsa tāṃ mālāṃ taṃ muniṃ sa satīpitā | adeyaṃ śaktibhaktāya nāsti trailokyamaṇḍale || 33 || iti buddhyā tu tāṃ mālāṃ manave sa samarpayat | gṛhītā śirasā mālā manunā nijamandire || 34 || sthāpitā śayanaṃ yatra dampatyoratisundaram | paśukarmarato rātrau mālāgandhena moditaḥ || 35 || abhavatsa mahīpālastena pāpena śaṅkare | śive dveṣamatirjāto devyāṃ satyāṃ tathā nṛpa || 36 || rājaṃstenāparādhena tajjanyo deha eva ca | satyā yogāgninā dagdhaḥ satīdharmadidṛkṣayā || 37 || punaśca himavatpṛṣṭhe prādurāsīttu tanmahaḥ | janamejaya uvāca - dahyamāne satīdehe jāte kimakarocchivaḥ || 38 || prāṇādhikā satī tasya tadviyogena kātaraḥ | vyāsa uvāca - tataḥ paraṃ tu yajjātāṃ mayā vaktuṃ na śakyate || 39 || trailokyapralayo jātaḥ śivakopāgninā nṛpa | vīrabhadraḥ samutpanno bhadrakālīgaṇānvitaḥ || 40 || trailokyanāśanodyukto vīrabhadro yadābhavat | brahmādayastadā devāṃ śaṅkaraṃ śaraṇaṃ yayuḥ || 41 || jāte sarvasvanāśe'pi karuṇānidhirīśvaraḥ | abhayaṃ dattavāṃstebhyo bastavakreṇa taṃ manum || 42 || ajīvayanmahātmāsau tataḥ khinno maheśvaraḥ | yajñavāṭamupāgamya ruroda bhṛśaduḥkhitaḥ || 43 || apaśyattāṃ satīṃ vahnau dahyamānāṃ tu citkalām | skandhe'pyāropayāmāsa hā satīti vadanmuhuḥ || 44 || babhrāma bhrāntacittaḥ sannānādeśeṣu śaṅkaraḥ | tadā brahmādayo devāścintāmāpuranuttamām || 45 || viṣṇustu tvarayā tatra dhanurudyamya mārgaṇaiḥ | cicchedāvayavānsatyāstattatsthāneṣu te'patan || 46 || tattatsthāneṣu tatrāsīnnānāmūrtidharo haraḥ | uvāca ca tato devānsthāneṣveteṣu ye śivām || 47 || bhajanti parayā bhaktyā teṣāṃ kiñcinna durlabham | nityaṃ sannihitā yatra nijāṅgeṣu parāmbikā || 48 || sthāneṣveteṣu ye martyāḥ puraścaraṇakarmiṇaḥ | teṣāṃ mantrāḥ prasiddhyanti māyābījaṃ viśeṣataḥ || 49 || ityuktvā śaṅkarasteṣu sthāneṣu virahāturaḥ | kālaṃ ninye nṛpaśreṣṭha japadhyānasamādhibhiḥ || 50 || janamejaya uvāca - kāni sthānāni tāni syuḥ siddhapīṭhāni cānagha | kati saṃkhyāni nāmāni kāni teṣāṃ ca me vada || 51 || tatra sthitānāṃ devīnāṃ nāmāni ca kṛpākara | kṛtārtho'haṃ bhave yena tadvadāśu mahāmune || 52 || vyāsa uvāca - śṛṇu rājanpravakṣyāmi devepīṭhāni sāmptatam | yeṣāṃ śravaṇamātreṇa pāpahīno bhavennaraḥ || 53 || yeṣu yeṣu ca pīṭheṣūpāsyeyaṃ siddhikāṅkṣibhiḥ | bhūtikāmairabhidhyeyā tāni vakṣyāmi tattvataḥ || 54 || vārāṇasyāṃ viśālākṣī gaurīmukhanivāsinī | kṣetre vai naimiṣāraṇye proktā sā liṅgadhāriṇī || 55 || prayāge lalitā proktā kāmukī gandhamādane | mānase kumudā proktā dakṣiṇe cottare tathā || 56 || viśvakāmā bhagavatī viśvakāmaprapūraṇī | gomante gomatī devī mandare kāmacāriṇī || 57 || madotkaṭā caitrarathe jayantī hastināpure | gaurī proktā kānyakubje rambhā tu malayācale || 58 || ekāmrapīṭhe samproktā devī sā kīrtimatyapi | viśve viśveśvarīṃ prāhuḥ puruhūtāṃ ca puṣkare || 59 || kedārapīṭhe samproktā devī sanmārgadāyinī | mandā himavataḥ pṛṣṭhe gokarṇe bhadrakarṇikā || 60 || sthāneśvare bhavānī tu bilvale bilvapatrikā | śrīśaile mādhavī proktā bhadrā bhadreśvare tathā || 61 || varāhaśaile tu jayā kamalā kamalālaye | rudrāṇī rudrakoṭyāṃ tu kālī kālañjare tathā || 62 || śālagrāme mahādevī śivaliṅge jalapriyā | mahāliṅge tu kapilā mākoṭe mukuṭeśvarī || 63 || māyāpuryāṃ kumārī syātsantāne lalitāmbikā | gaṃyāyāṃ maṅgalā proktā vimalā puruṣottame || 64 || utpalāṣī sahasrākṣe hiraṇyākṣe mahotpalā | vipāśāyāmamoghākṣī pāḍalā puṇḍravardhane || 65 || nārāyaṇī supārśve tu trikuṭe rudrasundarī | vipule vipulā devī kalyāṇī malayācale || 66 || sahyādrāvakavīrā tu hariścandre tu candrikā | ramaṇā rāmatīrthe tu yamunāyāṃ mṛgāvatī || 67 || koṭavī koṭatīrthe tu sugandhā mādhave vane | godāvaryāṃ trisandhyā tu gaṅgādvāre ratipriyā || 68 || śivakuṇḍe śubhānandā nandinī devikātaṭe | rukmiṇī dvāravayāṃ tu rādhā vṛndāvane vane || 69 || devakī mathurāyāṃ tu pātāle parameśvarī | citrakūṭe tathā sītā vindhye vindhyādhivāsinī || 70 || karavīre mahālakṣīrumā devī vināyake | ārogyā vaidyanāthe tu mahākāle maheśvarī || 71 || abhayetyuṣṇatīrtheṣu nitambā vindhyaparvate | māṇḍavye māṇḍavī nāma svāhā māheśvarīpure || 72 || chagalaṇḍe pracaṇḍā tu caṇḍīkāmarakaṇṭake | someśvare varārohā prabhāse puṣkarāvatī || 73 || devamātā sarasvatyāṃ pārāvārā taṭe smṛtā | mahālaye mahābhāgā payoṣṇyāṃ piṅgaleśvarī || 74 || siṃhikā kṛtaśauce tu kārtike tvatiśāṅkarī | utpalāvartake lolā subhadrā śoṇasaṅgame || 75 || mātā siddhavane lakṣmīranaṅgā bharatāśrame | jālandhare viśvamukhī tārā kiṣkindhaparvate || 76 || devadāruvane puṣṭirmedhā kāśmīramaṇḍale | bhīmā devī himādrau tu tuṣṭirviśveśvare tathā || 77 || kapālamocane śuddhirmātā kāmāvarohaṇe | śaṅkhoddhāre dharā nāma dhṛtiḥ piṇḍārake tathā || 78 || kalā tu candrabhāgāyāmacchode śivadhāriṇī | veṇāyāmamṛtā nāma badaryāmurvaśī tathā || 79 || auṣadhiścottarakurau kuśadvīpe kuśodakā | manmathā hemakūṭe tu kumude satyavādinī || 80 || aśvatthe vandanīyā tu nidhirvaiśravaṇālaye | gāyatrī vedavadane pārvatī śivasannidhau || 81 || devaloke tathendrāṇī brahmāsyeṣu sarasvatī | sūryabimbe prabhā nāma mātṝṇāṃ vaiṣṇavī matā || 82 || arundhatī satīnāṃ tu rāmāsu ca tilottamā | citte brahmakalā nāma śaktiḥ sarvaśarīriṇām || 83 || imānyaṣṭa śatāni syuḥ pīṭhāni janamejaya | tatsaṃkhyākāyastadīśānyo devyaśca parikīrtitāḥ || 84 || satīdevyaṅgabhūtāni pīṭhāni kathitāni ca | anyānyapi prasaṅgena yāni mukhyāni bhūtale || 85 || yaḥ smarecchṛṇuyādvāpi nāmāṣṭaśatamuttamam | sarvapāpavinirmukto devīlokaṃ paraṃ vrajet || 86 || eteṣu sarvapīṭheṣu gacchedyātrāvidhānataḥ | santarpayecca pitrādīñchrāddhādīni vidhāya ca || 87 || kuryācca mahatīṃ pūjāṃ bhagavatyā vidhānataḥ | kṣamāpayejjagadhātrīṃ jagadambāṃ muhurmuhuḥ || 88 || kṛtakṛtyaṃ svamātmānaṃ jānīyājjanamejaya | bhakṣyabhojyādibhiḥ sarvānbrāhmaṇānbhojayettataḥ || 89 || suvāsinīḥ kumārīśca baṭukādīṃstathā nṛpa | tasminkṣetre sthitā ye tu cāṇḍālādyā api prabho || 90 || devīrūpāḥ smṛtāḥ sarve pūjanīyāstato hi te | pratigrahādikaṃ sarvaṃ teṣu kṣetreṣu varjayet || 91 || yathāśakti puraścaryāṃ kuryānmantrasya sattamaḥ | māyābījena deveśīṃ tattatpīṭhādhivāsinīm || 92 || pūjayedaniśaṃ rājan puraścaraṇakṛd‌bhavet | vittaśāṭhyaṃ na kurvīta devībhaktiparo naraḥ || 93 || ya evaṃ kurute yātrāṃ śrīdevyāḥ prītamānasaḥ | sahasrakalpaparyantaṃ brahmaloke mahattare || 94 || vasanti pitarastasya so'pi devīpure tathā | ante labdhvā paraṃ jñānaṃ bhavenmukto bhavāmbudheḥ || 95 || nāmāṣṭaśatajāpena bahavaḥ siddhatāṃ gatāḥ | yatraitallikhitaṃ sākṣātpustake vāpi tiṣṭhati || 96 || grahamārībhayādīni tatra naiva bhavanti hi | saubhāgyaṃ vardhate nityaṃ yathā parvaṇi vāridhiḥ || 97 || na tasya durlabhaṃ kiñcinnāmāṣṭaśatajāpinaḥ | kṛtakṛtyo bhavennūnaṃ devībhaktiparāyaṇaḥ || 98 || namanti devatāstaṃ vai devīrūpo hi sa smṛtaḥ | sarvathā pūjyante devaiḥ kiṃ punarmanujottamaiḥ || 99 || śrāddhakāle paṭhedetannāmāṣṭaśatamuttamam | tṛptāstatpitaraḥ sarve prayānti paramāṃ gatim || 100 || imāni muktikṣetrāṇi sākṣātsaṃvinmayāni ca | siddhapīṭhāni rājendra saṃśrayenmatimānnaraḥ || 101 || pṛṣṭaṃ yattattvayā rājannuktaṃ sarvaṃ maheśituḥ | rahasyātirahasyaṃ ca kiṃ bhūyaḥ sahrotumicchasi || 102 ||