Chapter 10

सूत उवाच तस्मिन्नेव दिने नाम्ना तक्षकस्तं नृपोत्तमम् । शप्तं ज्ञात्वा गृहात्तूर्णं निःसृतः पुरुषोत्तमः ॥ १ ॥ वृद्धब्राह्मणवेषेण तक्षकः पथि निर्गतः । अपश्यत्कश्यपं मार्गे व्रजन्तं नृपतिं प्रति ॥ २ ॥ तमपृच्छत्पन्नगोऽसौ ब्राह्मणं मन्त्रवादिनम् । क्व भवांस्त्वरितो याति किञ्च कार्यं चिकीर्षति ॥ ३ ॥ कश्यप उवाच परीक्षितं नृपश्रेष्ठं तक्षकश्च प्रधक्ष्यति । तत्राहं त्वरितो यामि नृपं कर्तुमपज्वरम् ॥ ४ ॥ मन्त्रोऽस्ति मम विप्रेन्द्र विषनाशकरः किल । जीवयिष्याम्यहं तं वै जीवितव्येऽधुना किल ॥ ५ ॥ तक्षक उवाच अहं स पन्नगो ब्रह्मंस्तं धक्ष्यामि महीपतिम् । निवर्तस्व न शक्तस्त्वं मया दष्टं चिकित्सितुम् ॥ ६ ॥ कश्यप उवाच अहं दष्टं त्वया सर्प नृपं शप्तं द्विजेन वै । जीवयिष्याम्यसन्देहं कामं मन्त्रबलेन वै ॥ ७ ॥ तक्षक उवाच यदि त्वं जीवितुं यासि मया दष्टं नृपोत्तमम् । मन्त्रशक्तिबलं विप्र दर्शय त्वं ममानघ ॥ ८ ॥ धक्ष्याम्येनं च न्यग्रोधं विषदंष्ट्राभिरद्य वै । कश्यप उवाच जीवयिष्ये त्वया दष्टं दग्धं वा पन्नगोत्तम ॥ ९ ॥ सूत उवाच अदशत्पन्नगो वृक्षं भस्मसाच्च चकार तम् । उवाच कश्यपं भूयो जीवयैनं द्विजोत्तम ॥ १० ॥ दृष्ट्वा भस्मीकृतं वृक्षं पन्नगेन विषाग्निना । सर्वं भस्म समाहृत्य कश्यपो वाक्यमब्रवीत् ॥ ११ ॥ पश्य मन्त्रबलं मेऽद्य न्यग्रोधं पन्नगोत्तम । जीवयाम्यद्य वृक्षं वै पश्यतस्ते महाविष ॥ १२ ॥ इत्युक्त्वा जलमादाय कश्यपो मन्त्रवित्तमः । सिषेच भस्मराशिं तं मन्त्रितेनैव वारिणा ॥ १३ ॥ तद्वारिसेचनाज्जातो न्यग्रोधः पूर्ववच्छुभः । विस्मयं तक्षकः प्राप्तो दृष्ट्वा तं जीवितं नगम् ॥ १४ ॥ तमाह कश्यपं नागः किमर्थं ते परिश्रमः । सम्पादयामि तं कामं ब्रूहि वाडव वाञ्छितम् ॥ १५ ॥ कश्यप उवाच वित्तार्थी नृपतिं मत्वा शप्तं पन्नग निःसृतः । गृहादहं चोपकर्तुं विद्यया नृपसत्तमम् ॥ १६ ॥ तक्षक उवाच वित्तं गृहाण विप्रेन्द्र यावदिच्छसि पार्थिवात् । ददामि स्वगृहं याहि सकामोऽहं भवाम्यतः ॥ १७ ॥ सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कश्यपः परमार्थवित् । चिन्तयामास मनसा किं करोमि पुनः पुनः ॥ १८ ॥ धनं गहीत्वा स्वगृहं प्रयामि यद्यहं पुनः । भविष्यति न मे कीर्तिर्लोके लोभसमाश्रयात् ॥ १९ ॥ जीवितेऽथ नृपश्रेष्ठे कीर्तिः स्यादचला मम । धनप्राप्तिश्च बहुधा भवेत्पुण्यं च जीवनात् ॥ २० ॥ रक्षणीयं यशः कामं धिग्धनं यशसा विना । सर्वस्वं रघुणा पूर्वं दत्तं विप्राय कीर्तये ॥ २१ ॥ हरिश्चन्द्रेण कर्णेन कीर्त्यर्थं बहुविस्तरम् । उपेक्षेयं कथं भूपं दह्यमानं विषाग्निना ॥ २२ ॥ जीवितेऽद्य मया राज्ञि सुखं सर्वजनस्य च । अराजके प्रजानाशो भविता नात्र संशयः ॥ २३ ॥ प्रजानाशस्य पापं मे भविष्यति मृते नृपे । अपकीर्तिश्च लोकेषु धनलोभाद्‌भविष्यति ॥ २४ ॥ इति सञ्चिन्त्य मनसा ध्यानं कृत्वा स कश्यपः । गतायुषं च नृपतिं ज्ञातवाम्बुद्धिमत्तरः ॥ २५ ॥ आसन्नमृत्युं राजानं ज्ञात्वा ध्यानेन कश्यपः । गृहं ययौ स धर्मात्मा धनमादाय तक्षकात् ॥ २६ ॥ निवर्त्य कश्यपं सर्पः सप्तमे दिवसे नृपम् । हन्तुकामो जगामाशु नगरं नागसाह्वयम् ॥ २७ ॥ शुश्राव नगरस्यान्ते प्रासादस्थं परीक्षितम् । मणिमन्त्रौषधैः कामं रक्ष्यमाणमतन्द्रितम् ॥ २८ ॥ चिन्ताविष्टस्तदा नागो विप्रशापभयाकुलः । चिन्तयामास योगेन प्रविशेयं गृहं कथम् ॥ २९ ॥ वञ्जयामि कथं चैनं राजानं पापकारिणम् । विप्रशापाद्धतं मूढं विप्रपीडाकरं शठम् ॥ ३० ॥ पाण्डवानां कुले जातः कोऽपि नैतादृशो भवेत् । तापसस्य गले येन मृतः सर्पो निवेशितः ॥ ३१ ॥ कृत्वा विगर्हितं कर्म जानन्कालगतिं नृपः । रक्षकान्भवने कृत्वा प्रासादमभिगम्य च ॥ ३२ ॥ मृत्युं वञ्चयते राजा वर्ततेऽद्य निराकुलः । तं कथं धक्षयिष्यामि विप्रवाक्येन चोदितः ॥ ३३ ॥ न जानाति च मन्दात्मा मरणं ह्यनिवर्तनम् । तेनासौ रक्षकान्स्थाप्य सौधारूढोऽद्य मोदते ॥ ३४ ॥ यदि वै विहितो मृत्युर्दैवेनामिततेजसा । स कथं परिवर्तेत कृतैर्यत्‍नैस्तु कोटिभिः ॥ ३५ ॥ पाण्डवस्य च दायादो जानन्मृत्युं गतं नृपः । जीवने मतिमास्थाय स्थितः स्थाने निराकुलः ॥ ३६ ॥ दानपुण्यादिकं राजा कर्तुमर्हति सर्वथा । धर्मेण हन्यते व्याधिर्येनायुः शाश्वतं भवेत् ॥ ३७ ॥ नोचेन्मृत्युविधिं कृत्वा स्नानदानादिकाः क्रियाः । मरणं स्वर्गलोकाय नरकायान्यथा भवेतू ॥ ३८ ॥ द्विजपीडाकृतं पापं पृथग्वास्य च भूपतेः । विप्रशापस्तथा घोर आसन्ने मरणे किल ॥ ३९ ॥ न कोऽपि ब्राह्मणः पार्श्वे य एनं प्रतिबोधयेत् । वेधसा विहितो मृत्युरनिवार्यस्तु सर्वथा ॥ ४० ॥ इति सञ्चिन्त्य सर्पोऽसौ स्वान्नागान्निकटे स्थितान् । कृत्वा तापसवेषांस्तान्प्राहिणोत्सुभुजङ्गमान् ॥ ४१ ॥ फलमूलादिकं गृह्य राज्ञे नागोऽथ तक्षकः । स्वयं च कीटरूपेण फलमध्ये ससार ह ॥ ४२ ॥ निर्गतास्ते तदा नागाः फलान्यादाय सत्वराः । ते राजभवनं प्राप्य स्थिताः प्रासादसन्निधौ ॥ ४३ ॥ रक्षकास्तापसान्दृष्ट्वा पप्रच्छुस्तच्चिकीर्षितम् । ऊचुस्ते भूपतिं द्रष्टुं प्राप्ताः स्मोऽद्य तपोवनात् ॥ ४४ ॥ अभिमन्युसुतं वीरं कुलार्कं चारुदर्शनम् । परिवर्धयितुं प्राप्ता मन्त्रैराथर्वणैस्तथा ॥ ४५ ॥ निवेदयध्वं राजानं दर्शनार्थागतान्मुनीन् । कृत्वाभिषेकान्यास्यामो दत्त्वा मिष्टफलानिच ॥ ४६ ॥ भारतानां कुले वापि न दृष्टा द्वाररक्षकाः । न श्रुतं तापसानां तु राज्ञोऽसन्दर्शनं किल ॥ ४७ ॥ आरोहामो वयं तत्र यत्र राजा परीक्षितः । आशीर्भिर्वर्धयित्वैनं दत्ताज्ञाः प्रव्रजामहे ॥ ४८ ॥ सूत उवाच इत्याकर्ण्य वचस्तेषां तापसानां तु रक्षकाः । प्रत्यूचुस्तान् द्विजान्मत्वा निदेशं भूपतेर्यथा ॥ ४९ ॥ नाद्य वो दर्शनं विप्रा राज्ञः स्यादिति नो मतिः । श्वः सर्वतापसैरत्र त्वागन्तव्यं नृपालये ॥ ५० ॥ अनारोहस्तु प्रासादो विप्राणां मुनिसत्तमाः । विप्रशापभयाद्‌राज्ञा विहितोऽस्ति न संशयः ॥ ५१ ॥ तदोचुस्तानथो विप्राः फलमूलजलानि च । विप्राशिषश्च राज्ञेऽथ ग्राहयन्तु सुरक्षकाः ॥ ५२ ॥ ते गत्वा नृपतिं प्रोचुस्तापसानागताञ्जनाः । राजोवाचानयध्वं वै फलमूलादिकं च यत् ॥ ५३ ॥ पृच्छध्वं तापसान्कार्यं प्रातरागमनं पुनः । प्रणामं कथयध्वं मे नाद्य सन्दर्शनं मम ॥ ५४ ॥ ते गत्वाथ समादाय फलमूलादिकं च यत् । राज्ञे समर्पयामासुर्बहुमानपुरःसरम् ॥ ५५ ॥ गतेषु तेषु नागेषु विप्रवेषावृतेषु च । फलान्यादाय राजासौ सचिवानिदमब्रवीत् ॥ ५६ ॥ सुहृदो भक्षयन्त्वद्य फलान्येतानि सर्वशः । अद्म्यहं चैकमेतद्वै फलं विप्रार्पितं महत् ॥ ५७ ॥ इत्युक्त्वा तत्फलं दत्त्वा सुहृद्‌भ्यश्चोत्तरासुतः । करे कृत्वा फलं पक्वं ददार नृपतिः स्वयम् ॥ ५८ ॥ विदारितं फलं राज्ञा तत्र कृमिरभूदणुः । स कृष्णनयनस्ताम्रो दृष्टो भूपतिना स्वयम् ॥ ५९ ॥ तं दृष्ट्वा नृपतिः प्राह सचिवान्विस्मितानथ । अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम् ॥ ६० ॥ अङ्गीकरोमि तं शापं कृमिको मां दशत्वयम् । एवमुक्त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां संन्यवेशयत् ॥ ६१ ॥ अस्तं याते दिवानाथे धृतः कण्ठेऽथ कीटकः । तक्षकस्तु तदा जातः कालरूपी भयानकः ॥ ६२ ॥ राजा संवेष्टितस्तेन दष्टश्चापि महीपतिः । मन्त्रिणो विस्मयं प्राप्ता रुरुदुर्भृशदुःखिताः ॥ ६३ ॥ घोररूपमहिं वीक्ष्य दुद्रुवुस्ते भयार्दिताः । चुक्रुशू रक्षकाः सर्वे हाहाकारो महानभूत् ॥ ६४ ॥ वेष्टितो भोगिभोगेन विनष्टबहुपौरुषः । नोवाच नृपतिः किञ्चिन्न चचालोत्तरासुतः ॥ ६५ ॥ उत्थिताग्निशिखा घोरा विषजा तक्षकाननात् । प्रजज्वाल नृपं त्वाशु गतप्राणं चकार ह ॥ ६६ ॥ हत्वाशु जीवितं राज्ञस्तक्षको गगने गतः । जगद्दग्धं तु कुर्वाणं ददृशुस्तं जना इह ॥ ६७ ॥ स पपात गतप्राणो राजा दग्ध इव द्रुमः । चुकुशुश्च जनाः सर्वे मृतं दृष्ट्वा नराधिपम् ॥ ६८ ॥

sūta uvāca tasminneva dine nāmnā takṣakastaṃ nṛpottamam | śaptaṃ jñātvā gṛhāttūrṇaṃ niḥsṛtaḥ puruṣottamaḥ || 1 || vṛddhabrāhmaṇaveṣeṇa takṣakaḥ pathi nirgataḥ | apaśyatkaśyapaṃ mārge vrajantaṃ nṛpatiṃ prati || 2 || tamapṛcchatpannago'sau brāhmaṇaṃ mantravādinam | kva bhavāṃstvarito yāti kiñca kāryaṃ cikīrṣati || 3 || kaśyapa uvāca parīkṣitaṃ nṛpaśreṣṭhaṃ takṣakaśca pradhakṣyati | tatrāhaṃ tvarito yāmi nṛpaṃ kartumapajvaram || 4 || mantro'sti mama viprendra viṣanāśakaraḥ kila | jīvayiṣyāmyahaṃ taṃ vai jīvitavye'dhunā kila || 5 || takṣaka uvāca ahaṃ sa pannago brahmaṃstaṃ dhakṣyāmi mahīpatim | nivartasva na śaktastvaṃ mayā daṣṭaṃ cikitsitum || 6 || kaśyapa uvāca ahaṃ daṣṭaṃ tvayā sarpa nṛpaṃ śaptaṃ dvijena vai | jīvayiṣyāmyasandehaṃ kāmaṃ mantrabalena vai || 7 || takṣaka uvāca yadi tvaṃ jīvituṃ yāsi mayā daṣṭaṃ nṛpottamam | mantraśaktibalaṃ vipra darśaya tvaṃ mamānagha || 8 || dhakṣyāmyenaṃ ca nyagrodhaṃ viṣadaṃṣṭrābhiradya vai | kaśyapa uvāca jīvayiṣye tvayā daṣṭaṃ dagdhaṃ vā pannagottama || 9 || sūta uvāca adaśatpannago vṛkṣaṃ bhasmasācca cakāra tam | uvāca kaśyapaṃ bhūyo jīvayainaṃ dvijottama || 10 || dṛṣṭvā bhasmīkṛtaṃ vṛkṣaṃ pannagena viṣāgninā | sarvaṃ bhasma samāhṛtya kaśyapo vākyamabravīt || 11 || paśya mantrabalaṃ me'dya nyagrodhaṃ pannagottama | jīvayāmyadya vṛkṣaṃ vai paśyataste mahāviṣa || 12 || ityuktvā jalamādāya kaśyapo mantravittamaḥ | siṣeca bhasmarāśiṃ taṃ mantritenaiva vāriṇā || 13 || tadvārisecanājjāto nyagrodhaḥ pūrvavacchubhaḥ | vismayaṃ takṣakaḥ prāpto dṛṣṭvā taṃ jīvitaṃ nagam || 14 || tamāha kaśyapaṃ nāgaḥ kimarthaṃ te pariśramaḥ | sampādayāmi taṃ kāmaṃ brūhi vāḍava vāñchitam || 15 || kaśyapa uvāca vittārthī nṛpatiṃ matvā śaptaṃ pannaga niḥsṛtaḥ | gṛhādahaṃ copakartuṃ vidyayā nṛpasattamam || 16 || takṣaka uvāca vittaṃ gṛhāṇa viprendra yāvadicchasi pārthivāt | dadāmi svagṛhaṃ yāhi sakāmo'haṃ bhavāmyataḥ || 17 || sūta uvāca tacchrutvā vacanaṃ tasya kaśyapaḥ paramārthavit | cintayāmāsa manasā kiṃ karomi punaḥ punaḥ || 18 || dhanaṃ gahītvā svagṛhaṃ prayāmi yadyahaṃ punaḥ | bhaviṣyati na me kīrtirloke lobhasamāśrayāt || 19 || jīvite'tha nṛpaśreṣṭhe kīrtiḥ syādacalā mama | dhanaprāptiśca bahudhā bhavetpuṇyaṃ ca jīvanāt || 20 || rakṣaṇīyaṃ yaśaḥ kāmaṃ dhigdhanaṃ yaśasā vinā | sarvasvaṃ raghuṇā pūrvaṃ dattaṃ viprāya kīrtaye || 21 || hariścandreṇa karṇena kīrtyarthaṃ bahuvistaram | upekṣeyaṃ kathaṃ bhūpaṃ dahyamānaṃ viṣāgninā || 22 || jīvite'dya mayā rājñi sukhaṃ sarvajanasya ca | arājake prajānāśo bhavitā nātra saṃśayaḥ || 23 || prajānāśasya pāpaṃ me bhaviṣyati mṛte nṛpe | apakīrtiśca lokeṣu dhanalobhād‌bhaviṣyati || 24 || iti sañcintya manasā dhyānaṃ kṛtvā sa kaśyapaḥ | gatāyuṣaṃ ca nṛpatiṃ jñātavāmbuddhimattaraḥ || 25 || āsannamṛtyuṃ rājānaṃ jñātvā dhyānena kaśyapaḥ | gṛhaṃ yayau sa dharmātmā dhanamādāya takṣakāt || 26 || nivartya kaśyapaṃ sarpaḥ saptame divase nṛpam | hantukāmo jagāmāśu nagaraṃ nāgasāhvayam || 27 || śuśrāva nagarasyānte prāsādasthaṃ parīkṣitam | maṇimantrauṣadhaiḥ kāmaṃ rakṣyamāṇamatandritam || 28 || cintāviṣṭastadā nāgo vipraśāpabhayākulaḥ | cintayāmāsa yogena praviśeyaṃ gṛhaṃ katham || 29 || vañjayāmi kathaṃ cainaṃ rājānaṃ pāpakāriṇam | vipraśāpāddhataṃ mūḍhaṃ viprapīḍākaraṃ śaṭham || 30 || pāṇḍavānāṃ kule jātaḥ ko'pi naitādṛśo bhavet | tāpasasya gale yena mṛtaḥ sarpo niveśitaḥ || 31 || kṛtvā vigarhitaṃ karma jānankālagatiṃ nṛpaḥ | rakṣakānbhavane kṛtvā prāsādamabhigamya ca || 32 || mṛtyuṃ vañcayate rājā vartate'dya nirākulaḥ | taṃ kathaṃ dhakṣayiṣyāmi vipravākyena coditaḥ || 33 || na jānāti ca mandātmā maraṇaṃ hyanivartanam | tenāsau rakṣakānsthāpya saudhārūḍho'dya modate || 34 || yadi vai vihito mṛtyurdaivenāmitatejasā | sa kathaṃ parivarteta kṛtairyat‍naistu koṭibhiḥ || 35 || pāṇḍavasya ca dāyādo jānanmṛtyuṃ gataṃ nṛpaḥ | jīvane matimāsthāya sthitaḥ sthāne nirākulaḥ || 36 || dānapuṇyādikaṃ rājā kartumarhati sarvathā | dharmeṇa hanyate vyādhiryenāyuḥ śāśvataṃ bhavet || 37 || nocenmṛtyuvidhiṃ kṛtvā snānadānādikāḥ kriyāḥ | maraṇaṃ svargalokāya narakāyānyathā bhavetū || 38 || dvijapīḍākṛtaṃ pāpaṃ pṛthagvāsya ca bhūpateḥ | vipraśāpastathā ghora āsanne maraṇe kila || 39 || na ko'pi brāhmaṇaḥ pārśve ya enaṃ pratibodhayet | vedhasā vihito mṛtyuranivāryastu sarvathā || 40 || iti sañcintya sarpo'sau svānnāgānnikaṭe sthitān | kṛtvā tāpasaveṣāṃstānprāhiṇotsubhujaṅgamān || 41 || phalamūlādikaṃ gṛhya rājñe nāgo'tha takṣakaḥ | svayaṃ ca kīṭarūpeṇa phalamadhye sasāra ha || 42 || nirgatāste tadā nāgāḥ phalānyādāya satvarāḥ | te rājabhavanaṃ prāpya sthitāḥ prāsādasannidhau || 43 || rakṣakāstāpasāndṛṣṭvā papracchustaccikīrṣitam | ūcuste bhūpatiṃ draṣṭuṃ prāptāḥ smo'dya tapovanāt || 44 || abhimanyusutaṃ vīraṃ kulārkaṃ cārudarśanam | parivardhayituṃ prāptā mantrairātharvaṇaistathā || 45 || nivedayadhvaṃ rājānaṃ darśanārthāgatānmunīn | kṛtvābhiṣekānyāsyāmo dattvā miṣṭaphalānica || 46 || bhāratānāṃ kule vāpi na dṛṣṭā dvārarakṣakāḥ | na śrutaṃ tāpasānāṃ tu rājño'sandarśanaṃ kila || 47 || ārohāmo vayaṃ tatra yatra rājā parīkṣitaḥ | āśīrbhirvardhayitvainaṃ dattājñāḥ pravrajāmahe || 48 || sūta uvāca ityākarṇya vacasteṣāṃ tāpasānāṃ tu rakṣakāḥ | pratyūcustān dvijānmatvā nideśaṃ bhūpateryathā || 49 || nādya vo darśanaṃ viprā rājñaḥ syāditi no matiḥ | śvaḥ sarvatāpasairatra tvāgantavyaṃ nṛpālaye || 50 || anārohastu prāsādo viprāṇāṃ munisattamāḥ | vipraśāpabhayād‌rājñā vihito'sti na saṃśayaḥ || 51 || tadocustānatho viprāḥ phalamūlajalāni ca | viprāśiṣaśca rājñe'tha grāhayantu surakṣakāḥ || 52 || te gatvā nṛpatiṃ procustāpasānāgatāñjanāḥ | rājovācānayadhvaṃ vai phalamūlādikaṃ ca yat || 53 || pṛcchadhvaṃ tāpasānkāryaṃ prātarāgamanaṃ punaḥ | praṇāmaṃ kathayadhvaṃ me nādya sandarśanaṃ mama || 54 || te gatvātha samādāya phalamūlādikaṃ ca yat | rājñe samarpayāmāsurbahumānapuraḥsaram || 55 || gateṣu teṣu nāgeṣu vipraveṣāvṛteṣu ca | phalānyādāya rājāsau sacivānidamabravīt || 56 || suhṛdo bhakṣayantvadya phalānyetāni sarvaśaḥ | admyahaṃ caikametadvai phalaṃ viprārpitaṃ mahat || 57 || ityuktvā tatphalaṃ dattvā suhṛd‌bhyaścottarāsutaḥ | kare kṛtvā phalaṃ pakvaṃ dadāra nṛpatiḥ svayam || 58 || vidāritaṃ phalaṃ rājñā tatra kṛmirabhūdaṇuḥ | sa kṛṣṇanayanastāmro dṛṣṭo bhūpatinā svayam || 59 || taṃ dṛṣṭvā nṛpatiḥ prāha sacivānvismitānatha | astamabhyeti savitā viṣādadya na me bhayam || 60 || aṅgīkaromi taṃ śāpaṃ kṛmiko māṃ daśatvayam | evamuktvā sa rājendro grīvāyāṃ saṃnyaveśayat || 61 || astaṃ yāte divānāthe dhṛtaḥ kaṇṭhe'tha kīṭakaḥ | takṣakastu tadā jātaḥ kālarūpī bhayānakaḥ || 62 || rājā saṃveṣṭitastena daṣṭaścāpi mahīpatiḥ | mantriṇo vismayaṃ prāptā rurudurbhṛśaduḥkhitāḥ || 63 || ghorarūpamahiṃ vīkṣya dudruvuste bhayārditāḥ | cukruśū rakṣakāḥ sarve hāhākāro mahānabhūt || 64 || veṣṭito bhogibhogena vinaṣṭabahupauruṣaḥ | novāca nṛpatiḥ kiñcinna cacālottarāsutaḥ || 65 || utthitāgniśikhā ghorā viṣajā takṣakānanāt | prajajvāla nṛpaṃ tvāśu gataprāṇaṃ cakāra ha || 66 || hatvāśu jīvitaṃ rājñastakṣako gagane gataḥ | jagaddagdhaṃ tu kurvāṇaṃ dadṛśustaṃ janā iha || 67 || sa papāta gataprāṇo rājā dagdha iva drumaḥ | cukuśuśca janāḥ sarve mṛtaṃ dṛṣṭvā narādhipam || 68 ||