Chapter 9

सूत उवाच यदा विनिर्गता निद्रा देहात्तस्य जगद्‌गुरोः । नेत्रास्यनासिकाबाहुहृदयेभ्यस्तथोरसः ॥ १ ॥ निःसृत्य गगने तस्थौ तामसी शक्तिरुत्तमा । उदतिष्ठज्जगन्नाथो जृम्भमाणः पुनः पुनः ॥ २ ॥ तदापश्यत् स्थितं तत्र भयत्रस्तं प्रजापतिम् । उवाच च महातेजा मेघगम्भीरया गिरा ॥ ३ ॥ विष्णुरुवाच किमागतोऽसि भगवंस्तपस्त्यक्त्वात्र पद्मज । कस्माच्चिन्तातुरोऽसि त्वं भयाकुलितमानसः ॥ ४ ॥ ब्रह्मोवाच त्वत्कर्णमलजौ देव दैत्यौ च मधुकैटभौ । हन्तुं मां समुपायातौ घोररूपौ महाबलौ ॥ ५ ॥ भयात्तयोः समायातस्त्वत्समीपं जगत्पते । त्राहि मां वासुदेवाद्य भयत्रस्तं विचेतनम् ॥ ६ ॥ विष्णुरुवाच तिष्ठाद्य निर्भयो जातस्तौ हनिष्याम्यहं किल । युद्धायाजग्मतुर्मूढौ मत्समीपं गतायुषौ ॥ ७ ॥ सूत उवाच एवं वदति देवेशे दानवौ तौ महाबलौ । विचिन्वानावजं चोभौ संप्राप्तौ मदगर्वितौ ॥ ८ ॥ निराधारौ जले तत्र संस्थितौ विगतज्वरौ । तावूचतुर्मदोन्मत्तौ ब्रह्माणं मुनिसत्तमाः ॥ ९ ॥ पलायित्वा समायातः सन्निधावस्य किं ततः । युद्धं कुरु हनिष्यावः पश्यतोऽस्यैव सन्निधौ ॥ १० ॥ पश्चादेनं हनिष्यावः सर्पभोगोपरिस्थितम् । त्वमद्य कुरु संग्रामं दासोऽस्मीति च वा वद ॥ ११ ॥ सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णुस्तावुवाच जनार्दनः । कुरुतं समरं कामं मया दानवपुङ्गवौ ॥ १२ ॥ हरिष्यामि मदं चाहं युवयोर्मत्तयोः किल । आगच्छतं महाभागौ श्रद्धा चेद्वां महाबलौ ॥ १३ ॥ सूत उवाच श्रुत्वा तद्वचनं चोभौ क्रोधव्याकुललोचनौ । निराधारौ जलस्थौ च युद्धोद्युक्तौ बभूवतुः ॥ १४ ॥ मधुश्च कुपितस्तत्र हरिणा सह संयुगम् । कर्तुं प्रचलितस्तूर्णं कैटभस्तु तथा स्थितः ॥ १५ ॥ बाहुयुद्धं तयोरासीन्मल्लयोरिव मत्तयोः । श्रान्ते मधौ कैटभस्तु संग्राममकरोत्तदा ॥ १६ ॥ पुनर्मधुः कैटभश्च युयुधाते पुनः पुनः । बाहुयुद्धेन रागान्धौ विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ १७ ॥ प्रेक्षकस्तु तदा ब्रह्मा देवी चैवान्तरिक्षगा । न मम्लतुस्तदा तौ तु विष्णुस्तु ग्लानिमाप्तवान् ॥ १८ ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि यदा जातानि युद्ध्यता । हरिणा चिन्तितं तत्र कारणं मरणे तयोः ॥ १९ ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि मया युद्धं कृतं किल । न श्रान्तौ दानवौ घोरौ श्रान्तोऽहं चैतदद्‌भुतम् ॥ २० ॥ क्व गतं मे बलं शौर्यं कस्माच्चेमावनामयौ । किमत्र कारणं चिन्त्यं विचार्य मनसा त्विह ॥ २१ ॥ इति चिन्तापरं दृष्ट्वा हरिं हर्षपरावुभौ । ऊचतुस्तौ मदोन्मत्तौ मेघमम्भीरनिःस्वनौ ॥ २२ ॥ तव नोचेद्‌बलं विष्णो यदि श्रान्तोऽसि युद्धतः । ब्रूहि दासोऽस्मि वां नूनं कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् ॥ २३ ॥ न चेद्युद्धं कुरुष्वाद्य समर्थोऽसि महामते । हत्वा त्वां निहनिष्यावः पुरुषं च चतुर्मुखम् ॥ २४ ॥ सूत उवाच श्रुत्वा तद्‌भाषितं विष्णुस्तयोस्तस्मिन्महोदधौ । उवाच वचनं श्लक्ष्णं सामपूर्वं महामनाः ॥ २५ ॥ हरिरुवाच श्रान्ते भीते त्यक्तशस्त्रे पतिते बालके तथा । प्रहरन्ति न वीरास्ते धर्म एष सनातनः ॥ २६ ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि कृतं युद्धं मया त्विह । एकोऽहं भ्रातरौ वां च बलिनौ सदृशौ तथा ॥ २७ ॥ कृतं विश्रमणं मध्ये युवाभ्यां च पुनः पुनः । तथा विश्रमणं कृत्वा युध्येऽहं नात्र संशयः ॥ २८ ॥ तिष्ठतं हि युवां तावद्‌बलवन्तौ मदोत्कटौ । विश्रम्याहं करिष्यामि युद्धं वा न्यायमार्गतः ॥ २९ ॥ सूत उवाच इति श्रुत्वा वचस्तस्य विश्रब्धौ दानवोत्तमौ । संस्थितौ दूरतस्तत्र संग्रामे कृतनिश्चयौ ॥ ३० ॥ अतिदूरे च तौ दृष्ट्वा वासुदेवश्चतुर्भुजः । दध्यौ च मनसा तत्र कारणं मरणे तयोः ॥ ३१ ॥ चिन्तनाज्ज्ञानमुत्पन्नं देवीदत्तवरावुभौ । कामं वाञ्छितमरणौ न मम्लतुरतस्त्विमौ ॥ ३२ ॥ वृथा मया कृतं युद्धं श्रमोऽयं मे वृथा गतः । करोमि च कथं युद्धमेवं ज्ञात्वा विनिश्चयम् ॥ ३३ ॥ अकृते च तथा युद्धे कथमेतौ गमिष्यतः । विनाशं दुःखदौ नित्यं दानवौ वरदर्पितौ ॥ ३४ ॥ भगवत्या वरो दत्तस्तया सोऽपि च दुर्घटः । मरणं चेच्छया कामं दुःखितोऽपि न वाञ्छति ॥ ३५ ॥ रोगग्रस्तोऽपि दीनोऽपि न मुमूर्षति कश्चन । कथं चेमौ मदोन्मत्तौ मर्तुकामौ भविष्यतः ॥ ३६ ॥ नन्वद्य शरणं यामि विद्यां शक्तिं सुकामदाम् । विना तया न सिध्यन्ति कामाः सम्यक्प्रसन्नया ॥ ३७ ॥ एवं सञ्चिन्त्यमानस्तु गगने संस्थितां शिवाम् । अपश्यद्‌भगवान्विष्णुर्योगनिद्रां मनोहराम् ॥ ३८ ॥ कृताज्जलिरमेयात्मा तां च तुष्टाव योगवित् । विनाशार्थं तयोस्तत्र वरदां भुवनेश्वरीम् ॥ ३९ ॥ विष्णुरुवाच नमो देवि महामाये सृष्टिसंहारकारिणि । अनादिनिधने चण्डि भुक्तिमुक्तिप्रदे शिवे ॥ ४० ॥ न ते रूपं विजानामि सगुणं निर्गुणं तथा । चरित्राणि कुतो देवि संख्यातीतानि यानि ते ॥ ४१ ॥ अनुभूतो मया तेऽद्य प्रभावश्चातिदुर्घटः । यदहं निद्रया लीनः सञ्जातोऽस्मि विचेतनः ॥ ४२ ॥ ब्रह्मणा चातियत्‍नेन बोधितोऽपि पुनः पुनः । न प्रबुद्धः सर्वथाहं सङ्कोचितषडिन्द्रियः ॥ ४३ ॥ अचेतनत्वं सम्प्राप्तः प्रभावात्तव चाम्बिके । त्वया मुक्तः प्रबुद्धोऽहं युद्धं च बहुधा कृतम् ॥ ४४ ॥ श्रान्तोऽहं न च तौ श्रान्तौ त्वया दत्तवरौ वरौ । ब्रह्माणं हन्तुमायातौ दानवौ मदगर्वितौ ॥ ४५ ॥ आहूतौ च मया कामं द्वन्द्वयुद्धाय मानदे । कृतं युद्धं महाघोरं मया ताभ्यां महार्णवे ॥ ४६ ॥ मरणे वरदानं ते ततो ज्ञातं महाद्‌भुतम् । ज्ञात्वाहं शरणं प्राप्तस्त्वामद्य शरणप्रदाम् ॥ ४७ ॥ साहाय्यं कुरु मे मातः खिन्नोऽहं युद्धकर्मणा । दृप्तौ तौ वरदानेन तव देवार्तिनाशने ॥ ४८ ॥ हन्तुं मामुद्यतौ पापौ किं करोमि क्व यामि च । इत्युक्ता सा तदा देवी स्मितपूर्वमुवाच ह ॥ ४९ ॥ प्रणमन्तं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम् । देवदेव हरे विष्णो कुरु युद्धं पुनः स्वयम् ॥ ५० ॥ वञ्चयित्वा त्विमौ शूरौ हन्तव्यौ च विमोहितौ । मोहयिष्याम्यहं नूनं दानवौ वक्रया दृशा ॥ ५१ ॥ जहि नारायणाशु त्वं मम मायाविमोहितौ । सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णुस्तस्याः प्रीतिरसान्वितम् ॥ ५२ ॥ संग्रामस्थलमासाद्य तस्थौ तत्र महार्णवे । तदायातौ च तौ वीरौ युद्धकामौ महाबलौ ॥ ५३ ॥ वीक्ष्य विष्णुं स्थितं तत्र हर्षयुक्तौ बभूवतुः । तिष्ठ तिष्ठ महाकाम कुरु युद्धं चतुर्भुज ॥ ५४ ॥ दैवाधीनौ विदित्वाद्य नूनं जयपराजयौ । सबलो जयमाप्नोति दैवाज्जयति दुर्बलः ॥ ५५ ॥ सर्वथैव न कर्तव्यौ हर्षशोकौ महात्मना । पुरा वै बहवो दैत्या जिता दानववैरिणा ॥ ५६ ॥ अधुना चावयोः सार्धं युध्यमानः पराजितः । सूत उवाच इत्युक्त्वा तौ महाबाहू युद्धाय समुपस्थितौ ॥ ५७ ॥ वीक्ष्य विष्णुर्जघानाशु मुष्टिनाद्‌भुतकर्मणा । तावप्यतिबलोन्मत्तौ जध्नतुर्मुष्टिना हरिम् ॥ ५८ ॥ एवं परस्परं जातं युद्धं परमदारुणम् । युध्यमानौ महावीर्यौ दृष्ट्वा नारायणस्तदा ॥ ५९ ॥ अपश्यत्सम्मुखं देव्याः कृत्वा दीनां दृशं हरिः । सूत उवाच तं वीक्ष्य तादृशं विष्णुं करुणारससंयुतम् ॥ ६० ॥ जहासातीव ताम्राक्षी वीक्षमाणा तदासुरौ । तौ जघान कटाक्षैश्च कामबाणैरिवापरैः ॥ ६१ ॥ मन्दस्मितयुतैः कामं प्रेमभावयुतैरनु । दृष्ट्वा मुमुहतुः पापौ देव्या वक्रविलोकनम् ॥ ६२ ॥ विशेषमिति मन्वानौ कामबाणातिपीडितौ । वीक्षमाणौ स्थितौ तत्र तां देवीं विशदप्रभाम् ॥ ६३ ॥ हरिणापि च तद्‌दृष्टं देव्यास्तत्र चिकीर्षितम् । मोहितौ तौ परिज्ञाय भगवान्कार्यवित्तमः ॥ ६४ ॥ उवाच तौ हसन् श्लक्ष्णं मेघगम्भीरया गिरा । वरं वरयतां वीरौ युवयोर्योऽभिवाच्छितः ॥ ६५ ॥ ददामि परमप्रीतो युद्धेन युवयोः किल । दानवा बहवो दृष्टा युध्यमाना मया पुरा ॥ ६६ ॥ युवयोः सदृशः कोऽपि न दृष्टो न च वै श्रुतः । तस्मात्तुष्टोऽस्मि कामं वै निस्तुलेन बलेन च ॥ ६७ ॥ भ्रात्रोश्च वाञ्छितं कामं प्रयच्छामि महाबलौ । सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णोः साभिमानौ स्मरातुरौ ॥ ६८ ॥ वीक्षमाणौ महामायां जगदानन्दकारिणीम् । तमूचतुश्च कामार्तौ विष्णुं कमललोचनौ ॥ ६९ ॥ हरे न याचकावावां त्वं किं दातुमिहेच्छसि । ददाव तुल्यं देवेश दातारौ नौ न याचकौ ॥ ७० ॥ प्रार्थय त्वं हृषीकेश मनोऽभिलषितं वरम् । तुष्टौ स्वस्तव युद्धेन वासुदेवाद्‌भुतेन च ॥ ७१ ॥ तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच जनार्दनः । भवेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि ॥ ७२ ॥ सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णोर्दानवौ चातिविस्मितौ । वञ्चिताविति मन्वानौ तस्थतुः शोकसंयुतौ ॥ ७३ ॥ विचार्य मनसा तौ तु दानवौ विष्णुमूचतुः । प्रेक्ष्य सर्वं जलमयं भूमिं स्थलविवर्जिताम् ॥ ७४ ॥ हरे योऽयं वरो दत्तस्त्वया पूर्वं जनार्दन । सत्यवागसि देवेश देहि तं वाञ्छितं वरम् ॥ ७५ ॥ निर्जले विपुले देशे हनस्व मधुसूदन । वध्यावावां तु भवतः सत्यवाग्भव माधव ॥ ७६ ॥ स्मृत्वा चक्रं तदा विष्णुस्तावुवाच हसन्हरिः । हन्म्यद्य वां महाभागौ निर्जले विपुले स्थले ॥ ७७ ॥ इत्युक्त्या देवदेवेश ऊरू कृत्वातिविस्तरौ । दर्शयामास तौ तत्र निर्जलं च जलोपरि ॥ ७८ ॥ नास्त्यत्र दानवौ वारि शिरसी मुञ्चतामिह । सत्यवागहमद्यैव भविष्यामि च वां तथा ॥ ७९ ॥ तदाकर्ण्य वचस्तथ्यं विचिन्त्य मनसा च तौ । वर्धयामासतुर्देहं योजनानां सहस्रकम् ॥ ८० ॥ भगवान्द्विगुणं चक्रे जघनं विस्मितौ तदा । शीर्षे सन्दधतां तत्र जघने परमाद्‌भुते ॥ ८१ ॥ रथांगेन तदा छिन्ने विष्णुना प्रभविष्णुना । जघनोपरि वेगेन प्रकृष्टे शिरसी तयोः ॥ ८२ ॥ गतप्राणौ तदा जातौ दानवौ मधुकैटभौ । सागरः सकलो व्याप्तस्तदा वै मेदसा तयोः ॥ ८३ ॥ मेदिनीति ततो जातं नाम पृथ्व्याः समन्ततः । अभक्ष्या मृत्तिका तेन कारणेन मुनीश्वराः ॥ ८४ ॥ इति वः कथितं सर्वं यत्पृष्टोऽस्मि सुनिश्चितम् । महाविद्या महामाया सेवनीया सदा बुधैः ॥ ८५ ॥ आराध्या परमा शक्तिः सर्वैरपि सुरासुरैः । नातः परतरं किञ्चिदधिकं भुवनत्रये ॥ ८६ ॥ सत्यं सत्यं पुनः सत्यं वेदशास्त्रार्थनिर्णयः । पूजनीया परा शक्तिर्निर्गुणा सगुणाथवा ॥ ८७ ॥

sūta uvāca yadā vinirgatā nidrā dehāttasya jagad‌guroḥ | netrāsyanāsikābāhuhṛdayebhyastathorasaḥ || 1 || niḥsṛtya gagane tasthau tāmasī śaktiruttamā | udatiṣṭhajjagannātho jṛmbhamāṇaḥ punaḥ punaḥ || 2 || tadāpaśyat sthitaṃ tatra bhayatrastaṃ prajāpatim | uvāca ca mahātejā meghagambhīrayā girā || 3 || viṣṇuruvāca kimāgato'si bhagavaṃstapastyaktvātra padmaja | kasmāccintāturo'si tvaṃ bhayākulitamānasaḥ || 4 || brahmovāca tvatkarṇamalajau deva daityau ca madhukaiṭabhau | hantuṃ māṃ samupāyātau ghorarūpau mahābalau || 5 || bhayāttayoḥ samāyātastvatsamīpaṃ jagatpate | trāhi māṃ vāsudevādya bhayatrastaṃ vicetanam || 6 || viṣṇuruvāca tiṣṭhādya nirbhayo jātastau haniṣyāmyahaṃ kila | yuddhāyājagmaturmūḍhau matsamīpaṃ gatāyuṣau || 7 || sūta uvāca evaṃ vadati deveśe dānavau tau mahābalau | vicinvānāvajaṃ cobhau saṃprāptau madagarvitau || 8 || nirādhārau jale tatra saṃsthitau vigatajvarau | tāvūcaturmadonmattau brahmāṇaṃ munisattamāḥ || 9 || palāyitvā samāyātaḥ sannidhāvasya kiṃ tataḥ | yuddhaṃ kuru haniṣyāvaḥ paśyato'syaiva sannidhau || 10 || paścādenaṃ haniṣyāvaḥ sarpabhogoparisthitam | tvamadya kuru saṃgrāmaṃ dāso'smīti ca vā vada || 11 || sūta uvāca tacchrutvā vacanaṃ viṣṇustāvuvāca janārdanaḥ | kurutaṃ samaraṃ kāmaṃ mayā dānavapuṅgavau || 12 || hariṣyāmi madaṃ cāhaṃ yuvayormattayoḥ kila | āgacchataṃ mahābhāgau śraddhā cedvāṃ mahābalau || 13 || sūta uvāca śrutvā tadvacanaṃ cobhau krodhavyākulalocanau | nirādhārau jalasthau ca yuddhodyuktau babhūvatuḥ || 14 || madhuśca kupitastatra hariṇā saha saṃyugam | kartuṃ pracalitastūrṇaṃ kaiṭabhastu tathā sthitaḥ || 15 || bāhuyuddhaṃ tayorāsīnmallayoriva mattayoḥ | śrānte madhau kaiṭabhastu saṃgrāmamakarottadā || 16 || punarmadhuḥ kaiṭabhaśca yuyudhāte punaḥ punaḥ | bāhuyuddhena rāgāndhau viṣṇunā prabhaviṣṇunā || 17 || prekṣakastu tadā brahmā devī caivāntarikṣagā | na mamlatustadā tau tu viṣṇustu glānimāptavān || 18 || pañcavarṣasahasrāṇi yadā jātāni yuddhyatā | hariṇā cintitaṃ tatra kāraṇaṃ maraṇe tayoḥ || 19 || pañcavarṣasahasrāṇi mayā yuddhaṃ kṛtaṃ kila | na śrāntau dānavau ghorau śrānto'haṃ caitadad‌bhutam || 20 || kva gataṃ me balaṃ śauryaṃ kasmāccemāvanāmayau | kimatra kāraṇaṃ cintyaṃ vicārya manasā tviha || 21 || iti cintāparaṃ dṛṣṭvā hariṃ harṣaparāvubhau | ūcatustau madonmattau meghamambhīraniḥsvanau || 22 || tava noced‌balaṃ viṣṇo yadi śrānto'si yuddhataḥ | brūhi dāso'smi vāṃ nūnaṃ kṛtvā śirasi cāñjalim || 23 || na cedyuddhaṃ kuruṣvādya samartho'si mahāmate | hatvā tvāṃ nihaniṣyāvaḥ puruṣaṃ ca caturmukham || 24 || sūta uvāca śrutvā tad‌bhāṣitaṃ viṣṇustayostasminmahodadhau | uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ sāmapūrvaṃ mahāmanāḥ || 25 || hariruvāca śrānte bhīte tyaktaśastre patite bālake tathā | praharanti na vīrāste dharma eṣa sanātanaḥ || 26 || pañcavarṣasahasrāṇi kṛtaṃ yuddhaṃ mayā tviha | eko'haṃ bhrātarau vāṃ ca balinau sadṛśau tathā || 27 || kṛtaṃ viśramaṇaṃ madhye yuvābhyāṃ ca punaḥ punaḥ | tathā viśramaṇaṃ kṛtvā yudhye'haṃ nātra saṃśayaḥ || 28 || tiṣṭhataṃ hi yuvāṃ tāvad‌balavantau madotkaṭau | viśramyāhaṃ kariṣyāmi yuddhaṃ vā nyāyamārgataḥ || 29 || sūta uvāca iti śrutvā vacastasya viśrabdhau dānavottamau | saṃsthitau dūratastatra saṃgrāme kṛtaniścayau || 30 || atidūre ca tau dṛṣṭvā vāsudevaścaturbhujaḥ | dadhyau ca manasā tatra kāraṇaṃ maraṇe tayoḥ || 31 || cintanājjñānamutpannaṃ devīdattavarāvubhau | kāmaṃ vāñchitamaraṇau na mamlaturatastvimau || 32 || vṛthā mayā kṛtaṃ yuddhaṃ śramo'yaṃ me vṛthā gataḥ | karomi ca kathaṃ yuddhamevaṃ jñātvā viniścayam || 33 || akṛte ca tathā yuddhe kathametau gamiṣyataḥ | vināśaṃ duḥkhadau nityaṃ dānavau varadarpitau || 34 || bhagavatyā varo dattastayā so'pi ca durghaṭaḥ | maraṇaṃ cecchayā kāmaṃ duḥkhito'pi na vāñchati || 35 || rogagrasto'pi dīno'pi na mumūrṣati kaścana | kathaṃ cemau madonmattau martukāmau bhaviṣyataḥ || 36 || nanvadya śaraṇaṃ yāmi vidyāṃ śaktiṃ sukāmadām | vinā tayā na sidhyanti kāmāḥ samyakprasannayā || 37 || evaṃ sañcintyamānastu gagane saṃsthitāṃ śivām | apaśyad‌bhagavānviṣṇuryoganidrāṃ manoharām || 38 || kṛtājjalirameyātmā tāṃ ca tuṣṭāva yogavit | vināśārthaṃ tayostatra varadāṃ bhuvaneśvarīm || 39 || viṣṇuruvāca namo devi mahāmāye sṛṣṭisaṃhārakāriṇi | anādinidhane caṇḍi bhuktimuktiprade śive || 40 || na te rūpaṃ vijānāmi saguṇaṃ nirguṇaṃ tathā | caritrāṇi kuto devi saṃkhyātītāni yāni te || 41 || anubhūto mayā te'dya prabhāvaścātidurghaṭaḥ | yadahaṃ nidrayā līnaḥ sañjāto'smi vicetanaḥ || 42 || brahmaṇā cātiyat‍nena bodhito'pi punaḥ punaḥ | na prabuddhaḥ sarvathāhaṃ saṅkocitaṣaḍindriyaḥ || 43 || acetanatvaṃ samprāptaḥ prabhāvāttava cāmbike | tvayā muktaḥ prabuddho'haṃ yuddhaṃ ca bahudhā kṛtam || 44 || śrānto'haṃ na ca tau śrāntau tvayā dattavarau varau | brahmāṇaṃ hantumāyātau dānavau madagarvitau || 45 || āhūtau ca mayā kāmaṃ dvandvayuddhāya mānade | kṛtaṃ yuddhaṃ mahāghoraṃ mayā tābhyāṃ mahārṇave || 46 || maraṇe varadānaṃ te tato jñātaṃ mahād‌bhutam | jñātvāhaṃ śaraṇaṃ prāptastvāmadya śaraṇapradām || 47 || sāhāyyaṃ kuru me mātaḥ khinno'haṃ yuddhakarmaṇā | dṛptau tau varadānena tava devārtināśane || 48 || hantuṃ māmudyatau pāpau kiṃ karomi kva yāmi ca | ityuktā sā tadā devī smitapūrvamuvāca ha || 49 || praṇamantaṃ jagannāthaṃ vāsudevaṃ sanātanam | devadeva hare viṣṇo kuru yuddhaṃ punaḥ svayam || 50 || vañcayitvā tvimau śūrau hantavyau ca vimohitau | mohayiṣyāmyahaṃ nūnaṃ dānavau vakrayā dṛśā || 51 || jahi nārāyaṇāśu tvaṃ mama māyāvimohitau | sūta uvāca tacchrutvā vacanaṃ viṣṇustasyāḥ prītirasānvitam || 52 || saṃgrāmasthalamāsādya tasthau tatra mahārṇave | tadāyātau ca tau vīrau yuddhakāmau mahābalau || 53 || vīkṣya viṣṇuṃ sthitaṃ tatra harṣayuktau babhūvatuḥ | tiṣṭha tiṣṭha mahākāma kuru yuddhaṃ caturbhuja || 54 || daivādhīnau viditvādya nūnaṃ jayaparājayau | sabalo jayamāpnoti daivājjayati durbalaḥ || 55 || sarvathaiva na kartavyau harṣaśokau mahātmanā | purā vai bahavo daityā jitā dānavavairiṇā || 56 || adhunā cāvayoḥ sārdhaṃ yudhyamānaḥ parājitaḥ | sūta uvāca ityuktvā tau mahābāhū yuddhāya samupasthitau || 57 || vīkṣya viṣṇurjaghānāśu muṣṭinād‌bhutakarmaṇā | tāvapyatibalonmattau jadhnaturmuṣṭinā harim || 58 || evaṃ parasparaṃ jātaṃ yuddhaṃ paramadāruṇam | yudhyamānau mahāvīryau dṛṣṭvā nārāyaṇastadā || 59 || apaśyatsammukhaṃ devyāḥ kṛtvā dīnāṃ dṛśaṃ hariḥ | sūta uvāca taṃ vīkṣya tādṛśaṃ viṣṇuṃ karuṇārasasaṃyutam || 60 || jahāsātīva tāmrākṣī vīkṣamāṇā tadāsurau | tau jaghāna kaṭākṣaiśca kāmabāṇairivāparaiḥ || 61 || mandasmitayutaiḥ kāmaṃ premabhāvayutairanu | dṛṣṭvā mumuhatuḥ pāpau devyā vakravilokanam || 62 || viśeṣamiti manvānau kāmabāṇātipīḍitau | vīkṣamāṇau sthitau tatra tāṃ devīṃ viśadaprabhām || 63 || hariṇāpi ca tad‌dṛṣṭaṃ devyāstatra cikīrṣitam | mohitau tau parijñāya bhagavānkāryavittamaḥ || 64 || uvāca tau hasan ślakṣṇaṃ meghagambhīrayā girā | varaṃ varayatāṃ vīrau yuvayoryo'bhivācchitaḥ || 65 || dadāmi paramaprīto yuddhena yuvayoḥ kila | dānavā bahavo dṛṣṭā yudhyamānā mayā purā || 66 || yuvayoḥ sadṛśaḥ ko'pi na dṛṣṭo na ca vai śrutaḥ | tasmāttuṣṭo'smi kāmaṃ vai nistulena balena ca || 67 || bhrātrośca vāñchitaṃ kāmaṃ prayacchāmi mahābalau | sūta uvāca tacchrutvā vacanaṃ viṣṇoḥ sābhimānau smarāturau || 68 || vīkṣamāṇau mahāmāyāṃ jagadānandakāriṇīm | tamūcatuśca kāmārtau viṣṇuṃ kamalalocanau || 69 || hare na yācakāvāvāṃ tvaṃ kiṃ dātumihecchasi | dadāva tulyaṃ deveśa dātārau nau na yācakau || 70 || prārthaya tvaṃ hṛṣīkeśa mano'bhilaṣitaṃ varam | tuṣṭau svastava yuddhena vāsudevād‌bhutena ca || 71 || tayostadvacanaṃ śrutvā pratyuvāca janārdanaḥ | bhavetāmadya me tuṣṭau mama vadhyāvubhāvapi || 72 || sūta uvāca tacchrutvā vacanaṃ viṣṇordānavau cātivismitau | vañcitāviti manvānau tasthatuḥ śokasaṃyutau || 73 || vicārya manasā tau tu dānavau viṣṇumūcatuḥ | prekṣya sarvaṃ jalamayaṃ bhūmiṃ sthalavivarjitām || 74 || hare yo'yaṃ varo dattastvayā pūrvaṃ janārdana | satyavāgasi deveśa dehi taṃ vāñchitaṃ varam || 75 || nirjale vipule deśe hanasva madhusūdana | vadhyāvāvāṃ tu bhavataḥ satyavāgbhava mādhava || 76 || smṛtvā cakraṃ tadā viṣṇustāvuvāca hasanhariḥ | hanmyadya vāṃ mahābhāgau nirjale vipule sthale || 77 || ityuktyā devadeveśa ūrū kṛtvātivistarau | darśayāmāsa tau tatra nirjalaṃ ca jalopari || 78 || nāstyatra dānavau vāri śirasī muñcatāmiha | satyavāgahamadyaiva bhaviṣyāmi ca vāṃ tathā || 79 || tadākarṇya vacastathyaṃ vicintya manasā ca tau | vardhayāmāsaturdehaṃ yojanānāṃ sahasrakam || 80 || bhagavāndviguṇaṃ cakre jaghanaṃ vismitau tadā | śīrṣe sandadhatāṃ tatra jaghane paramād‌bhute || 81 || rathāṃgena tadā chinne viṣṇunā prabhaviṣṇunā | jaghanopari vegena prakṛṣṭe śirasī tayoḥ || 82 || gataprāṇau tadā jātau dānavau madhukaiṭabhau | sāgaraḥ sakalo vyāptastadā vai medasā tayoḥ || 83 || medinīti tato jātaṃ nāma pṛthvyāḥ samantataḥ | abhakṣyā mṛttikā tena kāraṇena munīśvarāḥ || 84 || iti vaḥ kathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭo'smi suniścitam | mahāvidyā mahāmāyā sevanīyā sadā budhaiḥ || 85 || ārādhyā paramā śaktiḥ sarvairapi surāsuraiḥ | nātaḥ parataraṃ kiñcidadhikaṃ bhuvanatraye || 86 || satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ vedaśāstrārthanirṇayaḥ | pūjanīyā parā śaktirnirguṇā saguṇāthavā || 87 ||