Chapter 10

श्रीनारायण उवाच सप्तमो मनुराख्यातो मनुर्वैवस्वतः प्रभुः । श्राद्धदेवः परानन्दभोक्ता मान्यस्तु भूभुजाम् ॥ १ ॥ स च वैवस्वतमनुः परदेव्याः प्रसादतः । तथा तत्तपसा चैव जातो मन्वन्तराधिपः ॥ २ ॥ अष्टमो मनुराख्यातः सावर्णिः प्रथितः क्षितौ । स जन्मान्तर आराध्य देवीं तद्वरलाभतः ॥ ३ ॥ जातो मन्वन्तरपतिः सर्वराजन्यपूजितः । महापराक्रमी धीरो देवीभक्तिपरायणः ॥ ४ ॥ नारद उवाव कथं जन्मान्तरे तेन मनुनाराधनं कृतम् । देव्याः पृथिव्युद्‍भवायास्तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ ५ ॥ श्रीनारायण उवाच चैत्रवंशसमुद्‌भूतो राजा स्वारोचिषेऽन्तरे । सुरथो नाम विख्यातो महाबलपराक्रमः ॥ ६ ॥ गुणग्राही धनुर्धारी मान्यः श्रेष्ठः कविः कृती । धनसंग्रहकर्ता च दाता याचकमण्डले ॥ ७ ॥ अरीणां मर्दनो मानी सर्वास्त्रकुशलो बली । तस्यैकदा बभूवुस्ते कोलाविध्वंसिनो नृपाः ॥ ८ ॥ शत्रवः सैन्यसहिताः परिवार्येनमूर्जिताः । रुरुधुर्नगरीं तस्य राज्ञो मानधनस्य हि ॥ ९ ॥ तदा स सुरथो नाम राजा सैन्यसमावृतः । निर्ययौ नगरात्स्वीयात्सर्वशत्रुनिबर्हणः ॥ १० ॥ तदा स समरे राजा सुरथः शत्रुभिर्जितः । अमात्यैर्मन्त्रिभिश्चैव तस्य कोशगतं धनम् ॥ ११ ॥ हृतं सर्वमशेषेण तदातप्यत भूमिपः । निष्कासितश्च नगरात्स राजा परमद्युतिः ॥ १२ ॥ जगामाश्वमथारुह्य मृगयामिषतो वनम् । एकाकी विजनेऽरण्ये बभ्रामोद्‌भ्रान्तमानसः ॥ १३ ॥ मुनेः कस्यचिदागत्य स्वाश्रमं शान्तमानसः । प्रशान्तजन्तुसंयुक्तं मुनिशिष्यगणैर्युतम् ॥ १४ ॥ उवास कञ्चित्कालं स राजा परमशोभने । आश्रमे मुनिवर्यस्य दीर्घदृष्टेः सुमेधसः ॥ १५ ॥ एकदा स महीपालो मुनिं पूजावसानके । काले गत्वा प्रणम्याशु पप्रच्छ विनयान्वितः ॥ १६ ॥ मुने मम मनोदुःखं बाधते चाधिसम्भवम् । ज्ञाततत्त्वस्य भूदेव निष्प्रज्ञस्य च सन्ततम् ॥ १७ ॥ शत्रुभिर्निर्जितस्यापि हृतराज्यस्य सर्वशः । तथापि तेषु मनसि ममत्वं जायते स्फुटम् ॥ १८ ॥ किं करोमि क्व गच्छामि कथं शर्म लभे मुने । त्वदनुग्रहमाशासे वद वेदविदां वर ॥ १९ ॥ मुनिरुवाच आकर्णय महीपाल महाश्चर्यकरं परम् । देवीमाहात्म्यमतुलं सर्वकामप्रदं परम् ॥ २० ॥ जगन्मयी महामाया विष्णुब्रह्महरोद्‍भवा । सा बलादपहृत्यैव जन्तूनां मानसानि हि ॥ २१ ॥ मोहाय प्रतिसंयच्छेदिति जानीहि भूमिप । सा सृजत्यखिलं विश्वं सा पालयति सर्वदा ॥ २२ ॥ संहारे हररूपेण संहरत्येव भूमिप । कामदात्री महामाया कालरात्रिर्दुरत्यया ॥ २३ ॥ विश्वसंहारिणी काली कमला कमलालया । तस्यां सर्वं जगज्जातं तस्यां विश्वं प्रतिष्ठितम् ॥ २४ ॥ लयमेष्यति तस्यां च तस्मात्सैव परात्परा । तस्या देव्याः प्रसादश्च यस्योपरि भवेन्नृप । स एव मोहमत्येति नान्यथा धरणीपते ॥ २५ ॥ इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां दशमस्कन्धे सुरथनृपतिवृमत्तवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥

śrīnārāyaṇa uvāca saptamo manurākhyāto manurvaivasvataḥ prabhuḥ | śrāddhadevaḥ parānandabhoktā mānyastu bhūbhujām || 1 || sa ca vaivasvatamanuḥ paradevyāḥ prasādataḥ | tathā tattapasā caiva jāto manvantarādhipaḥ || 2 || aṣṭamo manurākhyātaḥ sāvarṇiḥ prathitaḥ kṣitau | sa janmāntara ārādhya devīṃ tadvaralābhataḥ || 3 || jāto manvantarapatiḥ sarvarājanyapūjitaḥ | mahāparākramī dhīro devībhaktiparāyaṇaḥ || 4 || nārada uvāva kathaṃ janmāntare tena manunārādhanaṃ kṛtam | devyāḥ pṛthivyud‍bhavāyāstanmamākhyātumarhasi || 5 || śrīnārāyaṇa uvāca caitravaṃśasamud‌bhūto rājā svārociṣe'ntare | suratho nāma vikhyāto mahābalaparākramaḥ || 6 || guṇagrāhī dhanurdhārī mānyaḥ śreṣṭhaḥ kaviḥ kṛtī | dhanasaṃgrahakartā ca dātā yācakamaṇḍale || 7 || arīṇāṃ mardano mānī sarvāstrakuśalo balī | tasyaikadā babhūvuste kolāvidhvaṃsino nṛpāḥ || 8 || śatravaḥ sainyasahitāḥ parivāryenamūrjitāḥ | rurudhurnagarīṃ tasya rājño mānadhanasya hi || 9 || tadā sa suratho nāma rājā sainyasamāvṛtaḥ | niryayau nagarātsvīyātsarvaśatrunibarhaṇaḥ || 10 || tadā sa samare rājā surathaḥ śatrubhirjitaḥ | amātyairmantribhiścaiva tasya kośagataṃ dhanam || 11 || hṛtaṃ sarvamaśeṣeṇa tadātapyata bhūmipaḥ | niṣkāsitaśca nagarātsa rājā paramadyutiḥ || 12 || jagāmāśvamathāruhya mṛgayāmiṣato vanam | ekākī vijane'raṇye babhrāmod‌bhrāntamānasaḥ || 13 || muneḥ kasyacidāgatya svāśramaṃ śāntamānasaḥ | praśāntajantusaṃyuktaṃ muniśiṣyagaṇairyutam || 14 || uvāsa kañcitkālaṃ sa rājā paramaśobhane | āśrame munivaryasya dīrghadṛṣṭeḥ sumedhasaḥ || 15 || ekadā sa mahīpālo muniṃ pūjāvasānake | kāle gatvā praṇamyāśu papraccha vinayānvitaḥ || 16 || mune mama manoduḥkhaṃ bādhate cādhisambhavam | jñātatattvasya bhūdeva niṣprajñasya ca santatam || 17 || śatrubhirnirjitasyāpi hṛtarājyasya sarvaśaḥ | tathāpi teṣu manasi mamatvaṃ jāyate sphuṭam || 18 || kiṃ karomi kva gacchāmi kathaṃ śarma labhe mune | tvadanugrahamāśāse vada vedavidāṃ vara || 19 || muniruvāca ākarṇaya mahīpāla mahāścaryakaraṃ param | devīmāhātmyamatulaṃ sarvakāmapradaṃ param || 20 || jaganmayī mahāmāyā viṣṇubrahmaharod‍bhavā | sā balādapahṛtyaiva jantūnāṃ mānasāni hi || 21 || mohāya pratisaṃyacchediti jānīhi bhūmipa | sā sṛjatyakhilaṃ viśvaṃ sā pālayati sarvadā || 22 || saṃhāre hararūpeṇa saṃharatyeva bhūmipa | kāmadātrī mahāmāyā kālarātrirduratyayā || 23 || viśvasaṃhāriṇī kālī kamalā kamalālayā | tasyāṃ sarvaṃ jagajjātaṃ tasyāṃ viśvaṃ pratiṣṭhitam || 24 || layameṣyati tasyāṃ ca tasmātsaiva parātparā | tasyā devyāḥ prasādaśca yasyopari bhavennṛpa | sa eva mohamatyeti nānyathā dharaṇīpate || 25 || iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe surathanṛpativṛmattavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||