Chapter 17

श्रीनारायण उवाच धर्मध्वजस्य पत्‍नी माधवीति च विश्रुता । नृपेण सार्धं सारामे रेमे च गन्धमादने ॥ १ ॥ शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् । चन्दनालिप्तसर्वाङ्‌गीं पुष्पचन्दनवायुना ॥ २ ॥ स्त्रीरत्‍नमतिचार्वङ्‌गी रत्‍नभूषणभूषिता । कामुकी रसिका सृष्टा रसिकेन च संयुता ॥ ३ ॥ सुरते विरतिर्नास्ति तयोः सुरतिविज्ञयोः । गतं देववर्षशतं न ज्ञातं च दिवानिशम् ॥ ४ ॥ ततो राजा मतिं प्राप्य सुरताद्विरराम च । कामुकी सुन्दरी किञ्चिन्न च तृप्तिं जगाम सा ॥ ५ ॥ दधार गर्भं सा सद्यो दैवादब्दशतं सती । श्रीगर्भा श्रीयुता सा च सम्बभूव दिने दिने ॥ ६ ॥ शुभे क्षणे शुभदिने शुभयोगे च संयुते । शुभलग्ने शुभांशे च शुभस्वामिग्रहान्विते ॥ ७ ॥ कार्तिकीपूर्णिमायां तु सितवारे च पाद्मज । सुषाव सा च पद्मांशां पद्मिनीं तां मनोहराम् ॥ ८ ॥ शरत्पार्वणचन्द्रास्यां शरत्पङ्‌कजलोचनाम् । पक्वबिम्बाधरोष्ठीं च पश्यन्तीं सस्मितां गृहम् ॥ ९ ॥ हस्तपादतलारक्तां निम्ननाभिं मनोरमाम् । तदधस्त्रिवलीयुक्तां नितम्बयुगवर्तुलाम् ॥ १० ॥ शीते सुखोष्णसर्वाङ्‌गीं ग्रीष्मे च सुखशीतलाम् । श्यामां सुकेशीं रुचिरां न्यग्रोधपरिमण्डलाम् ॥ ११ ॥ पीतचम्पकवर्णाभां सुन्दरीष्वेव सुन्दरीम् । नरा नार्यश्च तां दृष्ट्वा तुलनां दातुमक्षमाः ॥ १२ ॥ तेन नाम्ना च तुलसीं तां वदन्ति मनीषिणः । सा च भूयिष्ठमानेन योग्या स्त्री प्रकृतिर्यथा ॥ १३ ॥ सर्वैर्निषिद्धा तपसे जगाम बदरीवनम् । तत्र देवाब्दलक्षं च चकार परमं तपः ॥ १४ ॥ मनसा नारायणः स्वामी भवितेति च निश्चिता । ग्रीष्मे पञ्चतपाः शीते तोयवस्त्रा च प्रावृषि ॥ १५ ॥ आसनस्था वृष्टिधाराः सहन्तीति दिवानिशम् । विंशत्सहस्रवर्षं च फलतोयाशना च सा ॥ १६ ॥ त्रिंशत्सहस्रवर्षं च पत्राहारा तपस्विनी । चत्वारिंशत्सहस्राब्दं वाय्वाहारा कृशोदरी ॥ १७ ॥ ततो दशसहस्राब्दं निराहारा बभूव सा । निर्लक्ष्यां चैकपादस्थां दृष्ट्वा तां कमलोद्‍भवः ॥ १८ ॥ समाययौ वरं दातुं परं बदरिकाश्रमम् । चतुर्मुखं च सा दृष्ट्वा ननाम हंसवाहनम् ॥ १९ ॥ तामुवाच जगत्कर्ता विधाता जगतामपि । ब्रह्मोवाच वरं वृणीष्व तुलसि यत्ते मनसि वाच्छितम् ॥ २० ॥ हरिभक्तिं हरेर्दास्यमजरामरतामपि । तुलस्युवाच शृणु तात प्रवक्ष्यामि यन्मे मनसि वाञ्छितम् ॥ २१ ॥ सर्वज्ञस्यापि पुरतः का लज्जा मम साम्प्रतम् । अहं तु तुलसी गोपी गोलोकेऽहं स्थिता पुरा ॥ २२ ॥ कृष्णप्रिया किंकरी च तदंशा तत्सखी प्रिया । गोविन्दरतिसम्भुक्तामतृप्तां मां च मूर्च्छिताम् ॥ २३ ॥ रासेश्वरी समागत्य ददर्श रासमण्डले । गोविन्दं भर्त्सयामास मां शशाप रुषान्विता ॥ २४ ॥ याहि त्वं मानवीं योनिमित्येवं च शशाप ह । मामुवाच स गोविन्दो मदंशं च चतुर्भुजम् ॥ २५ ॥ लभिष्यसि तपस्तप्त्वा भारते ब्रह्मणो वरात् । इत्येवमुक्त्वा देवेशोऽप्यन्तर्धानं चकार सः ॥ २६ ॥ देव्या भिया तनुं त्यक्त्वा प्राप्तं जन्म गुरो भुवि । अहं नारायणं कान्तं शान्तं सुन्दरविग्रहम् ॥ २७ ॥ साम्प्रतं तं पतिं लब्धुं वरये त्वं च देहि मे । ब्रह्मदेव उवाच सुदामा नाम गोपश्च श्रीकृष्णाङ्‌गसमुद्‍भवः ॥ २८ ॥ तदंशश्चातितेजस्वी लेभे जन्म च भारते । साम्प्रतं राधिकाशापाद्दनुवंशसमुद्‍भवः ॥ २९ ॥ शङ्‌खचूडेति विख्यातस्त्रैलोक्ये न च तत्समः । गोलोके त्वां पुरा दृष्ट्वा कामोन्मथितमानसः ॥ ३० ॥ विलम्भितुं न शशाक राधिकायाः प्रभावतः । स च जातिस्मरस्तस्मात्सदामाभूच्च सागरे ॥ ३१ ॥ जातिस्मरा त्वमपि सा सर्वं जानासि सुन्दरि । अधुना तस्य पत्‍नी त्वं सम्भविष्यसि शोभने ॥ ३२ ॥ पश्चान्नारायणं शान्तं कान्तमेव वरिष्यसि । शापान्नारायणस्यैव कलया दैवयोगतः ॥ ३३ ॥ भविष्यसि वृक्षरूपा त्वं पूता विश्वपावनी । प्रधाना सर्वपुष्पेषु विष्णुप्राणाधिका भवेः ॥ ३४ ॥ त्वया विना च सर्वेषां पूजा च विफला भवेत् । वृन्दावने वृक्षरूपा नाम्ना वृन्दावनीति च ॥ ३५ ॥ त्वत्पत्रैर्गोपिगोपाश्च पूजयिष्यन्ति माधवम् । वृक्षाधिदेवीरूपेण सार्धं कृष्णेन सन्ततम् ॥ ३६ ॥ विहरिष्यसि गोपेन स्वच्छन्दं मद्वरेण च । इत्येवं वचनं श्रुत्वा सस्मिता हृष्टमानसा ॥ ३७ ॥ प्रणनाम च ब्रह्माणं तं च किञ्चिदुवाच सा । तुलस्युवाच यथा मे द्विभुजे कृष्णे वाञ्छा च श्यामसुन्दरे ॥ ३८ ॥ सत्यं ब्रवीमि हे तात न तथा च चतुर्भुजे । अतृप्ताहं च गोविन्दे दैवाच्छृङ्‌गारभङ्‌गतः ॥ ३९ ॥ गोविन्दस्यैव वचनात्प्रार्थयामि चतुर्भुजम् । त्वत्प्रसादेन गोविन्दं पुनरेव सुदुर्लभम् ॥ ४० ॥ ध्रुवमेव लभिष्यामि राधाभीतिं प्रमोचय । ब्रह्यदेव उवाच गृहाण राधिकामन्त्रं ददामि षोडशाक्षरम् ॥ ४१ ॥ तस्याश्च प्राणतुल्या त्वं मद्वरेण भविष्यसि । शृङ्‌गारं युवयोर्गोप्यं न ज्ञास्यति च राधिका ॥ ४२ ॥ राधासमा त्वं सुभगे गोविन्दस्य भविष्यसि । इत्येवमुक्त्वा दत्त्वा च देव्या वै षोडशाक्षरम् ॥ ४३ ॥ मन्त्रं चैव जगद्धाता स्तोत्रं च कवचं परम् । सर्वं पूजाविधानं च पुरश्चर्याविधिक्रमम् ॥ ४४ ॥ परां शुभाशिषं चैव पूजां चैव चकार सा । बभूव सिद्धा सा देवी तत्प्रसादाद्रमा यथा ॥ ४५ ॥ सिद्धं मन्त्रेण तुलसी वरं प्राप यथोदितम् । बुभुजे च महाभोगं यद्विश्वेषु च दुर्लभम् ॥ ४६ ॥ प्रसन्नमनसा देवी तत्याज तपसः क्लमम् । सिद्धे फले नराणां च दुःखं च सुखमुत्तमम् ॥ ४७ ॥ भुक्त्या पीत्वा च सन्तुष्टा शयनं च चकार सा । तल्पे मनोरमे तत्र पुष्पचन्दनचर्चिते ॥ ४८ ॥

śrīnārāyaṇa uvāca dharmadhvajasya pat‍nī mādhavīti ca viśrutā | nṛpeṇa sārdhaṃ sārāme reme ca gandhamādane || 1 || śayyāṃ ratikarīṃ kṛtvā puṣpacandanacarcitām | candanāliptasarvāṅ‌gīṃ puṣpacandanavāyunā || 2 || strīrat‍namaticārvaṅ‌gī rat‍nabhūṣaṇabhūṣitā | kāmukī rasikā sṛṣṭā rasikena ca saṃyutā || 3 || surate viratirnāsti tayoḥ surativijñayoḥ | gataṃ devavarṣaśataṃ na jñātaṃ ca divāniśam || 4 || tato rājā matiṃ prāpya suratādvirarāma ca | kāmukī sundarī kiñcinna ca tṛptiṃ jagāma sā || 5 || dadhāra garbhaṃ sā sadyo daivādabdaśataṃ satī | śrīgarbhā śrīyutā sā ca sambabhūva dine dine || 6 || śubhe kṣaṇe śubhadine śubhayoge ca saṃyute | śubhalagne śubhāṃśe ca śubhasvāmigrahānvite || 7 || kārtikīpūrṇimāyāṃ tu sitavāre ca pādmaja | suṣāva sā ca padmāṃśāṃ padminīṃ tāṃ manoharām || 8 || śaratpārvaṇacandrāsyāṃ śaratpaṅ‌kajalocanām | pakvabimbādharoṣṭhīṃ ca paśyantīṃ sasmitāṃ gṛham || 9 || hastapādatalāraktāṃ nimnanābhiṃ manoramām | tadadhastrivalīyuktāṃ nitambayugavartulām || 10 || śīte sukhoṣṇasarvāṅ‌gīṃ grīṣme ca sukhaśītalām | śyāmāṃ sukeśīṃ rucirāṃ nyagrodhaparimaṇḍalām || 11 || pītacampakavarṇābhāṃ sundarīṣveva sundarīm | narā nāryaśca tāṃ dṛṣṭvā tulanāṃ dātumakṣamāḥ || 12 || tena nāmnā ca tulasīṃ tāṃ vadanti manīṣiṇaḥ | sā ca bhūyiṣṭhamānena yogyā strī prakṛtiryathā || 13 || sarvairniṣiddhā tapase jagāma badarīvanam | tatra devābdalakṣaṃ ca cakāra paramaṃ tapaḥ || 14 || manasā nārāyaṇaḥ svāmī bhaviteti ca niścitā | grīṣme pañcatapāḥ śīte toyavastrā ca prāvṛṣi || 15 || āsanasthā vṛṣṭidhārāḥ sahantīti divāniśam | viṃśatsahasravarṣaṃ ca phalatoyāśanā ca sā || 16 || triṃśatsahasravarṣaṃ ca patrāhārā tapasvinī | catvāriṃśatsahasrābdaṃ vāyvāhārā kṛśodarī || 17 || tato daśasahasrābdaṃ nirāhārā babhūva sā | nirlakṣyāṃ caikapādasthāṃ dṛṣṭvā tāṃ kamalod‍bhavaḥ || 18 || samāyayau varaṃ dātuṃ paraṃ badarikāśramam | caturmukhaṃ ca sā dṛṣṭvā nanāma haṃsavāhanam || 19 || tāmuvāca jagatkartā vidhātā jagatāmapi | brahmovāca varaṃ vṛṇīṣva tulasi yatte manasi vācchitam || 20 || haribhaktiṃ harerdāsyamajarāmaratāmapi | tulasyuvāca śṛṇu tāta pravakṣyāmi yanme manasi vāñchitam || 21 || sarvajñasyāpi purataḥ kā lajjā mama sāmpratam | ahaṃ tu tulasī gopī goloke'haṃ sthitā purā || 22 || kṛṣṇapriyā kiṃkarī ca tadaṃśā tatsakhī priyā | govindaratisambhuktāmatṛptāṃ māṃ ca mūrcchitām || 23 || rāseśvarī samāgatya dadarśa rāsamaṇḍale | govindaṃ bhartsayāmāsa māṃ śaśāpa ruṣānvitā || 24 || yāhi tvaṃ mānavīṃ yonimityevaṃ ca śaśāpa ha | māmuvāca sa govindo madaṃśaṃ ca caturbhujam || 25 || labhiṣyasi tapastaptvā bhārate brahmaṇo varāt | ityevamuktvā deveśo'pyantardhānaṃ cakāra saḥ || 26 || devyā bhiyā tanuṃ tyaktvā prāptaṃ janma guro bhuvi | ahaṃ nārāyaṇaṃ kāntaṃ śāntaṃ sundaravigraham || 27 || sāmprataṃ taṃ patiṃ labdhuṃ varaye tvaṃ ca dehi me | brahmadeva uvāca sudāmā nāma gopaśca śrīkṛṣṇāṅ‌gasamud‍bhavaḥ || 28 || tadaṃśaścātitejasvī lebhe janma ca bhārate | sāmprataṃ rādhikāśāpāddanuvaṃśasamud‍bhavaḥ || 29 || śaṅ‌khacūḍeti vikhyātastrailokye na ca tatsamaḥ | goloke tvāṃ purā dṛṣṭvā kāmonmathitamānasaḥ || 30 || vilambhituṃ na śaśāka rādhikāyāḥ prabhāvataḥ | sa ca jātismarastasmātsadāmābhūcca sāgare || 31 || jātismarā tvamapi sā sarvaṃ jānāsi sundari | adhunā tasya pat‍nī tvaṃ sambhaviṣyasi śobhane || 32 || paścānnārāyaṇaṃ śāntaṃ kāntameva variṣyasi | śāpānnārāyaṇasyaiva kalayā daivayogataḥ || 33 || bhaviṣyasi vṛkṣarūpā tvaṃ pūtā viśvapāvanī | pradhānā sarvapuṣpeṣu viṣṇuprāṇādhikā bhaveḥ || 34 || tvayā vinā ca sarveṣāṃ pūjā ca viphalā bhavet | vṛndāvane vṛkṣarūpā nāmnā vṛndāvanīti ca || 35 || tvatpatrairgopigopāśca pūjayiṣyanti mādhavam | vṛkṣādhidevīrūpeṇa sārdhaṃ kṛṣṇena santatam || 36 || vihariṣyasi gopena svacchandaṃ madvareṇa ca | ityevaṃ vacanaṃ śrutvā sasmitā hṛṣṭamānasā || 37 || praṇanāma ca brahmāṇaṃ taṃ ca kiñciduvāca sā | tulasyuvāca yathā me dvibhuje kṛṣṇe vāñchā ca śyāmasundare || 38 || satyaṃ bravīmi he tāta na tathā ca caturbhuje | atṛptāhaṃ ca govinde daivācchṛṅ‌gārabhaṅ‌gataḥ || 39 || govindasyaiva vacanātprārthayāmi caturbhujam | tvatprasādena govindaṃ punareva sudurlabham || 40 || dhruvameva labhiṣyāmi rādhābhītiṃ pramocaya | brahyadeva uvāca gṛhāṇa rādhikāmantraṃ dadāmi ṣoḍaśākṣaram || 41 || tasyāśca prāṇatulyā tvaṃ madvareṇa bhaviṣyasi | śṛṅ‌gāraṃ yuvayorgopyaṃ na jñāsyati ca rādhikā || 42 || rādhāsamā tvaṃ subhage govindasya bhaviṣyasi | ityevamuktvā dattvā ca devyā vai ṣoḍaśākṣaram || 43 || mantraṃ caiva jagaddhātā stotraṃ ca kavacaṃ param | sarvaṃ pūjāvidhānaṃ ca puraścaryāvidhikramam || 44 || parāṃ śubhāśiṣaṃ caiva pūjāṃ caiva cakāra sā | babhūva siddhā sā devī tatprasādādramā yathā || 45 || siddhaṃ mantreṇa tulasī varaṃ prāpa yathoditam | bubhuje ca mahābhogaṃ yadviśveṣu ca durlabham || 46 || prasannamanasā devī tatyāja tapasaḥ klamam | siddhe phale narāṇāṃ ca duḥkhaṃ ca sukhamuttamam || 47 || bhuktyā pītvā ca santuṣṭā śayanaṃ ca cakāra sā | talpe manorame tatra puṣpacandanacarcite || 48 ||