Chapter 14

सूत उवाच दृष्ट्वा तामसितापाङ्गीं व्यासश्चिन्तापरोऽभवत् । किं करोमि न मे योग्या देवकन्येयमप्सराः ॥ १ ॥ एवं चिन्तयमानं तु दृष्ट्वा व्यासं तदाप्सराः । भयभीता हि सञ्जाता शापं मा विसृजेदयम् ॥ २ ॥ सा कृत्वाथ शुकीरूपं निर्गता भयविह्वला । कृष्णस्तु विस्मयं प्राप्तो विहङ्गीं तां विलोकयन् ॥ ३ ॥ कामस्तु देहे व्यासस्य दर्शनादेव सङ्गतः । मनोऽतिविस्मितं जातं सर्वगात्रेषु विस्मितः ॥ ४ ॥ स तु धैर्येण महता निगह्णन्मानसं मुनिः । न शशाक नियन्तुं च स व्यासः प्रसृतं मनः ॥ ५ ॥ बहुशो गृह्यमाणं च घृताच्या मोहितं मनः । भावित्वान्नैव विधृतं व्यासस्यामिततेजसः ॥ ६ ॥ मन्धनं कुर्वतस्तस्य मुनेरग्निचिकीर्षया । अरण्यामेव सहसा तस्य शुक्रमथापतत् ॥ ७ ॥ सोऽविचिन्त्य तथा पातं ममन्थारणिमेव च । तस्माच्छुकः समुद्‌भूतो व्यासाकृतिमनोहरः ॥ ८ ॥ विस्मयं जनयन्बालः सञ्जातस्तदरण्यजः । यथाध्वरे समिद्धोऽग्निर्भाति हव्येन दीप्तिमान् ॥ ९ ॥ व्यासस्तु सुतमालोक्य विस्मयं परमं गतः । किमेतदिति सञ्चिन्त्य वरदानाच्छिवस्य वै ॥ १० ॥ तेजोरूपी शुको जातोऽप्यरणीगर्भसम्भवः । द्वितीयोऽग्निरिवात्यर्थं दीप्यमानः स्वतेजसा ॥ ११ ॥ विलोकयामास तदा व्यासस्तु मुदितं सुतम् । दिव्येन तेजसा युक्तं गार्हपत्यमिवापरम् ॥ १२ ॥ गङ्गान्तः स्नापयामास समागत्य गिरेस्तदा । पुष्पवृष्टिस्तु खाज्जाता शिशोरुपरि तापसाः ॥ १३ ॥ जातकर्मादिकं चक्रे व्यासस्तस्य महात्मनः । देवदुन्दुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥ १४ ॥ जगुर्गन्धर्वपतयो मुदितास्ते दिदृक्षवः । विश्वावसुर्नारदश्च तुम्बुरुः शुकसम्भवे ॥ १५ ॥ तुष्टुवुर्मुदिताः सर्वे देवा विद्याधरास्तथा । दृष्ट्वा व्याससुतं दिव्यमरणीगर्भसम्भवम् ॥ १६ ॥ अन्तरिक्षात्पपातोर्व्यां दण्डः कृष्णाजिनं शुभम् । कमण्डलुस्तथा दिव्यः शुकस्यार्थे द्विजोत्तमाः ॥ १७ ॥ सद्यः स ववृधे बालो जातमात्रोऽतिदीप्तिमान् । तस्योपनयनं चक्रे व्यासो विद्याविधानवित् ॥ १८ ॥ उत्पन्नमात्रं तं वेदाः सरहस्याः ससंग्रहाः । उपतस्थुर्महात्मानं यथास्य पितरं तथा ॥ १९ ॥ यतो दृष्टं शुकीरूपं घृताच्याः सम्भवे तदा । शुकेति नाम पुत्रस्य चकार मुनिसत्तमः ॥ २० ॥ बृहस्पतिमुपाध्यायं कृत्वा व्याससुतस्तदा । व्रतानि ब्रह्मचर्यस्य चकार विधिपूर्वकम् ॥ २१ ॥ सोऽधीत्य निखिलान्वेदान् सरहस्यान्ससंग्रहान् । धर्मशास्त्राणि सर्वाणि कृत्वा गुरुकुले शुकः ॥ २२ ॥ गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावृत्तो मुनिस्तदा । आजगाम पितुः पार्श्वं कृष्णद्वैपायनस्य च ॥ २३ ॥ दृष्ट्वा व्यासः शुकं प्राप्तं प्रेम्णोत्थाय ससम्भ्रमः । आलिलिङ्ग मुहुर्घ्राणं मूर्ध्नि तस्य चकार ह ॥ २४ ॥ पप्रच्छ कुशलं व्यासस्तथा चाध्ययनं शुचि । आश्वास्य स्थापयामास शुकं तत्राश्रमे शुभे ॥ २५ ॥ दारकर्म ततो व्यासः शुकस्य पर्यचिन्तयत् । कन्यां मुनिसुतां कान्तामपृच्छदतिवेगवान् ॥ २६ ॥ शुकं प्राह सुतं व्यासो वेदोऽधीतस्त्वयानघ । धर्मशास्त्राणि सर्वाणि कुरु भार्यां महामते ॥ २७ ॥ गार्हस्थ्यं च समासाद्य यज देवान्पितॄनथ । ऋणान्मोचय मां पुत्र प्राप्य दारान्मनोरमान् ॥ २८ ॥ अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च । तस्मात्पुत्र महाभाग कुरुष्वाद्य गृहाश्रमम् ॥ २९ ॥ कृत्वा गृहाश्रमं पुत्र सुखिनं कुरु मां शुक । आशा मे महती पुत्र पूरयस्व महामते ॥ ३० ॥ तपस्तप्त्वा महाघोरं प्राप्तोऽसि त्वमयोनिजः । देवरूपी महाप्राज्ञ पाहि मां पितरं शुक ॥ ३१ ॥ सूत उवाच इति वादिनमभ्याशे प्राप्तः प्राह शुकस्तदा । विरक्तः सोऽतिरक्तं तं साक्षात्पितरमात्मनः ॥ ३२ ॥ शुक उवाच किं त्वं वदसि धर्मज्ञ वेदव्यास महामते । तत्त्वेन शाधि शिष्यं मां त्वदाज्ञां करवाण्यलम् ॥ ३३ ॥ व्यास उवाच त्वदर्थे यत्तपस्तप्तं मया पुत्र शतं समाः । प्राप्तस्त्वं चातिदुःखेन शिवस्याराधनेन च ॥ ३४ ॥ ददामि तव वित्तं तु प्रार्थयित्वाथ भूपतिम् । सुखं भुंक्ष्व महाप्राज्ञ प्राप्य यौवनमुत्तमम् ॥ ३५ ॥ शुक उवाच किं सुखं मानुषे लोके ब्रूहि तात निरामयम् । दुःखविद्धं सुखं प्राज्ञा न वदन्ति सुखं किल ॥ ३६ ॥ स्त्रियं कृत्वा महाभाग भवामि तद्वशानुगः । सुखं किं परतन्त्रस्य स्त्रीजितस्य विशेषतः ॥ ३७ ॥ कदाचिदपि मुच्येत लोहकाष्ठादियन्त्रितः । पुत्रदारैर्निबद्धस्तु न विमुच्येत कर्हिचित् ॥ ३८ ॥ विण्मूत्रसम्भवो देहो नारीणां तन्मयस्तथा । कः प्रीतिं तत्र विप्रेन्द्र विबुधः कर्तुमिच्छति ॥ ३९ ॥ अयोनिजोऽहं विप्रर्षे योनौ मे कीदृशी मतिः । न वाञ्छाम्यहमग्रेऽपि योनावेव समुद्‌भवम् ॥ ४० ॥ विट्सुखं किमु वाञ्छामि त्यक्त्वाऽऽत्मसुखमद्‌भुतम् । आत्मारामश्च भूयोऽपि न भवत्यतिलोलुपः ॥ ४१ ॥ प्रथमं पठिता वेदा मया विस्तारिताश्च ते । हिंसामयास्ते पतिताः कर्ममार्गप्रवर्तकाः ॥ ४२ ॥ बृहस्पतिर्गुरुः प्राप्तः सोऽपि मग्नो गृहार्णवे । अविद्याग्रस्तहृदयः कथं तारयितुं क्षमः ॥ ४३ ॥ रोगग्रस्तो यथा वैद्यः पररोगचिकित्सकः । तथा गुरुर्मुमुक्षोर्मे गृहस्थोऽयं विडम्बना ॥ ४४ ॥ कृत्वा प्रणामं गुरवे त्वत्समीपमुपागतः । त्राहि मां तत्त्वबोधेन भीतं संसारसर्पतः ॥ ४५ ॥ संसारेऽस्मिन्महाघोरे भ्रमणं नभचक्रवत् । न च विश्रमणं क्यापि सूर्यस्येव दिवानिशि ॥ ४६ ॥ किं सुखं तात संसारे निजतत्त्वविचारणात् । मूढानां सुखबुद्धिस्तु विट्सु कीटसुखं यथा ॥ ४७ ॥ अधीत्य वेदशास्त्राणि संसारे रागिणश्च ये । तेभ्यः परो न मूर्खोऽस्ति सधर्मा श्वाश्वसूकरैः ॥ ४८ ॥ मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य वेदशास्त्राण्यधीत्य च । बध्यते यदि संसारे को विमुच्येत मानवः ॥ ४९ ॥ नातः परतरं लोके क्वचिदाश्चर्यमद्‌भुतम् । पुत्रदारगृहासक्तः पण्डितः परिगीयते ॥ ५० ॥ न बाध्यते यः संसारे नरो मायागुणैस्त्रिभिः । स विद्वान्स च मेधावी शास्त्रपारं गतो हि सः ॥ ५१ ॥ किं वृथाध्ययनेनात्र दृढबन्धकरेण च । पठितव्यं तदेवाशु मोचयेद्‌भवबन्धनात् ॥ ५२ ॥ गह्णाति पुरुषं यस्माद्‌गृहं तेन प्रकीर्तितम् । क्व सुखं बन्धनागारे तेन भीतोऽस्म्यहं पितः ॥ ५३ ॥ येऽबुधा मन्दमतयो विधिना मुषिताश्च ये । ते प्राप्य मानुषं जन्म पुनर्बन्धं विशन्त्युत ॥ ५४ ॥ व्यास उवाच न गृहं बन्धनागारं बन्धने न च कारणम् । मनसा यो विनिर्मुक्तो गृहस्थोऽपि विमुच्यते ॥ ५५ ॥ न्यायागतधनः कुर्वन्वेदोक्तं विधिवत्क्रमात् । गृहस्थोऽपि विमुच्येत श्राद्धकृत्सत्यवाक् शुचिः ॥ ५६ ॥ ब्रह्मचारी यतिश्चैव वानप्रस्थो व्रतस्थितः । गृहस्थं समुपासन्ते मध्याह्नातिक्रमे सदा ॥ ५७ ॥ श्रद्धया चान्नदानेन वाचा सूनृतया तथा । उपकुर्वन्ति धर्मस्था गृहाश्रमनिवासिनः ॥ ५८ ॥ गृहाश्रमात्परो धर्मो न दृष्टो न च वै श्रुतः । वसिष्ठादिभिराचार्यैर्ज्ञानिभिः समुपाश्रितः ॥ ५९ ॥ किमसाध्यं महाभाग वेदोक्तानि च कुर्वतः । स्वर्गं मोक्षं च सज्जन्म यद्यद्वाञ्छति तद्‌भवेत् ॥ ६० ॥ आश्रमादाश्रमं गच्छेदिति धर्मविदो विदुः । तस्मादग्निं समाधाय कुरु कर्माण्यतन्द्रितः ॥ ६१ ॥ देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च सन्तर्प्य विधिवत्सुत । पुत्रमुत्पाद्य धर्मज्ञ संयोज्य च गृहाश्रमे ॥ ६२ ॥ त्यक्त्वागृहं वनं गत्वा कर्तासि व्रतमुत्तमम् । वानप्रस्थाश्रमं कृत्वा संन्यासं च ततः परम् ॥ ६३ ॥ इन्द्रियाणि महाभाग मादकानि सुनिश्चितम् । अदारस्य दुरन्तानि पञ्चैव मनसा सह ॥ ६४ ॥ तस्माद्दारान्प्रकुर्वीत तज्जयाय महामते । वार्धके तप आतिष्ठेदिति शास्त्रोदितं वचः ॥ ६५ ॥ विश्वामित्रो महाभाग तपः कृत्वातिदुश्चरम् । त्रीणि वर्षसहस्राणि निराहारो जितेन्द्रियः ॥ ६६ ॥ मोहितश्च महातेजा वने मेनकया स्थितः । शकुन्तला समुत्पन्ना पुत्री तद्वीर्यजा शुभा ॥ ६७ ॥ दृष्ट्वा दाशसुतां कालीं पिता मम पराशरः । कामबाणार्दितः कन्यां तां जग्राहोडुपे स्थितः ॥ ६८ ॥ ब्रह्मापि स्वसुतां दृष्ट्वा पञ्चबाणप्रपीडितः । धावमानश्च रुद्रेण मूर्च्छितश्च निवारितः ॥ ६९ ॥ तस्मात्त्वमपि कल्याण कुरु मे वचनं हितम् । कुलजां कन्यकां वृत्वा वेदमार्गं समाश्रय ॥ ७० ॥

sūta uvāca dṛṣṭvā tāmasitāpāṅgīṃ vyāsaścintāparo'bhavat | kiṃ karomi na me yogyā devakanyeyamapsarāḥ || 1 || evaṃ cintayamānaṃ tu dṛṣṭvā vyāsaṃ tadāpsarāḥ | bhayabhītā hi sañjātā śāpaṃ mā visṛjedayam || 2 || sā kṛtvātha śukīrūpaṃ nirgatā bhayavihvalā | kṛṣṇastu vismayaṃ prāpto vihaṅgīṃ tāṃ vilokayan || 3 || kāmastu dehe vyāsasya darśanādeva saṅgataḥ | mano'tivismitaṃ jātaṃ sarvagātreṣu vismitaḥ || 4 || sa tu dhairyeṇa mahatā nigahṇanmānasaṃ muniḥ | na śaśāka niyantuṃ ca sa vyāsaḥ prasṛtaṃ manaḥ || 5 || bahuśo gṛhyamāṇaṃ ca ghṛtācyā mohitaṃ manaḥ | bhāvitvānnaiva vidhṛtaṃ vyāsasyāmitatejasaḥ || 6 || mandhanaṃ kurvatastasya muneragnicikīrṣayā | araṇyāmeva sahasā tasya śukramathāpatat || 7 || so'vicintya tathā pātaṃ mamanthāraṇimeva ca | tasmācchukaḥ samud‌bhūto vyāsākṛtimanoharaḥ || 8 || vismayaṃ janayanbālaḥ sañjātastadaraṇyajaḥ | yathādhvare samiddho'gnirbhāti havyena dīptimān || 9 || vyāsastu sutamālokya vismayaṃ paramaṃ gataḥ | kimetaditi sañcintya varadānācchivasya vai || 10 || tejorūpī śuko jāto'pyaraṇīgarbhasambhavaḥ | dvitīyo'gnirivātyarthaṃ dīpyamānaḥ svatejasā || 11 || vilokayāmāsa tadā vyāsastu muditaṃ sutam | divyena tejasā yuktaṃ gārhapatyamivāparam || 12 || gaṅgāntaḥ snāpayāmāsa samāgatya girestadā | puṣpavṛṣṭistu khājjātā śiśorupari tāpasāḥ || 13 || jātakarmādikaṃ cakre vyāsastasya mahātmanaḥ | devadundubhayo nedurnanṛtuścāpsarogaṇāḥ || 14 || jagurgandharvapatayo muditāste didṛkṣavaḥ | viśvāvasurnāradaśca tumburuḥ śukasambhave || 15 || tuṣṭuvurmuditāḥ sarve devā vidyādharāstathā | dṛṣṭvā vyāsasutaṃ divyamaraṇīgarbhasambhavam || 16 || antarikṣātpapātorvyāṃ daṇḍaḥ kṛṣṇājinaṃ śubham | kamaṇḍalustathā divyaḥ śukasyārthe dvijottamāḥ || 17 || sadyaḥ sa vavṛdhe bālo jātamātro'tidīptimān | tasyopanayanaṃ cakre vyāso vidyāvidhānavit || 18 || utpannamātraṃ taṃ vedāḥ sarahasyāḥ sasaṃgrahāḥ | upatasthurmahātmānaṃ yathāsya pitaraṃ tathā || 19 || yato dṛṣṭaṃ śukīrūpaṃ ghṛtācyāḥ sambhave tadā | śuketi nāma putrasya cakāra munisattamaḥ || 20 || bṛhaspatimupādhyāyaṃ kṛtvā vyāsasutastadā | vratāni brahmacaryasya cakāra vidhipūrvakam || 21 || so'dhītya nikhilānvedān sarahasyānsasaṃgrahān | dharmaśāstrāṇi sarvāṇi kṛtvā gurukule śukaḥ || 22 || gurave dakṣiṇāṃ dattvā samāvṛtto munistadā | ājagāma pituḥ pārśvaṃ kṛṣṇadvaipāyanasya ca || 23 || dṛṣṭvā vyāsaḥ śukaṃ prāptaṃ premṇotthāya sasambhramaḥ | āliliṅga muhurghrāṇaṃ mūrdhni tasya cakāra ha || 24 || papraccha kuśalaṃ vyāsastathā cādhyayanaṃ śuci | āśvāsya sthāpayāmāsa śukaṃ tatrāśrame śubhe || 25 || dārakarma tato vyāsaḥ śukasya paryacintayat | kanyāṃ munisutāṃ kāntāmapṛcchadativegavān || 26 || śukaṃ prāha sutaṃ vyāso vedo'dhītastvayānagha | dharmaśāstrāṇi sarvāṇi kuru bhāryāṃ mahāmate || 27 || gārhasthyaṃ ca samāsādya yaja devānpitṝnatha | ṛṇānmocaya māṃ putra prāpya dārānmanoramān || 28 || aputrasya gatirnāsti svargo naiva ca naiva ca | tasmātputra mahābhāga kuruṣvādya gṛhāśramam || 29 || kṛtvā gṛhāśramaṃ putra sukhinaṃ kuru māṃ śuka | āśā me mahatī putra pūrayasva mahāmate || 30 || tapastaptvā mahāghoraṃ prāpto'si tvamayonijaḥ | devarūpī mahāprājña pāhi māṃ pitaraṃ śuka || 31 || sūta uvāca iti vādinamabhyāśe prāptaḥ prāha śukastadā | viraktaḥ so'tiraktaṃ taṃ sākṣātpitaramātmanaḥ || 32 || śuka uvāca kiṃ tvaṃ vadasi dharmajña vedavyāsa mahāmate | tattvena śādhi śiṣyaṃ māṃ tvadājñāṃ karavāṇyalam || 33 || vyāsa uvāca tvadarthe yattapastaptaṃ mayā putra śataṃ samāḥ | prāptastvaṃ cātiduḥkhena śivasyārādhanena ca || 34 || dadāmi tava vittaṃ tu prārthayitvātha bhūpatim | sukhaṃ bhuṃkṣva mahāprājña prāpya yauvanamuttamam || 35 || śuka uvāca kiṃ sukhaṃ mānuṣe loke brūhi tāta nirāmayam | duḥkhaviddhaṃ sukhaṃ prājñā na vadanti sukhaṃ kila || 36 || striyaṃ kṛtvā mahābhāga bhavāmi tadvaśānugaḥ | sukhaṃ kiṃ paratantrasya strījitasya viśeṣataḥ || 37 || kadācidapi mucyeta lohakāṣṭhādiyantritaḥ | putradārairnibaddhastu na vimucyeta karhicit || 38 || viṇmūtrasambhavo deho nārīṇāṃ tanmayastathā | kaḥ prītiṃ tatra viprendra vibudhaḥ kartumicchati || 39 || ayonijo'haṃ viprarṣe yonau me kīdṛśī matiḥ | na vāñchāmyahamagre'pi yonāveva samud‌bhavam || 40 || viṭsukhaṃ kimu vāñchāmi tyaktvā''tmasukhamad‌bhutam | ātmārāmaśca bhūyo'pi na bhavatyatilolupaḥ || 41 || prathamaṃ paṭhitā vedā mayā vistāritāśca te | hiṃsāmayāste patitāḥ karmamārgapravartakāḥ || 42 || bṛhaspatirguruḥ prāptaḥ so'pi magno gṛhārṇave | avidyāgrastahṛdayaḥ kathaṃ tārayituṃ kṣamaḥ || 43 || rogagrasto yathā vaidyaḥ pararogacikitsakaḥ | tathā gururmumukṣorme gṛhastho'yaṃ viḍambanā || 44 || kṛtvā praṇāmaṃ gurave tvatsamīpamupāgataḥ | trāhi māṃ tattvabodhena bhītaṃ saṃsārasarpataḥ || 45 || saṃsāre'sminmahāghore bhramaṇaṃ nabhacakravat | na ca viśramaṇaṃ kyāpi sūryasyeva divāniśi || 46 || kiṃ sukhaṃ tāta saṃsāre nijatattvavicāraṇāt | mūḍhānāṃ sukhabuddhistu viṭsu kīṭasukhaṃ yathā || 47 || adhītya vedaśāstrāṇi saṃsāre rāgiṇaśca ye | tebhyaḥ paro na mūrkho'sti sadharmā śvāśvasūkaraiḥ || 48 || mānuṣyaṃ durlabhaṃ prāpya vedaśāstrāṇyadhītya ca | badhyate yadi saṃsāre ko vimucyeta mānavaḥ || 49 || nātaḥ parataraṃ loke kvacidāścaryamad‌bhutam | putradāragṛhāsaktaḥ paṇḍitaḥ parigīyate || 50 || na bādhyate yaḥ saṃsāre naro māyāguṇaistribhiḥ | sa vidvānsa ca medhāvī śāstrapāraṃ gato hi saḥ || 51 || kiṃ vṛthādhyayanenātra dṛḍhabandhakareṇa ca | paṭhitavyaṃ tadevāśu mocayed‌bhavabandhanāt || 52 || gahṇāti puruṣaṃ yasmād‌gṛhaṃ tena prakīrtitam | kva sukhaṃ bandhanāgāre tena bhīto'smyahaṃ pitaḥ || 53 || ye'budhā mandamatayo vidhinā muṣitāśca ye | te prāpya mānuṣaṃ janma punarbandhaṃ viśantyuta || 54 || vyāsa uvāca na gṛhaṃ bandhanāgāraṃ bandhane na ca kāraṇam | manasā yo vinirmukto gṛhastho'pi vimucyate || 55 || nyāyāgatadhanaḥ kurvanvedoktaṃ vidhivatkramāt | gṛhastho'pi vimucyeta śrāddhakṛtsatyavāk śuciḥ || 56 || brahmacārī yatiścaiva vānaprastho vratasthitaḥ | gṛhasthaṃ samupāsante madhyāhnātikrame sadā || 57 || śraddhayā cānnadānena vācā sūnṛtayā tathā | upakurvanti dharmasthā gṛhāśramanivāsinaḥ || 58 || gṛhāśramātparo dharmo na dṛṣṭo na ca vai śrutaḥ | vasiṣṭhādibhirācāryairjñānibhiḥ samupāśritaḥ || 59 || kimasādhyaṃ mahābhāga vedoktāni ca kurvataḥ | svargaṃ mokṣaṃ ca sajjanma yadyadvāñchati tad‌bhavet || 60 || āśramādāśramaṃ gacchediti dharmavido viduḥ | tasmādagniṃ samādhāya kuru karmāṇyatandritaḥ || 61 || devānpitṝnmanuṣyāṃśca santarpya vidhivatsuta | putramutpādya dharmajña saṃyojya ca gṛhāśrame || 62 || tyaktvāgṛhaṃ vanaṃ gatvā kartāsi vratamuttamam | vānaprasthāśramaṃ kṛtvā saṃnyāsaṃ ca tataḥ param || 63 || indriyāṇi mahābhāga mādakāni suniścitam | adārasya durantāni pañcaiva manasā saha || 64 || tasmāddārānprakurvīta tajjayāya mahāmate | vārdhake tapa ātiṣṭhediti śāstroditaṃ vacaḥ || 65 || viśvāmitro mahābhāga tapaḥ kṛtvātiduścaram | trīṇi varṣasahasrāṇi nirāhāro jitendriyaḥ || 66 || mohitaśca mahātejā vane menakayā sthitaḥ | śakuntalā samutpannā putrī tadvīryajā śubhā || 67 || dṛṣṭvā dāśasutāṃ kālīṃ pitā mama parāśaraḥ | kāmabāṇārditaḥ kanyāṃ tāṃ jagrāhoḍupe sthitaḥ || 68 || brahmāpi svasutāṃ dṛṣṭvā pañcabāṇaprapīḍitaḥ | dhāvamānaśca rudreṇa mūrcchitaśca nivāritaḥ || 69 || tasmāttvamapi kalyāṇa kuru me vacanaṃ hitam | kulajāṃ kanyakāṃ vṛtvā vedamārgaṃ samāśraya || 70 ||