Chapter 8

जनमेजय उवाच - संशयोऽयं महान् ब्रह्मन् वर्तते मम मानसे । ब्रह्मलोकं गतो राजा रेवतीसंयुतः स्वयम् ॥ १ ॥ मया पूर्वं श्रुतं कृत्स्नं ब्राह्मणेभ्यः कथान्तरे । ब्राह्मणो ब्रह्मविच्छान्तो ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ॥ २ ॥ राजा कथं गतस्तत्र रेवतीसंयुतः स्वयम् । सत्यलोकेऽतिदुष्प्रापे भूर्लोकादिति संशयः ॥ ३ ॥ मृतः स्वर्गमवाप्नोति सर्वशास्त्रेषु निर्णयः । (मानुषेण तु देहेन ब्रह्मलोके गतिः कथम् । ) स्वर्गात्पुनः कथं लोके मानुषे जायते गतिः ॥ ४ ॥ एतन्मे संस्ययं विद्वंश्छेत्तुमर्हसि साम्प्रतम् । यथा राजा गतस्तत्र प्रष्टुकामः प्रजापतिम् ॥ ५ ॥ व्यास उवाच - मेरोस्तु शिखरे राजन् सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः । इन्द्रलोको वह्निलोको या च संयमिनी पुरी ॥ ६ ॥ तथैव सत्यलोकश्च कैलासश्च तथा पुनः । वैकुण्ठश्च पुनस्तत्र वैष्णवं पदमुच्यते ॥ ७ ॥ यथार्जुनः शक्रलोके गतः पार्थो धनुर्धरः । पञ्चवर्षाणि कौन्तेयः स्थितस्तत्र सुरालये ॥ ८ ॥ मानुषेणैव देहेन वासवस्य च सन्निधौ । तथैवान्येऽपि भूपालाः ककुत्स्थप्रमुखाः किल ॥ ९ ॥ स्वर्लोकगतयः पश्चाद्दैत्याश्चापि महाबलाः । जित्वेन्द्रसदनं प्राप्य संस्थितास्तत्र कामतः ॥ १० ॥ महाभिषः पुरा राजा ब्रह्मलोकं गतः स्वराट् । आगच्छन्तीं नृपो गङ्गामपश्यच्चातिसुन्दरीम् ॥ ११ ॥ वायुनाम्बरमस्यास्तु दैवादपहृतं नृप । किञ्चिन्नग्ना नृपेणाथ दृष्टा सा सुन्दरी तथा ॥ १२ ॥ स्मितं चकार कामार्तः सा च किञ्चिज्जहास वै । ब्रह्मणा तौ तदा दृष्टौ शप्तौ जातौ वसुन्धराम् ॥ १३ ॥ वैकुण्ठेऽपि सुराः सर्वे पीडिता दैत्यदानवैः । गत्वा हरिं जगन्नाथमस्तुवन्कमलापतिम् ॥ १४ ॥ सन्देहो नात्र कर्तव्यः सर्वथा नृपसत्तम । गम्याः सर्वेऽपि लोकाः स्युर्मानवानां नराधिप ॥ १५ ॥ अवश्यं कृतपुण्यानां तापसानां नराधिप । पुण्यसद्‌भाव एवात्र गमने कारणं नृप ॥ १६ ॥ तथैव यजमानानां यज्ञेन भावितात्मनाम् । जनमेजय उवाच - रेवतो रेवतीं कन्यां गृहीत्वा चारुलोचनाम् ॥ १७ ॥ ब्रह्मलोकं गतः पश्चात्किं कृतं तेने भूभुजा । ब्रह्मणा किं समादिष्टं कस्मै दत्ता सुता पुनः ॥ १८ ॥ तत्सर्वं विस्तराद्‌बह्मन् कथय त्वं ममाधुना । व्यास उवाच - निशामय महीपाल राजा रेवतकः किल ॥ १९ ॥ पुत्र्या वरं परिप्रष्टुं ब्रह्मलोकं गतो यदा । आवर्तमाने गान्धर्वे स्थितो लब्धक्षणः क्षणम् ॥ २० ॥ शृण्वन्नतृप्यद्‌धृष्टात्मा सभायां तु सकन्यकः । समाप्ते तत्र गान्धर्वे प्रणम्य परमेश्वरम् ॥ २१ ॥ दर्शयित्वा सुतां तस्मै स्वाभिप्रायं न्यवेदयत् । राजोवाच - वरं कथय देवेश कन्येयं मम पुत्रिका ॥ २२ ॥ देया कस्मै मया ब्रह्मन् प्रष्टुं त्वां समुपागतः । बहवो राजपुत्रा मे वीक्षिताः कुलसम्भवाः ॥ २३ ॥ कस्मिंश्चिन्मे मनः कामं नोपतिष्ठति चञ्चलम् । तस्मात्त्वां देवदेवेश प्रष्टुमत्रागतोऽस्म्यहम् ॥ २३ ॥ तदाज्ञापय सर्वज्ञ योग्यं राजसुतं वरम् । कुलीनं बलवन्तं च सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ २५ ॥ दातारं धर्मशीलं च राजपुत्रं समादिश । व्यास उवाच - तदाकर्ण्य जगत्कर्ता वचनं नृपतेस्तदा ॥ २६ ॥ तमुवाच हसन्वाक्यं दृष्ट्वा कालस्य पर्ययम् । ब्रह्मोवाच - राजपुत्रास्त्वया राजन् वरा ये हृदये कृताः ॥ २७ ॥ ग्रस्ताः कालेन ते सर्वे सपितृपौत्रबान्धवाः । सप्तविंशतिमोऽद्यैव द्वापरस्तु प्रवर्तते ॥ २८ ॥ वंशजास्ते मृताः सर्वे पुरी दैत्यैर्विलुण्ठिता । सोमवंशोद्‌भवस्तत्र राजा राज्यं प्रशास्ति हि ॥ २९ ॥ उग्रसेन इति ख्यातो मथुराधिपतिः किल । ययातिवंशसम्भूतो राजा माथुरमण्डले ॥ ३० ॥ उग्रसेनात्मजः कंसः सुरद्वेषी महाबलः । दैत्यांशः पितरं सोऽपि कारागारं न्यवेशयत् ॥ ३१ ॥ स्वयं राज्यं चकारासौ नृपाणां मदगर्वितः । मेदिनी चातिभारार्ता ब्रह्माणं शरणं गता ॥ ३२ ॥ दुष्टराजन्यसैन्यायां भारेणातिसमाकुला । अंशावतरणं तत्र गदितं सुरसत्तमैः ॥ ३३ ॥ वासुदेवः समुत्पन्नः कृष्णः कमललोचनः । देवक्यां देवरूपिण्यां योऽसौ नारायणो मुनिः ॥ ३४ ॥ तपश्चचार दुःसाध्यं धर्मपुत्रः सनातनः । गङ्गातीरे नरसखः पुण्ये बदरिकाश्रमे ॥ ३५ ॥ सोऽवतीर्णो यदुकुले वासुदेवोऽपि विश्रुतः । तेनासौ निहतः पापः कंसः कृष्णेन सत्तम ॥ ३६ ॥ उग्रसेनाय राज्यं वै दत्तं हत्वा खलं सुतम् । कंसस्य श्वशुरः पापो जरासन्धो महाबलः ॥ ३७ ॥ आगत्य मथुरां क्रोधाच्चकार सङ्गरं मुदा । कृष्णेनासौ जितः संख्ये जरासन्धो महाबलः ॥ ३८ ॥ प्रेषयामास युद्धाय सबलं यवनं ततः । श्रुत्वाऽऽयान्तं महाशूरं ससैन्यं यवनाधिपम् ॥ ३९ ॥ [कृष्णस्तु मथुरां त्यक्त्वा पुरीं द्वारावतीमगात् । प्रभग्नां तां पुरीं कृष्णः शिल्पिभिः सह सङ्गतैः ॥ कारयामास दुर्गाढ्यां हट्टशालाविमण्डिताम् । जीर्णोद्धारं पुरः कृत्वा वासुदेवः प्रतापवान् । उग्रसेनं च राजानं चकार वशवर्तिनम् ॥] यादवान्स्थापयामास द्वारवत्यां यदूत्तमः । वासुदेवस्तु तत्राद्य वर्तते बान्धवैः सह ॥ ४० ॥ तास्याग्रतः स विख्यातो बलदेवो हलायुधः । शेषांशो मुसली वीरो वरोऽस्तु तव सम्मतः ॥ ४१ ॥ सङ्कर्षणाय देह्याशु कन्यां कमललोचनाम् । रेवतीं बलभद्राय विवाहविधिना ततः ॥ ४२ ॥ दत्त्वा पुत्रीं नृपश्रेष्ठ गच्छ त्वं बदरिकाश्रमम् । तपस्तप्तुं सुरारामं पावनं कामदं नृणाम् ॥ ४३ ॥ व्यास उवाच - इति राजा समादिष्टो ब्रह्मणा पद्मयोनिना । जगाम तरसा राजन् द्वारकां कन्ययान्वितः ॥ ४४ ॥ ददौ तां बलदेवाय कन्यां वै शुभलक्षणाम् । ततस्तप्त्वा तपस्तीव्रं नृपतिः कालपर्यये ॥ ४५ ॥ जगाम त्रिदशावासं त्यक्त्वा देहं सरित्तटे । राजोवाच - भगवन्महदाश्चर्यं भवता समुदाहृतम् ॥ ४६ ॥ रेवतस्तु स्थितस्तत्र ब्रह्मलोके सुतार्थतः । युगानां तु गतं तत्र शतमष्टोत्तरं किल ॥ ४७ ॥ कन्या वृद्धा न सञ्जाता राजा वातितरां नु किम् । एतावन्तं तथा कालमायुः पूर्णं तयोः कथम् ॥ ४८ ॥ व्यास उवाच - न जरा क्षुपित्पासा वा न मृत्युर्न भयं पुनः । न तु ग्लानिः प्रभवति ब्रह्मलोके सदानघ ॥ ४९ ॥ मेरुं गतस्य शर्यातेः सन्तती राक्षसैर्हता । गताः कुशस्थलीं त्यक्त्वा भयभीता इतस्ततः ॥ ५० ॥ मनोश्च क्षुवतः पुत्र उत्पन्नो वीर्यवत्तरः । इक्ष्वाकुरिति विख्यातः सूर्यवंशकरस्तु सः ॥ ५१ ॥ वंशार्थं तप आतिष्ठद्देवीं ध्यात्वा निरन्तरम् । नारदस्योपदेशेन प्राप्य दीक्षामनुत्तमाम् ॥ ५२ ॥ तस्य पुत्रशतं राजन्निक्ष्वाकोरिति विश्रुतम् । विकुक्षिः प्रथमस्तेषां बलवीर्यसमन्वितः ॥ ५३ ॥ अयोध्यायां स्थितो राजा इक्ष्वाकुरिति विश्रुतः । शकुनिप्रमुखाः पुत्रा पञ्चाशद्‌बलवत्तराः ॥ ५४ ॥ उत्तरापथदेशस्य रक्षितारः कृताः किल । दक्षिणस्यां तथा राजन्नादिष्टास्तेन ते सुताः ॥ ५५ ॥ चत्वारिंशत्तथाष्टौ च रक्षणार्थं महात्मना । अन्यौ द्वौ संस्थितौ पार्श्वे सेवार्थं तस्य भूपतेः ॥ ५६ ॥

janamejaya uvāca - saṃśayo'yaṃ mahān brahman vartate mama mānase | brahmalokaṃ gato rājā revatīsaṃyutaḥ svayam || 1 || mayā pūrvaṃ śrutaṃ kṛtsnaṃ brāhmaṇebhyaḥ kathāntare | brāhmaṇo brahmavicchānto brahmalokamavāpnuyāt || 2 || rājā kathaṃ gatastatra revatīsaṃyutaḥ svayam | satyaloke'tiduṣprāpe bhūrlokāditi saṃśayaḥ || 3 || mṛtaḥ svargamavāpnoti sarvaśāstreṣu nirṇayaḥ | (mānuṣeṇa tu dehena brahmaloke gatiḥ katham | ) svargātpunaḥ kathaṃ loke mānuṣe jāyate gatiḥ || 4 || etanme saṃsyayaṃ vidvaṃśchettumarhasi sāmpratam | yathā rājā gatastatra praṣṭukāmaḥ prajāpatim || 5 || vyāsa uvāca - merostu śikhare rājan sarve lokāḥ pratiṣṭhitāḥ | indraloko vahniloko yā ca saṃyaminī purī || 6 || tathaiva satyalokaśca kailāsaśca tathā punaḥ | vaikuṇṭhaśca punastatra vaiṣṇavaṃ padamucyate || 7 || yathārjunaḥ śakraloke gataḥ pārtho dhanurdharaḥ | pañcavarṣāṇi kaunteyaḥ sthitastatra surālaye || 8 || mānuṣeṇaiva dehena vāsavasya ca sannidhau | tathaivānye'pi bhūpālāḥ kakutsthapramukhāḥ kila || 9 || svarlokagatayaḥ paścāddaityāścāpi mahābalāḥ | jitvendrasadanaṃ prāpya saṃsthitāstatra kāmataḥ || 10 || mahābhiṣaḥ purā rājā brahmalokaṃ gataḥ svarāṭ | āgacchantīṃ nṛpo gaṅgāmapaśyaccātisundarīm || 11 || vāyunāmbaramasyāstu daivādapahṛtaṃ nṛpa | kiñcinnagnā nṛpeṇātha dṛṣṭā sā sundarī tathā || 12 || smitaṃ cakāra kāmārtaḥ sā ca kiñcijjahāsa vai | brahmaṇā tau tadā dṛṣṭau śaptau jātau vasundharām || 13 || vaikuṇṭhe'pi surāḥ sarve pīḍitā daityadānavaiḥ | gatvā hariṃ jagannāthamastuvankamalāpatim || 14 || sandeho nātra kartavyaḥ sarvathā nṛpasattama | gamyāḥ sarve'pi lokāḥ syurmānavānāṃ narādhipa || 15 || avaśyaṃ kṛtapuṇyānāṃ tāpasānāṃ narādhipa | puṇyasad‌bhāva evātra gamane kāraṇaṃ nṛpa || 16 || tathaiva yajamānānāṃ yajñena bhāvitātmanām | janamejaya uvāca - revato revatīṃ kanyāṃ gṛhītvā cārulocanām || 17 || brahmalokaṃ gataḥ paścātkiṃ kṛtaṃ tene bhūbhujā | brahmaṇā kiṃ samādiṣṭaṃ kasmai dattā sutā punaḥ || 18 || tatsarvaṃ vistarād‌bahman kathaya tvaṃ mamādhunā | vyāsa uvāca - niśāmaya mahīpāla rājā revatakaḥ kila || 19 || putryā varaṃ paripraṣṭuṃ brahmalokaṃ gato yadā | āvartamāne gāndharve sthito labdhakṣaṇaḥ kṣaṇam || 20 || śṛṇvannatṛpyad‌dhṛṣṭātmā sabhāyāṃ tu sakanyakaḥ | samāpte tatra gāndharve praṇamya parameśvaram || 21 || darśayitvā sutāṃ tasmai svābhiprāyaṃ nyavedayat | rājovāca - varaṃ kathaya deveśa kanyeyaṃ mama putrikā || 22 || deyā kasmai mayā brahman praṣṭuṃ tvāṃ samupāgataḥ | bahavo rājaputrā me vīkṣitāḥ kulasambhavāḥ || 23 || kasmiṃścinme manaḥ kāmaṃ nopatiṣṭhati cañcalam | tasmāttvāṃ devadeveśa praṣṭumatrāgato'smyaham || 23 || tadājñāpaya sarvajña yogyaṃ rājasutaṃ varam | kulīnaṃ balavantaṃ ca sarvalakṣaṇasaṃyutam || 25 || dātāraṃ dharmaśīlaṃ ca rājaputraṃ samādiśa | vyāsa uvāca - tadākarṇya jagatkartā vacanaṃ nṛpatestadā || 26 || tamuvāca hasanvākyaṃ dṛṣṭvā kālasya paryayam | brahmovāca - rājaputrāstvayā rājan varā ye hṛdaye kṛtāḥ || 27 || grastāḥ kālena te sarve sapitṛpautrabāndhavāḥ | saptaviṃśatimo'dyaiva dvāparastu pravartate || 28 || vaṃśajāste mṛtāḥ sarve purī daityairviluṇṭhitā | somavaṃśod‌bhavastatra rājā rājyaṃ praśāsti hi || 29 || ugrasena iti khyāto mathurādhipatiḥ kila | yayātivaṃśasambhūto rājā māthuramaṇḍale || 30 || ugrasenātmajaḥ kaṃsaḥ suradveṣī mahābalaḥ | daityāṃśaḥ pitaraṃ so'pi kārāgāraṃ nyaveśayat || 31 || svayaṃ rājyaṃ cakārāsau nṛpāṇāṃ madagarvitaḥ | medinī cātibhārārtā brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatā || 32 || duṣṭarājanyasainyāyāṃ bhāreṇātisamākulā | aṃśāvataraṇaṃ tatra gaditaṃ surasattamaiḥ || 33 || vāsudevaḥ samutpannaḥ kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ | devakyāṃ devarūpiṇyāṃ yo'sau nārāyaṇo muniḥ || 34 || tapaścacāra duḥsādhyaṃ dharmaputraḥ sanātanaḥ | gaṅgātīre narasakhaḥ puṇye badarikāśrame || 35 || so'vatīrṇo yadukule vāsudevo'pi viśrutaḥ | tenāsau nihataḥ pāpaḥ kaṃsaḥ kṛṣṇena sattama || 36 || ugrasenāya rājyaṃ vai dattaṃ hatvā khalaṃ sutam | kaṃsasya śvaśuraḥ pāpo jarāsandho mahābalaḥ || 37 || āgatya mathurāṃ krodhāccakāra saṅgaraṃ mudā | kṛṣṇenāsau jitaḥ saṃkhye jarāsandho mahābalaḥ || 38 || preṣayāmāsa yuddhāya sabalaṃ yavanaṃ tataḥ | śrutvā''yāntaṃ mahāśūraṃ sasainyaṃ yavanādhipam || 39 || [kṛṣṇastu mathurāṃ tyaktvā purīṃ dvārāvatīmagāt | prabhagnāṃ tāṃ purīṃ kṛṣṇaḥ śilpibhiḥ saha saṅgataiḥ || kārayāmāsa durgāḍhyāṃ haṭṭaśālāvimaṇḍitām | jīrṇoddhāraṃ puraḥ kṛtvā vāsudevaḥ pratāpavān | ugrasenaṃ ca rājānaṃ cakāra vaśavartinam ||] yādavānsthāpayāmāsa dvāravatyāṃ yadūttamaḥ | vāsudevastu tatrādya vartate bāndhavaiḥ saha || 40 || tāsyāgrataḥ sa vikhyāto baladevo halāyudhaḥ | śeṣāṃśo musalī vīro varo'stu tava sammataḥ || 41 || saṅkarṣaṇāya dehyāśu kanyāṃ kamalalocanām | revatīṃ balabhadrāya vivāhavidhinā tataḥ || 42 || dattvā putrīṃ nṛpaśreṣṭha gaccha tvaṃ badarikāśramam | tapastaptuṃ surārāmaṃ pāvanaṃ kāmadaṃ nṛṇām || 43 || vyāsa uvāca - iti rājā samādiṣṭo brahmaṇā padmayoninā | jagāma tarasā rājan dvārakāṃ kanyayānvitaḥ || 44 || dadau tāṃ baladevāya kanyāṃ vai śubhalakṣaṇām | tatastaptvā tapastīvraṃ nṛpatiḥ kālaparyaye || 45 || jagāma tridaśāvāsaṃ tyaktvā dehaṃ sarittaṭe | rājovāca - bhagavanmahadāścaryaṃ bhavatā samudāhṛtam || 46 || revatastu sthitastatra brahmaloke sutārthataḥ | yugānāṃ tu gataṃ tatra śatamaṣṭottaraṃ kila || 47 || kanyā vṛddhā na sañjātā rājā vātitarāṃ nu kim | etāvantaṃ tathā kālamāyuḥ pūrṇaṃ tayoḥ katham || 48 || vyāsa uvāca - na jarā kṣupitpāsā vā na mṛtyurna bhayaṃ punaḥ | na tu glāniḥ prabhavati brahmaloke sadānagha || 49 || meruṃ gatasya śaryāteḥ santatī rākṣasairhatā | gatāḥ kuśasthalīṃ tyaktvā bhayabhītā itastataḥ || 50 || manośca kṣuvataḥ putra utpanno vīryavattaraḥ | ikṣvākuriti vikhyātaḥ sūryavaṃśakarastu saḥ || 51 || vaṃśārthaṃ tapa ātiṣṭhaddevīṃ dhyātvā nirantaram | nāradasyopadeśena prāpya dīkṣāmanuttamām || 52 || tasya putraśataṃ rājannikṣvākoriti viśrutam | vikukṣiḥ prathamasteṣāṃ balavīryasamanvitaḥ || 53 || ayodhyāyāṃ sthito rājā ikṣvākuriti viśrutaḥ | śakunipramukhāḥ putrā pañcāśad‌balavattarāḥ || 54 || uttarāpathadeśasya rakṣitāraḥ kṛtāḥ kila | dakṣiṇasyāṃ tathā rājannādiṣṭāstena te sutāḥ || 55 || catvāriṃśattathāṣṭau ca rakṣaṇārthaṃ mahātmanā | anyau dvau saṃsthitau pārśve sevārthaṃ tasya bhūpateḥ || 56 ||