Chapter 9

नवमो’ध्यायः श्री-व्यास उवाच— अथ सꣳस्कृते हुतवहे’मल-धीर् अभिवाह्य सम्यग् अभिपूज्य हरिम् । जुहुयात् सिताघृत-युतेन पयः परिसाधितेन सित-दीधितिना ॥१॥ अष्टोत्तरꣳ सहस्रꣳ समाप्य होमꣳ पुनर् बलिꣳ दद्यात् । राशिष्व् अधिनाथेभ्यो नक्षत्रेभ्यस् ततश् च करणेभ्यः ॥२॥ सम्पाद्य पानीय-सुधाꣳ समर्प्य दत्त्वाम्भ उदास्य मुखार्चिर् आस्ये नैवेद्यम् उद्धृत्य निवेद्य विष्वक् सेनाय पृथ्वीम् उपलिप्य भूयः ॥३॥ गण्डूष-दन्त-धवनाचमनास्य-हस्त- मृज्यानुलेपमुखवासकमाल्य-भूषाः । ताम्बूलम् अप्य् अभिसमर्प्य सुवाद्य-नृत्य- गीतैः सुतृप्तम् अभिपूजयतात् पुनर् एव ॥४॥ गन्धादिभिः सपरिवारम् अथार्घम् अस्मै दत्त्वा विधाय कुसुमाञ्जलिम् आदरेण । स्तुत्वा प्रणम्य शिरसा चुलुकोदकेन स्वात्मानम् अर्पयतु तच् चरणाब्ज-मूले ॥५॥ इति पूर्वꣳ प्राण-बुद्धि-देह-धर्माधिकारतः । जाग्रत्-स्वप्न-सुषुप्त्य्-आख्यावस्थासु मनसा वाचा ॥६॥ कर्मणा हस्ताभ्याꣳ पद्भ्याम् उदरेण शिश्ना यत् स्मृतम् । यद् उक्तꣳ यत् कृतꣳ तत् सर्वꣳ ब्रह्मार्पणꣳ भवतु स्वाहा ॥७॥ माꣳ मदीयꣳ च सकलꣳ हरये’हꣳ समर्पये । ओꣳ तत् सदिति सम्प्रोक्तो मन्त्रः स्वात्मार्पणे शुभः ॥८॥ अनुस्मरन् कलशगम् अच्युतꣳ जपेत् सहस्रकꣳ मनुम् अथ साष्टकꣳ बुधः । वपुष्य् अथो दितिजाजितः समावृतीर् विलाप्य तास् तद् अपि नयेत् सुधात्मताम् ॥९॥ ध्वज-तोरण-दिक्-कलशादि-गताम् अपि मण्डप-मण्डल-कुण्ड-गताम् । अभियोज्य चितिꣳ कलशे कुसुमैः परिपूज्य जपेत् पुनर् अष्टशतम् ॥१०॥ अथ शिष्य उपोषितः प्रभाते कृत-नैत्यः सुसिताम्बरः सुवेशः । धरणी-धन-धान्य-गोकुलैर् धिनुयाद् विप्र-वरान् हरेः प्रसत्त्यैः ॥११॥ भूयः प्रतर्प्य प्रणिपत्य देशिकꣳ तस्मै परस्मै पुरुषाय देहिने । ताꣳ वित्त-शाठ्यꣳ परिहृत्य दक्षिणाꣳ दत्त्वा तनुꣳ स्वाꣳ च समर्पयेत् सुधीः ॥१२॥ अथाभिषेक-मण्डपे सुखोपविष्टम् आसने । गुरुर् विशोधयेद् अमुꣳ पुरेव शोषणादिभिः ॥१३॥ पीठ-न्यासावसानꣳ वपुषि विमल-धीर् न्यस्य तस्यासिकाया मन्त्रेणाभ्यर्च्य दूर्वाक्षत-कुसुम-युताꣳ रोचनाꣳ के निधाय । आशीर्वादैर् द्विजानाꣳ विशद-पटु-रवैर् गीत-वादित्र-घोषैर् माङ्गल्यैर् आनयत्तꣳ कलशम् अभिवृतस् तत्-समीपꣳ प्रतीतः ॥१४॥ तेनाभिलीन-मणि-मन्त्र-महौषधेन धाम्ना पेरण परमामृत-रूप-भाजा । सम्पूरयन् वपुर् अमुष्य ततो वितन्वन् तत्-सामरस्यमभिषेचयताद् यथावत् ॥१५॥ क्षाद्यैर् आन्तैर् वर्णैर् अभिपूर्ण-तनुस् त्रिर् उक्त-मन्त्रान्तैः । परिहित-सिततर-वमन-द्वितीयो वाचꣳयमः समाचान्तः ॥१६॥ बहुशः प्रणम्य देशक-नामानꣳ हरिम् अथोपसङ्गम्य । तद्-दक्षिणत उपास्ताम् अभिमुखम् एकाग्र-मानसः शिष्यः ॥१७॥ न्यासैर् यथाविधि तम् अच्युत-साद्विधाय गद्न्हाक्षतादिभिर् अलङ्कृत-वर्ष्मणो’स्य । ऋष्य्-आदि-युक्तम् अथ मन्त्र-वरꣳ यथावद् ब्रूयात् त्रिशो गुरुर् अनर्घ्यम् अवाम-करेण ॥१८॥ गुरुणा विधिवत् प्रसादितꣳ मनुम् अष्टोर्ध्व-शतꣳ प्रजप्य भूयः । अभिवाद्य ततः शृणोतु सम्यक् समयान् भक्ति-भरेण नम्र-मूर्तिः ॥१९॥ दत्त्वा शिष्याय मनुꣳ न्यस्याथ गुरुः कृतात्म-यजन-विधिः । अष्टोत्तरꣳ सहस्रꣳ स्व-शक्तिहान्य-नवाप्तये जप्यात् ॥२०॥ कुम्भादिकꣳ च सकलꣳ गुरवे समर्प्य सम्भोजयेद् द्विज-वरान् अपि भोज्य-जातैः । कुर्वन्त्य्ह् अनेन विधिना य इहाभिषेकꣳ ते सम्पदाꣳ निलयनꣳ हि त एव धन्याः ॥२१॥ सङ्क्षिप्य किꣳचिद् उदिता दीक्षा सꣳस्मरणाय हि विशद-धियाम् । एताꣳ प्रविश्य मन्त्री सर्वान् जपेज् जुहोतु यजेच् च मनून् ॥२२॥ इति श्री-नारद-पञ्चरात्रे ज्ञानामृत-सारे तृतीय-रात्रे नवमो’ध्यायः ॥९॥ …

navamo’dhyāyaḥ śrī-vyāsa uvāca— atha saṁskṛte hutavahe’mala-dhīr abhivāhya samyag abhipūjya harim | juhuyāt sitāghṛta-yutena payaḥ parisādhitena sita-dīdhitinā ||1|| aṣṭottaraṁ sahasraṁ samāpya homaṁ punar baliṁ dadyāt | rāśiṣv adhināthebhyo nakṣatrebhyas tataś ca karaṇebhyaḥ ||2|| sampādya pānīya-sudhāṁ samarpya dattvāmbha udāsya mukhārcir āsye naivedyam uddhṛtya nivedya viṣvak senāya pṛthvīm upalipya bhūyaḥ ||3|| gaṇḍūṣa-danta-dhavanācamanāsya-hasta- mṛjyānulepamukhavāsakamālya-bhūṣāḥ | tāmbūlam apy abhisamarpya suvādya-nṛtya- gītaiḥ sutṛptam abhipūjayatāt punar eva ||4|| gandhādibhiḥ saparivāram athārgham asmai dattvā vidhāya kusumāñjalim ādareṇa | stutvā praṇamya śirasā culukodakena svātmānam arpayatu tac caraṇābja-mūle ||5|| iti pūrvaṁ prāṇa-buddhi-deha-dharmādhikārataḥ | jāgrat-svapna-suṣupty-ākhyāvasthāsu manasā vācā ||6|| karmaṇā hastābhyāṁ padbhyām udareṇa śiśnā yat smṛtam | yad uktaṁ yat kṛtaṁ tat sarvaṁ brahmārpaṇaṁ bhavatu svāhā ||7|| māṁ madīyaṁ ca sakalaṁ haraye’haṁ samarpaye | oṁ tat saditi samprokto mantraḥ svātmārpaṇe śubhaḥ ||8|| anusmaran kalaśagam acyutaṁ japet sahasrakaṁ manum atha sāṣṭakaṁ budhaḥ | vapuṣy atho ditijājitaḥ samāvṛtīr vilāpya tās tad api nayet sudhātmatām ||9|| dhvaja-toraṇa-dik-kalaśādi-gatām api maṇḍapa-maṇḍala-kuṇḍa-gatām | abhiyojya citiṁ kalaśe kusumaiḥ paripūjya japet punar aṣṭaśatam ||10|| atha śiṣya upoṣitaḥ prabhāte kṛta-naityaḥ susitāmbaraḥ suveśaḥ | dharaṇī-dhana-dhānya-gokulair dhinuyād vipra-varān hareḥ prasattyaiḥ ||11|| bhūyaḥ pratarpya praṇipatya deśikaṁ tasmai parasmai puruṣāya dehine | tāṁ vitta-śāṭhyaṁ parihṛtya dakṣiṇāṁ dattvā tanuṁ svāṁ ca samarpayet sudhīḥ ||12|| athābhiṣeka-maṇḍape sukhopaviṣṭam āsane | gurur viśodhayed amuṁ pureva śoṣaṇādibhiḥ ||13|| pīṭha-nyāsāvasānaṁ vapuṣi vimala-dhīr nyasya tasyāsikāyā mantreṇābhyarcya dūrvākṣata-kusuma-yutāṁ rocanāṁ ke nidhāya | āśīrvādair dvijānāṁ viśada-paṭu-ravair gīta-vāditra-ghoṣair māṅgalyair ānayattaṁ kalaśam abhivṛtas tat-samīpaṁ pratītaḥ ||14|| tenābhilīna-maṇi-mantra-mahauṣadhena dhāmnā peraṇa paramāmṛta-rūpa-bhājā | sampūrayan vapur amuṣya tato vitanvan tat-sāmarasyamabhiṣecayatād yathāvat ||15|| kṣādyair āntair varṇair abhipūrṇa-tanus trir ukta-mantrāntaiḥ | parihita-sitatara-vamana-dvitīyo vācaṁyamaḥ samācāntaḥ ||16|| bahuśaḥ praṇamya deśaka-nāmānaṁ harim athopasaṅgamya | tad-dakṣiṇata upāstām abhimukham ekāgra-mānasaḥ śiṣyaḥ ||17|| nyāsair yathāvidhi tam acyuta-sādvidhāya gadnhākṣatādibhir alaṅkṛta-varṣmaṇo’sya | ṛṣy-ādi-yuktam atha mantra-varaṁ yathāvad brūyāt triśo gurur anarghyam avāma-kareṇa ||18|| guruṇā vidhivat prasāditaṁ manum aṣṭordhva-śataṁ prajapya bhūyaḥ | abhivādya tataḥ śṛṇotu samyak samayān bhakti-bhareṇa namra-mūrtiḥ ||19|| dattvā śiṣyāya manuṁ nyasyātha guruḥ kṛtātma-yajana-vidhiḥ | aṣṭottaraṁ sahasraṁ sva-śaktihānya-navāptaye japyāt ||20|| kumbhādikaṁ ca sakalaṁ gurave samarpya sambhojayed dvija-varān api bhojya-jātaiḥ | kurvantyh anena vidhinā ya ihābhiṣekaṁ te sampadāṁ nilayanaṁ hi ta eva dhanyāḥ ||21|| saṅkṣipya kiṁcid uditā dīkṣā saṁsmaraṇāya hi viśada-dhiyām | etāṁ praviśya mantrī sarvān japej juhotu yajec ca manūn ||22|| iti śrī-nārada-pañcarātre jñānāmṛta-sāre tṛtīya-rātre navamo’dhyāyaḥ ||9|| …