Chapter 1

प्रथमो ऽध्यायः श्री-महादेव उवाच— अथोच्यन्ते पुनर् मन्त्राः शृणुष्व् ऐकमनाः प्रिये । येषाꣳ विज्ञान-मात्रेण नरो भक्तत्वम् आव्रजेत् ॥१॥ येषाꣳ तन्त्रादि-शास्त्राणाꣳ विचारो नैव हि क्वचित् । करोम्य् अशेषतो देवि भक्ति-मुक्ति-प्रदो नृणाम् ॥२॥ उपदेश-विधिꣳ वक्ष्ये श्री-कृष्णस्य कलौ यथा । दद्यान् मन्त्रꣳ गुरुः स्वच्छः शिष्यꣳ भक्ति-समन्वितम् ॥३॥ उपोष्यैकदिनꣳ पूर्वꣳ यद् वा भुक्त्वा हविष्यकम् । स्नात्वा तु निर्मले तोये पुर्वास्यः सुस्थ-मानसः ॥४॥ शिष्यꣳ चोदङ्-मुख्य-स्थꣳ च हरेर् नाम्नस् तु षोडशा । स ष्राव्यैव ततो दद्यान् मन्त्रꣳ त्रैलोक्य-मङ्गलम् ॥५॥ ततो गुरुः स्वयꣳ देवꣳ सम्पूज्य विधिवद् धुनेत् । वैष्णवोक्त-विधानेन स्थण्डिले सꣳस्कृते ऽपि च ॥६॥ ततस् तु दक्षिणाꣳ देया शिष्येन गुरवे यथा । सामर्थेन स्वशक्त्या तु वित्त-शाठ्य-विवर्जितः ॥७॥ अथोच्यन्ते महा-मन्त्राः कृष्णस्य बाल-रूपिणः । नाम्नः सहस्रꣳ शतकꣳ कवचꣳ च सुरेष्वरि ॥८॥ अष्टादशार्णो मारान्तो मनुः सुत-धन-प्रदः । ऋषयाद्य्ष्ठादशार्णवोक्तꣳ काम-रूढ-स्वरैः क्रमात् । अङ्गन्यस्य मनोर् अङ्ग-दिक्-पालकास्त्रैः समर्चना ॥९॥ पाणौ पायस-पङ्कम् आहित-रसꣳ विभ्रन् मुदा दक्षिणे । सव्ये शारद-चन्द्र-मण्डल-निभꣳ हैय्ङ्गवीनꣳ दधत् । कण्ठे कल्पित-पुण्डरीक-नखवद्-दाम-प्रदीप्तꣳ वहन् । देवो दिव्य-दिगम्बरो दिशतु नः सौख्यꣳ यशोदासुतः ॥१०॥ दिनशो ऽभ्यर्च्य गोविन्दꣳ द्वात्रिꣳशल्-लक्षमानतः । जप्त्वा दशाꣳशे जुहुयात् सितान्नेन पयोन्धसा ॥११॥ पदम-स्थꣳ देवम् अभ्यर्च्य तर्पयेत् तन्-मुखआम्बुजे । क्षीरेण कदली-पङ्कैर् दघ्ना हैय्ङ्गवेन च ॥१२॥ सुतार्थी तर्पयेद् देवꣳ वत्सराल् लभते सुतम् । यद् यद् इच्छति तत् सर्वꣳ तर्पणाद् एव सिद्ध्यति ॥१३॥ तारꣳ हृद्-भगवान् ङे ऽन्तो नन्द-पुत्रदꣳ तथा । नन्दान्ते वपुषे हस्ताग्निमयो ऽन्ते दशार्णकः ॥१४॥ अष्ठा-विꣳशत्य्-अक्षरो ऽयꣳ ब्रुवे द्वात्रिꣳशद्-अक्षरम् । नन्द-पुत्रदꣳ ङे ऽन्तः श्यामलाङ्गपदꣳ तथा ॥१५॥ तथा बाल-वपुः कृष्णो गोविन्दो दश-वर्णकः । अनयोर् नारद ऋषीश् छन्दस् तूष्णिग्-अनुष्ठुभौ ॥१६॥ आचक्राद् यैर् अङ्ग-सꣳस्थैर् दिक्-पालास्त्रैः प्रपूजनम् । दक्षिणे रत्न-चषकꣳ वामे सौवर्ण-वेत्रकम् ॥१७॥ करे दधानꣳ देवीभ्याम् आश्लिष्टꣳ चिन्तयेद् धरिम् । जपेल् लक्षꣳ मनुवरꣳ पायसैर् अयुतꣳ हुनेत् ॥१८॥ एवꣳ सिद्ध-मनुर् मन्त्री त्रैलोक्यैश्वर्य-भाग् भवेत् । तारादिर् भगवान् ङे ऽअन्तो रुक्मिणी-वल्लभस् तथा ॥१९॥ शिरो ऽन्तः षोडशार्णो ऽयꣳ रुक्मिणी-वल्लभाह्वयः । सर्व-साक्षात्-प्रदो मन्त्रो नारदो ऽस्य मुनिः स्मृतः ॥२०॥ छन्दो ऽनुष्ठुब् देवता च रुक्मिणी-वल्लभो हरिः । एक-दृग् वेद-मुनि-दृग् वर्णैर् अस्याङ्ग-कल्पना ॥२१॥ तापिच्छ-च्छविरङ्कगाꣳ प्रियतमाꣳ स्वर्ण-प्रभाम् अम्बुज- प्रोद्यद्वामभुजाꣳ स्व-बाहुलतयाश्लिष्यन् सचिन्ताश्मया । श्लिष्यन्तीꣳ स्मयमान-हस्त-विलसत् सौवर्ण-वेत्रष् चिरꣳ पायाद् वः शण-सून-पीत-वसनो नाना-विभूषो हरिः ॥२२॥ ध्यात्वाइवꣳ रुक्मिणी-नाथꣳ जप्याल् लक्षम् इमꣳ मनुम् । अयुतꣳ जुहुयात् पद्मैर् अरुणैर् मधुराप्लुतैः ॥२३॥ अर्चयेन् नित्यम् अङ्गैस् तꣳ नारदाद्यैर् दिषो ऽधिपैः । वज्राद् यैर् अपि धर्मार्थ-काम-मोक्षाप्तये नरः ॥२४॥ लीला-दण्ड-धरो गोपी-जन-सꣳसक्तदोः पदꣳ । दण्दान्ते बाल-रूपेति मेघ-श्याम-पदꣳ ततः ॥२५॥ भगवन् विष्णुर् इत्य् उक्तो वह्नि-जायान्तको मनुः । एकोन-त्रिꣳशद्-अन्तो ऽस्य मुनिर् नारद ईरितः । छन्दो ऽनुष्ठुब् देवता लीला-दण्ड-हरिर् मतः । मुन्य्-अब्धि-करणाङ्गाब्धि-वर्णैर् अङ्ग-क्रिया मता ॥२६॥ सम्मोहयन् निजक-राम-कर-स्थ-लीला दण्देन गोप-युवतीः सुर-सुन्दरीष् च । दिश्यन् निज-प्रियतमासुगदक्षहस्तो देवः श्रियꣳ निहत-कꣳस उरुक्रमो वः ॥२७॥ ध्यात्वाइवꣳ प्रजपेल् लक्षम् अयुतꣳ सित-तण्डुलैः । त्रि-मध्वक्तैर् हुनेद् अङ्ग-दिक्-पालास्त्रैः समर्चयेत् ॥२८॥ लीला-दण्ड-हरिꣳ यो वै भजते नित्यम् आदरात् । स पूज्यते सर्व-लोकैस् तꣳ भजेद् इन्दिरा सदा ॥२९॥ त्रयोदश-स्वर-युतः शार्ङ्गी मोदः स केशवः । तथा माꣳ सयुगस्तारः शिवः सप्ताक्षरो ऽपरः ॥३०॥ आचक्राद् यैर् अङ्ग-कॢप्तिर् नारदो ऽस्य मुनिः स्मृतः । छन्द उष्णिग् देवता च गोवल्लभ उदाहृतः ॥३१॥ ध्येयो ऽच्युतः स कपिलागण-मध्य-सꣳस्थो य आह्वयन् दधि दक्षिण-दोष्णि वेणुम् ॥३२॥ पाशꣳ सय्ष्टि सपत्र-पयोद-नीलः पीता- म्बरो ऽहि-रिपु-पिच्छ-कृतावतꣳसः ॥३३॥ मनुꣳ लक्षꣳ जपेद् एतꣳ हुनेत् सप्त-सहस्रकम् । गो-क्षीरैर् अङ्ग-दिक्-पाल-मध्ये ऽर्च्यꣳ गो-गणान्तकम् ॥३४॥ अष्टोत्तर-सहस्रꣳ यः पयोभिर् दिनशो हुनेत् । पतङ्ग-गो-गणैर् आढ्यो दशार्णेनैव वा विधिः ॥३५॥ स नरो वासुदेवो हृन् ङे ऽन्तꣳ च भगवत्-पदम् । श्री-गोविन्द-पदꣳ तद्वद् द्वादशर्णवो ऽयम् ईरितः ॥३६॥ मनुर् नारद-गायत्री-कृष्णार्प्यादिर् अथाङ्गकम् । एकाक्षि-वेद-भृतार्णवैः समस्तैर् अपि कल्पयेत् ॥३७॥ वन्दे कल्प-द्रुम-मूलाश्रित-मणि-मय-सिꣳहासने सन्निविष्टम् नीलाभꣳ पीत-वस्त्रꣳ करक-मल-लसच्छङ्ख-वेणुꣳ मुरारिम् । गाभिः सप्रस्रवाभिर् वृतम् अमर-पति-प्रौढ-हस्त-स्थ-कुम्भ- प्रयोतत्-सौध-धारास्नपितम् अभिनवाम्भोज-पत्राभ-नेत्रम् ॥३८॥ धात्त्वैवम् अच्युतꣳ जप्त्वा रवि-लक्षꣳ हुनेत् ततः । दुग्धैर् द्वादश-साहस्रꣳ दिनषो ऽमुꣳ समर्चयेत् ॥३९॥ गोष्ठे प्रतिष्ठितꣳ वापि गेहे वा प्रतिमादिषु । समस्त-परिवाराचारास् ताः ओउनर् विष्णु-पार्षदाः ॥४०॥ द्वाराग्रे ऽवनिपीठे ऽचर्याः पक्षीन्द्रश् च तद्-अग्रतः । चण्ड-प्रचण्डौ प्राग्-दोह-विधातारौ च दक्षिणे ॥४१॥ जयः स-विजयः पश्चाद् बल-प्रबल उत्तरे । ऊर्ध्वे द्वारि श्रियꣳ श्रेष्ठान् द्वार्येतान् युग्मशो ऽर्चयेत् ॥४२॥ पूज्यो वास्तु-पुमाꣳस् तत्र तव द्वाः पीठ-मध्यतः । द्वारान्त-पार्श्वयोर् अर्च्या गङ्गा च यमुना नदी ॥४३॥ कोणेषु विघ्नꣳ दुर्गा च वार्णी क्षेत्रेशम् अर्चयेत् । अर्चयेद् वास्तु-पुरुषꣳ वेश्म-मध्ये समाहितः ॥४४॥ तारꣳ शार्ङ्ग-पदꣳ ङे ऽन्तꣳ सपर्वꣳ च शरासनꣳ । हूꣳ फट् नम उक्त्वास्त्र-मुद्रयाग्रे स्थितो हरेः ॥४५॥ पुष्पाक्षतꣳ क्षिपेद् दिक्षु समासीतासने ततः । विधेयम् एतत् सर्वत्र स्थापिते तु विशेषतः ॥४६॥ आत्मार्चनान्तꣳ कृत्वाय गुरु-पङ्क्तिꣳ पुरोक्तवत् । श्री-गुरुꣳ परमाद्याꣳश् च महास्मत्-सर्व-पूर्वकान्॥४७॥ तद्-पादुकान् नारदादीन् पूर्व-सिद्धान् अनन्तरम् । ततो भगवतश् चेष्ट्वा विघ्न-घ्नान् दक्षिणो ऽर्चयेत् ॥४८॥ पूर्ववत् पीठम् अभ्यर्च्य श्री-गोविन्दम् अथार्चयेत् । रुक्मिणीꣳ सत्यभामाꣳ च पार्श्वयोर् इन्द्रम् अग्रतः ॥४९॥ पृष्ठतः सुरभिꣳ चेष्ट्वा केशेरेष्व् अङ्ग-देवताः । अर्च्या हृद्-आदि-वर्मान्तꣳ दिक्ष्व् अस्त्रꣳ कोणकेषु च ॥५०॥ कालिन्दी रोहिणी नाग्नजित्याद्याः षट्क-शक्तयः । दलेषु पीठ-कोणेषु वह्व्याद्यर्च्याथ किङ्कणी ॥५१॥ दामानि यष्ठयो वेश्मः पुरः श्रीवत्स-कौस्तुभौ । अग्रतो वन-मालाꣳ च दिक्ष्व् अष्टासु ततो ऽर्चयेत् ॥५२॥ पाञ्ज-जन्यꣳ गदाꣳ चक्रꣳ वसुदेवꣳ च देवकीम् । नन्द-गोपꣳ यशोदाꣳ च स-गो-गोपाल-गोपिकाः ॥५३॥ इन्द्राद्याः देवताः सर्वा विश्वक्सेनꣳ तथोत्तरे । कुमुदः कुमुदाक्षश् च पुण्डरीको ऽथ वामनः ॥५४॥ शङ्कु-कर्णः सर्व-नेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः । एक-कालꣳ द्वि-कालꣳ वा त्रि-कालꣳ वेति गोष्ठिकाम् ॥५५॥ श्री-गोविन्दꣳ यजेन् नित्यꣳ गोभ्यश् च यवस-प्रदः । दीर्घ-जीवी निरातङ्को धेनु-धान्य-धनादिभिः ॥५६॥ पुत्रैर् मित्रैर् धनाढ्यो ऽन्ते प्रयाति परमाꣳ गतिम् । ऊर्ध्व-दन्त-युतः शार्ङ्गी चक्री दीक्षण-कर्ण-युक् ॥५७॥ माꣳ सनाथाय नत्यन्तो मूल-मन्त्रो ऽष्ठर्णकः । ऋषिर् ब्रह्मास्य गायात्री छन्दः कृष्णस् तु देवता ॥ वर्ण-युग्मैः समस्तेन प्रोक्तꣳ स्याद् अङ्ग-पञ्चकम् ॥५८॥ पञ्च-वर्षम् अति-दृप्तम् अङ्गने धावमानम् अति-चञ्चलेक्षणम् । किङ्किणी-वलय-हार-नूपुरैर् अञ्जितꣳ नमत गोप-बालकम् ॥५९॥ ध्यात्वैवꣳ प्रजपेद् अष्त-लक्षꣳ तावत् सहस्रकम् । जुहुयाद् ब्रह्म-वृक्षोत्थ-समिद्भिः पायसेन वा ॥६०॥ प्रासादास्थापितꣳ कृष्णम् अमुना नित्यम् अर्चयेत् । द्वार-पूजादि-पीठान्तꣳ कुर्यात् पुर्वोक्त-मार्गतः ॥६१॥ मध्ये ऽर्चयेद् धरिꣳ दिक्षु विदिक्ष्व् अङ्गानि च क्रमात् । वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश् चानिरुद्धकः ॥६२॥ रुक्मिणी सत्यभामा च लक्ष्मणा जाम्बवत्य् अपि । दिग्-विदिक्ष्व् अर्चयेद् एता इन्द्र-वज्रादिकान् वहिः ॥६३॥ यो ऽमुꣳ मनुꣳ जपेन् नित्यꣳ विधिनाभ्यर्चयन् हरिम् । सर्व-सम्पत्सु सम्पूर्णो नित्यꣳ शुद्धꣳ पदꣳ व्रजेत् ॥६४॥ तार-श्री-शक्ति-मारान्ते श्री-कृष्णस्य पदꣳ वदेत् । श्री-गोविन्दाय तस्योर्ध्वꣳ श्री-गोपीजन इत्य् अपि ॥६५॥ वल्लभाय ततस् त्रिः श्रीः सिद्ध-गोपालको मनुः । माधवी-मण्डल-पासीनो गरुडेनाति-पालितो ॥६६॥ दिव्य-क्रीडासु नितरौ राम-कृष्णौ स्मरन् जपेत् । चक्री वस्व्-अक्षर-युतः स ह्येकार्णो मनुर् मतः ॥६७॥ कृष्णेति द्व्य्-अक्षरः काम-पूर्वस् त्र्य्-अर्णा स एव तु । स एव चतुर्-अर्णः स्यात् ङे ऽन्तो ऽन्यश् चतुर्-अक्षरः ॥६८॥ रक्ष्यते पञ्च-वर्णः स्यात् कृष्णाय नम इत्य् अपि । कृष्णायेति स्मर-द्वन्द्व-मध्ये पञ्चाक्षरो ऽपरः ॥६९॥ गोपालायग्नि-जायान्तः षड्-अक्षरः उदाहृतः । कृष्णाय वायु-बीजाद्यो वह्नि-जायान्तको ऽपरः ॥७०॥ कृष्णाय स्मर-बीजाद्यो वह्नि-जायान्तको ऽपरः । षड्-अक्षरः प्राग् उदितः कृष्ण-गोविन्दकौ पुनः ॥७१॥ श्री-शक्ति-मार-कृष्णाय मारः सप्ताक्षरो ऽपरः । कृष्ण-गोविन्दकौ ङे ऽन्तौ स्मराद्यौ वसु-वर्णकः ॥७२॥ दधि-भक्षण ङेवह्निर् जयाभिर् अपरो ऽष्टकः । सुप्रसन्नात्मने प्रोच्य नम इत्य् अपरो ऽष्टकः ॥७३॥ क्लीꣳ ग्लौꣳ क्लीꣳ श्यामलाङ्गाय नमस् तु स्याद् दशार्णकः । शिरो ऽन्तो बाल-वपुषे कृष्णायान्यो मनुर् मतः ॥७४॥ शिरो ऽन्तो बाल-वपुषे क्लीꣳ कृष्णाय स्मृतो बुधैः । एकादशाक्षरो मन्त्र एतेषाꣳ नारदो मुनिः ॥७५॥ उक्तꣳ छन्दस् तु गायात्री देवस् तु कृष्ण ईरितः । कल-षड्-दीर्घकैरङ्गम् अथामुꣳ चिन्तयेद् धरिम् ॥७६॥ अव्याद्व्याकोष-नीलाम्बुज-रुचिर-रुणाम्भोज-नेत्रो ऽम्बुज-स्थो बालोजङ्घाकटीर-स्थल-कलित-रणत् किल्ङ्किणीको मुकुन्दः । दोर्भ्याꣳ हैयङ्गवीनꣳ दधति-विमलꣳ पायसꣳ विश्व-वन्द्यो गो-गोपी-गोप-वीतो रुरुनखविलसत् कण्ठ-भूषश् चिरꣳ वः ॥७७॥ ध्यात्वैवम् एकम् एतेषाꣳ लक्षꣳ जप्यान् मनुꣳ ततः । सर्पिः सितोपलोपेतैः पायसैर् अयुतꣳ हुनेत् ॥७८॥ तर्पयेत् तावद् एतेषाꣳ मनूनाꣳ हुत-सꣳख्यया । तर्पणꣳ विहितꣳ नित्यम् अर्चयेत् सुसमाहितः ॥७९॥ वह्न्य्-आदीशान्तम् अङ्गानि हृद्-आदि-कवचान्तिकाम् । अर्चयेत् पुरतो नेत्रम् अस्त्रꣳ दिक्षु बहिः क्रमात् ॥८०॥ इन्द्र-वज्रादिकाः पूज्याः सपर्यैषा समीरिता । इत्य् एकम् एषाꣳ मन्त्राणाꣳ यजेद् यो मनुजोत्तमः ॥८१॥ कर-प्रचेयाः सर्वार्थास् तस्यासौ पूज्यते ऽमरैः । सद्यः फल-प्रदꣳ मन्त्रꣳ वक्ष्ये ऽन्यꣳ चतुर्-अक्षरम् ॥८२॥ सम्प्रोक्तो मार-युग्मान्तर-स्थ-कृष्ण-पदेन तु । ऋष्याद्यम् अङ्गषतकꣳ च प्राग् उक्तꣳ प्रोक्तम् अस्य तु ॥८३॥ श्रीमत्-कल्पद्रुम-मूलोद्यत-कमल-लसत् कर्णिका-सꣳस्थितो ऽयꣳ तच्-छाखा-लम्बि-पद्मोदर-विषवद् असꣳख्यात-रत्नाभिषिक्तः । हेमाभःस्व-प्रभाभिस् त्रि-भुवनम् अखिलꣳ भासयन् वासुदेवः पायाद् वः पायसादो ऽनव-तनु-वनितामृग-शिरसि सः ॥८४॥ ध्यात्वैवꣳ प्रजपेल् लक्ष-चतुष्कꣳ जुहुयात् ततः । त्रि-मध्व्-अक्तैर् बिल्व-फलैश् चत्वारिꣳशत्-सहस्रकम् ॥८५॥ अङ्गैर् ऋषिभिर् इन्द्राद्यैर् व्रजाद्यैर् अर्चनोदिता । तर्पयेद् दिनशः कृष्णꣳ स्वादु-त्रय-धिया जनैः ॥८६॥ मारयोर् अस्य माꣳ साधो रक्तꣳ चेद् अपरो मनुः । षड्-अङ्गस्य कलव-दीर्घैर् मन्त्र-शिखा मनोः ॥८७॥ आरक्तोद्यान-कल्प-द्रुम-शिखर-लसत् स्वर्ण-दोलाधि-रूढꣳ गोपीभ्याꣳ प्रेङ्ख्यमानꣳ विकसित-नव-बन्धूक-सिन्दूर-भासम् । बालꣳ नीलाकान्तꣳ कटि-तट-विलसत् क्षूद्र-घण्टाढ्यꣳ वन्दे शार्दूल-कामाꣳ कुशल-सित-गलाकल्प-दीप्तꣳ मुकुन्दम् ॥८८॥ ध्यात्वैवꣳ पूर्व-कॢप्तेन जप्त्वा रक्तोत्पलैर् नवैः । मधु-त्रय-युतैर् हुत्वाभ्यर्चयेत् पूर्ववद् धरिम् ॥८९॥ मधु-त्रय-सꣳयुक्ताम् आरक्ताꣳ शालि-मञ्जरीम् । जुहुयान् नित्यशो ऽष्टोर्ध्व-शतम् एकेन मन्त्रयोः ॥९०॥ तस्य मङ्गलतः पृथ्वी पृथ्वी शस्य-कुलाकुला । स्याच् छालि-पुत्र-पूर्णꣳ च तद् वेश्माशु प्रजायते ॥९१॥ यश् चैतयोर् नियतम् अन्यतरꣳ भजेत मन्वोर् जपार्चन-हुतादिभिर् आत्म-भक्तिः । श्रीमान् स मन्मथ इव प्रमदासु राज्ञी भूयात् तनोर् विपदि तच् च महाच्युताख्यम् ॥९२॥ इति श्री-नारद-पञ्च-रात्रे ज्ञानामृत-सारे पञ्चम-रात्रे प्रथमो ऽध्यायः । ॥१॥ …

prathamo 'dhyāyaḥ śrī-mahādeva uvāca— athocyante punar mantrāḥ śṛṇuṣv aikamanāḥ priye | yeṣāṁ vijñāna-mātreṇa naro bhaktatvam āvrajet ||1|| yeṣāṁ tantrādi-śāstrāṇāṁ vicāro naiva hi kvacit | karomy aśeṣato devi bhakti-mukti-prado nṛṇām ||2|| upadeśa-vidhiṁ vakṣye śrī-kṛṣṇasya kalau yathā | dadyān mantraṁ guruḥ svacchaḥ śiṣyaṁ bhakti-samanvitam ||3|| upoṣyaikadinaṁ pūrvaṁ yad vā bhuktvā haviṣyakam | snātvā tu nirmale toye purvāsyaḥ sustha-mānasaḥ ||4|| śiṣyaṁ codaṅ-mukhya-sthaṁ ca harer nāmnas tu ṣoḍaśā | sa ṣrāvyaiva tato dadyān mantraṁ trailokya-maṅgalam ||5|| tato guruḥ svayaṁ devaṁ sampūjya vidhivad dhunet | vaiṣṇavokta-vidhānena sthaṇḍile saṁskṛte 'pi ca ||6|| tatas tu dakṣiṇāṁ deyā śiṣyena gurave yathā | sāmarthena svaśaktyā tu vitta-śāṭhya-vivarjitaḥ ||7|| athocyante mahā-mantrāḥ kṛṣṇasya bāla-rūpiṇaḥ | nāmnaḥ sahasraṁ śatakaṁ kavacaṁ ca sureṣvari ||8|| aṣṭādaśārṇo mārānto manuḥ suta-dhana-pradaḥ | ṛṣayādyṣṭhādaśārṇavoktaṁ kāma-rūḍha-svaraiḥ kramāt | aṅganyasya manor aṅga-dik-pālakāstraiḥ samarcanā ||9|| pāṇau pāyasa-paṅkam āhita-rasaṁ vibhran mudā dakṣiṇe | savye śārada-candra-maṇḍala-nibhaṁ haiyṅgavīnaṁ dadhat | kaṇṭhe kalpita-puṇḍarīka-nakhavad-dāma-pradīptaṁ vahan | devo divya-digambaro diśatu naḥ saukhyaṁ yaśodāsutaḥ ||10|| dinaśo 'bhyarcya govindaṁ dvātriṁśal-lakṣamānataḥ | japtvā daśāṁśe juhuyāt sitānnena payondhasā ||11|| padama-sthaṁ devam abhyarcya tarpayet tan-mukhaāmbuje | kṣīreṇa kadalī-paṅkair daghnā haiyṅgavena ca ||12|| sutārthī tarpayed devaṁ vatsarāl labhate sutam | yad yad icchati tat sarvaṁ tarpaṇād eva siddhyati ||13|| tāraṁ hṛd-bhagavān ṅe 'nto nanda-putradaṁ tathā | nandānte vapuṣe hastāgnimayo 'nte daśārṇakaḥ ||14|| aṣṭhā-viṁśaty-akṣaro 'yaṁ bruve dvātriṁśad-akṣaram | nanda-putradaṁ ṅe 'ntaḥ śyāmalāṅgapadaṁ tathā ||15|| tathā bāla-vapuḥ kṛṣṇo govindo daśa-varṇakaḥ | anayor nārada ṛṣīś chandas tūṣṇig-anuṣṭhubhau ||16|| ācakrād yair aṅga-saṁsthair dik-pālāstraiḥ prapūjanam | dakṣiṇe ratna-caṣakaṁ vāme sauvarṇa-vetrakam ||17|| kare dadhānaṁ devībhyām āśliṣṭaṁ cintayed dharim | japel lakṣaṁ manuvaraṁ pāyasair ayutaṁ hunet ||18|| evaṁ siddha-manur mantrī trailokyaiśvarya-bhāg bhavet | tārādir bhagavān ṅe 'anto rukmiṇī-vallabhas tathā ||19|| śiro 'ntaḥ ṣoḍaśārṇo 'yaṁ rukmiṇī-vallabhāhvayaḥ | sarva-sākṣāt-prado mantro nārado 'sya muniḥ smṛtaḥ ||20|| chando 'nuṣṭhub devatā ca rukmiṇī-vallabho hariḥ | eka-dṛg veda-muni-dṛg varṇair asyāṅga-kalpanā ||21|| tāpiccha-cchaviraṅkagāṁ priyatamāṁ svarṇa-prabhām ambuja- prodyadvāmabhujāṁ sva-bāhulatayāśliṣyan sacintāśmayā | śliṣyantīṁ smayamāna-hasta-vilasat sauvarṇa-vetraṣ ciraṁ pāyād vaḥ śaṇa-sūna-pīta-vasano nānā-vibhūṣo hariḥ ||22|| dhyātvāivaṁ rukmiṇī-nāthaṁ japyāl lakṣam imaṁ manum | ayutaṁ juhuyāt padmair aruṇair madhurāplutaiḥ ||23|| arcayen nityam aṅgais taṁ nāradādyair diṣo 'dhipaiḥ | vajrād yair api dharmārtha-kāma-mokṣāptaye naraḥ ||24|| līlā-daṇḍa-dharo gopī-jana-saṁsaktadoḥ padaṁ | daṇdānte bāla-rūpeti megha-śyāma-padaṁ tataḥ ||25|| bhagavan viṣṇur ity ukto vahni-jāyāntako manuḥ | ekona-triṁśad-anto 'sya munir nārada īritaḥ | chando 'nuṣṭhub devatā līlā-daṇḍa-harir mataḥ | muny-abdhi-karaṇāṅgābdhi-varṇair aṅga-kriyā matā ||26|| sammohayan nijaka-rāma-kara-stha-līlā daṇdena gopa-yuvatīḥ sura-sundarīṣ ca | diśyan nija-priyatamāsugadakṣahasto devaḥ śriyaṁ nihata-kaṁsa urukramo vaḥ ||27|| dhyātvāivaṁ prajapel lakṣam ayutaṁ sita-taṇḍulaiḥ | tri-madhvaktair huned aṅga-dik-pālāstraiḥ samarcayet ||28|| līlā-daṇḍa-hariṁ yo vai bhajate nityam ādarāt | sa pūjyate sarva-lokais taṁ bhajed indirā sadā ||29|| trayodaśa-svara-yutaḥ śārṅgī modaḥ sa keśavaḥ | tathā māṁ sayugastāraḥ śivaḥ saptākṣaro 'paraḥ ||30|| ācakrād yair aṅga-kḷptir nārado 'sya muniḥ smṛtaḥ | chanda uṣṇig devatā ca govallabha udāhṛtaḥ ||31|| dhyeyo 'cyutaḥ sa kapilāgaṇa-madhya-saṁstho ya āhvayan dadhi dakṣiṇa-doṣṇi veṇum ||32|| pāśaṁ sayṣṭi sapatra-payoda-nīlaḥ pītā- mbaro 'hi-ripu-piccha-kṛtāvataṁsaḥ ||33|| manuṁ lakṣaṁ japed etaṁ hunet sapta-sahasrakam | go-kṣīrair aṅga-dik-pāla-madhye 'rcyaṁ go-gaṇāntakam ||34|| aṣṭottara-sahasraṁ yaḥ payobhir dinaśo hunet | pataṅga-go-gaṇair āḍhyo daśārṇenaiva vā vidhiḥ ||35|| sa naro vāsudevo hṛn ṅe 'ntaṁ ca bhagavat-padam | śrī-govinda-padaṁ tadvad dvādaśarṇavo 'yam īritaḥ ||36|| manur nārada-gāyatrī-kṛṣṇārpyādir athāṅgakam | ekākṣi-veda-bhṛtārṇavaiḥ samastair api kalpayet ||37|| vande kalpa-druma-mūlāśrita-maṇi-maya-siṁhāsane sanniviṣṭam nīlābhaṁ pīta-vastraṁ karaka-mala-lasacchaṅkha-veṇuṁ murārim | gābhiḥ saprasravābhir vṛtam amara-pati-prauḍha-hasta-stha-kumbha- prayotat-saudha-dhārāsnapitam abhinavāmbhoja-patrābha-netram ||38|| dhāttvaivam acyutaṁ japtvā ravi-lakṣaṁ hunet tataḥ | dugdhair dvādaśa-sāhasraṁ dinaṣo 'muṁ samarcayet ||39|| goṣṭhe pratiṣṭhitaṁ vāpi gehe vā pratimādiṣu | samasta-parivārācārās tāḥ ounar viṣṇu-pārṣadāḥ ||40|| dvārāgre 'vanipīṭhe 'caryāḥ pakṣīndraś ca tad-agrataḥ | caṇḍa-pracaṇḍau prāg-doha-vidhātārau ca dakṣiṇe ||41|| jayaḥ sa-vijayaḥ paścād bala-prabala uttare | ūrdhve dvāri śriyaṁ śreṣṭhān dvāryetān yugmaśo 'rcayet ||42|| pūjyo vāstu-pumāṁs tatra tava dvāḥ pīṭha-madhyataḥ | dvārānta-pārśvayor arcyā gaṅgā ca yamunā nadī ||43|| koṇeṣu vighnaṁ durgā ca vārṇī kṣetreśam arcayet | arcayed vāstu-puruṣaṁ veśma-madhye samāhitaḥ ||44|| tāraṁ śārṅga-padaṁ ṅe 'ntaṁ saparvaṁ ca śarāsanaṁ | hūṁ phaṭ nama uktvāstra-mudrayāgre sthito hareḥ ||45|| puṣpākṣataṁ kṣiped dikṣu samāsītāsane tataḥ | vidheyam etat sarvatra sthāpite tu viśeṣataḥ ||46|| ātmārcanāntaṁ kṛtvāya guru-paṅktiṁ puroktavat | śrī-guruṁ paramādyāṁś ca mahāsmat-sarva-pūrvakān||47|| tad-pādukān nāradādīn pūrva-siddhān anantaram | tato bhagavataś ceṣṭvā vighna-ghnān dakṣiṇo 'rcayet ||48|| pūrvavat pīṭham abhyarcya śrī-govindam athārcayet | rukmiṇīṁ satyabhāmāṁ ca pārśvayor indram agrataḥ ||49|| pṛṣṭhataḥ surabhiṁ ceṣṭvā keśereṣv aṅga-devatāḥ | arcyā hṛd-ādi-varmāntaṁ dikṣv astraṁ koṇakeṣu ca ||50|| kālindī rohiṇī nāgnajityādyāḥ ṣaṭka-śaktayaḥ | daleṣu pīṭha-koṇeṣu vahvyādyarcyātha kiṅkaṇī ||51|| dāmāni yaṣṭhayo veśmaḥ puraḥ śrīvatsa-kaustubhau | agrato vana-mālāṁ ca dikṣv aṣṭāsu tato 'rcayet ||52|| pāñja-janyaṁ gadāṁ cakraṁ vasudevaṁ ca devakīm | nanda-gopaṁ yaśodāṁ ca sa-go-gopāla-gopikāḥ ||53|| indrādyāḥ devatāḥ sarvā viśvaksenaṁ tathottare | kumudaḥ kumudākṣaś ca puṇḍarīko 'tha vāmanaḥ ||54|| śaṅku-karṇaḥ sarva-netraḥ sumukhaḥ supratiṣṭhitaḥ | eka-kālaṁ dvi-kālaṁ vā tri-kālaṁ veti goṣṭhikām ||55|| śrī-govindaṁ yajen nityaṁ gobhyaś ca yavasa-pradaḥ | dīrgha-jīvī nirātaṅko dhenu-dhānya-dhanādibhiḥ ||56|| putrair mitrair dhanāḍhyo 'nte prayāti paramāṁ gatim | ūrdhva-danta-yutaḥ śārṅgī cakrī dīkṣaṇa-karṇa-yuk ||57|| māṁ sanāthāya natyanto mūla-mantro 'ṣṭharṇakaḥ | ṛṣir brahmāsya gāyātrī chandaḥ kṛṣṇas tu devatā || varṇa-yugmaiḥ samastena proktaṁ syād aṅga-pañcakam ||58|| pañca-varṣam ati-dṛptam aṅgane dhāvamānam ati-cañcalekṣaṇam | kiṅkiṇī-valaya-hāra-nūpurair añjitaṁ namata gopa-bālakam ||59|| dhyātvaivaṁ prajaped aṣta-lakṣaṁ tāvat sahasrakam | juhuyād brahma-vṛkṣottha-samidbhiḥ pāyasena vā ||60|| prāsādāsthāpitaṁ kṛṣṇam amunā nityam arcayet | dvāra-pūjādi-pīṭhāntaṁ kuryāt purvokta-mārgataḥ ||61|| madhye 'rcayed dhariṁ dikṣu vidikṣv aṅgāni ca kramāt | vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumnaś cāniruddhakaḥ ||62|| rukmiṇī satyabhāmā ca lakṣmaṇā jāmbavaty api | dig-vidikṣv arcayed etā indra-vajrādikān vahiḥ ||63|| yo 'muṁ manuṁ japen nityaṁ vidhinābhyarcayan harim | sarva-sampatsu sampūrṇo nityaṁ śuddhaṁ padaṁ vrajet ||64|| tāra-śrī-śakti-mārānte śrī-kṛṣṇasya padaṁ vadet | śrī-govindāya tasyordhvaṁ śrī-gopījana ity api ||65|| vallabhāya tatas triḥ śrīḥ siddha-gopālako manuḥ | mādhavī-maṇḍala-pāsīno garuḍenāti-pālito ||66|| divya-krīḍāsu nitarau rāma-kṛṣṇau smaran japet | cakrī vasv-akṣara-yutaḥ sa hyekārṇo manur mataḥ ||67|| kṛṣṇeti dvy-akṣaraḥ kāma-pūrvas try-arṇā sa eva tu | sa eva catur-arṇaḥ syāt ṅe 'nto 'nyaś catur-akṣaraḥ ||68|| rakṣyate pañca-varṇaḥ syāt kṛṣṇāya nama ity api | kṛṣṇāyeti smara-dvandva-madhye pañcākṣaro 'paraḥ ||69|| gopālāyagni-jāyāntaḥ ṣaḍ-akṣaraḥ udāhṛtaḥ | kṛṣṇāya vāyu-bījādyo vahni-jāyāntako 'paraḥ ||70|| kṛṣṇāya smara-bījādyo vahni-jāyāntako 'paraḥ | ṣaḍ-akṣaraḥ prāg uditaḥ kṛṣṇa-govindakau punaḥ ||71|| śrī-śakti-māra-kṛṣṇāya māraḥ saptākṣaro 'paraḥ | kṛṣṇa-govindakau ṅe 'ntau smarādyau vasu-varṇakaḥ ||72|| dadhi-bhakṣaṇa ṅevahnir jayābhir aparo 'ṣṭakaḥ | suprasannātmane procya nama ity aparo 'ṣṭakaḥ ||73|| klīṁ glauṁ klīṁ śyāmalāṅgāya namas tu syād daśārṇakaḥ | śiro 'nto bāla-vapuṣe kṛṣṇāyānyo manur mataḥ ||74|| śiro 'nto bāla-vapuṣe klīṁ kṛṣṇāya smṛto budhaiḥ | ekādaśākṣaro mantra eteṣāṁ nārado muniḥ ||75|| uktaṁ chandas tu gāyātrī devas tu kṛṣṇa īritaḥ | kala-ṣaḍ-dīrghakairaṅgam athāmuṁ cintayed dharim ||76|| avyādvyākoṣa-nīlāmbuja-rucira-ruṇāmbhoja-netro 'mbuja-stho bālojaṅghākaṭīra-sthala-kalita-raṇat kilṅkiṇīko mukundaḥ | dorbhyāṁ haiyaṅgavīnaṁ dadhati-vimalaṁ pāyasaṁ viśva-vandyo go-gopī-gopa-vīto rurunakhavilasat kaṇṭha-bhūṣaś ciraṁ vaḥ ||77|| dhyātvaivam ekam eteṣāṁ lakṣaṁ japyān manuṁ tataḥ | sarpiḥ sitopalopetaiḥ pāyasair ayutaṁ hunet ||78|| tarpayet tāvad eteṣāṁ manūnāṁ huta-saṁkhyayā | tarpaṇaṁ vihitaṁ nityam arcayet susamāhitaḥ ||79|| vahny-ādīśāntam aṅgāni hṛd-ādi-kavacāntikām | arcayet purato netram astraṁ dikṣu bahiḥ kramāt ||80|| indra-vajrādikāḥ pūjyāḥ saparyaiṣā samīritā | ity ekam eṣāṁ mantrāṇāṁ yajed yo manujottamaḥ ||81|| kara-praceyāḥ sarvārthās tasyāsau pūjyate 'maraiḥ | sadyaḥ phala-pradaṁ mantraṁ vakṣye 'nyaṁ catur-akṣaram ||82|| samprokto māra-yugmāntara-stha-kṛṣṇa-padena tu | ṛṣyādyam aṅgaṣatakaṁ ca prāg uktaṁ proktam asya tu ||83|| śrīmat-kalpadruma-mūlodyata-kamala-lasat karṇikā-saṁsthito 'yaṁ tac-chākhā-lambi-padmodara-viṣavad asaṁkhyāta-ratnābhiṣiktaḥ | hemābhaḥsva-prabhābhis tri-bhuvanam akhilaṁ bhāsayan vāsudevaḥ pāyād vaḥ pāyasādo 'nava-tanu-vanitāmṛga-śirasi saḥ ||84|| dhyātvaivaṁ prajapel lakṣa-catuṣkaṁ juhuyāt tataḥ | tri-madhv-aktair bilva-phalaiś catvāriṁśat-sahasrakam ||85|| aṅgair ṛṣibhir indrādyair vrajādyair arcanoditā | tarpayed dinaśaḥ kṛṣṇaṁ svādu-traya-dhiyā janaiḥ ||86|| mārayor asya māṁ sādho raktaṁ ced aparo manuḥ | ṣaḍ-aṅgasya kalava-dīrghair mantra-śikhā manoḥ ||87|| āraktodyāna-kalpa-druma-śikhara-lasat svarṇa-dolādhi-rūḍhaṁ gopībhyāṁ preṅkhyamānaṁ vikasita-nava-bandhūka-sindūra-bhāsam | bālaṁ nīlākāntaṁ kaṭi-taṭa-vilasat kṣūdra-ghaṇṭāḍhyaṁ vande śārdūla-kāmāṁ kuśala-sita-galākalpa-dīptaṁ mukundam ||88|| dhyātvaivaṁ pūrva-kḷptena japtvā raktotpalair navaiḥ | madhu-traya-yutair hutvābhyarcayet pūrvavad dharim ||89|| madhu-traya-saṁyuktām āraktāṁ śāli-mañjarīm | juhuyān nityaśo 'ṣṭordhva-śatam ekena mantrayoḥ ||90|| tasya maṅgalataḥ pṛthvī pṛthvī śasya-kulākulā | syāc chāli-putra-pūrṇaṁ ca tad veśmāśu prajāyate ||91|| yaś caitayor niyatam anyataraṁ bhajeta manvor japārcana-hutādibhir ātma-bhaktiḥ | śrīmān sa manmatha iva pramadāsu rājñī bhūyāt tanor vipadi tac ca mahācyutākhyam ||92|| iti śrī-nārada-pañca-rātre jñānāmṛta-sāre pañcama-rātre prathamo 'dhyāyaḥ | ||1|| …