Chapter 8

अष्टमो ऽध्यायः श्री-व्यास उवाच— अथ चाभ्यन्तरꣳ गत्वा नारदो हृष्ट-मानसः । ददर्श स्वाश्रमꣳ रम्यम् अतीव सुमनोहरम् ॥१॥ पयः फेन-निभ-शय्या-सहितꣳ रत्न-मन्दिरम् । साक्षाद् गोरोचनाभैश् च मणि-स्तम्भैर् विभूषितम् ॥२॥ मणीन्द्र-सारसोपानैः कपाटैश् च परिष्कृतम् । मुक्तामाणिक्य-हीराणाꣳ माला-राजि-विराजितम् ॥३॥ शुद्ध-स्फटिक-सꣳकाशꣳ प्राङ्गणꣳ मणि-सꣳस्कृतम् । सुन्दरꣳ मन्दिर-चयꣳ सद्-रत्न-कलशोज्ज्वलम् ॥४॥ रत्न-पत्र-पटाकीर्णꣳ वह्नि-शुद्धाꣳशुकान्वितम् । सुधानाꣳ च मधूनाम् च पूर्ण-कुम्भकꣳ शतꣳ शतम् ॥५॥ दास-दासी-समूहैश् च रत्नालङ्कार-भूषितैः । पार्वती-प्रिय-सङ्गैश् च स्व-कर्माकुल-सङ्कल्पम् ॥६॥ तद् दृष्ट्वा च मुनि-श्रेष्ठस् तत् पराभ्यन्तरꣳ ययौ । रत्न-सिꣳहासन-स्थꣳ च शङ्करꣳ च ददर्श सः ॥७॥ व्याघ्र-चर्माम्बर-धरꣳ सस्मितꣳ चन्द्र-शेखरम् । प्रसन्न-वदनꣳ स्वच्छꣳ शान्तꣳ श्रीमन्तम् ईश्वरम् ॥८॥ विभूति-भूषिताङ्गꣳ च परꣳ गङ्गा-जटा-धरम् । भक्त-प्रियꣳ च भक्तेशꣳ ज्वलन्तꣳ ब्रह्म-तेजसा ॥९॥ त्रि-नेत्रꣳ पञ्च-वक्त्रꣳ च कोटि-चन्द्र-सम-प्रभम् । जपन्तꣳ परमात्मानꣳ ब्रह्म ज्योतिः सनातनम् ॥१०॥ निर्लिप्तꣳ च निरीहꣳ च दातारꣳ सर्व-सम्पदाम् । स्वेच्छा-मयꣳ सर्व-बीजꣳ श्री-कृष्णꣳ प्रकृतेः परꣳ ॥११॥ सिद्धेन्द्रैश् च मुनीन्द्रैश् च देवेन्द्रैः परिसेवितम् । पार्श्वद-प्रवर-श्रेष्ठ-सेवितꣳ श्वेत-चामरैः ॥१२॥ दुर्गा-सेवित-पादाब्जꣳ भद्र-काली-परिष्टुतम् । पुरतो हि वसन्तꣳ तꣳ स्कन्दꣳ गण-पतीम् तथा ॥१३॥ गले बद्ध्वा च वसनꣳ भक्ति-नम्रात्मकꣳधरः । योगीन्द्रꣳ स्व-गुरुꣳ शꣳभुꣳ शिरसा प्रणनाम सः ॥१४॥ तुष्टाव परया भक्त्या देवर्षिर् जगताꣳ पतिम् । स्व-गुरुꣳ च पशु-पतिꣳ वेदोक्तेन स्तवेन च ॥१५॥ श्री-नारद उवाच— नमस् तुभ्यꣳ जगन्-नाथ मम नाथ मम प्रभो । भव-रूप-तरोर् बीज फल-रूप फल-प्रद ॥१६॥ अबीजज प्रज प्राज सर्व-बीज नमो ऽस्तु ते । सद्-भाव परमाभाव विभाव भावनाश्रय ॥१७॥ भवेश भव-बन्धेश भावाब्धिनाविनायक । सर्वाधार निराधार साधार धरणी-धर ॥१८॥ वेद-विद्याधाराधार गङाधर नमो ऽस्तु ते । जयेश विजयाधार जय-बीज जयात्मक ॥१९॥ जगद्-आदे जयानन्द सर्वानन्द नमो ऽस्तु ते । इत्य् एवम् उक्त्वा देवर्षिः शम्भोश् च पुरतः स्थितः । प्रसन्न-वदनः श्रीमान् भगवाꣳस् तम् उवाच सः ॥२०॥ श्री-महा-देव उवाच— वरꣳ वृणु महा-भाग यत् ते मनसि वर्तते । दास्यामि त्वाꣳ ध्रुवꣳ पुत्र दाताहꣳ सर्व-सꣳपदाम् ॥२१॥ सुखꣳ मुक्तिꣳ हरेर् भक्तिꣳ निश्चलाम् अविनाशिनीम् । हरेः पादꣳ तद्-दास्यꣳ सालोक्यादि-चतुष्टयम् ॥२२॥ इन्द्रत्वम् अमरत्वꣳ वा यमत्वम् अनिलेश्वरम् । प्रजा-पतित्वꣳ ब्रह्मत्वꣳ सिद्धत्वꣳ सिद्ध-साधनम् ॥२३॥ सिद्धैश्वर्यꣳ सिद्धि-बीजꣳ वेद-विद्याधिपꣳ परम् । अणिमादिक-सिद्धिꣳ च मनो-यायित्वम् ईप्सितम् ॥२४॥ हरेः पदꣳ च गमनꣳ स-शरीरेण लीलया । एतेषु वाञ्छितार्थेषु किꣳ वा ते वाञ्छितꣳ सुत ॥२५॥ तन् मे ब्रूहि मुनि-श्रेष्ठ सर्वꣳ दातुम् अहꣳ क्षमः । शङ्करस्य वचः श्रुत्वा तम् उवाच महा-मुनिः ॥२६॥ श्री-नारद उवाच— देहि मे हरि-भक्तिꣳ च तन्-नाम-सेवने रुचिः । अति-तृष्णा गुणाख्याने नित्यम् अस्तु ममेश्वर ॥२७॥ नारदस्य वचः श्रुत्वा जहास शङ्करः स्वयम् । पार्वती भद्र-काली च कार्त्तिकेयो गणेश्वरः ॥२८॥ सर्वꣳ ददौ महा-देवो नारदाय च धीमते । सर्व-प्रदस् तु सर्वेशः सर्व-कारण-कारणः ॥२९॥ नारदेन कृतꣳ स्तोत्रꣳ नित्यꣳ यः प्रपठेत् शुचिः । हरि-भक्तिर् भवेत् तस्य तन्-नाम्नि गुणतो रुचिः ॥३०॥ दश-वार-जपेनैव स्तोत्र-सिद्धिर् भवेन् नृणाम् । सर्व-सिद्धिर् भवेत् तस्य सिद्ध-स्तोत्रो भवेद् यदि ॥३१॥ इह प्राप्नोति लक्ष्मीꣳ च निश्चलाꣳ लक्ष-पौरुषीम् । परि-पूर्णम् अहैश्वर्यम् अन्ते याति हरेः पदम् ॥३२॥ पुत्रꣳ विशिष्टꣳ लभते हरि-भक्तꣳ जितेन्द्रियम् । सुसाध्याꣳ सुविनीताꣳ सुव्रताꣳ च पति-व्रताम् ॥३३॥ प्रजाꣳ भूमिꣳ यशः कीर्तिꣳ विद्याꣳ स-कविताꣳ लभेत् । प्रसूयते महा-बन्ध्या वर्षम् एकꣳ शृणोति चेत् ॥३४॥ गलत्-कुष्ठी महा-रोगी सद्यो रोगात् प्रमुच्यते । धनी महा-दरिद्रश् च कृपणः सत्यवान् भवेत् । विप्रद्-ग्रस्तो राज-बद्धो मुच्यते नात्र सꣳशयः ॥३५॥ इति श्री-नारद-पञ्च-रात्रे ज्ञानामृत-सारे प्रथमैक-रात्रे अष्टमो ऽध्यायः ॥८॥ …

aṣṭamo 'dhyāyaḥ śrī-vyāsa uvāca— atha cābhyantaraṁ gatvā nārado hṛṣṭa-mānasaḥ | dadarśa svāśramaṁ ramyam atīva sumanoharam ||1|| payaḥ phena-nibha-śayyā-sahitaṁ ratna-mandiram | sākṣād gorocanābhaiś ca maṇi-stambhair vibhūṣitam ||2|| maṇīndra-sārasopānaiḥ kapāṭaiś ca pariṣkṛtam | muktāmāṇikya-hīrāṇāṁ mālā-rāji-virājitam ||3|| śuddha-sphaṭika-saṁkāśaṁ prāṅgaṇaṁ maṇi-saṁskṛtam | sundaraṁ mandira-cayaṁ sad-ratna-kalaśojjvalam ||4|| ratna-patra-paṭākīrṇaṁ vahni-śuddhāṁśukānvitam | sudhānāṁ ca madhūnām ca pūrṇa-kumbhakaṁ śataṁ śatam ||5|| dāsa-dāsī-samūhaiś ca ratnālaṅkāra-bhūṣitaiḥ | pārvatī-priya-saṅgaiś ca sva-karmākula-saṅkalpam ||6|| tad dṛṣṭvā ca muni-śreṣṭhas tat parābhyantaraṁ yayau | ratna-siṁhāsana-sthaṁ ca śaṅkaraṁ ca dadarśa saḥ ||7|| vyāghra-carmāmbara-dharaṁ sasmitaṁ candra-śekharam | prasanna-vadanaṁ svacchaṁ śāntaṁ śrīmantam īśvaram ||8|| vibhūti-bhūṣitāṅgaṁ ca paraṁ gaṅgā-jaṭā-dharam | bhakta-priyaṁ ca bhakteśaṁ jvalantaṁ brahma-tejasā ||9|| tri-netraṁ pañca-vaktraṁ ca koṭi-candra-sama-prabham | japantaṁ paramātmānaṁ brahma jyotiḥ sanātanam ||10|| nirliptaṁ ca nirīhaṁ ca dātāraṁ sarva-sampadām | svecchā-mayaṁ sarva-bījaṁ śrī-kṛṣṇaṁ prakṛteḥ paraṁ ||11|| siddhendraiś ca munīndraiś ca devendraiḥ parisevitam | pārśvada-pravara-śreṣṭha-sevitaṁ śveta-cāmaraiḥ ||12|| durgā-sevita-pādābjaṁ bhadra-kālī-pariṣṭutam | purato hi vasantaṁ taṁ skandaṁ gaṇa-patīm tathā ||13|| gale baddhvā ca vasanaṁ bhakti-namrātmakaṁdharaḥ | yogīndraṁ sva-guruṁ śaṁbhuṁ śirasā praṇanāma saḥ ||14|| tuṣṭāva parayā bhaktyā devarṣir jagatāṁ patim | sva-guruṁ ca paśu-patiṁ vedoktena stavena ca ||15|| śrī-nārada uvāca— namas tubhyaṁ jagan-nātha mama nātha mama prabho | bhava-rūpa-taror bīja phala-rūpa phala-prada ||16|| abījaja praja prāja sarva-bīja namo 'stu te | sad-bhāva paramābhāva vibhāva bhāvanāśraya ||17|| bhaveśa bhava-bandheśa bhāvābdhināvināyaka | sarvādhāra nirādhāra sādhāra dharaṇī-dhara ||18|| veda-vidyādhārādhāra gaṅādhara namo 'stu te | jayeśa vijayādhāra jaya-bīja jayātmaka ||19|| jagad-āde jayānanda sarvānanda namo 'stu te | ity evam uktvā devarṣiḥ śambhoś ca purataḥ sthitaḥ | prasanna-vadanaḥ śrīmān bhagavāṁs tam uvāca saḥ ||20|| śrī-mahā-deva uvāca— varaṁ vṛṇu mahā-bhāga yat te manasi vartate | dāsyāmi tvāṁ dhruvaṁ putra dātāhaṁ sarva-saṁpadām ||21|| sukhaṁ muktiṁ harer bhaktiṁ niścalām avināśinīm | hareḥ pādaṁ tad-dāsyaṁ sālokyādi-catuṣṭayam ||22|| indratvam amaratvaṁ vā yamatvam anileśvaram | prajā-patitvaṁ brahmatvaṁ siddhatvaṁ siddha-sādhanam ||23|| siddhaiśvaryaṁ siddhi-bījaṁ veda-vidyādhipaṁ param | aṇimādika-siddhiṁ ca mano-yāyitvam īpsitam ||24|| hareḥ padaṁ ca gamanaṁ sa-śarīreṇa līlayā | eteṣu vāñchitārtheṣu kiṁ vā te vāñchitaṁ suta ||25|| tan me brūhi muni-śreṣṭha sarvaṁ dātum ahaṁ kṣamaḥ | śaṅkarasya vacaḥ śrutvā tam uvāca mahā-muniḥ ||26|| śrī-nārada uvāca— dehi me hari-bhaktiṁ ca tan-nāma-sevane ruciḥ | ati-tṛṣṇā guṇākhyāne nityam astu mameśvara ||27|| nāradasya vacaḥ śrutvā jahāsa śaṅkaraḥ svayam | pārvatī bhadra-kālī ca kārttikeyo gaṇeśvaraḥ ||28|| sarvaṁ dadau mahā-devo nāradāya ca dhīmate | sarva-pradas tu sarveśaḥ sarva-kāraṇa-kāraṇaḥ ||29|| nāradena kṛtaṁ stotraṁ nityaṁ yaḥ prapaṭhet śuciḥ | hari-bhaktir bhavet tasya tan-nāmni guṇato ruciḥ ||30|| daśa-vāra-japenaiva stotra-siddhir bhaven nṛṇām | sarva-siddhir bhavet tasya siddha-stotro bhaved yadi ||31|| iha prāpnoti lakṣmīṁ ca niścalāṁ lakṣa-pauruṣīm | pari-pūrṇam ahaiśvaryam ante yāti hareḥ padam ||32|| putraṁ viśiṣṭaṁ labhate hari-bhaktaṁ jitendriyam | susādhyāṁ suvinītāṁ suvratāṁ ca pati-vratām ||33|| prajāṁ bhūmiṁ yaśaḥ kīrtiṁ vidyāṁ sa-kavitāṁ labhet | prasūyate mahā-bandhyā varṣam ekaṁ śṛṇoti cet ||34|| galat-kuṣṭhī mahā-rogī sadyo rogāt pramucyate | dhanī mahā-daridraś ca kṛpaṇaḥ satyavān bhavet | viprad-grasto rāja-baddho mucyate nātra saṁśayaḥ ||35|| iti śrī-nārada-pañca-rātre jñānāmṛta-sāre prathamaika-rātre aṣṭamo 'dhyāyaḥ ||8|| …