Chapter 6

षष्ठो ऽध्यायः श्री-शुक उवाच— सनत्-कुमारो वैकुण्ठꣳ ब्रह्म-लोकꣳ च ब्रह्मणि ?wहत्?। गते ब्रह्मन् किꣳ चकार भगवान् नारदो मुनिः ॥१॥ व्यासो उवाच— मुनिस् तयोश् च गतयोः स रुरोद सरित्-तटे । इतस् ततश् च बभ्राम मद्-वियोग-शुचास्पद ॥२॥ स्व-मानसे समालोक्य मुनि-श्रेष्ठः स उन्मनाः । ध्यायमानो हरि-पदꣳ शिवꣳ द्रष्टुꣳ समुत्सुकः ॥३॥ प्रणम्य पितरꣳ भक्त्या कुमारꣳ भ्रातरꣳ तथा । जगाम तपस-स्थानात् कैलासाभिमुखे मुनिः ॥४॥ स्नात्वा च कृत-मालायाꣳ सꣳपूज्य परमेश्वरम् । भुक्त्वा फलꣳ जलꣳ पीत्वा प्रययौ गन्ध-मादनम् ॥५॥ ददर्श ब्राह्मणꣳ तत्र वट-मूले मनोहरे । कटमस्तम् ध्यायमानꣳ श्री-कृष्ण-चरणाम्बुजम् ॥६॥ दीर्गꣳ नग्नꣳ गौराङ्गꣳ दीर्घ-लोमभिर् आवृतम् । निमीलिताक्षꣳ सानन्दꣳ सानन्दाश्रु-समन्वितम् ॥७॥ पाद्मे पद्मेश-शेषादि-सुर-पूजित-वन्दिते । श्री-पाद-पद्मे शोभाढ्ये शश्वत्-सꣳन्यस्त-मानसम् ॥८॥ बाह्य-ज्ञान-परित्यक्तꣳ योग-ज्ञान-विशारदम् । शिवस्य शिष्यꣳ सद्-भक्तꣳ योगीन्द्राणाꣳ गुरोर् गुरोः ॥९॥ हृत्-पद्मे पद्म-नाभꣳ च परमात्मानम् ईश्वरम् । प्रदीप-कलिकाकारꣳ ब्रह्म-ज्योतिः-सनातनम् ॥१०॥ साक्षि-स्वरूपꣳ परमꣳ भगवन्तम् अधोक्षजम् । पश्यन्तꣳ सस्मितꣳ कृष्णꣳ पुलकाङ्कित-विग्रहम् ॥११॥ सद्-भावोद्रिक्त-चित्तꣳ च सद्-भावꣳ पुरुषोत्तमे । दृष्ट्वा महर्षि-प्रवरꣳ देवर्षि-विस्मयम् ययौ ॥१२॥ इतस् ततश् च बभ्राम ददर्श स्वाश्रमꣳ मुनेः । अतीव सुरहः-स्थानꣳ रम्यꣳ रम्यꣳ नवꣳ नवम् ॥१३॥ सुस्निग्धꣳ सुन्दरꣳ शुद्धꣳ परꣳ स्वच्छꣳ सरोवरम् । श्वेत-रक्तोत्पल-दलैः कमलैः कमनीयकम् ॥१४॥ गुञ्जदिन्दिन्द-वरैर् ?wहत्? मकरन्दोदरैस् तथा । व्याकुलैः सꣳकुलैः शश्वद्-राजितैश् च विराजितम् ॥१५॥ वन्यैर् वृक्षैर् बहु-विधैः फल-शाखा-सुशोभितैः । करञ्जकैश् च करजैर् बिम्बैः शाखोटिकैस् तथा ॥१६॥ तिन्तिडीभिः कपित्थैश् च वट-शिꣳशपा-चन्दनैः । मन्दारैः सिन्धु-वारैश् च ताडि-पत्रैः सुशोभनैः ॥१७॥ गुवाकैर् नारिकेतैश् च खर्जुरैः पनसैस् तथा । तालैः शालैः पियालैश् च हिन्तालैर् वकुलैर् अपि ॥१८॥ आम्रैर् आम्रातकैश् चैव जम्बीरैर् दाडिमैस् तथा । श्री-फलैर् वदरीभिश् च जम्बुभिर् नागरङ्गकैः ॥१९॥ सुपक्व-फल-शोभाड्यैः सुस्निग्धैः सुमनोहरैः । तरुणैस् तरु-राजैस् च नाना-जातिभिर् ईप्सितम् ॥२०॥ मल्लिका-मालती-कुन्द-केतकी-कुसुमैः शुभैः । माधवीनाꣳ लता-जालैश् चर्चितꣳ चारु-चम्पकैः ॥२१॥ कदम्बानाꣳ कदम्बैश् च स्वच्छैः श्वेतैश् च पुष्पितैः । नागेश्वराणाꣳ वृन्दैश् च दीप्तꣳ मन्दारकैर् वरैः ॥२२॥ हꣳस-कारण्ड-वकुलैः पुꣳस्-कोकिल-कुलैस् तथा । सन्ततꣳ कूजितꣳ शुद्धꣳ सुव्यक्तꣳ सुमनोहरम् ॥२३॥ शार्दूलैः शरभैः सिꣳहैर् गण्डकैर् महिषैः परम् । मनोहरैः कृष्ण-सारैश् चमरभिर् भाव-भूषितम् ॥२४॥ महा-मुनि-प्रभावेन हिꣳसा-दोष-विवर्जितम् । दस्यु-चौर-हिꣳस्र-जन्तु-भय-शोक-विवर्जितम् ॥२५॥ सुपुण्यदꣳ तीर्थ-वरꣳ भारते सुप्रशꣳसितम् । सिद्ध-स्थलꣳ सिद्धिदꣳ तꣳ मन्त्र-सिद्धि-करꣳ परꣳ ॥२६॥ दृष्ट्वाश्रमꣳ मुनि-श्रेष्ठो जगाम मुनि-सꣳसदि । आसने च समासीनꣳ ध्यान-हीनꣳ ददर्श तम् ॥२७॥ समुत्तस्थौ स वेगेन दृष्ट्वा देवर्षि-पुङ्गवम् । दत्वामलꣳ फलꣳ मूलꣳ सꣳभाषाꣳ स चकार ह ॥२८॥ प्रश्नꣳ चकार स मुनि-वीणा-पाणिꣳ नारदम् । सस्मितः सस्मितꣳ शुद्धꣳ शुद्ध-वꣳश-समुद्भवम् ॥२९॥ सद्-भाग्योपस्थितꣳ दीप्तꣳ ज्वलन्तꣳ ब्रह्म-तेजसा । अतिथिꣳ ब्राह्मण-वरꣳ ब्रह्म-पुत्रꣳ च पूजितꣳ ॥३०॥ मुनिर् उवाच— किꣳ नाम भवतो विप्र क्व यासीति क्व चागतः । क्व ते पिता स को वापि क्व वासः कुत्र सꣳभवः ॥३१॥ माꣳ वा ममाश्रमꣳ वापि पूतꣳ कर्तुम् इहागतः । मूर्तिमद्-ब्रह्म-तेजो हि मम भाग्याद् उपस्थितः ॥३२॥ अथ वैष्णव-दर्शन-फलम् न ह्य् अम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छितामयाः । ते पुनन्त्य् उरुकालेन वैष्णवो दर्शनेन च ॥३३॥ सद्यः पूतानि तीर्थानि सद्यः पूता स-सागरा । स-शैल-कानन-द्वीपा पाद-स्पर्शाद् वसुन्धरा ॥३४॥ धन्यो ऽहꣳ कृत-कृत्यो ऽहꣳ सफलꣳ मम जीवनम् । सहसोपस्थितो गेहे ब्राह्मणो वैष्णवो ऽतिथिः ॥३५॥ पूजितो वैष्णवो येन विश्वꣳ च तेन पूजितम् । आश्रमꣳ वस्तु-सहितꣳ सर्वꣳ तुभ्यꣳ निवेदितम् ॥३६॥ फलानि च सुपक्वानि भुङ्क्ष्व भोगानि साम्प्रतम् । सुवासितम् पिब स्वादु शीतलꣳ निर्मलꣳ जलम् ॥३७॥ दुग्धꣳ च सुरभी-दत्तꣳ रम्यꣳ मधुरितꣳ मधु । परिपक्वꣳ फल-रसꣳ पिब स्वादु मुहुर् मुहुः ॥३८॥ सुख-बीज्ये सुतल्पे च शयनꣳ कुरु सुन्दरे । सुशीत-वात-सौगन्ध्य-पूतेन सुरभी-कृते ॥३९॥ अथातिथि-पूजन-फलम् अतिथिर् यस्य पुष्टो हि तस्य पुष्टो हरिः स्वयम् । हरौ तुष्टे गुरुस् तुष्टो गुरौ तुष्टे जगत्-त्रयम् ॥४०॥ अधिष्ठातातिथिर् गेहे सन्ततꣳ सर्व-देवताः । तीर्थान्य् एतानि सर्वाणि पुण्यानि च व्रतानि च ॥४१॥ तपाꣳसि यज्ञाः सत्यꣳ च शीलꣳ धर्मः सुकर्म च । अपूजितैर् अतिथिभिर् सार्धꣳ सर्वे प्रयान्ति ते ॥४२॥ अथातिथि-विमुखे दोषाः अतिथिर् यस्य भग्नाशो गृहात् प्रतिनिवर्तते । पितरस् तस्य देवाश् च पुण्यꣳ धर्म-व्रताशनाः ॥४३॥ यमः प्रतिष्ठा लक्ष्मीश् चाभीष्ट-देवो गुरुस् तथा । निराशाः प्रतिगच्छन्ति त्यक्त्वा पापꣳ च पूरुषम् ॥४४॥ स्त्री-घ्नैश् चैव कृत-घ्नैश् च ब्रह्म-घ्नैर् गुरु-तल्प-गैः । विश्वास-घातिभिर् दुष्टैर् मित्र-द्रोहिभिर् एव च ॥४५॥ सत्य-घ्नैश् च कृत-घ्नैश् च पापिभिः स्थापिभिस् तथा । दानापहारिभिश् चैव कन्या-विक्रियिभिस् तथा ॥४६॥ सीमापहारिभिश् चैव मिथ्या-साक्षि-प्रदातृभिः । ब्रह्म-स्वहारिभिश् चैव तथा स्थाप्यस्वहारिभिः ॥४७॥ वृष-वाहैर् देवलैश् च तथैव ग्राम-याजिभिः । शूद्रान्न-भोजिभिश् चैव शूद्र-श्राद्धाह-भोजिभिः ॥४८॥ श्री-कृष्ण-विमुखैर् विप्रैर् हिꣳस्रैर् नर-विघातिभिः । गुराव् अभक्तै रोगार्तैः शश्वन्-मिथ्या-प्रवादिभिः ॥४९॥ विप्र-स्त्री-गामिभिः शूद्रैर् मातृ-गामिभिर् एव च । अश्वत्थ-घातिभिश् चैव पत्नीभिः पति-घातिभिः ॥५०॥ पितृ-मातृ-घातिभिश् च शरणागत-घातिभिः । ब्राह्मण-क्षत्र-विट्-शूद्रैः शिला-स्वर्णापहारिभिः ॥५१॥ तुल्यो भवति विप्रेन्द्रातिथिर् एव त्व् अनर्चितः । इत्य एवम् उक्त्वा मुनिः पूजयाम् आस नारदम् । मिष्टꣳ च भोजयाम् आस शाययाम् आस भक्तितः ॥५२॥ श्री-नारद उवाच— नारदो ऽहꣳ मुनि-श्रेष्ठ ब्राह्मणो ब्रह्मणः सुतः । तपः-स्थलाद् आगतो ऽहꣳ यामि कैलासम् ईप्सितम् ॥५३॥ आत्मानꣳ पावनꣳ कर्तुꣳ त्वाꣳ च द्रष्टुम् इहागतः । पुनन्ति प्राणिनः सर्वे विष्णु-भक्त-प्रदर्शनात् ॥५४॥ को भवान् ध्यान-पूतश् च नग्नश् च कट-मस्तकः । किꣳ ध्यायसे महा-भाग श्रेष्ठ-देवश् च को गुरुह् ॥५५॥ मुनिर् उवाच— जीव-मुक्तो भवान् एव पुनासि भुवन-त्रयम् । यस्य तत्र कुले जन्म तस्य तत्-तद्-वचोमनः ॥५६॥ पुत्रे यशसि तोये च कवित्वेन च विद्यया । प्रतिश्ह्ठायाꣳ च ज्ञायेत सर्वेषाꣳ मानसꣳ नृणाम् ॥५७॥ विधाता जगताꣳ ब्रह्मा ब्रह्मैकतान-मानसः । तत्-पुत्रो ऽसि महाख्यातो देवर्षि-प्रवरो महान् ॥५८॥ लोमशो ऽ हꣳ महा-भाग जगत्-पावन-पावन । नग्नोऽल्पायुर् विवेकी च वाससा किꣳ प्रयोजनम् ॥५९॥ वृक्ष-मूले निवासे मे छत्रेण किꣳ गृहेण च । रौद्र-वृष्टि-वारणार्थꣳ साꣳप्रतꣳ कट-मस्तकः ॥६०॥ जल-बुद्बुद-विद्युद्वत्-त्रैलोक्यꣳ कृत्रिमꣳ द्विज । ब्रह्मादि-तृण-पर्यन्तꣳ सर्वꣳ मिथ्याइव स्वप्नवत् ॥६१॥ किꣳ कलत्रेण पुत्रेण धनेन सꣳपदा श्रिया । किꣳ वित्तेन च रूपेण जीवनाल्पायुषा मुने ॥६२॥ इन्द्रस्य पतनेनैव लोमकोत्पाटनꣳ मम । मनोश् च पतनꣳ तत्र मायया किꣳ प्रयोजनम् ॥६३॥ सर्व-लोमकोत्पाटनेन केशौघोत्पाटनेन च । अल्पायुषो मम मुने मरणꣳ निश्चितꣳ भवेत् ॥६४॥ ध्याये श्री-पाद-पद्मꣳ तत्-पाद्म-पद्मेश-वन्दितम् । परस्य प्रकृतेस् तस्य कृष्णस्य परमात्मनः ॥६५॥ तस्य मे ऽभीष्ट-देवस्य सर्वेषाꣳ कारणस्य च । गुरुर् मे जगताꣳ नाथो योगीन्द्राणाꣳ गुरुः शिवः ॥६६॥ मत्-कण्ठे कवचꣳ यस्य मद्-गुरुः कथयिष्यति । गुरोर् निषेधो यत्रास्ते तद् वक्तुꣳ कः क्षमो भुवि ॥६७॥ गुरोश् च वचनꣳ यो हि पालनꣳ न करोति च । गुरूक्तम् उक्त्वा पापी स ब्रह्म-हत्याꣳ लभेद् ध्रुवम् ॥६८॥ स्व-गुरुꣳ शिव-रूपꣳ च तद्-भिन्नꣳ मन्यते हि यः । ब्रह्म-हत्याꣳ लभेत् सो ऽपि विघ्नस् तस्य पदे पदे ॥६९॥ अकर्तव्यꣳ तु कर्तव्यꣳ पालनीयꣳ गुरोर् वचः । अपालने सर्व-विघ्नꣳ लभते नात्र सꣳशयः ॥७०॥ आशिषा पाद-रजसा चोच्छिष्टालिङ्गेन च । मुच्यते सर्व-पापेभ्यो जीवन्-मुक्तो भवेन् नरः ॥७१॥ स्व-गुरुꣳ शङ्करꣳ पश्य गच्छ कैलासम् ईप्सितम् । मुच्यते विघ्न-पापेभ्यो गुरोश् चरण-दर्शनात् ॥७२॥ इति श्री-नारद-पञ्च-रात्रे ज्ञानामृत-सारे प्रथ्मैक-रात्रे लोमश-नारद-सꣳवादे षष्ठो ऽध्यायः ॥६॥ …

ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ śrī-śuka uvāca— sanat-kumāro vaikuṇṭhaṁ brahma-lokaṁ ca brahmaṇi ?what?| gate brahman kiṁ cakāra bhagavān nārado muniḥ ||1|| vyāso uvāca— munis tayoś ca gatayoḥ sa ruroda sarit-taṭe | itas tataś ca babhrāma mad-viyoga-śucāspada ||2|| sva-mānase samālokya muni-śreṣṭhaḥ sa unmanāḥ | dhyāyamāno hari-padaṁ śivaṁ draṣṭuṁ samutsukaḥ ||3|| praṇamya pitaraṁ bhaktyā kumāraṁ bhrātaraṁ tathā | jagāma tapasa-sthānāt kailāsābhimukhe muniḥ ||4|| snātvā ca kṛta-mālāyāṁ saṁpūjya parameśvaram | bhuktvā phalaṁ jalaṁ pītvā prayayau gandha-mādanam ||5|| dadarśa brāhmaṇaṁ tatra vaṭa-mūle manohare | kaṭamastam dhyāyamānaṁ śrī-kṛṣṇa-caraṇāmbujam ||6|| dīrgaṁ nagnaṁ gaurāṅgaṁ dīrgha-lomabhir āvṛtam | nimīlitākṣaṁ sānandaṁ sānandāśru-samanvitam ||7|| pādme padmeśa-śeṣādi-sura-pūjita-vandite | śrī-pāda-padme śobhāḍhye śaśvat-saṁnyasta-mānasam ||8|| bāhya-jñāna-parityaktaṁ yoga-jñāna-viśāradam | śivasya śiṣyaṁ sad-bhaktaṁ yogīndrāṇāṁ guror guroḥ ||9|| hṛt-padme padma-nābhaṁ ca paramātmānam īśvaram | pradīpa-kalikākāraṁ brahma-jyotiḥ-sanātanam ||10|| sākṣi-svarūpaṁ paramaṁ bhagavantam adhokṣajam | paśyantaṁ sasmitaṁ kṛṣṇaṁ pulakāṅkita-vigraham ||11|| sad-bhāvodrikta-cittaṁ ca sad-bhāvaṁ puruṣottame | dṛṣṭvā maharṣi-pravaraṁ devarṣi-vismayam yayau ||12|| itas tataś ca babhrāma dadarśa svāśramaṁ muneḥ | atīva surahaḥ-sthānaṁ ramyaṁ ramyaṁ navaṁ navam ||13|| susnigdhaṁ sundaraṁ śuddhaṁ paraṁ svacchaṁ sarovaram | śveta-raktotpala-dalaiḥ kamalaiḥ kamanīyakam ||14|| guñjadindinda-varair ?what? makarandodarais tathā | vyākulaiḥ saṁkulaiḥ śaśvad-rājitaiś ca virājitam ||15|| vanyair vṛkṣair bahu-vidhaiḥ phala-śākhā-suśobhitaiḥ | karañjakaiś ca karajair bimbaiḥ śākhoṭikais tathā ||16|| tintiḍībhiḥ kapitthaiś ca vaṭa-śiṁśapā-candanaiḥ | mandāraiḥ sindhu-vāraiś ca tāḍi-patraiḥ suśobhanaiḥ ||17|| guvākair nāriketaiś ca kharjuraiḥ panasais tathā | tālaiḥ śālaiḥ piyālaiś ca hintālair vakulair api ||18|| āmrair āmrātakaiś caiva jambīrair dāḍimais tathā | śrī-phalair vadarībhiś ca jambubhir nāgaraṅgakaiḥ ||19|| supakva-phala-śobhāḍyaiḥ susnigdhaiḥ sumanoharaiḥ | taruṇais taru-rājais ca nānā-jātibhir īpsitam ||20|| mallikā-mālatī-kunda-ketakī-kusumaiḥ śubhaiḥ | mādhavīnāṁ latā-jālaiś carcitaṁ cāru-campakaiḥ ||21|| kadambānāṁ kadambaiś ca svacchaiḥ śvetaiś ca puṣpitaiḥ | nāgeśvarāṇāṁ vṛndaiś ca dīptaṁ mandārakair varaiḥ ||22|| haṁsa-kāraṇḍa-vakulaiḥ puṁs-kokila-kulais tathā | santataṁ kūjitaṁ śuddhaṁ suvyaktaṁ sumanoharam ||23|| śārdūlaiḥ śarabhaiḥ siṁhair gaṇḍakair mahiṣaiḥ param | manoharaiḥ kṛṣṇa-sāraiś camarabhir bhāva-bhūṣitam ||24|| mahā-muni-prabhāvena hiṁsā-doṣa-vivarjitam | dasyu-caura-hiṁsra-jantu-bhaya-śoka-vivarjitam ||25|| supuṇyadaṁ tīrtha-varaṁ bhārate supraśaṁsitam | siddha-sthalaṁ siddhidaṁ taṁ mantra-siddhi-karaṁ paraṁ ||26|| dṛṣṭvāśramaṁ muni-śreṣṭho jagāma muni-saṁsadi | āsane ca samāsīnaṁ dhyāna-hīnaṁ dadarśa tam ||27|| samuttasthau sa vegena dṛṣṭvā devarṣi-puṅgavam | datvāmalaṁ phalaṁ mūlaṁ saṁbhāṣāṁ sa cakāra ha ||28|| praśnaṁ cakāra sa muni-vīṇā-pāṇiṁ nāradam | sasmitaḥ sasmitaṁ śuddhaṁ śuddha-vaṁśa-samudbhavam ||29|| sad-bhāgyopasthitaṁ dīptaṁ jvalantaṁ brahma-tejasā | atithiṁ brāhmaṇa-varaṁ brahma-putraṁ ca pūjitaṁ ||30|| munir uvāca— kiṁ nāma bhavato vipra kva yāsīti kva cāgataḥ | kva te pitā sa ko vāpi kva vāsaḥ kutra saṁbhavaḥ ||31|| māṁ vā mamāśramaṁ vāpi pūtaṁ kartum ihāgataḥ | mūrtimad-brahma-tejo hi mama bhāgyād upasthitaḥ ||32|| atha vaiṣṇava-darśana-phalam na hy ammayāni tīrthāni na devā mṛcchitāmayāḥ | te punanty urukālena vaiṣṇavo darśanena ca ||33|| sadyaḥ pūtāni tīrthāni sadyaḥ pūtā sa-sāgarā | sa-śaila-kānana-dvīpā pāda-sparśād vasundharā ||34|| dhanyo 'haṁ kṛta-kṛtyo 'haṁ saphalaṁ mama jīvanam | sahasopasthito gehe brāhmaṇo vaiṣṇavo 'tithiḥ ||35|| pūjito vaiṣṇavo yena viśvaṁ ca tena pūjitam | āśramaṁ vastu-sahitaṁ sarvaṁ tubhyaṁ niveditam ||36|| phalāni ca supakvāni bhuṅkṣva bhogāni sāmpratam | suvāsitam piba svādu śītalaṁ nirmalaṁ jalam ||37|| dugdhaṁ ca surabhī-dattaṁ ramyaṁ madhuritaṁ madhu | paripakvaṁ phala-rasaṁ piba svādu muhur muhuḥ ||38|| sukha-bījye sutalpe ca śayanaṁ kuru sundare | suśīta-vāta-saugandhya-pūtena surabhī-kṛte ||39|| athātithi-pūjana-phalam atithir yasya puṣṭo hi tasya puṣṭo hariḥ svayam | harau tuṣṭe gurus tuṣṭo gurau tuṣṭe jagat-trayam ||40|| adhiṣṭhātātithir gehe santataṁ sarva-devatāḥ | tīrthāny etāni sarvāṇi puṇyāni ca vratāni ca ||41|| tapāṁsi yajñāḥ satyaṁ ca śīlaṁ dharmaḥ sukarma ca | apūjitair atithibhir sārdhaṁ sarve prayānti te ||42|| athātithi-vimukhe doṣāḥ atithir yasya bhagnāśo gṛhāt pratinivartate | pitaras tasya devāś ca puṇyaṁ dharma-vratāśanāḥ ||43|| yamaḥ pratiṣṭhā lakṣmīś cābhīṣṭa-devo gurus tathā | nirāśāḥ pratigacchanti tyaktvā pāpaṁ ca pūruṣam ||44|| strī-ghnaiś caiva kṛta-ghnaiś ca brahma-ghnair guru-talpa-gaiḥ | viśvāsa-ghātibhir duṣṭair mitra-drohibhir eva ca ||45|| satya-ghnaiś ca kṛta-ghnaiś ca pāpibhiḥ sthāpibhis tathā | dānāpahāribhiś caiva kanyā-vikriyibhis tathā ||46|| sīmāpahāribhiś caiva mithyā-sākṣi-pradātṛbhiḥ | brahma-svahāribhiś caiva tathā sthāpyasvahāribhiḥ ||47|| vṛṣa-vāhair devalaiś ca tathaiva grāma-yājibhiḥ | śūdrānna-bhojibhiś caiva śūdra-śrāddhāha-bhojibhiḥ ||48|| śrī-kṛṣṇa-vimukhair viprair hiṁsrair nara-vighātibhiḥ | gurāv abhaktai rogārtaiḥ śaśvan-mithyā-pravādibhiḥ ||49|| vipra-strī-gāmibhiḥ śūdrair mātṛ-gāmibhir eva ca | aśvattha-ghātibhiś caiva patnībhiḥ pati-ghātibhiḥ ||50|| pitṛ-mātṛ-ghātibhiś ca śaraṇāgata-ghātibhiḥ | brāhmaṇa-kṣatra-viṭ-śūdraiḥ śilā-svarṇāpahāribhiḥ ||51|| tulyo bhavati viprendrātithir eva tv anarcitaḥ | itya evam uktvā muniḥ pūjayām āsa nāradam | miṣṭaṁ ca bhojayām āsa śāyayām āsa bhaktitaḥ ||52|| śrī-nārada uvāca— nārado 'haṁ muni-śreṣṭha brāhmaṇo brahmaṇaḥ sutaḥ | tapaḥ-sthalād āgato 'haṁ yāmi kailāsam īpsitam ||53|| ātmānaṁ pāvanaṁ kartuṁ tvāṁ ca draṣṭum ihāgataḥ | punanti prāṇinaḥ sarve viṣṇu-bhakta-pradarśanāt ||54|| ko bhavān dhyāna-pūtaś ca nagnaś ca kaṭa-mastakaḥ | kiṁ dhyāyase mahā-bhāga śreṣṭha-devaś ca ko guruh ||55|| munir uvāca— jīva-mukto bhavān eva punāsi bhuvana-trayam | yasya tatra kule janma tasya tat-tad-vacomanaḥ ||56|| putre yaśasi toye ca kavitvena ca vidyayā | pratiśhṭhāyāṁ ca jñāyeta sarveṣāṁ mānasaṁ nṛṇām ||57|| vidhātā jagatāṁ brahmā brahmaikatāna-mānasaḥ | tat-putro 'si mahākhyāto devarṣi-pravaro mahān ||58|| lomaśo ' haṁ mahā-bhāga jagat-pāvana-pāvana | nagno'lpāyur vivekī ca vāsasā kiṁ prayojanam ||59|| vṛkṣa-mūle nivāse me chatreṇa kiṁ gṛheṇa ca | raudra-vṛṣṭi-vāraṇārthaṁ sāṁprataṁ kaṭa-mastakaḥ ||60|| jala-budbuda-vidyudvat-trailokyaṁ kṛtrimaṁ dvija | brahmādi-tṛṇa-paryantaṁ sarvaṁ mithyāiva svapnavat ||61|| kiṁ kalatreṇa putreṇa dhanena saṁpadā śriyā | kiṁ vittena ca rūpeṇa jīvanālpāyuṣā mune ||62|| indrasya patanenaiva lomakotpāṭanaṁ mama | manoś ca patanaṁ tatra māyayā kiṁ prayojanam ||63|| sarva-lomakotpāṭanena keśaughotpāṭanena ca | alpāyuṣo mama mune maraṇaṁ niścitaṁ bhavet ||64|| dhyāye śrī-pāda-padmaṁ tat-pādma-padmeśa-vanditam | parasya prakṛtes tasya kṛṣṇasya paramātmanaḥ ||65|| tasya me 'bhīṣṭa-devasya sarveṣāṁ kāraṇasya ca | gurur me jagatāṁ nātho yogīndrāṇāṁ guruḥ śivaḥ ||66|| mat-kaṇṭhe kavacaṁ yasya mad-guruḥ kathayiṣyati | guror niṣedho yatrāste tad vaktuṁ kaḥ kṣamo bhuvi ||67|| guroś ca vacanaṁ yo hi pālanaṁ na karoti ca | gurūktam uktvā pāpī sa brahma-hatyāṁ labhed dhruvam ||68|| sva-guruṁ śiva-rūpaṁ ca tad-bhinnaṁ manyate hi yaḥ | brahma-hatyāṁ labhet so 'pi vighnas tasya pade pade ||69|| akartavyaṁ tu kartavyaṁ pālanīyaṁ guror vacaḥ | apālane sarva-vighnaṁ labhate nātra saṁśayaḥ ||70|| āśiṣā pāda-rajasā cocchiṣṭāliṅgena ca | mucyate sarva-pāpebhyo jīvan-mukto bhaven naraḥ ||71|| sva-guruṁ śaṅkaraṁ paśya gaccha kailāsam īpsitam | mucyate vighna-pāpebhyo guroś caraṇa-darśanāt ||72|| iti śrī-nārada-pañca-rātre jñānāmṛta-sāre prathmaika-rātre lomaśa-nārada-saṁvāde ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ ||6|| …