Chapter 8

अष्टमोऽध्यायः गोपालसहस्रनामस्तोत्रम् श्रीपार्वत्युवाच— भगवन् सर्वदेवेश देवदेव जगद्गुरो । कथितꣳ कवचꣳ दिव्यꣳ बालगोपालरूपिणम् ॥१॥ श्रुतꣳ मया तव मुखात् परꣳ कौतूहलꣳ मम । इदानीꣳ श्रोतुमिच्छामि गोपालस्य परात्मनः ॥२॥ सहस्रꣳ नाम्नाꣳ दिव्यानामशेषेणानुकीर्तय । तमेव शरणꣳ नाथ त्राहि माꣳ भक्तवत्सल ॥३॥ यदि स्नेहोऽस्ति देवेश माꣳ प्रति प्राणबल्लभ । केन प्रकाशितꣳ पूर्वꣳ कुत्र किꣳ वा कदा क्व नु । पिबतोऽच्युतपीयूषꣳ न मेऽत्रास्ति बिरामता ॥४॥ श्री महादेव उवाच— श्रीबालकृष्णस्य सहस्रनाम्नः स्तोत्रस्य कल्पाख्यसुरद्रुमस्य । व्यासो वदत्यखिलशास्त्रनिदेशकर्ता शृण्वन् शुकꣳ मुनिगणेषु सुरर्षिवर्यः ॥५॥ पुरा महर्षयः सर्वे नारदꣳ दण्डके वने । जिज्ञासन्ति स्म भक्त्या च गोपालस्य परात्मनः ॥६॥ नाम्नाः सहस्रꣳ परमꣳ शृणु देवि समासतः । श्रुत्वा श्रीबालकृष्णस्य नाम्नः साहस्रकꣳ प्रिये ॥७॥ व्यपैति सर्वपापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । कलौ बालेश्वरो देवः कलौ वृन्दावनꣳ वनम् ॥८॥ कलौ गङ्गा मुक्तिदात्री कलौ गीता परागतिः । नास्ति यज्ञादिकार्याणि हर्र्नामैव केवलम् । कलौ विमुक्तये नृणाꣳ नास्त्येव गतिरन्यथा ॥९॥ बालकृष्णः सुराधीशो भूतावासो व्रजेश्वरः । व्रजेन्द्रनन्दनो नन्दी व्रजाङ्गनविहारणः ॥१०॥ गोगोपगोपिकानन्दकारको भक्तिवर्धनः । गोवत्सपुच्छसꣳकर्षजातानन्दभरोऽजयः ॥११॥ रिङ्गमाणगतिः श्रीमानतिभक्तिप्रकाशनः । धूलिधूसरसर्वाङ्गो धटीपीतपरिच्छदः ॥१२॥ पुरटाभरणः श्रीशो गतिर्गतिमता सदा । योगीशो योगवन्द्याश्च योगाधीशो यशःप्रदः ॥१३॥ यशोदानन्दनः कृष्णो गोवत्सपरिचारकः । गवेन्द्रश्च गवाक्षश्च गवाध्यक्षो गवाꣳ पतिः ॥१४॥ गवेशश्च गवीशश्च गोचारणपरायणः । गोधूलिधामप्रियको गोधूलिकृतभूषणः ॥१५॥ गोरास्यो गोरसाꣳशोगो गोरसाञ्चितधामकः । गोरसास्वादको वैद्यो वेदातीतो वसुप्रदः ॥१६॥ विपुलाꣳशो रिपुꣳहरो विक्षरो जयदो जयः । जगद्वन्द्यो जगन्नाथो जगदाराध्यपादकः ॥१७॥ जगदीशो जगत्कर्ता जगत्पूज्यो जयारिहा । जयताꣳ जयशीलश्च जयातीतो जगद्बलः ॥१८॥ जगर्द्धर्ता पालयिता पाता धाता महेश्वरः । राधिकानन्दनो राधाप्राणनाथो रसप्रदः ॥१९॥ राधाभक्तिकरः शुद्धो राधाराध्यो रमाप्रियः । गोकुलानन्ददाता च गोकुलानन्दरूपधृक् ॥२०॥ गोकुलेश्वरकल्याणो गोकुलेश्वरनन्दनः । गोलोकाभिरितिः स्रग्वी गोलोकेश्वरनायकः ॥२१॥ नित्यꣳ गोलोकवसतिर्नित्यꣳ गोगोपनन्दनः । गणेश्वरो गणाध्यक्षो गणानाꣳ परिपूरकः ॥२२॥ गुणी गुणोत्करो गण्यो गुणातीतो गुणाकरः । गुणप्रियो गुणाधारो गुणाराध्यो गणाग्रणीः ॥२३॥ गणनायको विघ्नहरो हेरम्बः पार्वतीसुतः । पर्वताधिनिवासी च गोवर्धनधरो गुरुः ॥२४॥ गोवर्धनपतिः शान्तो गोवर्धनविहारकः । गोवर्धनो गीतगतिर्गवाक्षो गोवृषेक्षणः ॥२५॥ गभस्तिनेमिर्गीतात्मा गीतगम्यो गतिप्रदः । गवामयो यज्ञनेमिर्यज्ञाङ्गो यज्ञरूपधृक् ॥२६॥ यज्ञप्रियो यज्ञहर्ता यज्ञगम्यो यजुर्गतिः । यज्ञाङ्गो यज्ञगम्यश्च यज्ञप्राप्यो विमत्सरः ॥२७॥ यज्ञान्तकृत् यज्ञगुह्यो यज्ञातीतो यजुःप्रियः । मनुर्मन्वादिरूपी च मन्वन्तरविहारकः ॥२८॥ मनुप्रियो मनोर्वꣳशधारी माधवमापतिः । मायाप्रियो महामायो मायातीतो मयान्तकः ॥२९॥ मायाभिगामी मायाख्यो महामायावरप्रदः । महामायाप्रदो मायानन्दो मायेश्वरः कविः ॥३०॥ करणꣳ कारणꣳ कर्ता कार्यꣳ कर्म क्रिया मतिः । कार्यातीतो गवाꣳ नाथो जगन्नाथो गुणाकरः ॥३१॥ विश्वरूपो विरूपाख्यो विद्यानन्दो वसुप्रदः । वासुदेवो विशिष्ठेशो वाणीशो वाक्पतिर्महः ॥३२॥ वासुदेवो वसुश्रेष्ठो देवकीनन्दनोऽरिहा । वसुपाता वसुपतिर्वसुधापरिपालकः ॥३३॥ कꣳसारिः कꣳसहन्ता च कꣳसाराध्यो गतिर्गवाम् । गोविन्दो गोमताꣳ पालो गोपनारीजनाधिपः ॥३४॥ गोपीरतो रुरुनखधारी हारी जगद्गुरुः । जानुजङ्घान्तरालश्च पीताम्बरधरो हरिः ॥३५॥ हैयङ्गवीनसम्भोक्ता पायसाशो गवाꣳ गुरुः । ब्रह्मण्यो ब्रह्मणाराध्यो नित्यꣳ गोविप्रपालकः ॥३६॥ भक्तप्रियो भक्तलभ्यो भक्त्यातीतो भुवाꣳ गतिः । भूलोकपाता हर्ता च भूगोलपरिचिन्तकः ॥३७॥ नित्यꣳ भूलोकवासी च जनलोकनिवासकः । तपोलोकनिवासी च वैकुण्ठो विष्टरस्रवाः ॥३८॥ विकुण्ठवासी वैकुण्ठवासी हासी रसप्रदः । रसिकागोपिकानन्ददायको बालधृग्वपुः ॥३९॥ यशस्वी यमुनातीरपुलिनेऽतीवमोहनः । वस्त्रहर्ता गोपिकानाꣳ मनोहारी वरप्रदः ॥४०॥ दधिभक्षो दयाधारो दाता पाता हृताहृतः । मण्डपो मण्डलाधीशो राजराजेश्वरी विभुः ॥४१॥ विश्वधृक् विश्वभुक् विश्वपालको विश्वमोहनः । विद्वत्प्रियो वीतहव्यो हव्यगव्यकृताशनः ॥४२॥ कव्यभुक् पितृवर्ती च काव्यात्मा कव्यभोजनः । रामो विरामो रतिदो रतिभर्ता रतिप्रियः ॥४३॥ प्रद्युम्नोऽक्रूरदम्यश्च क्रूरात्मा क्रूरमर्दनः । कृपालुश्च दयालुश्च शयालुः सरिताꣳ पतिः ॥४४॥ नदीनदविधाता च नदीनदबिहारकः । सिन्धुः सिन्धुप्रियोदान्तः शान्तः कान्तः कलानिधिः ॥४५॥ सꣳन्यासकृत्सताꣳ भर्ता साधूच्छिष्टकृताशनः । साधुप्रियः साधुगम्यो साध्वाचारनिषेवकः ॥४६॥ जन्मकर्मफलत्यागी योगी भोगी मृगीपतिः । मार्गातीतो योगमार्गो मार्गमाणो महोरविः ॥४७॥ रविलोचनो रवेरꣳशभागी द्वादशरूपधृक् । गोपालो बालगोपालो बालकानन्ददायकः ॥४८॥ बालकानाꣳ पतिः श्रीशो विरतिः सर्वपापिनाम् । श्रीलः श्रीमान् श्रीयुतश्च श्रीनिवासः श्रियः पतिः ॥४९॥ श्रीदः श्रीशः श्रियःकान्तो रमाकान्तो रमेश्वरः । श्रीकान्तो धरणीकान्त उमाकान्तप्रियः प्रभुः ॥५०॥ इष्टाभिलाषी वरदो वेदगम्यो दुराशयः । दुःखहर्ता दुःखनाशो भवदुःखनिवारकः ॥५१॥ यथेच्छाचारनिरतो यथेच्छाचारसुरप्रियः । यथेच्छालाभसन्तुष्टो यथेच्छस्य मनोऽन्तरः ॥५२॥ नवीननीरदाभासो नीलाञ्जनचयप्रभः । नवदुर्दिनमेघाभो नवमेघच्छविः क्वचित् ॥५३॥ स्वर्णवर्णो न्यासधारो द्विभुजो बहुबाहुकः । किरीटधारी मुकुटी मूर्तिपञ्जरसुन्दरः ॥५४॥ मनोरथपथातीतकारको भक्तवत्सलः । कण्वान्नभोक्ता कपिलो कपिशो गरुडात्मकः ॥५५॥ सुवर्णपर्णो हेमाभः पूतनान्तक इत्यपि । पूतनास्तनपाता च प्राणान्तकरणो रिपोः ॥५६॥ वत्सनाशो वत्सपालो वत्सेश्वरवसूत्तमः । हेमाभो हेमकण्ठश्च श्रीवत्सः श्रीमताꣳ पतिः ॥५७॥ सनन्दनपथाराध्यो पातुर्धातुमताꣳ पतिः । सनत्कुमारयोगात्मा सनकेश्वररूपधृक् ॥५८॥ सनातनपदो दाता नित्यꣳ चैव सनातनः । भाण्डीरवनवासी च श्रीवृन्दावननायकः ॥५९॥ वृन्दावनेश्वरीपूज्यो वृन्दारण्यविहारकः । यमुनातीरगोधेनुपालको मेघमन्मथः ॥६०॥ कन्दर्पदर्पहरणो मनोनयननन्दनः । बालकेलिप्रियः कान्तो बालक्रीडापरिच्छदः ॥६१॥ बालानाꣳ रक्षको बालः क्रीडाकैतुककारकः । बाल्यरूपधरो धन्वी धानुष्की शूलधृक् विभुः ॥६२॥ अमृताꣳशोऽमृतवपुः पीयूषपरिपालकः । पीयूषपायी पौरव्यानन्दनो नन्दिबर्धनः ॥६३॥ श्रीदामाꣳशुकपाता च श्रीदामपरिभूषणः । वृन्दारण्यप्रियः कृष्णः किशोरः कान्तरूपधृक् ॥६४॥ कामराजः कलातीतो योगिनाꣳ परिचिन्तकः । वृषेश्वरः कृपापालो गायत्रीगतिवल्लभः ॥६५॥ निर्वाणदायको मोक्षदायी वेदविभागकः । वेदव्यासप्रियो वैद्यो वैद्यानन्दप्रियः शुभः ॥६६॥ शुकदेवो गयानाथो गयासुरगतिप्रदः । विष्णुर्जिष्णुर्गरिष्ठश्च स्थविष्ठश्च स्थवीयसाम् ॥६७॥ वरिष्ठश्च यविष्ठश्च भूयिष्ठश्च भुवः पतिः । दुर्गतेर्नाशको दुर्गपालको दुष्टनाशकः ॥६८॥ कालीयसर्पदमनो यमुनानिर्मलोदकः । यमुनापुलिने रम्ये निर्मले पावनोदके ॥६९॥ वसन्तुबालगोपालरूपधारी गिराꣳ पतिः । वाग्दाता वाक्प्रदो बाणीनाथो ब्राह्मणरक्षकः ॥७०॥ ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्म ब्रह्मकर्मप्रदायक । बह्मण्यदेवो ब्रह्मण्यदायको बाह्मणप्रियः ॥७१॥ स्वस्तिप्रियोऽस्वस्थधरोऽस्वस्र्थनाशो धियाꣳ पतिः । क्वणन्नूपुरधृग्विश्वरूपी विश्वेश्वरः शिवः ॥७२॥ शिवात्मको बाल्यवपुः शिवात्मा शिवरूपधृक् । सदाशिवप्रियो देवः शिववन्द्यो जगत्शिवः ॥७३॥ गोमध्यवासी गोवासी गोपगोपीमनोऽन्तरः । धर्मो धर्मधुरीणश्च धर्मरूपो धराधरः ॥७४॥ स्वोपार्जितयशाः कीर्तिवर्धनो नन्दिरूपकः । देवहूतिज्ञानदाता योगसाङ्ख्यनिवर्तकः ॥७५॥ तृणावर्तप्राणहारी शकटासुरभञ्जनः । प्रलम्बहारी रिपुहा तथा धेनुकमर्दनः ॥७६॥ अरिष्टानाशनोऽचिन्त्यः केशिहा केशिनाशनः । कङ्कहा कꣳसहा कꣳसनाशनो रिपुनाशनः ॥७७॥ यमुनाजलकल्लोलदर्शी हर्षी प्रियꣳवदः । स्वच्छन्दहारी यमुनाजलहारी सुरप्रियः ॥७८॥ लीलाधृतवपुः केलिकारको धरणीधरः । गोप्ता गरिष्ठो गदिदो गतिकारी गयेश्वरः ॥७९॥ शोभाप्रियः शुभकरो विपुलश्रीप्रतापनः । केशिदैत्यहारो दानी दाता धर्मार्थसाधनः ॥८०॥ त्रिसामा त्रिक्कृत्सामः सर्वात्मा सर्वदीपनः । सर्वज्ञः सुगतो बुद्धो बौद्धरूपी जनार्दनः ॥८१॥ देत्यारिः पुण्डरीकाक्षः पद्मनाभोऽच्यतोऽसितः । पद्याक्षः पद्मजाकान्तो गरुडासनविग्रहः ॥८२॥ गारुत्मतधरो धेनुपालकः सुप्तविग्रहः । आर्तिहा पापहानेहा भूतिहा भूतिवर्धनः ॥८३॥ वाञ्छाकल्पद्रुमः साक्षान्मेधावी गरुडध्वजः । नीलःश्वेतः सितः कृष्णो गौरः पीताम्बरच्छदः ॥८४॥ भक्तार्तिनाशनो गीर्णः शीर्णो जीर्णतनुच्छदः । बलिप्रियो बलिहरो बलिबन्धनतत्परः ॥८५॥ वामनो वामदेवश्च दैत्यारिः कञ्जलोचनः । उदीर्णः सर्वतो गोप्ता योगगम्यः पुरातनः ॥८६॥ नारायणो नरवपुः कृष्णार्जुनवपुर्धरः । त्रिनाभिस्त्रिवृताꣳ सेव्यो युगातीतो युगात्मकः ॥८७॥ हꣳसो हꣳसी हꣳसवपुर्हꣳसरूपी कृपामयः । हरात्मको हरवपुर्हरभावनतत्परः ॥८८॥ धर्मरागो यमवपुस्त्रिपुरान्तकविग्रहः । युधिष्ठिरप्रियो राज्यदाता राजेन्द्रविग्रहः ॥८९॥ इन्द्रयज्ञहरो गोवर्धनधारी गिराꣳ पतिः । यज्ञभुग्यज्ञकारी च हितकारी हितान्तकः ॥९०॥ अक्रूरवन्द्यो विश्वध्रुगश्वहारी हयास्यकः । हयग्रीवः स्मितमुखो गोपीकान्तोऽरुणध्वधः ॥९१॥ निरस्तसाम्यातिशयः सर्वात्मा सर्वमण्डनः । गोपीप्रीतिकरो गोपीमनोहारी हरिर्हरिः ॥९२॥ लक्ष्मणो भरतो रामः शत्रुघ्नो नीलरूपकः । हनूमज्ज्ञानदाता च जानकीवल्लभो गिरिः ॥९३॥ गिरिरूपी गिरिमखो गिरियज्ञप्रवर्तकः ॥९४॥ भवाब्धिपोतः शुभकृच्छुभभुक् शुभवर्धनः । वारारोही हरिमुखो मण्डूकगतिलालसः ॥९५॥ नेत्रवद्धक्रियो गोपबालको बालको गुणः । गुणार्णवप्रियो भूतनाथो भूतात्मकश्च सः ॥९६॥ इन्द्रजिद्भयदाता च यजुषाꣳ पतिरप्पतिः । गीर्वाणवन्द्यो गीर्वाणगतिरिष्टोगुरुर्गतिः ॥९७॥ चतुर्मुखस्तुतिमुखो ब्रह्मनारदसेवितः । उमाकान्तधियाराध्यो गणनागुणसीमकः ॥९८॥ सीमान्तमार्गो गणिकागणमण्डलसेवितः । गोपीदृक्पद्ममधुपो गोपीदृङ्मण्डलेश्वरः ॥९९॥ गोप्यालिङ्गनकृद्गोपीहृदयानन्दकारकः । मयूरपिच्छशिखरः कण्कङाङ्गदभूषणः ॥१००॥ स्वर्णचम्पकसन्दोलः स्वर्णनूपुरभूषणः । स्वर्णताटङ्ककर्णश्च स्वर्णचम्पकभूषितः ॥१०१॥ चूडाग्रार्पितरत्नेन्द्रसारः स्वर्णाम्बरच्छदः । आजनबाहु सुमुखो जगज्जननतत्परः ॥१०२॥ बालक्रीडातिचपलो भाण्डीरवननन्दनः । महाशालः श्रुतिमुखो गङ्गाचरणसेवनः ॥१०३॥ गङ्गाम्बुपादः करजाकरतोयाजलेश्वरः । गण्डकोतीरसम्भूतो गण्डकीजलमर्दनः ॥१०४॥ शालग्रामः शालरूपी शशिभूषणभूषणः । शशिपादः शशिनखो वरार्हो युवतीप्रियः ॥१०५॥ प्रेमप्रदः प्रेमलभ्यो भक्त्यातीतो भवप्रदः । अनन्तशायी शवकृच्छयनो योगिनीश्वरः ॥१०६॥ पूतनाशकुनिप्राणहारको भवपालकः । सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीमान् लक्ष्मणाग्रजः ॥१०७॥ सर्वान्तकृत्सर्वगुह्यः सर्वातीतोसुरान्तकः । प्रातराशनसम्पूर्णो धरणीरेणुगुण्ठितः ॥१०८॥ इज्यो महोज्यः सर्वेज्य इज्यरूपीज्यभोजनः । ब्रह्मार्पणपरो नित्यꣳ ब्रह्माग्निप्रीतिलालसः ॥१०९॥ मदनो मदनाराध्यो मनोमथनरूपकः । नीलाञ्चिताकुञ्चितको बालवृन्दविभूषितः ॥११०॥ स्तोकक्रीडापरो नित्यꣳ स्तोकभोजनतत्परः । ललिताविशखाश्यामलतावन्दिपादकः ॥१११॥ श्रीमतीप्रियकारी च श्रीमत्या पादपूजितः । श्रीसꣳसेवितपादाब्जो वेणुवाद्यविशारदः ॥११२॥ शृङ्गवेत्रकरो नित्यꣳ शृङ्गवाद्यप्रियः सदा । बलरामानुजः श्रीमान् गजेन्द्रस्तुतपादकः ॥११३॥ हलायुधः पीतवासा नीलाम्बरपरिच्छदः । गजेन्द्रवक्त्रो हेरम्बो ललनाकुलपालकः ॥११४॥ रासक्रीडाविनोदश्च गोपीनयनहारकः । बलप्रदो वीतभयो भक्तार्तिपरिनाशनः ॥११५॥ भक्तिप्रियो भक्तिदाता दामोदर इभस्पतिः । इन्द्रदर्पहरोऽनन्तो नित्यानन्दश्चिदात्मकः ॥११६॥ चैतन्यरूपश्चैतन्यश्चेतनागुणवर्जितः । अद्वैताचारनिपुणोऽद्वैतः परमनायकः ॥११७॥ शिवभक्तिप्रदो भक्तो भक्तानामन्तराशयः । विद्वत्तमो दुर्गतिहा पुण्यात्मा पुण्यपालकः ॥११८॥ ज्येष्ठः श्रेष्ठः कनिष्ठश्च निष्ठहोऽतिष्ठ उमापतिः । सुरेन्द्रवन्द्यचरणो गोत्रहा गोत्रवर्जितः ॥११९॥ नारायणप्रियो नारशायी नारदसेवितः । गोपालबालसꣳसेव्यः सदानिर्मलमानसः ॥१२०॥ मनुमन्त्री मन्त्रपतिर्धाता धामविवर्जितः । धराप्रदो धृतिगुणो योगीन्द्रः कल्पपादपः ॥१२१॥ अचिन्त्यातिशयानन्दरूपी पाण्डवपूजितः । शिशुपालप्राणहारी दन्तवक्रनिसूदनः ॥१२२॥ अनादिरादिपुरुषो गोत्री गात्रविवर्जितः । सर्वापत्तारकोदुर्गो दुष्टदैत्यकुलान्तकः ॥१२३॥ निरन्तरःशुचिमुखो निकुम्भकुलदीपनः । भानुर्हनूर्द्धनुःस्थाणुः कृशानुः कृतनुर्धनुः ॥१२४॥ अनुर्जन्मादिरहितो जातिगोत्रविवर्जितः । दावानलनिहन्ता च दनुजारिर्बकापहा ॥१२५॥ प्रह्लादभक्तो भक्तेष्टदाता दानवगोत्रहा । सुरभिर्दुग्धपो दुग्धहारी शौरिः शुचाꣳ हरिः ॥१२६॥ यथेष्टदोऽतिसुलभः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः । दैत्यारिः कैटभारिश्च कꣳसारिः सर्वतापनः ॥१२७॥ द्विभुजः षड्भुजो ह्यन्तर्भुजो मातलिसारथिः । शेषः शेषाधिनायश्च शेषी शेषान्तविग्रहः ॥१२८॥ केतुर्धरित्रीचारित्रश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्गतिः । चतुर्धा चतुरात्मा च चतुर्वर्गप्रदायकः ॥१२९॥ कन्दर्पदर्पहारी च नित्यꣳ सर्वाङ्गसुन्दरः । शचीपतिपतिर्नेता दाता मोक्षगुरुर्द्विजः ॥१३०॥ हृतस्वनाथोऽनाथस्य नाथः श्रीगरुडासनः । श्रीधरः श्रीकरः श्रेयःपतिर्गतिरपाꣳ पतिः ॥१३१॥ अशेषवन्द्यो गीतात्मा गीतागानपरायणः । गायत्रीधामशुभदो वेलामोदपरायणः ॥१३२॥ धनाधिपः कुलपतिर्वसुदेवात्मजोऽरिहा । अजैकपात् सहस्राक्षो नित्यात्मा नित्यविग्रहः ॥१३३॥ नित्यः सर्वगतः स्थाणुरजोऽग्निर्गिरिनायकः । गोनायकः शोकहन्ता कामारिः कामदीपनः ॥१३४॥ विजितात्मा विधेयात्मा सोमात्मा सोमविग्रहः । ग्रहरूपी ग्रहाध्यक्षो ग्रहमर्दनकारकः ॥१३५॥ वेखानसः पुण्यजनो जगदादिर्जगत्पतिः । नीलेन्दीवरभो नीलवपुः कामाङ्गनाशनः ॥१३६॥ कामवीजान्वितः स्थूलः कृशः कृशतनुर्निजः । नैगमेयोग्निपुत्रश्च षाण्मातुर उमापतिः ॥१३७॥ मण्डूकवेशाध्यक्षश्च तथा नकुलनाशनः । सिꣳहो हरीन्द्रः केशीन्द्रहन्ता तापनिवारणः ॥१३८॥ गिरीन्द्रजापादसेव्यः सदा निर्मलमानसः । सदाशिवप्रियो देवः शिवः सर्व उमापतिः ॥१३९॥ शिवभक्तो गिरामादिः शिवाराध्यो जगद्गुरुः । शिवप्रियो लीलकण्ठः शितिकण्ठः ऊषापतिः ॥१४०॥ प्रद्युम्नपुत्रो निशठः शठः शठधनापहा । धूपाप्रियो धूपदाता गग्गुल्वगुरुधूपितः ।१४१॥ नीलाम्बरः पीतवासा रक्तश्वेतपरिच्छदः । निशापतिर्दिवानाथो देवब्राह्मणपालकः ॥१४२॥ उमाप्रियो योगिमनोहारी हारविभूषितः । खगेन्द्रवन्द्यपादाब्जः सेवातपपराङ्मुखः ॥१४३॥ परार्थदोऽपरपतिः परात्परतरो गुरुः । सेवाप्रियो निर्गुणश्च सगुणः श्रुतिसुन्दरः ॥१४४॥ देवाधिदेवो देवेशा देवपूज्यो दिवापतिः । दिवः पतिर्बृहद्भानुः सेवितेप्सितदायकः ॥१४५॥ गोतमाश्रमवासी च गोतमश्रीनिषेवितः । रक्ताम्बरधरो दिव्यो देवीपादाब्जपूजितः ॥१४६॥ सेवितार्थप्रदाता च सेवासेव्यगिरीन्द्रजः । धातुर्मनोविहारी च विधाता धातुरुत्तमः ॥१४७॥ अज्ञानहन्ता ज्ञानेन्द्रवन्द्यो वन्द्यधनाधिपः । अपाꣳ पतिर्जलनिधिर्धरापतिरशेषकः ॥१४८॥ देवेन्द्रवन्द्यो लोकात्मा त्रिलोकात्मा त्रिलोकपात् । गोपालदायको गन्धद्रदो गुह्यकसेवितः ॥१४९॥ निर्गुणः पुरुषातीतः प्रकृतेः पर उज्ज्वलः । कार्तिकेयोऽमृताहर्ता नागारिर्नागहारकः ॥१५०॥ नागेन्द्रशायी धरणीपतिरादित्यरूपकः । यशस्वी विगताशी च कुरुक्षेत्राधिपः शशी ॥१५१॥ शशङ्कारिःशुभचारो गीर्वाणगणसेवितः । गतिप्रदो नरसखः शीतलात्मा यशःपतिः ॥१५२॥ विजितारिर्गणाध्यक्षो योगात्मा योगपालकः । देवेन्द्रसेव्यो देवेन्द्रपापहारी यशोधनः ॥१५३॥ अकिञ्चनधनः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् । महाप्रलयकारी च शचीसुतजयप्रदः ॥१५४॥ जनेश्वरः सर्वविधिरूपी ब्राह्मणपालकः । सिꣳहासननिवासी च चेतनारहितः शिवः ॥१५५॥ शिवप्रदो दक्षयज्ञहन्ता भृगुनिवारकः । वीरभद्रभयावर्तः कालः परमनिर्वणः ॥१५६॥ उदूखलनिबद्धश्च शोकात्मा शोकनाशनः । आत्मयोनिः स्वयꣳजातो वैखानः पापहारकः ॥१५७॥ कीर्तिप्रदः कीर्तिदाता गजेन्द्रभुजपूजितः । सर्वान्तरात्मा सर्वात्मा मोक्षरूपी निरायुधः ॥१५८॥ उद्धवज्ञानदाता च यमलार्जुनभञ्जनः । इत्येतत्कथितꣳ देवि सहस्रꣳ नाम चोत्तमम् ॥१५९॥ आदिदेवस्य वै विष्णोर्बालकत्वमुपेयुषः । यः पठेत् पाठयेद्वापि शृणुयात् श्रावयीत वा ॥१६०॥ किꣳ फलꣳ लभते देवि वक्तुꣳ नास्ति मम प्रिये । शक्तिगोपालनाम्नश्च सहस्रस्य महेश्वरि ॥१६१॥ ब्रह्महत्यादिकानीह पापानि च महान्ति च । विलयꣳ यान्ति देवेशि गोपालस्य प्रसादतः ॥१६२॥ द्वादश्याꣳ पौर्णमास्याꣳ वा सप्तम्याꣳ रविवासरे । पक्षद्वये च सम्प्राप्य हरिवासरमेव च ॥१६३॥ यः पठेच्छृणुयाद्वापि न जनुस्तस्य विद्यते । सत्यꣳ सत्यꣳ महेशानि सत्यꣳ सत्यꣳ न सꣳशयः ॥१६४॥ एकादश्याꣳ शुचिर्भूत्वा सेव्या भक्तिहरिः शुभाः । श्रुत्वा नाम सहस्राणि नरो मुच्येत पातकात् ॥१६५॥ न शठाय प्रदातव्यꣳ न धर्मध्वजिने पुनः । निन्दकाय च विप्राणाꣳ देवानाꣳ वैष्णवस्य च ॥१६६॥ गुरुभक्तिविहीनाय शिवद्वेषरताय च । राधादुर्गाभेदमतौ सत्यꣳ सत्यꣳ न सꣳशयः ॥१६७॥ यदि निन्देन्महेशानि गुरुहा स भवेद्ध्रुवम् । वैष्णवेषु च शान्तेषु नित्यꣳ वैराग्यरागिषु ॥१६८॥ ब्राह्मणाय विशुद्धाय सन्ध्यार्चनरताय च । अद्वैताचारनिरते शिवभक्तिरताय च ॥१६९॥ गरुवाक्यरतायैव नित्यꣳ देयꣳ महेश्वरि । गोपितꣳ सर्वतन्त्रेषु तव स्नेहात्प्रकीर्तितम् ॥१७०॥ नातः परतरꣳ स्तोत्रꣳ नातः परतरो मनुः । नातः परतरो देवो यगेष्वपि चतुर्ष्वपि ॥१७१॥ हरिभक्तेःपरा नास्ति मोक्षश्रेणी नगेन्द्रजे । वैष्णवेभ्यः परꣳ नास्ति प्राणेभ्योऽपि प्रिया मम ॥१७२॥ वैष्णवेषु च सङ्गो मे सदा भवतु सुन्दरि । यस्य वꣳशे क्वचिद्दैवात्वैष्णवो रागवर्जितः ॥१७३॥ भवेत्तद्वꣳशके ये ये पूर्वे स्यः पितरस्तथा । भवन्ति निर्मलास्ते ह यान्ति निर्वाणताꣳ हरेः ॥१७४॥ बहुना किमिहोक्तेन वैष्णवानान्तु दर्शनात् । निर्मलाः पापरहिताः पापिनः स्युर्न सꣳशयः ॥१७५॥ कलौ बालेश्वरो देवः कलौ गङ्गैव केवला । कलौ नास्त्येव नास्त्येव नास्त्येव गतिरन्यथा ॥१७६॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे चतुर्थरात्रे गोपाल सहस्रनामस्तोत्रमष्टमोऽध्यायः ॥८॥ …

aṣṭamo'dhyāyaḥ gopālasahasranāmastotram śrīpārvatyuvāca— bhagavan sarvadeveśa devadeva jagadguro | kathitaṁ kavacaṁ divyaṁ bālagopālarūpiṇam ||1|| śrutaṁ mayā tava mukhāt paraṁ kautūhalaṁ mama | idānīṁ śrotumicchāmi gopālasya parātmanaḥ ||2|| sahasraṁ nāmnāṁ divyānāmaśeṣeṇānukīrtaya | tameva śaraṇaṁ nātha trāhi māṁ bhaktavatsala ||3|| yadi sneho'sti deveśa māṁ prati prāṇaballabha | kena prakāśitaṁ pūrvaṁ kutra kiṁ vā kadā kva nu | pibato'cyutapīyūṣaṁ na me'trāsti birāmatā ||4|| śrī mahādeva uvāca— śrībālakṛṣṇasya sahasranāmnaḥ stotrasya kalpākhyasuradrumasya | vyāso vadatyakhilaśāstranideśakartā śṛṇvan śukaṁ munigaṇeṣu surarṣivaryaḥ ||5|| purā maharṣayaḥ sarve nāradaṁ daṇḍake vane | jijñāsanti sma bhaktyā ca gopālasya parātmanaḥ ||6|| nāmnāḥ sahasraṁ paramaṁ śṛṇu devi samāsataḥ | śrutvā śrībālakṛṣṇasya nāmnaḥ sāhasrakaṁ priye ||7|| vyapaiti sarvapāpāni brahmahatyādikāni ca | kalau bāleśvaro devaḥ kalau vṛndāvanaṁ vanam ||8|| kalau gaṅgā muktidātrī kalau gītā parāgatiḥ | nāsti yajñādikāryāṇi harrnāmaiva kevalam | kalau vimuktaye nṛṇāṁ nāstyeva gatiranyathā ||9|| bālakṛṣṇaḥ surādhīśo bhūtāvāso vrajeśvaraḥ | vrajendranandano nandī vrajāṅganavihāraṇaḥ ||10|| gogopagopikānandakārako bhaktivardhanaḥ | govatsapucchasaṁkarṣajātānandabharo'jayaḥ ||11|| riṅgamāṇagatiḥ śrīmānatibhaktiprakāśanaḥ | dhūlidhūsarasarvāṅgo dhaṭīpītaparicchadaḥ ||12|| puraṭābharaṇaḥ śrīśo gatirgatimatā sadā | yogīśo yogavandyāśca yogādhīśo yaśaḥpradaḥ ||13|| yaśodānandanaḥ kṛṣṇo govatsaparicārakaḥ | gavendraśca gavākṣaśca gavādhyakṣo gavāṁ patiḥ ||14|| gaveśaśca gavīśaśca gocāraṇaparāyaṇaḥ | godhūlidhāmapriyako godhūlikṛtabhūṣaṇaḥ ||15|| gorāsyo gorasāṁśogo gorasāñcitadhāmakaḥ | gorasāsvādako vaidyo vedātīto vasupradaḥ ||16|| vipulāṁśo ripuṁharo vikṣaro jayado jayaḥ | jagadvandyo jagannātho jagadārādhyapādakaḥ ||17|| jagadīśo jagatkartā jagatpūjyo jayārihā | jayatāṁ jayaśīlaśca jayātīto jagadbalaḥ ||18|| jagarddhartā pālayitā pātā dhātā maheśvaraḥ | rādhikānandano rādhāprāṇanātho rasapradaḥ ||19|| rādhābhaktikaraḥ śuddho rādhārādhyo ramāpriyaḥ | gokulānandadātā ca gokulānandarūpadhṛk ||20|| gokuleśvarakalyāṇo gokuleśvaranandanaḥ | golokābhiritiḥ sragvī golokeśvaranāyakaḥ ||21|| nityaṁ golokavasatirnityaṁ gogopanandanaḥ | gaṇeśvaro gaṇādhyakṣo gaṇānāṁ paripūrakaḥ ||22|| guṇī guṇotkaro gaṇyo guṇātīto guṇākaraḥ | guṇapriyo guṇādhāro guṇārādhyo gaṇāgraṇīḥ ||23|| gaṇanāyako vighnaharo herambaḥ pārvatīsutaḥ | parvatādhinivāsī ca govardhanadharo guruḥ ||24|| govardhanapatiḥ śānto govardhanavihārakaḥ | govardhano gītagatirgavākṣo govṛṣekṣaṇaḥ ||25|| gabhastinemirgītātmā gītagamyo gatipradaḥ | gavāmayo yajñanemiryajñāṅgo yajñarūpadhṛk ||26|| yajñapriyo yajñahartā yajñagamyo yajurgatiḥ | yajñāṅgo yajñagamyaśca yajñaprāpyo vimatsaraḥ ||27|| yajñāntakṛt yajñaguhyo yajñātīto yajuḥpriyaḥ | manurmanvādirūpī ca manvantaravihārakaḥ ||28|| manupriyo manorvaṁśadhārī mādhavamāpatiḥ | māyāpriyo mahāmāyo māyātīto mayāntakaḥ ||29|| māyābhigāmī māyākhyo mahāmāyāvarapradaḥ | mahāmāyāprado māyānando māyeśvaraḥ kaviḥ ||30|| karaṇaṁ kāraṇaṁ kartā kāryaṁ karma kriyā matiḥ | kāryātīto gavāṁ nātho jagannātho guṇākaraḥ ||31|| viśvarūpo virūpākhyo vidyānando vasupradaḥ | vāsudevo viśiṣṭheśo vāṇīśo vākpatirmahaḥ ||32|| vāsudevo vasuśreṣṭho devakīnandano'rihā | vasupātā vasupatirvasudhāparipālakaḥ ||33|| kaṁsāriḥ kaṁsahantā ca kaṁsārādhyo gatirgavām | govindo gomatāṁ pālo gopanārījanādhipaḥ ||34|| gopīrato rurunakhadhārī hārī jagadguruḥ | jānujaṅghāntarālaśca pītāmbaradharo hariḥ ||35|| haiyaṅgavīnasambhoktā pāyasāśo gavāṁ guruḥ | brahmaṇyo brahmaṇārādhyo nityaṁ goviprapālakaḥ ||36|| bhaktapriyo bhaktalabhyo bhaktyātīto bhuvāṁ gatiḥ | bhūlokapātā hartā ca bhūgolaparicintakaḥ ||37|| nityaṁ bhūlokavāsī ca janalokanivāsakaḥ | tapolokanivāsī ca vaikuṇṭho viṣṭarasravāḥ ||38|| vikuṇṭhavāsī vaikuṇṭhavāsī hāsī rasapradaḥ | rasikāgopikānandadāyako bāladhṛgvapuḥ ||39|| yaśasvī yamunātīrapuline'tīvamohanaḥ | vastrahartā gopikānāṁ manohārī varapradaḥ ||40|| dadhibhakṣo dayādhāro dātā pātā hṛtāhṛtaḥ | maṇḍapo maṇḍalādhīśo rājarājeśvarī vibhuḥ ||41|| viśvadhṛk viśvabhuk viśvapālako viśvamohanaḥ | vidvatpriyo vītahavyo havyagavyakṛtāśanaḥ ||42|| kavyabhuk pitṛvartī ca kāvyātmā kavyabhojanaḥ | rāmo virāmo ratido ratibhartā ratipriyaḥ ||43|| pradyumno'krūradamyaśca krūrātmā krūramardanaḥ | kṛpāluśca dayāluśca śayāluḥ saritāṁ patiḥ ||44|| nadīnadavidhātā ca nadīnadabihārakaḥ | sindhuḥ sindhupriyodāntaḥ śāntaḥ kāntaḥ kalānidhiḥ ||45|| saṁnyāsakṛtsatāṁ bhartā sādhūcchiṣṭakṛtāśanaḥ | sādhupriyaḥ sādhugamyo sādhvācāraniṣevakaḥ ||46|| janmakarmaphalatyāgī yogī bhogī mṛgīpatiḥ | mārgātīto yogamārgo mārgamāṇo mahoraviḥ ||47|| ravilocano raveraṁśabhāgī dvādaśarūpadhṛk | gopālo bālagopālo bālakānandadāyakaḥ ||48|| bālakānāṁ patiḥ śrīśo viratiḥ sarvapāpinām | śrīlaḥ śrīmān śrīyutaśca śrīnivāsaḥ śriyaḥ patiḥ ||49|| śrīdaḥ śrīśaḥ śriyaḥkānto ramākānto rameśvaraḥ | śrīkānto dharaṇīkānta umākāntapriyaḥ prabhuḥ ||50|| iṣṭābhilāṣī varado vedagamyo durāśayaḥ | duḥkhahartā duḥkhanāśo bhavaduḥkhanivārakaḥ ||51|| yathecchācāranirato yathecchācārasurapriyaḥ | yathecchālābhasantuṣṭo yathecchasya mano'ntaraḥ ||52|| navīnanīradābhāso nīlāñjanacayaprabhaḥ | navadurdinameghābho navameghacchaviḥ kvacit ||53|| svarṇavarṇo nyāsadhāro dvibhujo bahubāhukaḥ | kirīṭadhārī mukuṭī mūrtipañjarasundaraḥ ||54|| manorathapathātītakārako bhaktavatsalaḥ | kaṇvānnabhoktā kapilo kapiśo garuḍātmakaḥ ||55|| suvarṇaparṇo hemābhaḥ pūtanāntaka ityapi | pūtanāstanapātā ca prāṇāntakaraṇo ripoḥ ||56|| vatsanāśo vatsapālo vatseśvaravasūttamaḥ | hemābho hemakaṇṭhaśca śrīvatsaḥ śrīmatāṁ patiḥ ||57|| sanandanapathārādhyo pāturdhātumatāṁ patiḥ | sanatkumārayogātmā sanakeśvararūpadhṛk ||58|| sanātanapado dātā nityaṁ caiva sanātanaḥ | bhāṇḍīravanavāsī ca śrīvṛndāvananāyakaḥ ||59|| vṛndāvaneśvarīpūjyo vṛndāraṇyavihārakaḥ | yamunātīragodhenupālako meghamanmathaḥ ||60|| kandarpadarpaharaṇo manonayananandanaḥ | bālakelipriyaḥ kānto bālakrīḍāparicchadaḥ ||61|| bālānāṁ rakṣako bālaḥ krīḍākaitukakārakaḥ | bālyarūpadharo dhanvī dhānuṣkī śūladhṛk vibhuḥ ||62|| amṛtāṁśo'mṛtavapuḥ pīyūṣaparipālakaḥ | pīyūṣapāyī pauravyānandano nandibardhanaḥ ||63|| śrīdāmāṁśukapātā ca śrīdāmaparibhūṣaṇaḥ | vṛndāraṇyapriyaḥ kṛṣṇaḥ kiśoraḥ kāntarūpadhṛk ||64|| kāmarājaḥ kalātīto yogināṁ paricintakaḥ | vṛṣeśvaraḥ kṛpāpālo gāyatrīgativallabhaḥ ||65|| nirvāṇadāyako mokṣadāyī vedavibhāgakaḥ | vedavyāsapriyo vaidyo vaidyānandapriyaḥ śubhaḥ ||66|| śukadevo gayānātho gayāsuragatipradaḥ | viṣṇurjiṣṇurgariṣṭhaśca sthaviṣṭhaśca sthavīyasām ||67|| variṣṭhaśca yaviṣṭhaśca bhūyiṣṭhaśca bhuvaḥ patiḥ | durgaternāśako durgapālako duṣṭanāśakaḥ ||68|| kālīyasarpadamano yamunānirmalodakaḥ | yamunāpuline ramye nirmale pāvanodake ||69|| vasantubālagopālarūpadhārī girāṁ patiḥ | vāgdātā vākprado bāṇīnātho brāhmaṇarakṣakaḥ ||70|| brahmaṇyo brahmakṛdbrahma brahmakarmapradāyaka | bahmaṇyadevo brahmaṇyadāyako bāhmaṇapriyaḥ ||71|| svastipriyo'svasthadharo'svasrthanāśo dhiyāṁ patiḥ | kvaṇannūpuradhṛgviśvarūpī viśveśvaraḥ śivaḥ ||72|| śivātmako bālyavapuḥ śivātmā śivarūpadhṛk | sadāśivapriyo devaḥ śivavandyo jagatśivaḥ ||73|| gomadhyavāsī govāsī gopagopīmano'ntaraḥ | dharmo dharmadhurīṇaśca dharmarūpo dharādharaḥ ||74|| svopārjitayaśāḥ kīrtivardhano nandirūpakaḥ | devahūtijñānadātā yogasāṅkhyanivartakaḥ ||75|| tṛṇāvartaprāṇahārī śakaṭāsurabhañjanaḥ | pralambahārī ripuhā tathā dhenukamardanaḥ ||76|| ariṣṭānāśano'cintyaḥ keśihā keśināśanaḥ | kaṅkahā kaṁsahā kaṁsanāśano ripunāśanaḥ ||77|| yamunājalakalloladarśī harṣī priyaṁvadaḥ | svacchandahārī yamunājalahārī surapriyaḥ ||78|| līlādhṛtavapuḥ kelikārako dharaṇīdharaḥ | goptā gariṣṭho gadido gatikārī gayeśvaraḥ ||79|| śobhāpriyaḥ śubhakaro vipulaśrīpratāpanaḥ | keśidaityahāro dānī dātā dharmārthasādhanaḥ ||80|| trisāmā trikkṛtsāmaḥ sarvātmā sarvadīpanaḥ | sarvajñaḥ sugato buddho bauddharūpī janārdanaḥ ||81|| detyāriḥ puṇḍarīkākṣaḥ padmanābho'cyato'sitaḥ | padyākṣaḥ padmajākānto garuḍāsanavigrahaḥ ||82|| gārutmatadharo dhenupālakaḥ suptavigrahaḥ | ārtihā pāpahānehā bhūtihā bhūtivardhanaḥ ||83|| vāñchākalpadrumaḥ sākṣānmedhāvī garuḍadhvajaḥ | nīlaḥśvetaḥ sitaḥ kṛṣṇo gauraḥ pītāmbaracchadaḥ ||84|| bhaktārtināśano gīrṇaḥ śīrṇo jīrṇatanucchadaḥ | balipriyo baliharo balibandhanatatparaḥ ||85|| vāmano vāmadevaśca daityāriḥ kañjalocanaḥ | udīrṇaḥ sarvato goptā yogagamyaḥ purātanaḥ ||86|| nārāyaṇo naravapuḥ kṛṣṇārjunavapurdharaḥ | trinābhistrivṛtāṁ sevyo yugātīto yugātmakaḥ ||87|| haṁso haṁsī haṁsavapurhaṁsarūpī kṛpāmayaḥ | harātmako haravapurharabhāvanatatparaḥ ||88|| dharmarāgo yamavapustripurāntakavigrahaḥ | yudhiṣṭhirapriyo rājyadātā rājendravigrahaḥ ||89|| indrayajñaharo govardhanadhārī girāṁ patiḥ | yajñabhugyajñakārī ca hitakārī hitāntakaḥ ||90|| akrūravandyo viśvadhrugaśvahārī hayāsyakaḥ | hayagrīvaḥ smitamukho gopīkānto'ruṇadhvadhaḥ ||91|| nirastasāmyātiśayaḥ sarvātmā sarvamaṇḍanaḥ | gopīprītikaro gopīmanohārī harirhariḥ ||92|| lakṣmaṇo bharato rāmaḥ śatrughno nīlarūpakaḥ | hanūmajjñānadātā ca jānakīvallabho giriḥ ||93|| girirūpī girimakho giriyajñapravartakaḥ ||94|| bhavābdhipotaḥ śubhakṛcchubhabhuk śubhavardhanaḥ | vārārohī harimukho maṇḍūkagatilālasaḥ ||95|| netravaddhakriyo gopabālako bālako guṇaḥ | guṇārṇavapriyo bhūtanātho bhūtātmakaśca saḥ ||96|| indrajidbhayadātā ca yajuṣāṁ patirappatiḥ | gīrvāṇavandyo gīrvāṇagatiriṣṭogururgatiḥ ||97|| caturmukhastutimukho brahmanāradasevitaḥ | umākāntadhiyārādhyo gaṇanāguṇasīmakaḥ ||98|| sīmāntamārgo gaṇikāgaṇamaṇḍalasevitaḥ | gopīdṛkpadmamadhupo gopīdṛṅmaṇḍaleśvaraḥ ||99|| gopyāliṅganakṛdgopīhṛdayānandakārakaḥ | mayūrapicchaśikharaḥ kaṇkaṅāṅgadabhūṣaṇaḥ ||100|| svarṇacampakasandolaḥ svarṇanūpurabhūṣaṇaḥ | svarṇatāṭaṅkakarṇaśca svarṇacampakabhūṣitaḥ ||101|| cūḍāgrārpitaratnendrasāraḥ svarṇāmbaracchadaḥ | ājanabāhu sumukho jagajjananatatparaḥ ||102|| bālakrīḍāticapalo bhāṇḍīravananandanaḥ | mahāśālaḥ śrutimukho gaṅgācaraṇasevanaḥ ||103|| gaṅgāmbupādaḥ karajākaratoyājaleśvaraḥ | gaṇḍakotīrasambhūto gaṇḍakījalamardanaḥ ||104|| śālagrāmaḥ śālarūpī śaśibhūṣaṇabhūṣaṇaḥ | śaśipādaḥ śaśinakho varārho yuvatīpriyaḥ ||105|| premapradaḥ premalabhyo bhaktyātīto bhavapradaḥ | anantaśāyī śavakṛcchayano yoginīśvaraḥ ||106|| pūtanāśakuniprāṇahārako bhavapālakaḥ | sarvalakṣaṇalakṣaṇyo lakṣmīmān lakṣmaṇāgrajaḥ ||107|| sarvāntakṛtsarvaguhyaḥ sarvātītosurāntakaḥ | prātarāśanasampūrṇo dharaṇīreṇuguṇṭhitaḥ ||108|| ijyo mahojyaḥ sarvejya ijyarūpījyabhojanaḥ | brahmārpaṇaparo nityaṁ brahmāgniprītilālasaḥ ||109|| madano madanārādhyo manomathanarūpakaḥ | nīlāñcitākuñcitako bālavṛndavibhūṣitaḥ ||110|| stokakrīḍāparo nityaṁ stokabhojanatatparaḥ | lalitāviśakhāśyāmalatāvandipādakaḥ ||111|| śrīmatīpriyakārī ca śrīmatyā pādapūjitaḥ | śrīsaṁsevitapādābjo veṇuvādyaviśāradaḥ ||112|| śṛṅgavetrakaro nityaṁ śṛṅgavādyapriyaḥ sadā | balarāmānujaḥ śrīmān gajendrastutapādakaḥ ||113|| halāyudhaḥ pītavāsā nīlāmbaraparicchadaḥ | gajendravaktro herambo lalanākulapālakaḥ ||114|| rāsakrīḍāvinodaśca gopīnayanahārakaḥ | balaprado vītabhayo bhaktārtiparināśanaḥ ||115|| bhaktipriyo bhaktidātā dāmodara ibhaspatiḥ | indradarpaharo'nanto nityānandaścidātmakaḥ ||116|| caitanyarūpaścaitanyaścetanāguṇavarjitaḥ | advaitācāranipuṇo'dvaitaḥ paramanāyakaḥ ||117|| śivabhaktiprado bhakto bhaktānāmantarāśayaḥ | vidvattamo durgatihā puṇyātmā puṇyapālakaḥ ||118|| jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ kaniṣṭhaśca niṣṭhaho'tiṣṭha umāpatiḥ | surendravandyacaraṇo gotrahā gotravarjitaḥ ||119|| nārāyaṇapriyo nāraśāyī nāradasevitaḥ | gopālabālasaṁsevyaḥ sadānirmalamānasaḥ ||120|| manumantrī mantrapatirdhātā dhāmavivarjitaḥ | dharāprado dhṛtiguṇo yogīndraḥ kalpapādapaḥ ||121|| acintyātiśayānandarūpī pāṇḍavapūjitaḥ | śiśupālaprāṇahārī dantavakranisūdanaḥ ||122|| anādirādipuruṣo gotrī gātravivarjitaḥ | sarvāpattārakodurgo duṣṭadaityakulāntakaḥ ||123|| nirantaraḥśucimukho nikumbhakuladīpanaḥ | bhānurhanūrddhanuḥsthāṇuḥ kṛśānuḥ kṛtanurdhanuḥ ||124|| anurjanmādirahito jātigotravivarjitaḥ | dāvānalanihantā ca danujārirbakāpahā ||125|| prahlādabhakto bhakteṣṭadātā dānavagotrahā | surabhirdugdhapo dugdhahārī śauriḥ śucāṁ hariḥ ||126|| yatheṣṭado'tisulabhaḥ sarvajñaḥ sarvatomukhaḥ | daityāriḥ kaiṭabhāriśca kaṁsāriḥ sarvatāpanaḥ ||127|| dvibhujaḥ ṣaḍbhujo hyantarbhujo mātalisārathiḥ | śeṣaḥ śeṣādhināyaśca śeṣī śeṣāntavigrahaḥ ||128|| keturdharitrīcāritraścaturmūrtiścaturgatiḥ | caturdhā caturātmā ca caturvargapradāyakaḥ ||129|| kandarpadarpahārī ca nityaṁ sarvāṅgasundaraḥ | śacīpatipatirnetā dātā mokṣagururdvijaḥ ||130|| hṛtasvanātho'nāthasya nāthaḥ śrīgaruḍāsanaḥ | śrīdharaḥ śrīkaraḥ śreyaḥpatirgatirapāṁ patiḥ ||131|| aśeṣavandyo gītātmā gītāgānaparāyaṇaḥ | gāyatrīdhāmaśubhado velāmodaparāyaṇaḥ ||132|| dhanādhipaḥ kulapatirvasudevātmajo'rihā | ajaikapāt sahasrākṣo nityātmā nityavigrahaḥ ||133|| nityaḥ sarvagataḥ sthāṇurajo'gnirgirināyakaḥ | gonāyakaḥ śokahantā kāmāriḥ kāmadīpanaḥ ||134|| vijitātmā vidheyātmā somātmā somavigrahaḥ | graharūpī grahādhyakṣo grahamardanakārakaḥ ||135|| vekhānasaḥ puṇyajano jagadādirjagatpatiḥ | nīlendīvarabho nīlavapuḥ kāmāṅganāśanaḥ ||136|| kāmavījānvitaḥ sthūlaḥ kṛśaḥ kṛśatanurnijaḥ | naigameyogniputraśca ṣāṇmātura umāpatiḥ ||137|| maṇḍūkaveśādhyakṣaśca tathā nakulanāśanaḥ | siṁho harīndraḥ keśīndrahantā tāpanivāraṇaḥ ||138|| girīndrajāpādasevyaḥ sadā nirmalamānasaḥ | sadāśivapriyo devaḥ śivaḥ sarva umāpatiḥ ||139|| śivabhakto girāmādiḥ śivārādhyo jagadguruḥ | śivapriyo līlakaṇṭhaḥ śitikaṇṭhaḥ ūṣāpatiḥ ||140|| pradyumnaputro niśaṭhaḥ śaṭhaḥ śaṭhadhanāpahā | dhūpāpriyo dhūpadātā gaggulvagurudhūpitaḥ |141|| nīlāmbaraḥ pītavāsā raktaśvetaparicchadaḥ | niśāpatirdivānātho devabrāhmaṇapālakaḥ ||142|| umāpriyo yogimanohārī hāravibhūṣitaḥ | khagendravandyapādābjaḥ sevātapaparāṅmukhaḥ ||143|| parārthado'parapatiḥ parātparataro guruḥ | sevāpriyo nirguṇaśca saguṇaḥ śrutisundaraḥ ||144|| devādhidevo deveśā devapūjyo divāpatiḥ | divaḥ patirbṛhadbhānuḥ sevitepsitadāyakaḥ ||145|| gotamāśramavāsī ca gotamaśrīniṣevitaḥ | raktāmbaradharo divyo devīpādābjapūjitaḥ ||146|| sevitārthapradātā ca sevāsevyagirīndrajaḥ | dhāturmanovihārī ca vidhātā dhāturuttamaḥ ||147|| ajñānahantā jñānendravandyo vandyadhanādhipaḥ | apāṁ patirjalanidhirdharāpatiraśeṣakaḥ ||148|| devendravandyo lokātmā trilokātmā trilokapāt | gopāladāyako gandhadrado guhyakasevitaḥ ||149|| nirguṇaḥ puruṣātītaḥ prakṛteḥ para ujjvalaḥ | kārtikeyo'mṛtāhartā nāgārirnāgahārakaḥ ||150|| nāgendraśāyī dharaṇīpatirādityarūpakaḥ | yaśasvī vigatāśī ca kurukṣetrādhipaḥ śaśī ||151|| śaśaṅkāriḥśubhacāro gīrvāṇagaṇasevitaḥ | gatiprado narasakhaḥ śītalātmā yaśaḥpatiḥ ||152|| vijitārirgaṇādhyakṣo yogātmā yogapālakaḥ | devendrasevyo devendrapāpahārī yaśodhanaḥ ||153|| akiñcanadhanaḥ śrīmānameyātmā mahādridhṛk | mahāpralayakārī ca śacīsutajayapradaḥ ||154|| janeśvaraḥ sarvavidhirūpī brāhmaṇapālakaḥ | siṁhāsananivāsī ca cetanārahitaḥ śivaḥ ||155|| śivaprado dakṣayajñahantā bhṛgunivārakaḥ | vīrabhadrabhayāvartaḥ kālaḥ paramanirvaṇaḥ ||156|| udūkhalanibaddhaśca śokātmā śokanāśanaḥ | ātmayoniḥ svayaṁjāto vaikhānaḥ pāpahārakaḥ ||157|| kīrtipradaḥ kīrtidātā gajendrabhujapūjitaḥ | sarvāntarātmā sarvātmā mokṣarūpī nirāyudhaḥ ||158|| uddhavajñānadātā ca yamalārjunabhañjanaḥ | ityetatkathitaṁ devi sahasraṁ nāma cottamam ||159|| ādidevasya vai viṣṇorbālakatvamupeyuṣaḥ | yaḥ paṭhet pāṭhayedvāpi śṛṇuyāt śrāvayīta vā ||160|| kiṁ phalaṁ labhate devi vaktuṁ nāsti mama priye | śaktigopālanāmnaśca sahasrasya maheśvari ||161|| brahmahatyādikānīha pāpāni ca mahānti ca | vilayaṁ yānti deveśi gopālasya prasādataḥ ||162|| dvādaśyāṁ paurṇamāsyāṁ vā saptamyāṁ ravivāsare | pakṣadvaye ca samprāpya harivāsarameva ca ||163|| yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi na janustasya vidyate | satyaṁ satyaṁ maheśāni satyaṁ satyaṁ na saṁśayaḥ ||164|| ekādaśyāṁ śucirbhūtvā sevyā bhaktihariḥ śubhāḥ | śrutvā nāma sahasrāṇi naro mucyeta pātakāt ||165|| na śaṭhāya pradātavyaṁ na dharmadhvajine punaḥ | nindakāya ca viprāṇāṁ devānāṁ vaiṣṇavasya ca ||166|| gurubhaktivihīnāya śivadveṣaratāya ca | rādhādurgābhedamatau satyaṁ satyaṁ na saṁśayaḥ ||167|| yadi nindenmaheśāni guruhā sa bhaveddhruvam | vaiṣṇaveṣu ca śānteṣu nityaṁ vairāgyarāgiṣu ||168|| brāhmaṇāya viśuddhāya sandhyārcanaratāya ca | advaitācāranirate śivabhaktiratāya ca ||169|| garuvākyaratāyaiva nityaṁ deyaṁ maheśvari | gopitaṁ sarvatantreṣu tava snehātprakīrtitam ||170|| nātaḥ parataraṁ stotraṁ nātaḥ parataro manuḥ | nātaḥ parataro devo yageṣvapi caturṣvapi ||171|| haribhakteḥparā nāsti mokṣaśreṇī nagendraje | vaiṣṇavebhyaḥ paraṁ nāsti prāṇebhyo'pi priyā mama ||172|| vaiṣṇaveṣu ca saṅgo me sadā bhavatu sundari | yasya vaṁśe kvaciddaivātvaiṣṇavo rāgavarjitaḥ ||173|| bhavettadvaṁśake ye ye pūrve syaḥ pitarastathā | bhavanti nirmalāste ha yānti nirvāṇatāṁ hareḥ ||174|| bahunā kimihoktena vaiṣṇavānāntu darśanāt | nirmalāḥ pāparahitāḥ pāpinaḥ syurna saṁśayaḥ ||175|| kalau bāleśvaro devaḥ kalau gaṅgaiva kevalā | kalau nāstyeva nāstyeva nāstyeva gatiranyathā ||176|| iti śrīnāradapañcarātre jñānāmṛtasāre caturtharātre gopāla sahasranāmastotramaṣṭamo'dhyāyaḥ ||8|| …