Chapter 4

चतुर्थो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच— ब्राह्मणस्य स्तवꣳ श्रुत्वा परितुष्टो जनार्दनः । कृपाꣳ चकार भगवान् भक्तेशो भक्त-वत्सलः ॥१॥ एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र भगवान् नन्द-नन्दनः । नारायणर्षिः कृपया चाजगाम सरोवरम् ॥२॥ ददर्श ब्राह्मण-वटुꣳ तम् एव मुनि-पुङ्गवम् । तेजसा सुख-दृश्येन सुन्दरꣳ सुमनोहरम् ॥३॥ पीत-वस्त्र-परीधानꣳ नवीन-जलद-प्रभम् । चन्दनोक्षित-सर्वाङ्गꣳ वन-माला-विभूषितम् ॥४॥ प्रसन्न-वदनꣳ शुद्धꣳ सस्मितꣳ सर्व-पूजितम् । विभान्तꣳ च जपन्तꣳ शुद्ध-स्फटिक-मालया ॥५॥ दृष्ट्वा ननाम सहसा शिरसा विप्र-पुङ्गवः । शुभाशिषꣳ ददौ तस्मै दत्वा शिरसि हस्तकम् ॥६॥ तम् उवाच मुनि-श्रेष्ठः कृपया दीन-वत्सलः । हितꣳ तथ्यꣳ नीति-सारꣳ परिणाम-सुखावहम् ॥७॥ श्री-नारायणर्षिर् उवाच— अये विप्र महा-भाग सफलꣳ जीवनꣳ तव । यस्मिन् कुले च जातो ऽसि तद्-धन्यꣳ सुप्रशꣳसितम् ॥८॥ भज त्वꣳ परमानन्दꣳ सानन्दꣳ नन्द-नन्दनम् । ध्रुवꣳ यास्यसि गोलोकꣳ परमानन्दम् ईप्सितम् ॥९॥ तत् कुलꣳ पावनꣳ धन्यꣳ यशस्यꣳ च निरापदम् । यस्मिन् स्वयꣳ भवान् जातः पुण्यः कृष्ण-परायणः ॥१०॥ नैवेद्यꣳ पतितꣳ मार्गे जीर्नꣳ श्वापद-भक्षितम् । भुक्त्वा तवैषा बुद्धिश् च कृष्ण-भक्तिर् बभूव च ॥११॥ कृष्ण-नैवेद्य-माहात्म्यꣳ को वत्स कथितुꣳ क्षमः । यद् वक्तुꣳ न हि शक्ताश् च वेदाश् चत्वार एव च ॥१२॥ वरꣳ वृणुष्व भद्रꣳ ते सुभद्र द्विज-पुङ्गव । सर्वꣳ दातुम् अहꣳ शक्तो यत् ते मनसि वाञ्च्छितम् ॥१३॥ नारायण-वचः श्रुत्वा तम् उवाच शिषुः स्वयम् । पुनः कम्पित-सर्वाङ्गः साश्रु-नेत्रः पुटाञ्जलिः ॥१४॥ सुभद्र उवाच— देहि मे कृष्ण-पादाब्जे दृढꣳ भक्तिꣳ सुदुर्लभम् । तद्-दास्यꣳ तत्-पदे वासꣳ जरा-मृत्यु-हरꣳ परम् ॥१५॥ अन्यꣳ वरꣳ न गृह्णामि न मे किꣳचित् प्रयोजनम् । नाहꣳ वरार्थी कामी च रागी वेतन-भुग् यथा ॥१६॥ नारायणर्षिर् उवाच— श्री-कृष्णो यस्य भक्तिश् च तस्यात्र किꣳ सुदुर्लभम् । अणिमादिक-द्व-त्रिꣳशत्-सिद्धिः कर-तले परा ॥१७॥ निर्विकल्पो ददात्य् अस्य नैव गृह्णाति वैष्णवः । अनिमित्ताꣳ हरेर् भक्तिꣳ भक्ता वाञ्च्छन्ति सन्ततम् ॥१८॥ गृहाण मन्त्रꣳ कृष्णस्य परꣳ कल्प-तरुꣳ वरम् । भक्तिदꣳ दास्यदꣳ शुद्धꣳ कर्म-मूल-निकृन्तनम् ॥१९॥ लक्ष्मीर् माया-काम-बीजꣳ ङे ऽन्तꣳ कृष्ण-पदꣳ तथा । वह्नि-जायान्त-मन्त्रꣳ च मन्त्र-राजꣳ मनोहरम् ॥२०॥ इत्य् एवम् उक्त्वा तत्-कर्णे कथयाम् आस दक्षिणे । वार-त्रयꣳ मुनि-श्रेष्ठः शुद्ध-भावेन पुत्रक ॥२१॥ येन स्तोत्रेण तुष्टाव सुभद्रः परमेश्वरम् । आज्ञाꣳ चकार स ऋषिस् तद् एव पठितुꣳ मुदा ॥२२॥ कवचꣳ च ददौ तस्मै जगन्-मङ्गल-मङ्गलम् । ध्यानꣳ च साम-वेदोक्तꣳ सर्व-पूजा-विधि-क्रमम् ॥२३॥ हरेर् दास्यꣳ च तद्-भक्तिर् गोलोक-वासम् ईप्सितम् । जन्म-द्वयान्तरे चैव कर्म-भोग-क्षये सति ॥२४॥ सुभद्र उवाच— सत्यꣳ कुरु महा-भाग वरꣳ मे यदि दास्यसि । वरꣳ वृणोमि तत् पश्चात् यन् मे मनसि वाञ्च्छितम् ॥२५॥ नारायणर्षिर् उवाच— ओꣳ सत्यꣳ वत्स दास्यामि वरꣳ वृणु यथेप्सितम् । ममाशक्यꣳ नास्ति किꣳचित् दाताहꣳ सर्व-सम्पदाम् ॥२६॥ सुभद्र उवाच— कण्ठे ते किꣳ च कवचꣳ कस्य वा सर्व-पूजितम् । अमूल्य-रत्न-गुटिका-युक्तꣳ च सुमनोहरम् ॥२७॥ कवचꣳ देहि मे देव स्व-सत्य-रक्षणꣳ कुरु । विप्रस्य वचनꣳ श्रुत्वा शुष्क-कण्ठौष्ठातालुकः ॥२८॥ वक्तुꣳ न शक्तस् तद् वाक्यꣳ दध्यौ कृष्ण-पदाम्बुजम् । प्रददौ गुटिकाꣳ तस्मै नोवाच कवचꣳ मुनिः ॥२९॥ तम् उवाच महर्षिश् च वितुष्टश् चोन्मनाः सुत । वत्स क्रोधो हि देवस्य वरꣳ तुल्यꣳ च वाञ्च्छितम् ॥३०॥ नारायणर्षिर् उवाच— त्रिꣳषत्-सहस्र-वर्षꣳ च भुङ्क्ष्व राज्यꣳ सुदुर्लभम् । लभस्व दुर्लभाꣳ लक्ष्मीꣳ मायया मोहितो भव ॥३१॥ मद्-इष्ट-देव-कवचꣳ गृहीतꣳ येन हेतुना । सप्त-कल्पान्त-जीवस्य परत्र च भविष्यति ॥३२॥ सुचिरेणैव कालेन गोलोकꣳ च प्रायस्यसि । परे मृकण्डु-पुत्रस् त्वꣳ मार्कण्डेयो भविष्यसि ॥३३॥ मया दत्तꣳ च कवचꣳ त्वाꣳ च रक्षति पुत्रक । तव कण्ठे स्थितिश् चाश्य प्रति जन्मनि जन्मनि ॥३४॥ पुनश् च गुटिका-युक्तꣳ कृत्वा च कवचꣳ मुनिः । गले दधार भक्त्या च तद्-भक्तो धर्म-नन्दनः ॥३५॥ वरꣳ दत्वा च स मुनिर् ययौ गेहꣳ स उन्मनाः । विप्राय कवचꣳ दत्वा नष्ट-वत्सा गौर् यथा ॥३६॥ भ्रात्रा नरेण पित्रा च धर्मेण च महात्मना । मात्रा मूर्त्या च पत्न्या च शान्त्या च भर्त्सितो मुनिः ॥३७॥ विप्रः सम्प्राप्य कवचꣳ मन्त्रꣳ कल्प-तरुꣳ परम् । सरोवरात् समुत्थाय प्रज्वलन् ब्रह्म-तेजसा ॥३८॥ क्षणꣳ तस्थौ सरस्-तीरे वट-मूले मनोहरे । जजाप परमꣳ मन्त्रꣳ सम्पूज्य जगद्-ईश्वरम् ॥३९॥ अथ तत्-तात-विप्रो हि समन्विष्य सुतꣳ चिरम् । गत्वा च स्व-गृहꣳ दुःखी शोकार्तः स रुरोद च ॥४०॥ समुद्यता तनुꣳ त्यक्तुꣳ तन्-माता पुत्र-वार्तया । न तत्याज तनुꣳ विप्रो दृष्ट्वा सुस्वप्नम् उत्तमम् ॥४१॥ विप्रो विप्रा गृहꣳ त्यक्त्वा पुत्रान्वेषण-पूर्वकम् । प्रययौ काननꣳ घोरꣳ सर्वैश् च बान्धवैः सहः ॥४२॥ सर्वꣳ वनꣳ समन्विष्य प्रययुस् ते सरोवरम् । ददृशुस् ते शिशुꣳ गृह्यꣳ सूर्याभꣳ वट-मूलके ॥४३॥ चुचुम्ब गण्डꣳ पुत्रस्य विप्रो विप्रा च सारदम् । आशिश्लेष क्रमेणैव माता तातः पुनः पुनः ॥४४॥ पुत्रश् च सर्व-वृत्तान्तꣳ कथयाम् आस सादरम् । श्रुत्वा पुत्रस्य विप्रश् च विप्रा बान्धवस् तथा ॥ ४५॥ ययुः सर्वे स्व-देशꣳ च परमाह्लाद-मानसाः । चन्द्र-भागाꣳ समुत्तीर्य विवेश नगरꣳ परम् ॥४६॥ नगर-स्थो नृपेन्द्रश् च दृष्ट्वा तेजस्विनꣳ शिशुम् । ददौ तस्मै स्व-कन्याꣳ च रत्नालङ्कार-भूषितम् ॥४७॥ युवतीꣳ सुन्दरीꣳ श्यामाꣳ तप्त-कञ्चन-सꣳनिभाम् । पति-व्रताꣳ महा-भागाꣳ सुन्दरीꣳ कमलाकलाꣳ ॥४८॥ गजेन्द्राणाꣳ सहस्रꣳ च प्रददौ यौतुकꣳ मुदा । अश्वानाꣳ दश-लक्षꣳ च रत्नानाꣳ च सहस्रकम् ॥४९॥ दासीनाꣳ निष्क-कण्ठीनाꣳ सौन्दरीणाꣳ सहस्रकम् । वस्त्र-रत्न-सहस्रꣳ च बहु-मूल्यꣳ सुदुर्लभम् ॥५०॥ दासानाꣳ च सहस्रꣳ च पदातीनाꣳ त्रि-लक्षकम् । दश-लक्षꣳ सुवर्णꣳ च रत्न-मालाꣳ सुदुर्लभाम् ॥५१॥ दत्वा तस्मै च कन्याꣳ च रुरोद च सभार्यकः । राजा च कन्यया सार्धꣳ प्रययौ विप्र-मन्दिरम् ॥५२॥ गत्वा चापि कियद् दूरꣳ ददर्श नगरꣳ नृपः । अतीव सुन्दरꣳ रम्यꣳ विजित्य चामरावतीम् ॥५३॥ शुद्ध-स्फटिक-सꣳकाशꣳ रत्न-सार-विनिर्मितम् । त्रि-कोटि-चट्टालिका-गेहꣳ नव-कोटि-सुमन्दिरम् ॥५४॥ सप्त-प्राकार-युक्तꣳ च परिखा-त्रय-सम्युक्तम् । दुर्लङ्घ्यम् अति-दुर्गम्यꣳ रिपूणाम् अपि पुत्रक ॥५५॥ शिशोश् च स्वाश्रमꣳ रम्यꣳ सद्-रत्न-सार-निर्मितम् । स्फुरत् वज्र-कपाटꣳ च रत्नेन्द्र-कलशान्वितम् ॥५६॥ सद्-रत्न-दर्पणाइर् दीपꣳ रत्न-कुम्भैर् विराजितम् । प्राङ्गणꣳ रत्न-साराढ्यꣳ रत्न-सोपान-शोभितम् ॥५७॥ मनोहरꣳ राज-मार्गꣳ सिन्दूरादि-परिष्कृतम् । प्राकारꣳ मणि-भूषाढ्यम् उच्चैर् आकाश-स्पर्शि च ॥५८॥ जगाम विस्मयꣳ राजा दृष्ट्वा नगरम् उत्तमम् । पित्रा मात्रा सह शिशुर् विस्मयꣳ च ययौ मुदा ॥५९॥ गजेन्द्राणाꣳ त्रि-लक्षꣳ च श्वानाꣳ शत-लक्षकम् । चतुर्-गुणꣳ पदातीनाम् आययुस् ते ऽप्य् अनुव्रजम् ॥६०॥ वारणेन्द्रꣳ पुरस् कृत्य वेश्याꣳ च नर्तकꣳ तथा । द्विजाꣳश् च पूर्ण-कुम्भाꣳश् च पति-पुत्रवतीꣳ सतीꣳ ॥६१॥ महा-पात्रः शिशुꣳ दृष्ट्वा गजेन्द्रोपरि-सꣳस्थितम् । मूर्ध्ना ननाम वेगेनाप्य् अवरुह्य गजाद् अपि ॥६२॥ शिशुꣳ प्रवेशयाꣳ आस रत्न-निर्माण-मन्दिरम् । रत्न-सिꣳहासनꣳ तस्मै प्रददौ सादरꣳ मुदा ॥६३॥ कन्या-दात्रे च पित्रे च मात्रे च सादरꣳ मुदा । रत्न-सिꣳःआसनꣳ रम्यꣳ प्रददौ पात्र एव च ॥६४॥ शिशुम् सिषेव पात्रश् च स्वयꣳ च श्वेत-चामरैः । दधार रत्न-छत्रꣳ च हीराहार-परिष्कृतम् ॥६५॥ उवास स स-भार्याꣳ च सुधर्म्याꣳ महेन्द्रवत् । श्वसुरश् च ययौ गेहꣳ शिशुना च पुरस्कृतः ॥६६॥ त्रिꣳशत्-सहस्र-वर्षꣳ च राजा राज्यꣳ चकार सः । कालान्तरे तत्-पिता च वने व्याघ्रेण भक्षितः ॥६७॥ पति-व्रता महा-भागा माता सह-मृता सुत । रत्न-यानेन रम्येण स-स्त्रीकः कृष्ण-मन्दिरम् ॥६८॥ प्रययौ सादरꣳ विप्रः कृष्ण-नैवेद्य-भक्षणात् । तद्-अस्थि भुक्त्वा व्याघ्रश् च पूतः सद्यश् च साꣳप्रतम् ॥६९॥ ताभ्याꣳ सार्धꣳ च प्रययौ गोलोकꣳ सुमनोहरम् । शिशुर् देहꣳ परित्यज्य हिमाद्रौ स्वर्-णदी-तटे ॥७०॥ दत्वा पुत्राय राज्यꣳ च स्वर्गाद् अपि सुदुर्लभम् । मृकण्डु-पत्नी-गर्भे च लेभे जन्म स्व-कर्मणा ॥७१॥ मार्कण्डेयो मुनि-श्रेष्ठो बभूव पर-जन्मनि । सप्त-कल्पान्त-जीवी च नारायण-वरेण सः ॥७२॥ बभूव साꣳप्रतꣳ विप्रः कृष्ण-नैवेद्य-भक्षणात् । श्व-भक्षितꣳ च नैवेद्यꣳ भुक्त्वा चेद् ईदृशी गतिः । अकामतश् चाप्य् अज्ञातो जीर्ण-मार्ग-स्थितꣳ सुत ॥७३॥ यो भक्षेत् कामतो ज्ञातो नित्यꣳ नैवेद्यम् ईप्सितम् । न जानन्ति गतिस् तस्य वेदाश् चत्वार एव च ॥७४॥ इति ते कथितꣳ ब्रह्मन्न् इतिहासꣳ पुरातनम् । आश्चर्यꣳ मधुरꣳ रम्यꣳ किꣳ भूयः श्रोतुम् इच्छसि ॥७५॥ श्री-नारद उवाच— श्रुतꣳ नैवेद्य-माहात्म्यम् अतीव सुमनोहरम् । ईश्वरस्यापि हे तात कृष्णस्य परमात्मनः ॥७६॥ अधुना श्रोतुम् इच्छामि स्वात्म-सन्देह-भञ्जनम् । नारायणर्षेर् कण्ठे च कवचꣳ तस्य तद् वद ॥७७॥ अथ कवच-प्रश्नः सनत्-कुमार उवाच— ममाप्य् अस्तीति सन्देहो वचने प्रपितामह । कस्य तत् कवचꣳ ब्रह्मन्न् इदꣳ वक्तुꣳ त्वम् अर्हसि ॥७८॥ स पिता स गुरुः स्वच्छः करोति भ्रम-भञ्जनम् । शीघ्रꣳ ब्रूहि महा-भाग नारदꣳ माꣳ सुत-प्रिय ॥७९॥ पुत्रयोश् च वचः श्रुत्वा शुष्क-कण्ठौष्ठतालुकः । उवाच वचनꣳ ब्रह्मा स्मरन् कृष्ण-पदाम्बुजम् ॥८०॥ ब्रह्मोवाच— नारायणेन मुनिना जगन्-मङ्गल-मङ्गलम् । विप्राय कवचꣳ दत्तम् ध्यानꣳ च पर्मात्मनः ॥८१॥ तद् ब्रवीमि महा-भाग त्वाम् एव नारदꣳ प्रति । कण्ठ-स्थꣳ कवचꣳ वक्तुꣳ नैव शक्नोमि साꣳप्रतम् ॥८२॥ मत्-कण्ठे कवचꣳ यस्य गोपनीयꣳ सुदुर्लभम् । नारायणर्षि-कण्ठे च तद् एव परमाद्भुतम् ॥८३॥ तद् एव धर्म-कण्ठे च नरस्य च महात्मनः । अगस्त्यस्य च कण्ठे च लोमशस्य महा-मुनेः ॥८४॥ तुलस्याश् चापि सꣳज्ञायाः सावित्र्याश् चापि पुत्रक । अन्येषाꣳ च भाग्यवताꣳ भारते च सुदुर्लभे ॥८५॥ नारद उवाच— पश्चात् श्रोष्यामि कवचꣳ जगन्-मङ्गल-मङ्गलम् । ध्यानꣳ पूजाꣳ विधानꣳ च कृष्णस्य परमात्मनः ॥८६॥ आदौ कथय भद्रꣳ ते परꣳ परम-भद्रकम् । सुभद्र-प्राप्तꣳ कवचꣳ माहात्म्यꣳ यस्य दुर्लभम् ॥८७॥ ब्रह्मोवाच— सुभद्र-प्राप्तꣳ कवचꣳ पश्चात् श्रोष्यसि पुत्रक । शङ्करस्य मुखाद् विप्र स्व-गुरोर् ज्ञानिनस् तथा ॥८८॥ इति श्री-नारद-पञ्च-रात्रे ज्ञानामृत-सारे ब्रह्मा-नारद-सꣳवादे प्रथमैक-रात्रे कवच-प्रश्नो नाम चतुर्थो ऽध्यायः ॥४॥ …

caturtho 'dhyāyaḥ brahmovāca— brāhmaṇasya stavaṁ śrutvā parituṣṭo janārdanaḥ | kṛpāṁ cakāra bhagavān bhakteśo bhakta-vatsalaḥ ||1|| etasminn antare tatra bhagavān nanda-nandanaḥ | nārāyaṇarṣiḥ kṛpayā cājagāma sarovaram ||2|| dadarśa brāhmaṇa-vaṭuṁ tam eva muni-puṅgavam | tejasā sukha-dṛśyena sundaraṁ sumanoharam ||3|| pīta-vastra-parīdhānaṁ navīna-jalada-prabham | candanokṣita-sarvāṅgaṁ vana-mālā-vibhūṣitam ||4|| prasanna-vadanaṁ śuddhaṁ sasmitaṁ sarva-pūjitam | vibhāntaṁ ca japantaṁ śuddha-sphaṭika-mālayā ||5|| dṛṣṭvā nanāma sahasā śirasā vipra-puṅgavaḥ | śubhāśiṣaṁ dadau tasmai datvā śirasi hastakam ||6|| tam uvāca muni-śreṣṭhaḥ kṛpayā dīna-vatsalaḥ | hitaṁ tathyaṁ nīti-sāraṁ pariṇāma-sukhāvaham ||7|| śrī-nārāyaṇarṣir uvāca— aye vipra mahā-bhāga saphalaṁ jīvanaṁ tava | yasmin kule ca jāto 'si tad-dhanyaṁ supraśaṁsitam ||8|| bhaja tvaṁ paramānandaṁ sānandaṁ nanda-nandanam | dhruvaṁ yāsyasi golokaṁ paramānandam īpsitam ||9|| tat kulaṁ pāvanaṁ dhanyaṁ yaśasyaṁ ca nirāpadam | yasmin svayaṁ bhavān jātaḥ puṇyaḥ kṛṣṇa-parāyaṇaḥ ||10|| naivedyaṁ patitaṁ mārge jīrnaṁ śvāpada-bhakṣitam | bhuktvā tavaiṣā buddhiś ca kṛṣṇa-bhaktir babhūva ca ||11|| kṛṣṇa-naivedya-māhātmyaṁ ko vatsa kathituṁ kṣamaḥ | yad vaktuṁ na hi śaktāś ca vedāś catvāra eva ca ||12|| varaṁ vṛṇuṣva bhadraṁ te subhadra dvija-puṅgava | sarvaṁ dātum ahaṁ śakto yat te manasi vāñcchitam ||13|| nārāyaṇa-vacaḥ śrutvā tam uvāca śiṣuḥ svayam | punaḥ kampita-sarvāṅgaḥ sāśru-netraḥ puṭāñjaliḥ ||14|| subhadra uvāca— dehi me kṛṣṇa-pādābje dṛḍhaṁ bhaktiṁ sudurlabham | tad-dāsyaṁ tat-pade vāsaṁ jarā-mṛtyu-haraṁ param ||15|| anyaṁ varaṁ na gṛhṇāmi na me kiṁcit prayojanam | nāhaṁ varārthī kāmī ca rāgī vetana-bhug yathā ||16|| nārāyaṇarṣir uvāca— śrī-kṛṣṇo yasya bhaktiś ca tasyātra kiṁ sudurlabham | aṇimādika-dva-triṁśat-siddhiḥ kara-tale parā ||17|| nirvikalpo dadāty asya naiva gṛhṇāti vaiṣṇavaḥ | animittāṁ harer bhaktiṁ bhaktā vāñcchanti santatam ||18|| gṛhāṇa mantraṁ kṛṣṇasya paraṁ kalpa-taruṁ varam | bhaktidaṁ dāsyadaṁ śuddhaṁ karma-mūla-nikṛntanam ||19|| lakṣmīr māyā-kāma-bījaṁ ṅe 'ntaṁ kṛṣṇa-padaṁ tathā | vahni-jāyānta-mantraṁ ca mantra-rājaṁ manoharam ||20|| ity evam uktvā tat-karṇe kathayām āsa dakṣiṇe | vāra-trayaṁ muni-śreṣṭhaḥ śuddha-bhāvena putraka ||21|| yena stotreṇa tuṣṭāva subhadraḥ parameśvaram | ājñāṁ cakāra sa ṛṣis tad eva paṭhituṁ mudā ||22|| kavacaṁ ca dadau tasmai jagan-maṅgala-maṅgalam | dhyānaṁ ca sāma-vedoktaṁ sarva-pūjā-vidhi-kramam ||23|| harer dāsyaṁ ca tad-bhaktir goloka-vāsam īpsitam | janma-dvayāntare caiva karma-bhoga-kṣaye sati ||24|| subhadra uvāca— satyaṁ kuru mahā-bhāga varaṁ me yadi dāsyasi | varaṁ vṛṇomi tat paścāt yan me manasi vāñcchitam ||25|| nārāyaṇarṣir uvāca— oṁ satyaṁ vatsa dāsyāmi varaṁ vṛṇu yathepsitam | mamāśakyaṁ nāsti kiṁcit dātāhaṁ sarva-sampadām ||26|| subhadra uvāca— kaṇṭhe te kiṁ ca kavacaṁ kasya vā sarva-pūjitam | amūlya-ratna-guṭikā-yuktaṁ ca sumanoharam ||27|| kavacaṁ dehi me deva sva-satya-rakṣaṇaṁ kuru | viprasya vacanaṁ śrutvā śuṣka-kaṇṭhauṣṭhātālukaḥ ||28|| vaktuṁ na śaktas tad vākyaṁ dadhyau kṛṣṇa-padāmbujam | pradadau guṭikāṁ tasmai novāca kavacaṁ muniḥ ||29|| tam uvāca maharṣiś ca vituṣṭaś conmanāḥ suta | vatsa krodho hi devasya varaṁ tulyaṁ ca vāñcchitam ||30|| nārāyaṇarṣir uvāca— triṁṣat-sahasra-varṣaṁ ca bhuṅkṣva rājyaṁ sudurlabham | labhasva durlabhāṁ lakṣmīṁ māyayā mohito bhava ||31|| mad-iṣṭa-deva-kavacaṁ gṛhītaṁ yena hetunā | sapta-kalpānta-jīvasya paratra ca bhaviṣyati ||32|| sucireṇaiva kālena golokaṁ ca prāyasyasi | pare mṛkaṇḍu-putras tvaṁ mārkaṇḍeyo bhaviṣyasi ||33|| mayā dattaṁ ca kavacaṁ tvāṁ ca rakṣati putraka | tava kaṇṭhe sthitiś cāśya prati janmani janmani ||34|| punaś ca guṭikā-yuktaṁ kṛtvā ca kavacaṁ muniḥ | gale dadhāra bhaktyā ca tad-bhakto dharma-nandanaḥ ||35|| varaṁ datvā ca sa munir yayau gehaṁ sa unmanāḥ | viprāya kavacaṁ datvā naṣṭa-vatsā gaur yathā ||36|| bhrātrā nareṇa pitrā ca dharmeṇa ca mahātmanā | mātrā mūrtyā ca patnyā ca śāntyā ca bhartsito muniḥ ||37|| vipraḥ samprāpya kavacaṁ mantraṁ kalpa-taruṁ param | sarovarāt samutthāya prajvalan brahma-tejasā ||38|| kṣaṇaṁ tasthau saras-tīre vaṭa-mūle manohare | jajāpa paramaṁ mantraṁ sampūjya jagad-īśvaram ||39|| atha tat-tāta-vipro hi samanviṣya sutaṁ ciram | gatvā ca sva-gṛhaṁ duḥkhī śokārtaḥ sa ruroda ca ||40|| samudyatā tanuṁ tyaktuṁ tan-mātā putra-vārtayā | na tatyāja tanuṁ vipro dṛṣṭvā susvapnam uttamam ||41|| vipro viprā gṛhaṁ tyaktvā putrānveṣaṇa-pūrvakam | prayayau kānanaṁ ghoraṁ sarvaiś ca bāndhavaiḥ sahaḥ ||42|| sarvaṁ vanaṁ samanviṣya prayayus te sarovaram | dadṛśus te śiśuṁ gṛhyaṁ sūryābhaṁ vaṭa-mūlake ||43|| cucumba gaṇḍaṁ putrasya vipro viprā ca sāradam | āśiśleṣa krameṇaiva mātā tātaḥ punaḥ punaḥ ||44|| putraś ca sarva-vṛttāntaṁ kathayām āsa sādaram | śrutvā putrasya vipraś ca viprā bāndhavas tathā || 45|| yayuḥ sarve sva-deśaṁ ca paramāhlāda-mānasāḥ | candra-bhāgāṁ samuttīrya viveśa nagaraṁ param ||46|| nagara-stho nṛpendraś ca dṛṣṭvā tejasvinaṁ śiśum | dadau tasmai sva-kanyāṁ ca ratnālaṅkāra-bhūṣitam ||47|| yuvatīṁ sundarīṁ śyāmāṁ tapta-kañcana-saṁnibhām | pati-vratāṁ mahā-bhāgāṁ sundarīṁ kamalākalāṁ ||48|| gajendrāṇāṁ sahasraṁ ca pradadau yautukaṁ mudā | aśvānāṁ daśa-lakṣaṁ ca ratnānāṁ ca sahasrakam ||49|| dāsīnāṁ niṣka-kaṇṭhīnāṁ saundarīṇāṁ sahasrakam | vastra-ratna-sahasraṁ ca bahu-mūlyaṁ sudurlabham ||50|| dāsānāṁ ca sahasraṁ ca padātīnāṁ tri-lakṣakam | daśa-lakṣaṁ suvarṇaṁ ca ratna-mālāṁ sudurlabhām ||51|| datvā tasmai ca kanyāṁ ca ruroda ca sabhāryakaḥ | rājā ca kanyayā sārdhaṁ prayayau vipra-mandiram ||52|| gatvā cāpi kiyad dūraṁ dadarśa nagaraṁ nṛpaḥ | atīva sundaraṁ ramyaṁ vijitya cāmarāvatīm ||53|| śuddha-sphaṭika-saṁkāśaṁ ratna-sāra-vinirmitam | tri-koṭi-caṭṭālikā-gehaṁ nava-koṭi-sumandiram ||54|| sapta-prākāra-yuktaṁ ca parikhā-traya-samyuktam | durlaṅghyam ati-durgamyaṁ ripūṇām api putraka ||55|| śiśoś ca svāśramaṁ ramyaṁ sad-ratna-sāra-nirmitam | sphurat vajra-kapāṭaṁ ca ratnendra-kalaśānvitam ||56|| sad-ratna-darpaṇāir dīpaṁ ratna-kumbhair virājitam | prāṅgaṇaṁ ratna-sārāḍhyaṁ ratna-sopāna-śobhitam ||57|| manoharaṁ rāja-mārgaṁ sindūrādi-pariṣkṛtam | prākāraṁ maṇi-bhūṣāḍhyam uccair ākāśa-sparśi ca ||58|| jagāma vismayaṁ rājā dṛṣṭvā nagaram uttamam | pitrā mātrā saha śiśur vismayaṁ ca yayau mudā ||59|| gajendrāṇāṁ tri-lakṣaṁ ca śvānāṁ śata-lakṣakam | catur-guṇaṁ padātīnām āyayus te 'py anuvrajam ||60|| vāraṇendraṁ puras kṛtya veśyāṁ ca nartakaṁ tathā | dvijāṁś ca pūrṇa-kumbhāṁś ca pati-putravatīṁ satīṁ ||61|| mahā-pātraḥ śiśuṁ dṛṣṭvā gajendropari-saṁsthitam | mūrdhnā nanāma vegenāpy avaruhya gajād api ||62|| śiśuṁ praveśayāṁ āsa ratna-nirmāṇa-mandiram | ratna-siṁhāsanaṁ tasmai pradadau sādaraṁ mudā ||63|| kanyā-dātre ca pitre ca mātre ca sādaraṁ mudā | ratna-siṁḥāsanaṁ ramyaṁ pradadau pātra eva ca ||64|| śiśum siṣeva pātraś ca svayaṁ ca śveta-cāmaraiḥ | dadhāra ratna-chatraṁ ca hīrāhāra-pariṣkṛtam ||65|| uvāsa sa sa-bhāryāṁ ca sudharmyāṁ mahendravat | śvasuraś ca yayau gehaṁ śiśunā ca puraskṛtaḥ ||66|| triṁśat-sahasra-varṣaṁ ca rājā rājyaṁ cakāra saḥ | kālāntare tat-pitā ca vane vyāghreṇa bhakṣitaḥ ||67|| pati-vratā mahā-bhāgā mātā saha-mṛtā suta | ratna-yānena ramyeṇa sa-strīkaḥ kṛṣṇa-mandiram ||68|| prayayau sādaraṁ vipraḥ kṛṣṇa-naivedya-bhakṣaṇāt | tad-asthi bhuktvā vyāghraś ca pūtaḥ sadyaś ca sāṁpratam ||69|| tābhyāṁ sārdhaṁ ca prayayau golokaṁ sumanoharam | śiśur dehaṁ parityajya himādrau svar-ṇadī-taṭe ||70|| datvā putrāya rājyaṁ ca svargād api sudurlabham | mṛkaṇḍu-patnī-garbhe ca lebhe janma sva-karmaṇā ||71|| mārkaṇḍeyo muni-śreṣṭho babhūva para-janmani | sapta-kalpānta-jīvī ca nārāyaṇa-vareṇa saḥ ||72|| babhūva sāṁprataṁ vipraḥ kṛṣṇa-naivedya-bhakṣaṇāt | śva-bhakṣitaṁ ca naivedyaṁ bhuktvā ced īdṛśī gatiḥ | akāmataś cāpy ajñāto jīrṇa-mārga-sthitaṁ suta ||73|| yo bhakṣet kāmato jñāto nityaṁ naivedyam īpsitam | na jānanti gatis tasya vedāś catvāra eva ca ||74|| iti te kathitaṁ brahmann itihāsaṁ purātanam | āścaryaṁ madhuraṁ ramyaṁ kiṁ bhūyaḥ śrotum icchasi ||75|| śrī-nārada uvāca— śrutaṁ naivedya-māhātmyam atīva sumanoharam | īśvarasyāpi he tāta kṛṣṇasya paramātmanaḥ ||76|| adhunā śrotum icchāmi svātma-sandeha-bhañjanam | nārāyaṇarṣer kaṇṭhe ca kavacaṁ tasya tad vada ||77|| atha kavaca-praśnaḥ sanat-kumāra uvāca— mamāpy astīti sandeho vacane prapitāmaha | kasya tat kavacaṁ brahmann idaṁ vaktuṁ tvam arhasi ||78|| sa pitā sa guruḥ svacchaḥ karoti bhrama-bhañjanam | śīghraṁ brūhi mahā-bhāga nāradaṁ māṁ suta-priya ||79|| putrayoś ca vacaḥ śrutvā śuṣka-kaṇṭhauṣṭhatālukaḥ | uvāca vacanaṁ brahmā smaran kṛṣṇa-padāmbujam ||80|| brahmovāca— nārāyaṇena muninā jagan-maṅgala-maṅgalam | viprāya kavacaṁ dattam dhyānaṁ ca parmātmanaḥ ||81|| tad bravīmi mahā-bhāga tvām eva nāradaṁ prati | kaṇṭha-sthaṁ kavacaṁ vaktuṁ naiva śaknomi sāṁpratam ||82|| mat-kaṇṭhe kavacaṁ yasya gopanīyaṁ sudurlabham | nārāyaṇarṣi-kaṇṭhe ca tad eva paramādbhutam ||83|| tad eva dharma-kaṇṭhe ca narasya ca mahātmanaḥ | agastyasya ca kaṇṭhe ca lomaśasya mahā-muneḥ ||84|| tulasyāś cāpi saṁjñāyāḥ sāvitryāś cāpi putraka | anyeṣāṁ ca bhāgyavatāṁ bhārate ca sudurlabhe ||85|| nārada uvāca— paścāt śroṣyāmi kavacaṁ jagan-maṅgala-maṅgalam | dhyānaṁ pūjāṁ vidhānaṁ ca kṛṣṇasya paramātmanaḥ ||86|| ādau kathaya bhadraṁ te paraṁ parama-bhadrakam | subhadra-prāptaṁ kavacaṁ māhātmyaṁ yasya durlabham ||87|| brahmovāca— subhadra-prāptaṁ kavacaṁ paścāt śroṣyasi putraka | śaṅkarasya mukhād vipra sva-guror jñāninas tathā ||88|| iti śrī-nārada-pañca-rātre jñānāmṛta-sāre brahmā-nārada-saṁvāde prathamaika-rātre kavaca-praśno nāma caturtho 'dhyāyaḥ ||4|| …