Chapter 15

पञ्चदशो ऽध्यायः गते नियमिते काले गन्धर्वश् चोपवर्हणः । स्व-योगेन जहौ देहꣳ भारते प्राक्तनाद् अहो ॥१॥ स जज्ञे शुद्र-योनौ च पितुः शापेन च दैवतः । विष्णु-प्रसादꣳ भुक्त्वा च बभूव ब्रह्मणः सुतः ॥२॥ विमुक्तस् तात-शापेन सम्प्राप्य ज्ञानम् उत्तमम् । प्रति-जन्म-स्मृतिस् तस्य कृष्ण-मन्त्र-प्रसादतः ॥३॥ पितुः सकाशाद् आगत्य सम्प्राप चन्द्र-शेखरात् । श्री-कृष्ण-मन्त्रम् अतुलꣳ स्वर्ग-मन्दाकिनी-तटे ॥४॥ स्वर्ग-मन्दाकिनी-तीराद् गुरुणा शङ्करेण च । सहितः प्रययौ तूर्णꣳ पार्वती-सन्निधानतः ॥५॥ उवास तत्र शम्भुश् च नारदश् च महा-मुनिः । पार्वती भद्र-काली स्कन्दो गण-पतिः स्वयम् ॥६॥ महा-कालश् च नन्दी च वीर-भद्रः प्रतापवान् । सिद्धा महर्षयश् च मुनयः सन्कादयः ॥७॥ योगीन्द्रा ज्ञानिनः सर्वे समूचुः शम्भु-सꣳसदि । यत् स्तोत्रꣳ कवचꣳ ध्यानꣳ सुभद्राय च कानने ॥८॥ नारायणर्षि-भगवान् ब्राह्मणाय ददौ पुरा । पूजा-विधानꣳ यद् यच् च पुरश्-चरण-पूर्वकम् ॥९॥ तद् एव भगवान् शम्भुः प्रददौ नारदाय च । उवाच शम्भुꣳ देवर्षिर् योगिनाꣳ च गुरोर् गुरुम् । पार्वती-सन्निधौ तत्र नारदश् च महा-मुनिः ॥१०॥ भगवन् सर्व-धर्म-ज्ञ सर्व-ज्ञ सर्व-कारण । सद् यत् पृष्टꣳ मया पूर्वꣳ तन् माꣳ व्याख्यातुम् अर्हसि ॥११॥ यद् यत् पृष्टꣳ त्वया ब्रह्मन् प्रत्येकꣳ च क्रमेण च । पुनः प्रश्नꣳ कुरु मुने शृण्वन्तु मत्-सभासदः ॥१२॥ आध्यात्मिकꣳ च यज् ज्ञानꣳ वेदानाꣳ सारम् उत्तमम् । ज्ञानꣳ ज्ञानिषु सारꣳ यत् कृष्ण-भक्ति-प्रदꣳ शुभꣳ ॥१३॥ निर्वाण-मुक्तिदꣳ ज्ञानꣳ कर्म-मूल-निकृन्तनम् । तत्-सिद्धि-योगान् मुक्तिश् च योगिनाम् अपि वाञ्च्छितम् ॥१४॥ सꣳसार-विषयꣳ ज्ञानꣳ शश्वत् सम्मोह-वेष्टितम् । आश्रमाणाꣳ समाचारꣳ तेषाꣳ धर्म-परिष्कृतम् ॥१५॥ चतुर्णाꣳ वर्णनाꣳ विधानाꣳ महेश्वर । भिक्षूणाꣳ वैष्णवानाꣳ च यतीनाꣳ ब्रह्म-चारिणाम् ॥१६॥ वान-प्रस्थाश्रमाणाꣳ च पण्डितानाꣳ तथैव च । पति-व्रतानाꣳ यद् यच् च श्री-कृष्ण-पूजनꣳ च यत् ॥१७॥ यत् स्तोत्रꣳ कवचꣳ मन्त्रꣳ पुरश्-चरणम् ईप्सितम् । सार्वाह्निकम् अभीष्टꣳ च विपाकꣳ कर्म-जीविनाम् ॥१८॥ सꣳसार-वासना-बद्धꣳ लक्षणꣳ प्रकृतीशयोः । तयोः परꣳ वा यद् ब्रह्म तस्यावतार-वर्णनम् ॥१९॥ कस् तत् कलावतीर्णश् च कस् तद्-अꣳशश् तथैव च । परिपूर्णतमः कश् च कः पूर्णः कः कलाꣳशकः ॥२०॥ कस्य वाराधने शम्भो किꣳ फलꣳ किꣳ यशस् तथा । अङ्गाङ्गिनोर् भेद-फलꣳ विस्तीर्णꣳ निरपेक्षकम् ॥२१॥ नारायणर्षि-कवचꣳ सुभद्र-ब्राह्मणाय च । यद् दत्तꣳ किꣳ तद् देवेश तद्-आराध्यश् च कः सुरः ॥२२॥ अति-सꣳगोपनीयꣳ च कवचꣳ परमाद्भुतम् । सुदुर्लभꣳ च विश्वेषु नोक्तꣳ माꣳ ब्रह्मणा पुरा ॥२३॥ सनत्-कुमारो जानाति नोक्तꣳ तेन पुरा च माम् । मया ज्ञानम् अनापृष्टꣳ यद् यज् जानासि मङ्गलम् ॥२४॥ वेद-सारम् अनुपमꣳ कर्म-मूल-निकृन्तनम् । तन् मे कथय भद्रेश माम् एवानुग्रहꣳ कुरु ॥२५॥ अपूर्वꣳ राधिकाख्यानꣳ वेदेषु च सुदुर्लभम् । पुराणेष्व् इतिहासे च वेदाङ्गेषु सुदुर्लभम् ॥२६॥ गुरोश् च ज्ञानोदिगरणात् ज्ञानꣳ स्यान् मन्त्र-तन्त्रयोः । तत् तन्तꣳ स च मन्त्रः स्यात् कृष्ण-भक्तिर् यतो भवेत् ॥२७॥ ज्ञानꣳ स्याद् विदुषाꣳ किꣳचिद् वेद-व्याख्यानतः प्रभो । वेद-कारण-पूज्यश् त्वꣳ ज्ञानाधिष्ठातृ-देवता ॥२८॥ तस्माद् भवान् परꣳ ज्ञानꣳ वद वेद-विदाꣳ वर । माꣳ भक्तम् अनुरक्तꣳ च शरणागतम् ईश्वर ॥२९॥ नारदस्य वचः श्रुत्वा योगिनाꣳ च गुरोर् गुरुः । भगवत्या सहालोच्य ज्ञानꣳ वक्तुꣳ समुद्यतः ॥३०॥ इत्य् एवꣳ कथितꣳ सर्वꣳ पूर्वाख्यानꣳ मनोहरम् । हरि-भक्ति-प्रदꣳ सर्वꣳ कर्म-मूल-निकृन्तनम् ॥३१॥ इति श्री-नारद-पञ्च-रात्रे ज्ञानामृत-सारे प्रथमैक-रात्रे पञ्चदशो ऽध्यायः ॥१५॥ समाप्तश् चेदꣳ नारद-पञ्च-रात्रैक-रात्रम् … द्वितीय-रात्रे

pañcadaśo 'dhyāyaḥ gate niyamite kāle gandharvaś copavarhaṇaḥ | sva-yogena jahau dehaṁ bhārate prāktanād aho ||1|| sa jajñe śudra-yonau ca pituḥ śāpena ca daivataḥ | viṣṇu-prasādaṁ bhuktvā ca babhūva brahmaṇaḥ sutaḥ ||2|| vimuktas tāta-śāpena samprāpya jñānam uttamam | prati-janma-smṛtis tasya kṛṣṇa-mantra-prasādataḥ ||3|| pituḥ sakāśād āgatya samprāpa candra-śekharāt | śrī-kṛṣṇa-mantram atulaṁ svarga-mandākinī-taṭe ||4|| svarga-mandākinī-tīrād guruṇā śaṅkareṇa ca | sahitaḥ prayayau tūrṇaṁ pārvatī-sannidhānataḥ ||5|| uvāsa tatra śambhuś ca nāradaś ca mahā-muniḥ | pārvatī bhadra-kālī skando gaṇa-patiḥ svayam ||6|| mahā-kālaś ca nandī ca vīra-bhadraḥ pratāpavān | siddhā maharṣayaś ca munayaḥ sankādayaḥ ||7|| yogīndrā jñāninaḥ sarve samūcuḥ śambhu-saṁsadi | yat stotraṁ kavacaṁ dhyānaṁ subhadrāya ca kānane ||8|| nārāyaṇarṣi-bhagavān brāhmaṇāya dadau purā | pūjā-vidhānaṁ yad yac ca puraś-caraṇa-pūrvakam ||9|| tad eva bhagavān śambhuḥ pradadau nāradāya ca | uvāca śambhuṁ devarṣir yogināṁ ca guror gurum | pārvatī-sannidhau tatra nāradaś ca mahā-muniḥ ||10|| bhagavan sarva-dharma-jña sarva-jña sarva-kāraṇa | sad yat pṛṣṭaṁ mayā pūrvaṁ tan māṁ vyākhyātum arhasi ||11|| yad yat pṛṣṭaṁ tvayā brahman pratyekaṁ ca krameṇa ca | punaḥ praśnaṁ kuru mune śṛṇvantu mat-sabhāsadaḥ ||12|| ādhyātmikaṁ ca yaj jñānaṁ vedānāṁ sāram uttamam | jñānaṁ jñāniṣu sāraṁ yat kṛṣṇa-bhakti-pradaṁ śubhaṁ ||13|| nirvāṇa-muktidaṁ jñānaṁ karma-mūla-nikṛntanam | tat-siddhi-yogān muktiś ca yoginām api vāñcchitam ||14|| saṁsāra-viṣayaṁ jñānaṁ śaśvat sammoha-veṣṭitam | āśramāṇāṁ samācāraṁ teṣāṁ dharma-pariṣkṛtam ||15|| caturṇāṁ varṇanāṁ vidhānāṁ maheśvara | bhikṣūṇāṁ vaiṣṇavānāṁ ca yatīnāṁ brahma-cāriṇām ||16|| vāna-prasthāśramāṇāṁ ca paṇḍitānāṁ tathaiva ca | pati-vratānāṁ yad yac ca śrī-kṛṣṇa-pūjanaṁ ca yat ||17|| yat stotraṁ kavacaṁ mantraṁ puraś-caraṇam īpsitam | sārvāhnikam abhīṣṭaṁ ca vipākaṁ karma-jīvinām ||18|| saṁsāra-vāsanā-baddhaṁ lakṣaṇaṁ prakṛtīśayoḥ | tayoḥ paraṁ vā yad brahma tasyāvatāra-varṇanam ||19|| kas tat kalāvatīrṇaś ca kas tad-aṁśaś tathaiva ca | paripūrṇatamaḥ kaś ca kaḥ pūrṇaḥ kaḥ kalāṁśakaḥ ||20|| kasya vārādhane śambho kiṁ phalaṁ kiṁ yaśas tathā | aṅgāṅginor bheda-phalaṁ vistīrṇaṁ nirapekṣakam ||21|| nārāyaṇarṣi-kavacaṁ subhadra-brāhmaṇāya ca | yad dattaṁ kiṁ tad deveśa tad-ārādhyaś ca kaḥ suraḥ ||22|| ati-saṁgopanīyaṁ ca kavacaṁ paramādbhutam | sudurlabhaṁ ca viśveṣu noktaṁ māṁ brahmaṇā purā ||23|| sanat-kumāro jānāti noktaṁ tena purā ca mām | mayā jñānam anāpṛṣṭaṁ yad yaj jānāsi maṅgalam ||24|| veda-sāram anupamaṁ karma-mūla-nikṛntanam | tan me kathaya bhadreśa mām evānugrahaṁ kuru ||25|| apūrvaṁ rādhikākhyānaṁ vedeṣu ca sudurlabham | purāṇeṣv itihāse ca vedāṅgeṣu sudurlabham ||26|| guroś ca jñānodigaraṇāt jñānaṁ syān mantra-tantrayoḥ | tat tantaṁ sa ca mantraḥ syāt kṛṣṇa-bhaktir yato bhavet ||27|| jñānaṁ syād viduṣāṁ kiṁcid veda-vyākhyānataḥ prabho | veda-kāraṇa-pūjyaś tvaṁ jñānādhiṣṭhātṛ-devatā ||28|| tasmād bhavān paraṁ jñānaṁ vada veda-vidāṁ vara | māṁ bhaktam anuraktaṁ ca śaraṇāgatam īśvara ||29|| nāradasya vacaḥ śrutvā yogināṁ ca guror guruḥ | bhagavatyā sahālocya jñānaṁ vaktuṁ samudyataḥ ||30|| ity evaṁ kathitaṁ sarvaṁ pūrvākhyānaṁ manoharam | hari-bhakti-pradaṁ sarvaṁ karma-mūla-nikṛntanam ||31|| iti śrī-nārada-pañca-rātre jñānāmṛta-sāre prathamaika-rātre pañcadaśo 'dhyāyaḥ ||15|| samāptaś cedaṁ nārada-pañca-rātraika-rātram … dvitīya-rātre