वर्णानामर्थसंघानां रसानां छन्दसामपि।
मङ्गलानां च कर्त्तारौ वन्दे वाणीविनायकौ।।1।।
भवानीशङ्करौ वन्दे श्रद्धाविश्वासरूपिणौ।
याभ्यां विना न पश्यन्ति सिद्धाःस्वान्तःस्थमीश्वरम्।।2।।
वन्दे बोधमयं नित्यं गुरुं शङ्कररूपिणम्।
यमाश्रितो हि वक्रोऽपि चन्द्रः सर्वत्र वन्द्यते।।3।।
सीतारामगुणग्रामपुण्यारण्यविहारिणौ।
वन्दे विशुद्धविज्ञानौ कबीश्वरकपीश्वरौ।।4।।
उद्भवस्थितिसंहारकारिणीं क्लेशहारिणीम्।
सर्वश्रेयस्करीं सीतां नतोऽहं रामवल्लभाम्।।5।।
यन्मायावशवर्तिं विश्वमखिलं ब्रह्मादिदेवासुरा
यत्सत्वादमृषैव भाति सकलं रज्जौ यथाहेर्भ्रमः।
यत्पादप्लवमेकमेव हि भवाम्भोधेस्तितीर्षावतां
वन्देऽहं तमशेषकारणपरं रामाख्यमीशं हरिम्।।6।।
नानापुराणनिगमागमसम्मतं यद्
रामायणे निगदितं क्वचिदन्यतोऽपि।
स्वान्तःसुखाय तुलसी रघुनाथगाथा-
भाषानिबन्धमतिमञ्जुलमातनोति।।7।।
Varnaanaamarthasanghaanaan rasaanaan chhandasaamapi
Mangalaanaan cha karttaarau vande vaaneevinaayakau (1)
Bhavaaneeshangkarau vande shraddhaavishvaasaroopinau
Yaabhyaan vinaa na pashyanti siddhaahsvaantahsthameeshvaram (2)
Vande bodhamayan nityan gurun shangkararoopinam
Yamaashrito hi vakro'pi chandrah sarvatr vandyate (3)
Seetaaraamagunagraamapunyaaranyavihaarinau
Vande vishuddhavijnyaanau kabeeshvarakapeeshvarau (4)
Udbhavasthitisanhaarakaarineen kleshahaarineem
Sarvashreyaskareen seetaan nato'han raamavallabhaam (5)
Yanmaayaavashavartin vishvamakhilan brahmaadidevaasuraa
Yatsatvaadamrishaiv bhaati sakalan rajjau yathaaherbhramah
Yatpaadaplavamekamev hi bhavaambhodhestiteershaavataan
Vande'han tamasheshakaaranaparan raamaakhyameeshan harim (6)
Naanaapuraananigamaagamasammatan yad
Raamaayane nigaditan kvachidanyato'pi
Svaantahsukhaay tulasee raghunaathagaathaa-
Bhaashaanibandhamatimanjulamaatanoti (7)
Letters, meanings, meters, rasa—all auspicious art:
I bow to Speech and Elephant-Lord who shaped each part.
I bow to Saraswati and Ganesha— creators of letters and meanings, of poetic flavors and meters, of all that is auspicious.
The goddess of speech and the remover of obstacles— without their grace, no word finds its mark, no poem takes flight, no blessing comes to fruition.
Commentary & Notes ↓Hide ↑
Poddarji's Commentary
अक्षरों, अर्थसमूहों, रसों, छन्दों और मङ्गलोंकी करनेवाली सरस्वतीजी और गणेशजीको मैं वन्दना करता हूँ॥ १॥
Notes
Poddarji explains that Tulsidas begins by invoking both Saraswati (Vani, goddess of speech) and Ganesha (Vinayaka, remover of obstacles). Together they govern all aspects of composition: the letters themselves, their meanings, the emotional flavors (rasa), the metrical forms, and the auspiciousness that makes a work blessed.