Bhajanam — Loving Service

श्री-गोप-कुमार उवाच— ब्रह्म-लोकाद् इमाꣳ पृथ्वीम् आगच्छन् दृष्टवान् अहम् । पूर्वꣳ यत्र यद् आसीत् तद्- गन्धो’प्य् अस्ति न कुत्रचित्

śrī-gopa-kumāra uvāca— brahma-lokād imāṁ pṛthvīm āgacchan dṛṣṭavān aham | pūrvaṁ yatra yad āsīt tad- gandho’py asti na kutracit

परꣳ श्री-मथुरा तादृग् वनाद्रि-सरिद्-अन्विता । विराजते यथा-पूर्वꣳ तादृशैर् जङ्गमैर् वृता

paraṁ śrī-mathurā tādṛg vanādri-sarid-anvitā | virājate yathā-pūrvaṁ tādṛśair jaṅgamair vṛtā

आज्ञाꣳ भगवतः स्मृत्वा भ्रमन् वृन्दावनान्तरे । अन्विश्य कुञ्जे’त्रापश्यꣳ स्व-गुरुꣳ प्रेम-मूर्छितम्

ājñāṁ bhagavataḥ smṛtvā bhraman vṛndāvanāntare | anviśya kuñje’trāpaśyaṁ sva-guruṁ prema-mūrchitam

प्रयासैर् बहुभिः स्वास्थ्यꣳ नीतो’सौ वीक्ष्य माꣳ नतम् । परिरेभे’थ सर्वज्ञो बुबुधे मन्-मनोरथम्

prayāsair bahubhiḥ svāsthyaṁ nīto’sau vīkṣya māṁ natam | parirebhe’tha sarvajño bubudhe man-manoratham

स्नात्वा स्व-दत्त-मन्त्रस्य ध्यानादि-विधिम् उद्दिशन् । किञ्चिन् मुखेन किञ्चिच् च सङ्केटेनाभ्यवेदयत्

snātvā sva-datta-mantrasya dhyānādi-vidhim uddiśan | kiñcin mukhena kiñcic ca saṅkeṭenābhyavedayat

जगाद च निजꣳ सर्वम् इदꣳ प्रेष्ठया ते’ददम् । सर्वम् एतत्-प्रभावेन स्वयꣳ ज्ञास्यसि लप्स्यसे

jagāda ca nijaṁ sarvam idaṁ preṣṭhayā te’dadam | sarvam etat-prabhāvena svayaṁ jñāsyasi lapsyase

हर्षेण महता तस्य पादयोः पतिते मयि । सो’न्तर्हित इवागच्छद् यत्र कुत्राप्य् अलक्षितम्

harṣeṇa mahatā tasya pādayoḥ patite mayi | so’ntarhita ivāgacchad yatra kutrāpy alakṣitam

अहꣳ च तद्-वियोगार्तꣳ मनो विष्टभ्य यत्नतः । यथादेशꣳ स्व-मन्त्रꣳ तꣳ प्रवृत्तो जाप्तुम् अदरात्

ahaṁ ca tad-viyogārtaṁ mano viṣṭabhya yatnataḥ | yathādeśaṁ sva-mantraṁ taṁ pravṛtto jāptum adarāt

पञ्च-भौतिकतातीतꣳ स्व-देहꣳ कलयन् रवेः । निर्भिद्य मण्डलꣳ गच्छन्न् ऊर्ध्वꣳ लोकान् व्यलोकयम्

pañca-bhautikatātītaṁ sva-dehaṁ kalayan raveḥ | nirbhidya maṇḍalaṁ gacchann ūrdhvaṁ lokān vyalokayam

दुषितान् बहु-दोषेण सुखाभासेन भूषितान् । मयामयान् मनो-राज्य- स्वप्न-दृष्टार्थ-सम्मितान्

duṣitān bahu-doṣeṇa sukhābhāsena bhūṣitān | mayāmayān mano-rājya- svapna-dṛṣṭārtha-sammitān

पूर्वꣳ ये बहु-कालेन सम्प्राप्ताः क्रमशो’धुना । सर्वे निमेषतः क्रन्ता युगपन् मनसेव ते

pūrvaṁ ye bahu-kālena samprāptāḥ kramaśo’dhunā | sarve nimeṣataḥ krantā yugapan manaseva te

ब्रह्म-लोकात् सुखैः कोटि- गुणितैर् उत्तरोत्तरम् । वैभवैश् च महिष्ठानि प्राप्तो’स्म्य् आवरणान्य् अथ

brahma-lokāt sukhaiḥ koṭi- guṇitair uttarottaram | vaibhavaiś ca mahiṣṭhāni prāpto’smy āvaraṇāny atha

कार्योपाधिम् अति-क्रन्तैः प्राप्त-व्यक्रम-मुक्तिकैः । लिङ्गाख्यꣳ कारणोपाधिम् अति-क्रमितुम् आत्मभिः प्रविश्य तत्-तद्-रूपेण भुज्यमनानि कामतः । तत्-तद्-उद्भव-निःशेष- सुख-सार-मयानि हि

kāryopādhim ati-krantaiḥ prāpta-vyakrama-muktikaiḥ | liṅgākhyaṁ kāraṇopādhim ati-kramitum ātmabhiḥ praviśya tat-tad-rūpeṇa bhujyamanāni kāmataḥ | tat-tad-udbhava-niḥśeṣa- sukha-sāra-mayāni hi

पृथिव्य्-आवरणꣳ तेषाꣳ प्रथमꣳ गतवान् अहम् । तद्-ऐश्वर्याधिकारिण्या धारिण्या पूजितꣳ प्रभुम् ब्रह्माण्ड-दुर्लभैर् द्रव्यैर् महा-सूकर-रूपिणम् । अपश्यꣳ प्रतिरोमान्त- भ्रमद्-ब्रह्माण्डा-वैभवम्

pṛthivy-āvaraṇaṁ teṣāṁ prathamaṁ gatavān aham | tad-aiśvaryādhikāriṇyā dhāriṇyā pūjitaṁ prabhum brahmāṇḍa-durlabhair dravyair mahā-sūkara-rūpiṇam | apaśyaṁ pratiromānta- bhramad-brahmāṇḍā-vaibhavam

तस्याꣳ कारण-रूपायाꣳ कार्य-रूपम् इदꣳ जगत् । तद्-उपादनकꣳ सर्वꣳ स्फुरितꣳ च व्यलोकयम्

tasyāṁ kāraṇa-rūpāyāṁ kārya-rūpam idaṁ jagat | tad-upādanakaṁ sarvaṁ sphuritaṁ ca vyalokayam

विधाय भगवत्-पूजाꣳ तयातिथ्येन सत्-कृतः । दिनानि कतिचित् तत्र भोगार्थम् अहम् अर्थितः

vidhāya bhagavat-pūjāṁ tayātithyena sat-kṛtaḥ | dināni katicit tatra bhogārtham aham arthitaḥ

ताम् अनुज्ञाप्य केनाप्य् आ- कृष्यमाण इवासु तत् । आतीत्यावरणꣳ प्राप्तः पराण्य् आवरणानि सत्

tām anujñāpya kenāpy ā- kṛṣyamāṇa ivāsu tat | ātītyāvaraṇaṁ prāptaḥ parāṇy āvaraṇāni sat

महा-रूप-धरैर् वारि- तेजो-वाय्व्-अम्बरैस् तथा । अहङ्कार-महद्भ्याꣳ च स्व-स्वावरणतो’र्चितम् क्रमेण मत्स्यꣳ सुर्यꣳ च प्रद्युम्नम् अनिरुद्धकम् । सङ्कर्षणꣳ वासुदेवꣳ भगवन्तम् अलोकयम्

mahā-rūpa-dharair vāri- tejo-vāyv-ambarais tathā | ahaṅkāra-mahadbhyāṁ ca sva-svāvaraṇato’rcitam krameṇa matsyaṁ suryaṁ ca pradyumnam aniruddhakam | saṅkarṣaṇaṁ vāsudevaṁ bhagavantam alokayam

स्व-कार्यात् पूर्व-पूर्वस्मात् कारणꣳ चोत्तरोत्तरम् । पूज्य-पूजक-भोग-श्री- महत्त्वेनाधिकाधिकम्

sva-kāryāt pūrva-pūrvasmāt kāraṇaṁ cottarottaram | pūjya-pūjaka-bhoga-śrī- mahattvenādhikādhikam

पूर्ववत् तान्य् अतिक्रम्य प्रकृत्य्-आवरणꣳ गतः । महा-तमोमयꣳ सान्द्र- स्यामिकाक्षि-मनोहरम्

pūrvavat tāny atikramya prakṛty-āvaraṇaṁ gataḥ | mahā-tamomayaṁ sāndra- syāmikākṣi-manoharam

तस्मान् निजेष्ट-देवस्य वर्ण-सादृश्यम् आतते । दृष्ट्वाहꣳ नितराꣳ हृष्टो नैच्छꣳ गन्तुꣳ ततो’ग्रतः

tasmān nijeṣṭa-devasya varṇa-sādṛśyam ātate | dṛṣṭvāhaṁ nitarāṁ hṛṣṭo naicchaṁ gantuṁ tato’grataḥ

श्री-मोहिनी-मूर्ति-धरस्य तत्र विभ्राजमान्स्य निजेश्वरस्य । पूजाꣳ समाप्य प्रकृतिः प्रकृष्ट- मूर्तिः सपद्य् एव समभ्ययन् माम्

śrī-mohinī-mūrti-dharasya tatra vibhrājamānsya nijeśvarasya | pūjāṁ samāpya prakṛtiḥ prakṛṣṭa- mūrtiḥ sapady eva samabhyayan mām

उपानयन् महा-सिद्धिर् अनिमाद्य ममाग्रतः । ययाचे च पृथिव्य्-आदि- वत् तत्र मद्-अवस्थितिम्

upānayan mahā-siddhir animādya mamāgrataḥ | yayāce ca pṛthivy-ādi- vat tatra mad-avasthitim

स-स्नेहꣳ च जगादेदꣳ यदि त्वꣳ मुक्तिम् इच्छसि । तदाप्य् अनुगृहाणेमाꣳ माꣳ तस्याः प्रतिहारिणीम्

sa-snehaṁ ca jagādedaṁ yadi tvaṁ muktim icchasi | tadāpy anugṛhāṇemāṁ māṁ tasyāḥ pratihāriṇīm

भक्तिम् इच्छसि वा विष्णोस् तथाप्य् एतस्य चेटिकाम् । भगिनीꣳ शक्ति-रूपꣳ माꣳ कृपया भज भक्तिदम्

bhaktim icchasi vā viṣṇos tathāpy etasya ceṭikām | bhaginīṁ śakti-rūpaṁ māṁ kṛpayā bhaja bhaktidam

श्री-गोप-कुमार उवाच— तद् अशेषम् अनादृत्य विष्णु-शक्ति-धिया परम् । ताꣳ नत्वावरणꣳ रम्य- वर्णꣳ तद् द्रष्टुम् अभ्रमम्

śrī-gopa-kumāra uvāca— tad aśeṣam anādṛtya viṣṇu-śakti-dhiyā param | tāṁ natvāvaraṇaṁ ramya- varṇaṁ tad draṣṭum abhramam

प्राधानिकैर् जीव-सङ्घैर् भुज्यमानꣳ मनोरमम् । सर्वतः सर्व-माहात्म्या- धिक्येन विलसत् स्वयम्

prādhānikair jīva-saṅghair bhujyamānaṁ manoramam | sarvataḥ sarva-māhātmyā- dhikyena vilasat svayam

बहु-रूपꣳ दुर्विभव्यꣳ महा-मोहन-वैभवम् । कार्य-कारण-सङ्घाटैः सेव्यमानꣳ जगन्-मयम्

bahu-rūpaṁ durvibhavyaṁ mahā-mohana-vaibhavam | kārya-kāraṇa-saṅghāṭaiḥ sevyamānaṁ jagan-mayam

अथेश्वरेच्छयातीत्य दुरन्तꣳ तद् घनꣳ तमः । तेजः-पुञ्जम् अपश्यꣳ तꣳ दृन्-निमीलन-कारणम्

atheśvarecchayātītya durantaṁ tad ghanaṁ tamaḥ | tejaḥ-puñjam apaśyaṁ taṁ dṛn-nimīlana-kāraṇam

भक्त्या परमया यत्नाद् अग्रे दृष्टीः प्रसारयन् । सूर्य-कोटि-प्रतीकासम् अपश्यꣳ परमेश्वरम्

bhaktyā paramayā yatnād agre dṛṣṭīḥ prasārayan | sūrya-koṭi-pratīkāsam apaśyaṁ parameśvaram

मनो-दृग्-आनन्द-विवर्धनꣳ विभुꣳ विचित्र-माधुर्य-विभूषणाचितम् । समग्र-सत्-पूरुष-लक्षणान्वितꣳ स्फुरत्-पर-ब्रह्ममयꣳ महाद्भुतम्

mano-dṛg-ānanda-vivardhanaṁ vibhuṁ vicitra-mādhurya-vibhūṣaṇācitam | samagra-sat-pūruṣa-lakṣaṇānvitaṁ sphurat-para-brahmamayaṁ mahādbhutam

सदा-गुणातीतम् अशेष-सद्-गुणꣳ निराकृतिꣳ लोक-मनोरमाकृतिम् । प्रकृत्याधिष्ठतृतया विलासिनꣳ तदीय-सम्बन्ध-विहीनम् अच्युतम्

sadā-guṇātītam aśeṣa-sad-guṇaṁ nirākṛtiṁ loka-manoramākṛtim | prakṛtyādhiṣṭhatṛtayā vilāsinaṁ tadīya-sambandha-vihīnam acyutam

महा-सम्भ्रम-सन्त्रास- प्रमोद-भाव-विह्वलः । तदा किꣳ करवानीति ज्ञातुꣳ नेशे कथञ्चन

mahā-sambhrama-santrāsa- pramoda-bhāva-vihvalaḥ | tadā kiṁ karavānīti jñātuṁ neśe kathañcana

यद्यपि स्व-प्रकाशो’साव् अतीतेन्द्रिय-वृत्तिकः । तत्-कारुण्य-प्रभावेन परꣳ साक्षात् समीक्ष्यते

yadyapi sva-prakāśo’sāv atītendriya-vṛttikaḥ | tat-kāruṇya-prabhāvena paraṁ sākṣāt samīkṣyate

नैतन् निश्चेतुम् ईशे’यꣳ दृग्भ्याꣳ चित्तेन वेक्ष्यते । किꣳ वातिक्रम्य तत्-सर्वम् आत्म-भावेन केनचित्

naitan niścetum īśe’yaṁ dṛgbhyāṁ cittena vekṣyate | kiṁ vātikramya tat-sarvam ātma-bhāvena kenacit

क्षणान् निराकारम् इवावलोकयन् स्मरामि नीलाद्रि-पतेर् अनुग्रहम् । क्षणाच् च साकारम् उदीक्ष्य पूर्ववन् महा-महः-पुञ्जम् अमुꣳ लभे मुदम्

kṣaṇān nirākāram ivāvalokayan smarāmi nīlādri-pater anugraham | kṣaṇāc ca sākāram udīkṣya pūrvavan mahā-mahaḥ-puñjam amuṁ labhe mudam

कदापि तस्मिन्न् एवाहम् लीयमानो’नुकम्पया । रक्षेय निज-पादाब्ज- नखाꣳशु-स्पर्शतो’मुना

kadāpi tasminn evāham līyamāno’nukampayā | rakṣeya nija-pādābja- nakhāṁśu-sparśato’munā

भिन्नाभिन्नैर् महा-सिद्धैः सूक्ष्मैः सूर्यम् इवाꣳशुभिः । वृतꣳ भक्तैर् इवालोक्य कदापि प्रीयते मनः

bhinnābhinnair mahā-siddhaiḥ sūkṣmaiḥ sūryam ivāṁśubhiḥ | vṛtaṁ bhaktair ivālokya kadāpi prīyate manaḥ

इत्थम् आनन्द-सन्दोहम् अनुविन्दन् निमग्न-धीः । आत्माराम इवाभुवꣳ पूर्ण-काम इवाथवा

ittham ānanda-sandoham anuvindan nimagna-dhīḥ | ātmārāma ivābhuvaṁ pūrṇa-kāma ivāthavā

तर्कार्चित-विचारौघैर् इदम् एव परꣳ पदम् । पराꣳ कष्ठाꣳ गतꣳ चैतद् अमꣳसि परमꣳ फलम्

tarkārcita-vicāraughair idam eva paraṁ padam | parāṁ kaṣṭhāṁ gataṁ caitad amaṁsi paramaṁ phalam

पद-स्वभाविकानन्द- तरङ्ग-क्षोभ-विह्वले । चित्ते तद्-अन्य-स्व-प्राप्य- ज्ञानम् अन्तर्-दधाव् इव

pada-svabhāvikānanda- taraṅga-kṣobha-vihvale | citte tad-anya-sva-prāpya- jñānam antar-dadhāv iva

श्रीमन्-महा-भगवतोपदेशतः सन्-मन्त्र-सेवा-बलतो न केवलम् । लीना कदाचिन् निज-पूज्य-देवता- पादाब्ज-साक्षाद्-अवलोक-लालसा

śrīman-mahā-bhagavatopadeśataḥ san-mantra-sevā-balato na kevalam | līnā kadācin nija-pūjya-devatā- pādābja-sākṣād-avaloka-lālasā

उतास्य तेजो-मय-पूरुषस्य विचार-लोकेन विवर्धितो’भूत् । निजेष्ट-सन्दर्शन-दीर्घ-लोभः स्मृतेः सृतिꣳ नीत इव प्रकर्षात्

utāsya tejo-maya-pūruṣasya vicāra-lokena vivardhito’bhūt | nijeṣṭa-sandarśana-dīrgha-lobhaḥ smṛteḥ sṛtiṁ nīta iva prakarṣāt

तेन तꣳ प्रकटꣳ पश्यन्न् अपि प्रीये न पूर्ववत् । सीदाम्य् अथ लयꣳ स्वस्य सङ्कमनः स्वयम्-भवम्

tena taṁ prakaṭaṁ paśyann api prīye na pūrvavat | sīdāmy atha layaṁ svasya saṅkamanaḥ svayam-bhavam

व्रजभूमाव् इहागत्य साधये’हꣳ स्व-वञ्छितम् । विमृशन्न् एवम् अश्रौषꣳ गीत-वाद्याद्भुत-ध्वनिम्

vrajabhūmāv ihāgatya sādhaye’haṁ sva-vañchitam | vimṛśann evam aśrauṣaṁ gīta-vādyādbhuta-dhvanim

हृष्टो’हꣳ परितः पश्यन् वृषारूढꣳ व्यलोकयम् । कम् अप्य् ऊर्ध्व-पदात् तत्रा- यान्तꣳ सर्व-विलक्षणम्

hṛṣṭo’haṁ paritaḥ paśyan vṛṣārūḍhaṁ vyalokayam | kam apy ūrdhva-padāt tatrā- yāntaṁ sarva-vilakṣaṇam

कर्पूर-गौरꣳ त्रिदृशꣳ दिग्-अम्बरꣳ चन्द्रार्ध-मौलिꣳ ललितꣳ त्रि-शूलिनम् । गङ्गा-जल-म्लान-जटावली-धरꣳ भस्माङ्ग-रागꣳ रुचिरास्थि-मालिनम्

karpūra-gauraṁ tridṛśaṁ dig-ambaraṁ candrārdha-mauliṁ lalitaṁ tri-śūlinam | gaṅgā-jala-mlāna-jaṭāvalī-dharaṁ bhasmāṅga-rāgaṁ rucirāsthi-mālinam

गौर्या निजाङ्काश्रितयानुरञ्जितꣳ दिव्यातिदिव्यैः कलितꣳ परिच्छदैः । आत्मानुरूपैः परिवार-सञ्चयैः सꣳसेव्यमानꣳ रुचिराकृतीहितैः

gauryā nijāṅkāśritayānurañjitaṁ divyātidivyaiḥ kalitaṁ paricchadaiḥ | ātmānurūpaiḥ parivāra-sañcayaiḥ saṁsevyamānaṁ rucirākṛtīhitaiḥ

परमꣳ विस्मयꣳ प्राप्तो हर्षꣳ चैतद् अचिन्तयम् । को’न्व् अयꣳ परिवाराढ्यो भाति मुक्ति-पदोपरि

paramaṁ vismayaṁ prāpto harṣaṁ caitad acintayam | ko’nv ayaṁ parivārāḍhyo bhāti mukti-padopari

जगद्-विलक्षणैश्वर्यो मुक्त-वर्गाधिको’पि सन् । लक्ष्यते’ति-सद्-आचारो महा-विषयवान् इव

jagad-vilakṣaṇaiśvaryo mukta-vargādhiko’pi san | lakṣyate’ti-sad-ācāro mahā-viṣayavān iva

परानन्द-भराक्रान्त- चेतस् तद्-दर्शनाद् अहम् । नमन् स-परिवारꣳ तꣳ कृपयालोकितो’मुना

parānanda-bharākrānta- cetas tad-darśanād aham | naman sa-parivāraṁ taṁ kṛpayālokito’munā

हर्ष-वेगाद् उपव्रज्य श्रीमन्-नन्दीश्वराह्वयम् । अपृच्छꣳ तद्-गणाध्यक्षꣳ तद्-वृत्तान्तꣳ विशेषतः

harṣa-vegād upavrajya śrīman-nandīśvarāhvayam | apṛcchaṁ tad-gaṇādhyakṣaṁ tad-vṛttāntaṁ viśeṣataḥ

स स-हासम् अवोचन् माꣳ गोपालोपासना-परा । गोप-बाल न जानीषे श्री-शिवꣳ जगद्-ईश्वरम्

sa sa-hāsam avocan māṁ gopālopāsanā-parā | gopa-bāla na jānīṣe śrī-śivaṁ jagad-īśvaram

भुक्तेर् मुक्तेश् च दातायꣳ भगवद्-भक्ति-वर्धनः । मुक्तानाम् अपि सम्पूज्यो वैष्णवानाꣳ च वल्लभः

bhukter mukteś ca dātāyaṁ bhagavad-bhakti-vardhanaḥ | muktānām api sampūjyo vaiṣṇavānāṁ ca vallabhaḥ

शिव-कृष्णापृथग्-दृष्टि- भक्ति-लभ्यात् स्व-लोकतः । स्वानुरूपात् कुवेरस्य सख्युर् भक्ति-वशी-कृताः कैलासाद्रिम् अलङ्कर्तुꣳ पार्वत्या प्रिययानया । समꣳ परिमितैर् याति प्रियैः परिवृतैर् वृतः

śiva-kṛṣṇāpṛthag-dṛṣṭi- bhakti-labhyāt sva-lokataḥ | svānurūpāt kuverasya sakhyur bhakti-vaśī-kṛtāḥ kailāsādrim alaṅkartuṁ pārvatyā priyayānayā | samaṁ parimitair yāti priyaiḥ parivṛtair vṛtaḥ

श्री-गोप-कुमार उवाच— तद् आकर्ण्या प्रहृष्टो’हम् ऐच्छꣳ तस्मान् महेश्वरात् । प्रसादꣳ कम् अपि प्राप्तुम् आत्मनो हृदयङ्गमम्

śrī-gopa-kumāra uvāca— tad ākarṇyā prahṛṣṭo’ham aicchaṁ tasmān maheśvarāt | prasādaṁ kam api prāptum ātmano hṛdayaṅgamam

ज्ञात्वा भगवता तेन दृष्टादिष्टस्य नन्दिनः । उपदेशेन शुद्धेन स्वयꣳ मे स्फुरद् अञ्जसा

jñātvā bhagavatā tena dṛṣṭādiṣṭasya nandinaḥ | upadeśena śuddhena svayaṁ me sphurad añjasā

श्रीमन्-मदन-गोपालान् निज-प्राणेष्ट-दैवतात् । अभिन्नः श्री-महेशो’यम् उत तद्-भाव-वर्धनः

śrīman-madana-gopālān nija-prāṇeṣṭa-daivatāt | abhinnaḥ śrī-maheśo’yam uta tad-bhāva-vardhanaḥ

सुखꣳ तद्-गण-मध्ये’हꣳ प्रविष्टः प्रीणतो’खिलैः । शैवैः श्री-नन्दिनो’श्रौष । वृत्तम् एतद् विलक्षणम्

sukhaṁ tad-gaṇa-madhye’haṁ praviṣṭaḥ prīṇato’khilaiḥ | śaivaiḥ śrī-nandino’śrauṣa | vṛttam etad vilakṣaṇam

सदैक-रूपो भगवान् शिवो’यꣳ वसन् स्व-लोके प्रकटः सदैव । विलोक्यते तत्र निवास-तुष्टैस् तद्-एक-निष्ठैः सततꣳ निजेष्टैः

sadaika-rūpo bhagavān śivo’yaṁ vasan sva-loke prakaṭaḥ sadaiva | vilokyate tatra nivāsa-tuṣṭais tad-eka-niṣṭhaiḥ satataṁ nijeṣṭaiḥ

स्वाभिन्न-भगवद्-भक्ति- लाम्पट्यꣳ ग्राहयन्न् इव । सदा रमयति स्वीयान् नृत्य-गीतादि-कौतुकैः

svābhinna-bhagavad-bhakti- lāmpaṭyaṁ grāhayann iva | sadā ramayati svīyān nṛtya-gītādi-kautukaiḥ

भगवन्तꣳ सहस्रास्यꣳ शेष-मूर्तिꣳ निज-प्रियम् । नित्यम् अर्चयति प्रेम्णा दास-वज् जगदीश्वरः

bhagavantaṁ sahasrāsyaṁ śeṣa-mūrtiṁ nija-priyam | nityam arcayati premṇā dāsa-vaj jagadīśvaraḥ

ज्ञात्वेमꣳ शिव-लोकस्य विशेषाꣳ सर्वतो’धिकम् । प्रमोदꣳ परमꣳ प्राप्तो’प्य् अपूर्णꣳ हृद् अलक्षयम्

jñātvemaṁ śiva-lokasya viśeṣāṁ sarvato’dhikam | pramodaṁ paramaṁ prāpto’py apūrṇaṁ hṛd alakṣayam

तन्-निदानम् अनासाद्य सद्यो’ज्ञासिषम् आमृशन् । श्रीमद्-गुरु-प्रसादाप्त- वस्तु-सेवा-प्रभावतः

tan-nidānam anāsādya sadyo’jñāsiṣam āmṛśan | śrīmad-guru-prasādāpta- vastu-sevā-prabhāvataḥ

श्रीमन्-मदन-गोपाल- देव-पाद-सरोजयोः । लीलाद्य्-अनुभवाभावो माम् अयꣳ बाधते किल

śrīman-madana-gopāla- deva-pāda-sarojayoḥ | līlādy-anubhavābhāvo mām ayaṁ bādhate kila

अबोधयꣳ मनो’नेन महेशेनैव स खलु । लीला-विशेष-वैचित्री कृता मूर्ति-विशेषतः

abodhayaṁ mano’nena maheśenaiva sa khalu | līlā-viśeṣa-vaicitrī kṛtā mūrti-viśeṣataḥ

तथाप्य् अवस्थाम् आलक्ष्य स्व-चित्तम् इदम् अब्रुवम् । यद्य् अस्मिन्न् अनुभूयेत स तद्-रूपादि-माधुरी तथापि दीर्घ-वञ्छा ते’नुग्रहाद् अस्य सेत्स्यति । अचिराद् इति मन्यस्व स्व-प्रसाद-विशेषतः

tathāpy avasthām ālakṣya sva-cittam idam abruvam | yady asminn anubhūyeta sa tad-rūpādi-mādhurī tathāpi dīrgha-vañchā te’nugrahād asya setsyati | acirād iti manyasva sva-prasāda-viśeṣataḥ

एवꣳ तुष्ट-मनस् तस्य तत्र केनापि हेतुना । विश्रान्तस्य महेशस्य पार्श्वे’तिष्ठꣳ क्षणꣳ सुखम्

evaṁ tuṣṭa-manas tasya tatra kenāpi hetunā | viśrāntasya maheśasya pārśve’tiṣṭhaṁ kṣaṇaṁ sukham

तर्ह्य् एव भगवान् दूरे केषाम् अपि महात्मनाम् । सङ्गीत-ध्वनिर् अत्यन्त- मधुरः कश्चिद् उद्गतः

tarhy eva bhagavān dūre keṣām api mahātmanām | saṅgīta-dhvanir atyanta- madhuraḥ kaścid udgataḥ

तꣳ श्रूत्वा परमानन्द- सिन्धौ मग्नो महेश्वरः । महा-प्रेम-विकारात्तः प्रवृत्तो नर्तितुꣳ स्वयम्

taṁ śrūtvā paramānanda- sindhau magno maheśvaraḥ | mahā-prema-vikārāttaḥ pravṛtto nartituṁ svayam

पति-व्रतोत्तमा सा तु देवी नन्द्य्-आदिभिः सह । प्रभुम् उत्साहयाम् आस वाद्य-सङ्कीर्तनादिभिः

pati-vratottamā sā tu devī nandy-ādibhiḥ saha | prabhum utsāhayām āsa vādya-saṅkīrtanādibhiḥ

सद्य एवागताꣳस् तत्रा- द्रक्षꣳ चारु-चतुर्भुजान् । श्रीमत्-कैशोर-सौन्दर्य- माधुर्य-विभवाचितान्

sadya evāgatāṁs tatrā- drakṣaṁ cāru-caturbhujān | śrīmat-kaiśora-saundarya- mādhurya-vibhavācitān

भूषा-भूषन-गात्राꣳ- शु-च्छटाच्छादित-शैवकान् । निजेश्वर-महा-कीर्ति- गणानन्द-रसाप्लुतान्

bhūṣā-bhūṣana-gātrāṁ- śu-cchaṭācchādita-śaivakān | nijeśvara-mahā-kīrti- gaṇānanda-rasāplutān

अनिर्वाच्य-तमाꣳश् चेतो- हरि-सर्व-परिच्छदान् । सङ्गतान् पूर्व-दृष्टैस् तैस् चतुर्भिः सनकादिभिः

anirvācya-tamāṁś ceto- hari-sarva-paricchadān | saṅgatān pūrva-dṛṣṭais tais caturbhiḥ sanakādibhiḥ

तद्-दर्शन-स्वभावोत्थ- प्रहर्षाकृष्ट-मानसः । नाज्ञाशिषꣳ किम् अप्य् अन्तर् बहिश् चान्यꣳ निज-प्रियम्

tad-darśana-svabhāvottha- praharṣākṛṣṭa-mānasaḥ | nājñāśiṣaṁ kim apy antar bahiś cānyaṁ nija-priyam

क्षणात् स्वस्थो’प्य् अहो तेषाꣳ दासत्वम् अपि चेतसा । नाशकꣳ याचितुꣳ भीत्या लज्जया च सुदुर्घटम्

kṣaṇāt svastho’py aho teṣāṁ dāsatvam api cetasā | nāśakaṁ yācituṁ bhītyā lajjayā ca sudurghaṭam

एषा हि लालसा नूनꣳ कृपनꣳ माम् अबाधत । सम्भाषेरन्न् इमे किꣳ माꣳ शिवस्य कृपया सकृत्

eṣā hi lālasā nūnaṁ kṛpanaṁ mām abādhata | sambhāṣerann ime kiṁ māṁ śivasya kṛpayā sakṛt

कुत्रत्याः कतमे वैते कृपापङ्गेन पान्तु माम् । यान् आलिङ्ग्य भृशाꣳ रुद्रः प्रेम-मूर्च्छाम् अयꣳ व्रजेत्

kutratyāḥ katame vaite kṛpāpaṅgena pāntu mām | yān āliṅgya bhṛśāṁ rudraḥ prema-mūrcchām ayaṁ vrajet

इत्य्-आदि-मन्-मनो-वृत्तꣳ ज्ञात्वा देव्योमयेरितः । शिव-चित्तानुवर्तिन्या गणेशो’कथयच् छनैः

ity-ādi-man-mano-vṛttaṁ jñātvā devyomayeritaḥ | śiva-cittānuvartinyā gaṇeśo’kathayac chanaiḥ

श्री-गणेश उवाच— एते वैकुण्ठ-नाथस्य श्री-कृष्णस्य महा-प्रभोः । पार्षदाः प्राप्त-सारूप्या वैकुण्ठाद् आगताः किल

śrī-gaṇeśa uvāca— ete vaikuṇṭha-nāthasya śrī-kṛṣṇasya mahā-prabhoḥ | pārṣadāḥ prāpta-sārūpyā vaikuṇṭhād āgatāḥ kila

पश्येमे’प्य् अपरे यान्ति ब्रह्मणो’धिकृते’ल्पके । ब्रह्माण्डे चतुरास्यस्य तथामि दूरतः परे अमी चाष्टानुखस्यैतद् द्वि-गुणे यान्ति वेगतः । अमी तु षोडशस्यास्य ब्रह्माण्डे द्वि-गुणे तथा

paśyeme’py apare yānti brahmaṇo’dhikṛte’lpake | brahmāṇḍe caturāsyasya tathāmi dūrataḥ pare amī cāṣṭānukhasyaitad dvi-guṇe yānti vegataḥ | amī tu ṣoḍaśasyāsya brahmāṇḍe dvi-guṇe tathā

इत्य् एवꣳ कोटि-कोटीनाꣳ ब्रह्मणाꣳ महताꣳ क्रमात् । कोटि-कोटि-मुखाब्जानाꣳ तादृग्-ब्रह्माण्ड-कोटिषु गच्छतो लीलाया तत्-तद्- अनुरूप-परिच्छदान् । गणेशो’दर्शयत् तान् माꣳ बहुशो दृङ्-मनो-हरान्

ity evaṁ koṭi-koṭīnāṁ brahmaṇāṁ mahatāṁ kramāt | koṭi-koṭi-mukhābjānāṁ tādṛg-brahmāṇḍa-koṭiṣu gacchato līlāyā tat-tad- anurūpa-paricchadān | gaṇeśo’darśayat tān māṁ bahuśo dṛṅ-mano-harān

एते हि मृत्यु-काले’पि जिह्वाग्रे श्रोत्र-वर्त्म वा । कथञ्चित् सकृद्-आप्तेन नामाभासेन च प्रभोः भक्तान् कृत्स्न-भयात् पान्तस् तान्वन्तो भक्तिम् उज्ज्वलाम् । सर्वत्र विचरन्त्य् आत्मे- च्छया भक्त्य्-एक-वल्लभाः

ete hi mṛtyu-kāle’pi jihvāgre śrotra-vartma vā | kathañcit sakṛd-āptena nāmābhāsena ca prabhoḥ bhaktān kṛtsna-bhayāt pāntas tānvanto bhaktim ujjvalām | sarvatra vicaranty ātme- cchayā bhakty-eka-vallabhāḥ

भक्तावतारास् तस्यैते चत्वारो नैष्टिकोत्तमाः । परिभ्रमन्ति लोकानाꣳ हितार्थꣳ पार्षदा इव वसन्ति च तपो-लोके प्रभुꣳ नारायणꣳ विना । अनाथानाम् इव क्षेमꣳ वहन्तस् तन्-निवासिनाम्

bhaktāvatārās tasyaite catvāro naiṣṭikottamāḥ | paribhramanti lokānāṁ hitārthaṁ pārṣadā iva vasanti ca tapo-loke prabhuṁ nārāyaṇaṁ vinā | anāthānām iva kṣemaṁ vahantas tan-nivāsinām

गत्वा सम्प्रति वैकुण्ठे सर्वाकर्षक-सद्-गुणम् । भगवन्तꣳ तम् आलोक्य मोक्षानन्द-विडम्बिना निर्भरानन्द-पूरेण सम्योज्यात्मानम् आगताः । पिबन्तो भक्त-सङ्गत्या हरेर् भक्ति-महा-रसम्

gatvā samprati vaikuṇṭhe sarvākarṣaka-sad-guṇam | bhagavantaṁ tam ālokya mokṣānanda-viḍambinā nirbharānanda-pūreṇa samyojyātmānam āgatāḥ | pibanto bhakta-saṅgatyā harer bhakti-mahā-rasam

नित्यापरिछिन्न-महा-सुखान्त्य- कष्ठावतस् तादृश-वैभवस्य । साक्षाद् रमा-नाथ-पदारविन्द- क्रीडा-भराजस्र-विभूषितस्य तत्-प्रेम-भक्तैः सुलभस्य वक्तुꣳ वैकुण्ठ-लोकस्य परꣳ किम् ईशे । अद्वैत-दुर्वासनया मुमुक्षा- विद्धात्मनाꣳ हृद्य् अपि दुर्लभस्य

nityāparichinna-mahā-sukhāntya- kaṣṭhāvatas tādṛśa-vaibhavasya | sākṣād ramā-nātha-padāravinda- krīḍā-bharājasra-vibhūṣitasya tat-prema-bhaktaiḥ sulabhasya vaktuṁ vaikuṇṭha-lokasya paraṁ kim īśe | advaita-durvāsanayā mumukṣā- viddhātmanāṁ hṛdy api durlabhasya

यद्य् अस्य मत्-पितुः सम्याक् करुणा स्यात् तदा त्वया । श्रोष्यते महिमा तस्य गत्वा चानुभविष्यते

yady asya mat-pituḥ samyāk karuṇā syāt tadā tvayā | śroṣyate mahimā tasya gatvā cānubhaviṣyate

श्री-गोप-कुमार उवाच— ब्रह्मꣳस् तत्-प्राप्तये जात- महा-लालसया भृशाम् । अहꣳ चिन्तार्णव-पार- भङ्ग-रङ्गे प्रनर्तितः

śrī-gopa-kumāra uvāca— brahmaṁs tat-prāptaye jāta- mahā-lālasayā bhṛśām | ahaṁ cintārṇava-pāra- bhaṅga-raṅge pranartitaḥ

विचार-जाततः स्वस्य सम्भव्य तद्-अयोग्यताम् । प्ररुदन् शोक-वेगेन मोहꣳ प्राप्यापतꣳ क्षणात्

vicāra-jātataḥ svasya sambhavya tad-ayogyatām | prarudan śoka-vegena mohaṁ prāpyāpataṁ kṣaṇāt

महा-दयालुनानेन पर-दुःखासहिष्णुना । वैष्णवैक-प्रियेणाहम् उत्थाप्याश्वास्य भाषितः

mahā-dayālunānena para-duḥkhāsahiṣṇunā | vaiṣṇavaika-priyeṇāham utthāpyāśvāsya bhāṣitaḥ

श्री-महादेव उवाच— हे श्री-वैष्णव पार्वत्या सहाहम् अपि कामये । तस्मिन् वैकुण्ठ-लोके तु सदा वासꣳ भवान् इव

śrī-mahādeva uvāca— he śrī-vaiṣṇava pārvatyā sahāham api kāmaye | tasmin vaikuṇṭha-loke tu sadā vāsaṁ bhavān iva

सो’तिव-दुर्लभो लोकः प्रार्थ्यो मुक्तैर् अपि ध्रुवम् । साध्यो ब्रह्म-सुतानाꣳ हि ब्रह्मणश् च ममापि सः

so’tiva-durlabho lokaḥ prārthyo muktair api dhruvam | sādhyo brahma-sutānāṁ hi brahmaṇaś ca mamāpi saḥ

निष्कामेषु विशुद्धेषु स्व-धर्मेषु हि यः पुमान् । पराꣳ निष्ठाꣳ गतस् तस्मिन् य कृपा श्री-हरेर् भवेत् तस्याः शत-गुण चेत् स्याद् ब्रह्मत्वꣳ लभते तदा । तस्याः शत-गुणायाꣳ च स्यान् मद्-भावꣳ र्च्छति श्रीमद्-भगवतस् तस्य मयि यावन् अनुग्रहः । तस्माच् छत-गुणोत्तने जाते वैकुण्ठम् एति तम्

niṣkāmeṣu viśuddheṣu sva-dharmeṣu hi yaḥ pumān | parāṁ niṣṭhāṁ gatas tasmin ya kṛpā śrī-harer bhavet tasyāḥ śata-guṇa cet syād brahmatvaṁ labhate tadā | tasyāḥ śata-guṇāyāṁ ca syān mad-bhāvaṁ rcchati śrīmad-bhagavatas tasya mayi yāvan anugrahaḥ | tasmāc chata-guṇottane jāte vaikuṇṭham eti tam

अथापि गोवर्धन-गोप-पुत्रस् तम् अर्हसि त्वꣳ मथुरेश-भक्तः । तद्-एक-भक्ति-प्रिय-विप्र-शिष्यस् तदीय-तन्-मन्त्र-परो’नुरक्तः

athāpi govardhana-gopa-putras tam arhasi tvaṁ mathureśa-bhaktaḥ | tad-eka-bhakti-priya-vipra-śiṣyas tadīya-tan-mantra-paro’nuraktaḥ

चतुर्-विधेषु मोक्षेषु सायूज्यस्य पदꣳ त्व् इदꣳ । प्राप्यꣳ यतीनाम् अद्वैत- भावना-भावितात्मनाम् महा-सꣳसार-दुःखाग्नि- ज्वाल-सꣳसूष्क-चेतसाम् । असार-ग्रहिणाम् अन्तः- सारासाराविवेकिनाम् मयैव कृष्णस्यादेशात् पतितानाꣳ भ्रमार्णवे । निज-पादाम्बुज-प्रेम- भक्ति-सङ्गोपकस्य हि भगवद्-भजनानन्द- रसैकापेक्षकैर् जनैः । उपेक्षितम् इदꣳ विद्धि पदꣳ विघ्न-समꣳ त्यज

catur-vidheṣu mokṣeṣu sāyūjyasya padaṁ tv idaṁ | prāpyaṁ yatīnām advaita- bhāvanā-bhāvitātmanām mahā-saṁsāra-duḥkhāgni- jvāla-saṁsūṣka-cetasām | asāra-grahiṇām antaḥ- sārāsārāvivekinām mayaiva kṛṣṇasyādeśāt patitānāṁ bhramārṇave | nija-pādāmbuja-prema- bhakti-saṅgopakasya hi bhagavad-bhajanānanda- rasaikāpekṣakair janaiḥ | upekṣitam idaṁ viddhi padaṁ vighna-samaṁ tyaja

द्वारका-वासि-विप्रेण कृष्ण-भक्ति-रसार्थिना । इतो नीतः सुतास् तत्र स-चातुर्य-विशेषतः

dvārakā-vāsi-vipreṇa kṛṣṇa-bhakti-rasārthinā | ito nītaḥ sutās tatra sa-cāturya-viśeṣataḥ

अत्रापि भगवन्तꣳ यद् दृष्टवान् असि तादृशम् । सद्-गुरोः कृपया कृष्ण- दिदृक्षा-भर-कारितम्

atrāpi bhagavantaṁ yad dṛṣṭavān asi tādṛśam | sad-guroḥ kṛpayā kṛṣṇa- didṛkṣā-bhara-kāritam

श्री-गोप-कुमार उवाच— तच् छङ्कर-प्रसादेन परानन्द-भरꣳ गतः । किञ्चिद् इच्छन्न् अपि ब्रह्मन् नाशकꣳ वदितुꣳ ह्रिया

śrī-gopa-kumāra uvāca— tac chaṅkara-prasādena parānanda-bharaṁ gataḥ | kiñcid icchann api brahman nāśakaṁ vadituṁ hriyā

भगवत्-पार्षदाः श्रूत्वा तꣳ तꣳ वाचम् उमा-पतेः । प्रणम्य सादरꣳ प्रीत्या तम् ऊचुर् विनयान्विताः

bhagavat-pārṣadāḥ śrūtvā taṁ taṁ vācam umā-pateḥ | praṇamya sādaraṁ prītyā tam ūcur vinayānvitāḥ

श्री-भगवत्-पार्षदा ऊचुः— तेन वैकुण्ठ-नाथेन समꣳ को’पि न विद्यते । भगवन् भवतो भेदो गौर्याश् च रमया सह

śrī-bhagavat-pārṣadā ūcuḥ— tena vaikuṇṭha-nāthena samaṁ ko’pi na vidyate | bhagavan bhavato bhedo gauryāś ca ramayā saha

तल्-लोके भवतो वासो देव्याश् च किल युज्यते । ख्याताः प्रियतमास् तस्या- वताराश् च भवान् महान्

tal-loke bhavato vāso devyāś ca kila yujyate | khyātāḥ priyatamās tasyā- vatārāś ca bhavān mahān

तथापि यद् इदꣳ किञ्चिद् भाषितꣳ भवताधुना । स्वभावो भगवत्-प्रेष्ठ- तमातौपयिको ह्य् अयम्

tathāpi yad idaṁ kiñcid bhāṣitaṁ bhavatādhunā | svabhāvo bhagavat-preṣṭha- tamātaupayiko hy ayam

तद्-भक्ति-रस-कल्लोल- ग्राहको वैष्णवेडितः । अतः सर्वावतारेभ्यो भवतो महिमाधिकः

tad-bhakti-rasa-kallola- grāhako vaiṣṇaveḍitaḥ | ataḥ sarvāvatārebhyo bhavato mahimādhikaḥ

श्री-गोप-कुमार उवाच— निज-स्तुत्या तया तस्मिन् ह्रिया तूष्णीꣳ स्थिते प्रभौ । भगवत्-पार्षदास् ते माम् आश्लिष्योचुः सुहृद्-वराः

śrī-gopa-kumāra uvāca— nija-stutyā tayā tasmin hriyā tūṣṇīṁ sthite prabhau | bhagavat-pārṣadās te mām āśliṣyocuḥ suhṛd-varāḥ

श्री-भगवत्-पार्षदा ऊचुः— अस्माद्-ईश्वर-सन्-मन्त्रो- पासकोमा-पति-प्रिय । गोप-नन्दन भक्तेषु भवन्तꣳ गणयेम हि

śrī-bhagavat-pārṣadā ūcuḥ— asmād-īśvara-san-mantro- pāsakomā-pati-priya | gopa-nandana bhakteṣu bhavantaṁ gaṇayema hi

गौडे गङ्गा-तते जातो मथुरा-ब्राह्मणोत्तमः । जयन्त-नाम कृष्णस्यावतारस् ते महान् गुरुः

gauḍe gaṅgā-tate jāto mathurā-brāhmaṇottamaḥ | jayanta-nāma kṛṣṇasyāvatāras te mahān guruḥ

सत्यꣳ प्रतीहि वयम् अत्र भवान् निमित्तम् एवागतः शृणु हितꣳ निज-कृत्यम् एतत् । वैकुण्ठम् इच्छसि यदि परिहाय सर्वꣳ स-प्रेम-भक्तिम् अनुतिष्ठ नव-प्रकारम्

satyaṁ pratīhi vayam atra bhavān nimittam evāgataḥ śṛṇu hitaṁ nija-kṛtyam etat | vaikuṇṭham icchasi yadi parihāya sarvaṁ sa-prema-bhaktim anutiṣṭha nava-prakāram

तज्-ज्ञापकꣳ च भज भगवतादि-शास्त्रꣳ लीला-कथा भगवतः शृणु तत्र नित्यम् । त एव कर्ण-विवरꣳ प्रणयात् प्रविष्टाः सद्यः पदꣳ भगवतः प्रभवन्ति दातुम्

taj-jñāpakaṁ ca bhaja bhagavatādi-śāstraṁ līlā-kathā bhagavataḥ śṛṇu tatra nityam | ta eva karṇa-vivaraṁ praṇayāt praviṣṭāḥ sadyaḥ padaṁ bhagavataḥ prabhavanti dātum

तेषाꣳ नव-प्रकाराणाम् एकेनैव सुसिध्यति । सर्व-साधन-वर्येण वैकुण्ठः साध्य-सत्तमः

teṣāṁ nava-prakārāṇām ekenaiva susidhyati | sarva-sādhana-varyeṇa vaikuṇṭhaḥ sādhya-sattamaḥ

महत्तमतया श्रूय- माना अपि परे’खिलाः । फल-व्रत-विचारेण तुच्छा महद्-अनादृताः

mahattamatayā śrūya- mānā api pare’khilāḥ | phala-vrata-vicāreṇa tucchā mahad-anādṛtāḥ

तथापि तद्-रसज्ञैः सा भक्तिर् नव-विधाञ्जसा । सम्पद्यते विचित्रैतद्- रस-माधुर्य-लब्धये

tathāpi tad-rasajñaiḥ sā bhaktir nava-vidhāñjasā | sampadyate vicitraitad- rasa-mādhurya-labdhaye

तेषाꣳ कस्मिꣳश् चिद् एकस्मिन् श्रद्धयानुष्ठिते सति । स्वयम् आविर्भवेत् प्रेमा श्रीमत्-कृष्ण-पदाब्जयोः

teṣāṁ kasmiṁś cid ekasmin śraddhayānuṣṭhite sati | svayam āvirbhavet premā śrīmat-kṛṣṇa-padābjayoḥ

तथापि कार्या प्रेम्णैव परिहाराय हृद्-रुजः । फलान्तरेषु कामस्य वैकुण्ठाप्ति-विरोदिनः

tathāpi kāryā premṇaiva parihārāya hṛd-rujaḥ | phalāntareṣu kāmasya vaikuṇṭhāpti-virodinaḥ

यद्यप्य् एतादृशी भक्तिर् यत्र यत्रोपपद्यते । तत्-तत्-स्थानꣳ हि वैकुण्ठस् तत्र तत्रैव स प्रभुः

yadyapy etādṛśī bhaktir yatra yatropapadyate | tat-tat-sthānaṁ hi vaikuṇṭhas tatra tatraiva sa prabhuḥ

तथापि सर्वदा साक्षाद् अन्यत्र भगवाꣳस् तथा । न दृश्येतेति वैकुण्ठो’वश्यꣳ भक्तैर् अपेक्ष्यते

tathāpi sarvadā sākṣād anyatra bhagavāṁs tathā | na dṛśyeteti vaikuṇṭho’vaśyaṁ bhaktair apekṣyate

सर्व-प्रकारिका भक्तिस् तादृशी च सदान्यतः । न सम्पद्येत निर्विघ्ना तन्-निष्ठैर् बहुभिः सह

sarva-prakārikā bhaktis tādṛśī ca sadānyataḥ | na sampadyeta nirvighnā tan-niṣṭhair bahubhiḥ saha

निजेन्द्रिय-मनः-काय- चेष्ट-रूपꣳ न विधि तम् । नित्य-सत्य-घनानन्द- रूप स हि गुणातिगा

nijendriya-manaḥ-kāya- ceṣṭa-rūpaṁ na vidhi tam | nitya-satya-ghanānanda- rūpa sa hi guṇātigā

निर्गुणे सच्-चिद्-आनन्दात्- मनि कृष्ण-प्रसादतः । स्फुरन्ति विलसत्य् आत्म- भक्तानाꣳ बहुधा मुदे

nirguṇe sac-cid-ānandāt- mani kṛṣṇa-prasādataḥ | sphuranti vilasaty ātma- bhaktānāṁ bahudhā mude

विशुद्धे तु विवेकेन सत्यात्मनि हरेः पदम् । गते’प्य् अप्रकृतिꣳ भक्ति- विधयो विलसन्ति हि

viśuddhe tu vivekena satyātmani hareḥ padam | gate’py aprakṛtiṁ bhakti- vidhayo vilasanti hi

अन्यथेतर-कर्माणी- वैते’पि स्यूर् न सङ्गताः । कायेन्द्रियात्म-चेष्टातो ज्ञानेनात्मनि शोधिते

anyathetara-karmāṇī- vaite’pi syūr na saṅgatāḥ | kāyendriyātma-ceṣṭāto jñānenātmani śodhite

अन्येभ्य इव कर्मेभ्यो भगवद्-भक्ति-कर्मतः । विविक्तः सन् कथꣳ यातु वैकुण्ठꣳ मुक्तिम् अर्हति

anyebhya iva karmebhyo bhagavad-bhakti-karmataḥ | viviktaḥ san kathaṁ yātu vaikuṇṭhaṁ muktim arhati

न ह्य् अन्य-कर्म-वद् भक्तिर् अपि कर्मेति मन्यताम् । बहिर्-दृष्ट्यैव जल्प्येत भक्त-देहादि-वत् क्वचित्

na hy anya-karma-vad bhaktir api karmeti manyatām | bahir-dṛṣṭyaiva jalpyeta bhakta-dehādi-vat kvacit

भक्तानाꣳ सच्-चिद्-आनन्द- रूपेष्व् अङ्गेन्द्रियात्मसु । घटते स्वानुरूपेषु वैकुण्ठे’न्यत्र च स्वतः

bhaktānāṁ sac-cid-ānanda- rūpeṣv aṅgendriyātmasu | ghaṭate svānurūpeṣu vaikuṇṭhe’nyatra ca svataḥ

वयम् अत्र प्रमाणꣳ स्मो’निशꣳ वैकुण्ठ-पार्षदाः । तान्वन्तो बहुधा भक्तिम् अस्पृष्टाः प्रकृतैर् गुणैः

vayam atra pramāṇaṁ smo’niśaṁ vaikuṇṭha-pārṣadāḥ | tānvanto bahudhā bhaktim aspṛṣṭāḥ prakṛtair guṇaiḥ

नवीन-सेवकानाꣳ तु प्रीत्या सम्याक्-प्रवृत्तये । निजेन्द्रियादि-व्यापार- तयैव प्रतिभाति सा

navīna-sevakānāṁ tu prītyā samyāk-pravṛttaye | nijendriyādi-vyāpāra- tayaiva pratibhāti sā

महद्भिर् भक्ति-निष्ठैश् च न स्वाधीनेति मन्यते । महा-प्रसाद-रूपेयꣳ प्रभोर् इत्य् अनुभूयते

mahadbhir bhakti-niṣṭhaiś ca na svādhīneti manyate | mahā-prasāda-rūpeyaṁ prabhor ity anubhūyate

त्वरा चेद् विद्यते श्रीमद्- वैकुण्ठालोकने तव । सर्वाभीष्ट-प्रद-श्रेष्ठꣳ तꣳ श्री-व्रज-भुवꣳ व्रज

tvarā ced vidyate śrīmad- vaikuṇṭhālokane tava | sarvābhīṣṭa-prada-śreṣṭhaṁ taṁ śrī-vraja-bhuvaṁ vraja

परꣳ श्रीमत्-पदाम्भोज- सदा-सङ्गत्य्-अपेक्षया । नाम-सङ्कीर्तन-प्रायꣳ विशुद्धाꣳ भक्तिम् आचर

paraṁ śrīmat-padāmbhoja- sadā-saṅgaty-apekṣayā | nāma-saṅkīrtana-prāyaṁ viśuddhāṁ bhaktim ācara

तयाशु तादृशी प्रेम- सम्पद् उत्पादयिष्यते । यया सुखꣳ ते भविता वैकुण्ठे कृष्ण-दर्शनम्

tayāśu tādṛśī prema- sampad utpādayiṣyate | yayā sukhaṁ te bhavitā vaikuṇṭhe kṛṣṇa-darśanam

प्रेम्णो’न्तरङ्गꣳ किल साधनोत्तमꣳ मन्येत कैश्चित् स्मरणꣳ न कीर्तनम् । एकेन्द्रिये वाचि विचेतने सुखꣳ भक्तिः स्फुरत्य् आशु हि कीर्तनात्मिका

premṇo’ntaraṅgaṁ kila sādhanottamaṁ manyeta kaiścit smaraṇaṁ na kīrtanam | ekendriye vāci vicetane sukhaṁ bhaktiḥ sphuraty āśu hi kīrtanātmikā

भक्तिः प्रकृष्टा स्मरणात्मिकास्मिन् सर्वेन्द्रियानाम् अधिपे विलोले । घोरे बलिष्ठे मनसि प्रयासैर् नीते वशꣳ भाति विशोधिते या

bhaktiḥ prakṛṣṭā smaraṇātmikāsmin sarvendriyānām adhipe vilole | ghore baliṣṭhe manasi prayāsair nīte vaśaṁ bhāti viśodhite yā

मन्यामहे कीर्तनम् एव सत्तमꣳ लोलात्मकैक-स्व-हृदि स्मरत् स्मृतेः । वाचि स्व-युक्ते मनसि श्रुतौ तथा दिव्यात् परान् अप्य् अपकुर्वद् आत्म्य-वत्

manyāmahe kīrtanam eva sattamaṁ lolātmakaika-sva-hṛdi smarat smṛteḥ | vāci sva-yukte manasi śrutau tathā divyāt parān apy apakurvad ātmya-vat

बह्यान्तराशेष-हृषीक-चालकꣳ वाग्-इन्द्रियꣳ स्याद् यदि सम्यतꣳ सदा । चित्तꣳ स्थिरꣳ सद्-भगवत्-स्मृतौ तदा सम्यक् प्रवर्तेत ततः स्मृतिः फलम् एवꣳ प्रभोर् ध्यान-रतैर् मतꣳ चेद् बुद्ध्येदृशꣳ तत्र विवेचनीयम् । ध्यानꣳ परिस्फुर्ति-विशेष-निष्ठा सम्बन्ध-मात्रꣳ मनसा स्मृतिर् हि

bahyāntarāśeṣa-hṛṣīka-cālakaṁ vāg-indriyaṁ syād yadi samyataṁ sadā | cittaṁ sthiraṁ sad-bhagavat-smṛtau tadā samyak pravarteta tataḥ smṛtiḥ phalam evaṁ prabhor dhyāna-ratair mataṁ ced buddhyedṛśaṁ tatra vivecanīyam | dhyānaṁ parisphurti-viśeṣa-niṣṭhā sambandha-mātraṁ manasā smṛtir hi

चेद् ध्यान-वेगात् खलु चित्त-वृत्त्याव् अन्तर्-भवन्तीन्द्रिय-वृत्तयस् ताः । सङ्कीर्तन-स्पर्शन-दर्शनाद्या ध्यानꣳ तदा कीर्तनतो’स्तु वर्यम्

ced dhyāna-vegāt khalu citta-vṛttyāv antar-bhavantīndriya-vṛttayas tāḥ | saṅkīrtana-sparśana-darśanādyā dhyānaṁ tadā kīrtanato’stu varyam

प्रीतिर् यतो यस्य सुखꣳ च येन सम्यग् भवेत् तद्-रसिकस्य तस्य । तत्-साधनꣳ श्रेष्ठतमꣳ सुसेव्यꣳ सद्भिर् मतꣳ प्रत्य् उत साध्य-रूपम्

prītir yato yasya sukhaṁ ca yena samyag bhavet tad-rasikasya tasya | tat-sādhanaṁ śreṣṭhatamaṁ susevyaṁ sadbhir mataṁ praty uta sādhya-rūpam

सङ्कीर्तनाद् ध्यान-सुखꣳ विवर्धते ध्यानाच् च सङ्कीर्तन-माधुरी-सुखम् । अन्योन्य-सꣳवर्धकतानुभूयते ’स्माभिस् तयोस् तद् द्वयम् एकम् एव तत्

saṅkīrtanād dhyāna-sukhaṁ vivardhate dhyānāc ca saṅkīrtana-mādhurī-sukham | anyonya-saṁvardhakatānubhūyate ’smābhis tayos tad dvayam ekam eva tat

ध्यानꣳ च सङ्कीर्तनवत् सुख-प्रदꣳ यद् वस्तुनो’भिष्टतरस्य कस्यचित् । चित्ते’नुभूत्यापि यथेच्छम् उद्भवेच् छान्तिस् तद् एकाप्ति-विषक्त-चेतसाम्

dhyānaṁ ca saṅkīrtanavat sukha-pradaṁ yad vastuno’bhiṣṭatarasya kasyacit | citte’nubhūtyāpi yatheccham udbhavec chāntis tad ekāpti-viṣakta-cetasām

यथा ज्वार-रुज्-आर्तानाꣳ शीतलामृत-पाठसः । मनः पानाद् अपि त्रुट्येत् तृद्-वैलक्ष्यꣳ सुखꣳ भवेत्

yathā jvāra-ruj-ārtānāṁ śītalāmṛta-pāṭhasaḥ | manaḥ pānād api truṭyet tṛd-vailakṣyaṁ sukhaṁ bhavet

तत्-तत्-सङ्कीर्तनेनापि तथा स्याद् यदि शक्यते । सताम् अथ विविक्ते’पि लज्जा स्यात् स्वैर् अकीर्तने

tat-tat-saṅkīrtanenāpi tathā syād yadi śakyate | satām atha vivikte’pi lajjā syāt svair akīrtane

एकाकीत्वेन तु ध्यानꣳ विविक्ते खलु सिध्यति । सङ्कीर्तनꣳ विविक्ते’पि बहूनाꣳ सङ्गतो’पि च

ekākītvena tu dhyānaṁ vivikte khalu sidhyati | saṅkīrtanaṁ vivikte’pi bahūnāṁ saṅgato’pi ca

कृष्णस्य नाना-विध-कीर्तनेषु तन्-नाम-सङ्कीर्तनम् एव मुख्यम् । तत्-प्रेम-सम्पज्-जनने स्वयꣳ द्राक् शक्तꣳ ततः श्रेष्ठतमꣳ मतꣳ तत्

kṛṣṇasya nānā-vidha-kīrtaneṣu tan-nāma-saṅkīrtanam eva mukhyam | tat-prema-sampaj-janane svayaṁ drāk śaktaṁ tataḥ śreṣṭhatamaṁ mataṁ tat

श्री-कृष्ण-नामामृतम् आत्म-हृद्यꣳ प्रेम्णा समास्वादन-भङ्गि-पूर्वम् । यत् सेव्यते जिह्विकयाविरामꣳ तस्यातुलꣳ जल्पतु को महत्त्वम्

śrī-kṛṣṇa-nāmāmṛtam ātma-hṛdyaṁ premṇā samāsvādana-bhaṅgi-pūrvam | yat sevyate jihvikayāvirāmaṁ tasyātulaṁ jalpatu ko mahattvam

सर्वेषाꣳ भगवन्-नाम्नाꣳ समानो महिमापि चेत् । तथापि स्व-प्रियेणाशु स्वार्थ-सिद्धिः सुखꣳ भवेत्

sarveṣāṁ bhagavan-nāmnāṁ samāno mahimāpi cet | tathāpi sva-priyeṇāśu svārtha-siddhiḥ sukhaṁ bhavet

विचित्र-रुचि-लोकानाꣳ क्रमात् सर्वेषु नामसु । प्रियता-सम्भवात् तानि सर्वाणि स्युः प्रियाणि हि

vicitra-ruci-lokānāṁ kramāt sarveṣu nāmasu | priyatā-sambhavāt tāni sarvāṇi syuḥ priyāṇi hi

एकस्मिन्न् इन्द्रिये प्रादुर्- भूतꣳ नामामृतꣳ रसैः । आप्लावयति सर्वाणीन्- द्रियाणि मधुरैर् निजैः

ekasminn indriye prādur- bhūtaṁ nāmāmṛtaṁ rasaiḥ | āplāvayati sarvāṇīn- driyāṇi madhurair nijaiḥ

मुख्यो वाग्-इन्द्रिये तस्यो- दयः स्व-पर-हर्षदः । तत् प्रभोर् ध्यानतो’पि स्यान् नाम-सङ्कीर्तनꣳ वरम्

mukhyo vāg-indriye tasyo- dayaḥ sva-para-harṣadaḥ | tat prabhor dhyānato’pi syān nāma-saṅkīrtanaṁ varam

नाम-सङ्कीर्तनꣳ प्रोक्तꣳ कृष्णस्य प्रेम-सम्पदि । बलिष्ठꣳ साधनꣳ श्रेष्ठम् परमाकर्ष-मन्त्र-वत्

nāma-saṅkīrtanaṁ proktaṁ kṛṣṇasya prema-sampadi | baliṣṭhaṁ sādhanaṁ śreṣṭham paramākarṣa-mantra-vat

तद् एव मन्यते भक्तेः फलꣳ तद् रसिकैर् जनैः । भगवत्-प्रेम-सम्पत्तौ सदैवाव्यभिचारतः

tad eva manyate bhakteḥ phalaṁ tad rasikair janaiḥ | bhagavat-prema-sampattau sadaivāvyabhicārataḥ

सल्-लक्षणꣳ प्रेम-भरस्य कृष्णे कैश्चिद् रसज्ञैर् उत कथ्यते तत् । प्रेम्णो भरेणैव निजेष्ट-नाम- सङ्कीर्तनꣳ हि स्फुरति स्फुटार्त्या

sal-lakṣaṇaṁ prema-bharasya kṛṣṇe kaiścid rasajñair uta kathyate tat | premṇo bhareṇaiva nijeṣṭa-nāma- saṅkīrtanaṁ hi sphurati sphuṭārtyā

नाम्नाꣳ तु सङ्कीर्तनम् अर्ति-भारान् मेघꣳ विना प्रावृषि चातकानाम् । रात्रौ वियोगात् स्व-पते रथाङ्गि- वर्गस्य चाक्रोषण-वत् प्रतीहि

nāmnāṁ tu saṅkīrtanam arti-bhārān meghaṁ vinā prāvṛṣi cātakānām | rātrau viyogāt sva-pate rathāṅgi- vargasya cākroṣaṇa-vat pratīhi

विचित्र-लीला-रस-सागरस्य प्रभोर् विचित्रात् स्फुरितात् प्रसादात् । विचित्र-सङ्कीर्तन-माधुरी सा न तु स्व-यत्नाद् इति साधु सिध्येत्

vicitra-līlā-rasa-sāgarasya prabhor vicitrāt sphuritāt prasādāt | vicitra-saṅkīrtana-mādhurī sā na tu sva-yatnād iti sādhu sidhyet

इच्छा-वशात् पापम् उपासकानाꣳ क्षीयेत भोगोन्मुखम् अप्य् अमुस्मात् । प्रारब्ध-मात्रꣳ भवतीतरेषाꣳ कर्मावशिष्टꣳ तद्-अवश्य-भोग्यम्

icchā-vaśāt pāpam upāsakānāṁ kṣīyeta bhogonmukham apy amusmāt | prārabdha-mātraṁ bhavatītareṣāṁ karmāvaśiṣṭaṁ tad-avaśya-bhogyam

महाशया ये हरि-नाम-सेवकाः सुगोप्य-तद्-भक्ति-महा-निधेः स्वयम् । प्रकाश-भीत्या व्यवहार-भङ्गिभिः स्व-दोष-दुःखान्य् अनुदर्शयन्ति ते

mahāśayā ye hari-nāma-sevakāḥ sugopya-tad-bhakti-mahā-nidheḥ svayam | prakāśa-bhītyā vyavahāra-bhaṅgibhiḥ sva-doṣa-duḥkhāny anudarśayanti te

तन्-नाम-सङ्कीर्तन-मात्रतो’खिला भक्ता हरेः स्यूर् हत-दुःख-दुषनाः । केचित् तथापि प्रभुवत् कृपाकुला लोकान् सद्-आचारम् इमꣳ प्रशासति

tan-nāma-saṅkīrtana-mātrato’khilā bhaktā hareḥ syūr hata-duḥkha-duṣanāḥ | kecit tathāpi prabhuvat kṛpākulā lokān sad-ācāram imaṁ praśāsati

दुःसङ्ग-दोषꣳ भरतादयो यथा दुर्दूत-दोषꣳ च युधिष्ठिरादयाः । ब्रह्म-स्व-भीतिꣳ च नृगादयो’मलाः प्रदर्शयन् स्व-व्यवहारतो जनान्

duḥsaṅga-doṣaṁ bharatādayo yathā durdūta-doṣaṁ ca yudhiṣṭhirādayāḥ | brahma-sva-bhītiṁ ca nṛgādayo’malāḥ pradarśayan sva-vyavahārato janān

भक्ति-प्रभावेन विचार-जातैः सञ्जायमानेन सदेदृशैस् त्वम् । विघ्नाति-विघ्नान् किल जेष्यसीह सर्वत्र ते हन्त वयꣳ सहायाः

bhakti-prabhāvena vicāra-jātaiḥ sañjāyamānena sadedṛśais tvam | vighnāti-vighnān kila jeṣyasīha sarvatra te hanta vayaṁ sahāyāḥ

श्री-कृष्णचन्द्रस्य महानुकम्पा- स्माभिः स्थिरा त्वय्य् अवधारितास्ति । लीना न साक्षाद्-भगवद्-दिदृक्षा त्वत्तस् तपो-लोक-निवासि-वाक्यैः

śrī-kṛṣṇacandrasya mahānukampā- smābhiḥ sthirā tvayy avadhāritāsti | līnā na sākṣād-bhagavad-didṛkṣā tvattas tapo-loka-nivāsi-vākyaiḥ

रूपꣳ सत्यꣳ खलु भगवतः सच्-चिद्-आनन्द-सान्द्रꣳ योग्यैर् ग्राह्यꣳ भवति करणैः सच्-चिद्-आनन्द-रूपम् । माꣳसाक्षिभ्याꣳ तद् अपि घटते तस्य कारुण्य-शक्त्या सद्यो लब्ध्या तद्-उचित-गतेर् दर्शनꣳ स्वेहया वा

rūpaṁ satyaṁ khalu bhagavataḥ sac-cid-ānanda-sāndraṁ yogyair grāhyaṁ bhavati karaṇaiḥ sac-cid-ānanda-rūpam | māṁsākṣibhyāṁ tad api ghaṭate tasya kāruṇya-śaktyā sadyo labdhyā tad-ucita-gater darśanaṁ svehayā vā

तद्-दर्शने ज्ञान-दृशैव जाय- माने’पि पश्याम्य् अहम् एष दृग्भ्याम् । मनो भवेत् कृष्ण-कृपा-प्रभाव- विज्ञापको हर्ष-विशेष-वृद्ध्यै

tad-darśane jñāna-dṛśaiva jāya- māne’pi paśyāmy aham eṣa dṛgbhyām | mano bhavet kṛṣṇa-kṛpā-prabhāva- vijñāpako harṣa-viśeṣa-vṛddhyai

प्रभोः कृपा-पूर-बलेन भक्तेः प्रभावतो वा खलु दर्शनꣳ स्यात् । अतः परिच्छिन्न-दृशापि सिद्ध्येन् निरन्तरꣳ तन् मनसेव सम्याक्

prabhoḥ kṛpā-pūra-balena bhakteḥ prabhāvato vā khalu darśanaṁ syāt | ataḥ paricchinna-dṛśāpi siddhyen nirantaraṁ tan manaseva samyāk

न चेत् कथञ्चिन् न मनस्य् अपि स्यात् स्वयम्-प्रभस्येक्षणम् ईश्वरस्य । घनꣳ सुखꣳ सञ्जनयेत् कथञ्चिद् उपासितः सान्द्र-सुखात्मको’सौ

na cet kathañcin na manasy api syāt svayam-prabhasyekṣaṇam īśvarasya | ghanaṁ sukhaṁ sañjanayet kathañcid upāsitaḥ sāndra-sukhātmako’sau

दृग्भ्याꣳ प्रभोर् दर्शनतो हि सर्वतस् तत्-तत्-प्रसादावलि-लब्धिर् ईक्ष्यते । सर्वाधिकꣳ सान्द्र-सुखꣳ च जायते साध्यꣳ तद् एव श्रवणादि-भक्तितः

dṛgbhyāṁ prabhor darśanato hi sarvatas tat-tat-prasādāvali-labdhir īkṣyate | sarvādhikaṁ sāndra-sukhaṁ ca jāyate sādhyaṁ tad eva śravaṇādi-bhaktitaḥ

सर्वेषाꣳ साधनानाꣳ तत्- साक्षात्-कारो हि सत्-फलम् । तदैवामूलतो माया नश्येत् प्रेमापि वर्धते

sarveṣāṁ sādhanānāṁ tat- sākṣāt-kāro hi sat-phalam | tadaivāmūlato māyā naśyet premāpi vardhate

कायाधवादेर् हृदि पश्यतो’पि प्रभुꣳ सदाक्ष्णा किल तद्-दिदृक्षा । तत्र प्रमाणꣳ हि तथावलोकाद् अनन्तरꣳ भव-विशेष-लाभः

kāyādhavāder hṛdi paśyato’pi prabhuṁ sadākṣṇā kila tad-didṛkṣā | tatra pramāṇaṁ hi tathāvalokād anantaraṁ bhava-viśeṣa-lābhaḥ

कृष्णस्य साक्षाद् अपि जायते यत् केषाञ्चिद् अक्षि-द्वय-मीलनादि । ध्यानꣳ न तत् किन्तु मुदाꣳ भरेण कम्पादि-वत् प्रेम-विकार एषः

kṛṣṇasya sākṣād api jāyate yat keṣāñcid akṣi-dvaya-mīlanādi | dhyānaṁ na tat kintu mudāṁ bhareṇa kampādi-vat prema-vikāra eṣaḥ

ध्यानꣳ परोक्षे युज्येत न तु साक्षान् महा-प्रभोः । अपरोक्षे परोक्षे’पि युक्तꣳ सङ्कीर्तनꣳ सदा

dhyānaṁ parokṣe yujyeta na tu sākṣān mahā-prabhoḥ | aparokṣe parokṣe’pi yuktaṁ saṅkīrtanaṁ sadā

श्रीमन् नाम प्रभोस् तस्य श्री-मूर्तेर् अप्य् अति-प्रियम् । जगद्-धितꣳ सुखोपास्यꣳ स-रसꣳ तत्-समꣳ न हि

śrīman nāma prabhos tasya śrī-mūrter apy ati-priyam | jagad-dhitaṁ sukhopāsyaṁ sa-rasaṁ tat-samaṁ na hi

तन् मानयन् शिवस्याज्ञाम् इतो निःसर सत्वरम् । कृष्ण-प्रियतमꣳ श्रीमन्- मथुराꣳ त्वꣳ नमाम ताम्

tan mānayan śivasyājñām ito niḥsara satvaram | kṛṣṇa-priyatamaṁ śrīman- mathurāṁ tvaṁ namāma tām

श्री-गोप-कुमार उवाच— निपीय तत्-कर्ण-रसायनꣳ तत् प्रमोद-भारेण भृतो नमꣳस् तान् । शिवौ च सद्यो व्रज-भूमिम् एतꣳ तैः प्रापितो’हꣳ बत मुग्ध-बुद्धिः

śrī-gopa-kumāra uvāca— nipīya tat-karṇa-rasāyanaṁ tat pramoda-bhāreṇa bhṛto namaṁs tān | śivau ca sadyo vraja-bhūmim etaṁ taiḥ prāpito’haṁ bata mugdha-buddhiḥ