Vairāgyam — Renunciation

श्री-जनमेजय उवाच— सत्यꣳ सच्-छास्त्र-वर्गार्थ- सारः सङ्गृह्य दुर्लभः । गूढः स्व-मात्रे पित्रा मे कृष्ण-प्रेम्णा प्रकाशितः

śrī-janamejaya uvāca— satyaṁ sac-chāstra-vargārtha- sāraḥ saṅgṛhya durlabhaḥ | gūḍhaḥ sva-mātre pitrā me kṛṣṇa-premṇā prakāśitaḥ

श्रीमद्-भागवताम्भोधि- पीयूषम् इदम् अपिबन् । न तृप्यामि मुनि-श्रेष्ठ त्वन्-मुखाम्भोज-वासितम्

śrīmad-bhāgavatāmbhodhi- pīyūṣam idam apiban | na tṛpyāmi muni-śreṣṭha tvan-mukhāmbhoja-vāsitam

तन्-माता-पुत्रयोर् विद्वन् सꣳवादः कथ्यताꣳ तयोः । सुधा-सारमयो’न्यो’पि कृष्ण-पादाब्ज-लुब्धयोः

tan-mātā-putrayor vidvan saṁvādaḥ kathyatāṁ tayoḥ | sudhā-sāramayo’nyo’pi kṛṣṇa-pādābja-lubdhayoḥ

श्री-जैमिनिर् उवाच— नैतत् स्व-शक्तितो राजन् वक्तुꣳ ज्ञतुꣳ च शक्यते । सर्व-ज्ञानꣳ च दुर्ज्ञेयꣳ ब्रह्मानुभाविनाम् अपि

śrī-jaiminir uvāca— naitat sva-śaktito rājan vaktuṁ jñatuṁ ca śakyate | sarva-jñānaṁ ca durjñeyaṁ brahmānubhāvinām api

कृष्ण-भक्ति-रसाम्भोधेः प्रसादाद् बदरायणेः । परीक्षिद्-उत्तरा-पार्श्वे निविष्टो’श्रौषम् अञ्जसा

kṛṣṇa-bhakti-rasāmbhodheḥ prasādād badarāyaṇeḥ | parīkṣid-uttarā-pārśve niviṣṭo’śrauṣam añjasā

परꣳ गोप्यम् अपि स्निग्धे शिश्ये वाच्यम् इति श्रुतिः । तच् छ्रूयताꣳ महा-भाग गोलोक-महिमाधुना

paraṁ gopyam api snigdhe śiśye vācyam iti śrutiḥ | tac chrūyatāṁ mahā-bhāga goloka-mahimādhunā

श्री-कृष्ण-करुणा-सार- पात्र-निर्धार-सत्-कथाम् । श्रूत्वाभूत् परमानन्द- पूर्णा तव पितामही

śrī-kṛṣṇa-karuṇā-sāra- pātra-nirdhāra-sat-kathām | śrūtvābhūt paramānanda- pūrṇā tava pitāmahī

तादृग्-भक्ति-विशेषस्य गोपी-कान्त-पदाब्जयोः । श्रोतुꣳ फल-विशेषꣳ तद्- भोग-स्थानꣳ च सत्तमम् वैकुण्ठाद् अपि मन्वाना विमृशन्ती हृदि स्वयम् । तच् चानाकलयन्ती सा पप्रच्छ श्री-परीक्षितम्

tādṛg-bhakti-viśeṣasya gopī-kānta-padābjayoḥ | śrotuṁ phala-viśeṣaṁ tad- bhoga-sthānaṁ ca sattamam vaikuṇṭhād api manvānā vimṛśantī hṛdi svayam | tac cānākalayantī sā papraccha śrī-parīkṣitam

श्रीमद्-उत्तरोवाच— कामिनाꣳ पुण्य-कर्तृणाꣳ त्रैलोक्यꣳ गृहिनाꣳ पदम् । अगृहाणꣳ च तस्योर्ध्वꣳ स्थितꣳ लोक-चतुष्टयम् भोगान्ते मुहुर् आवृत्तिम् एते सर्वे प्रयान्ति हि । महर्-आदि-गतꣳ केचिन् मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह

śrīmad-uttarovāca— kāmināṁ puṇya-kartṛṇāṁ trailokyaṁ gṛhināṁ padam | agṛhāṇaṁ ca tasyordhvaṁ sthitaṁ loka-catuṣṭayam bhogānte muhur āvṛttim ete sarve prayānti hi | mahar-ādi-gataṁ kecin mucyante brahmaṇā saha

केचित् क्रमेण मुच्यन्ते भोगान् भुक्त्वार्चिर्-आदिषु । लभन्ते यतयः सद्यो मुक्तिꣳ ज्ञान-परा हि ये

kecit krameṇa mucyante bhogān bhuktvārcir-ādiṣu | labhante yatayaḥ sadyo muktiṁ jñāna-parā hi ye

भक्ता भगवतो ये तु स-कामाः स्वेच्छयाखिलान् । भुञ्जानाः सुख-भोगाꣳस् ते विशुद्धा यान्ति तत्-पदम्

bhaktā bhagavato ye tu sa-kāmāḥ svecchayākhilān | bhuñjānāḥ sukha-bhogāṁs te viśuddhā yānti tat-padam

वैकुण्ठꣳ दुर्लभꣳ मुक्तैः सान्द्रानन्द-चिद्-आत्मकम् । निष्कामा ये तु तद्-भक्ता लभन्ते सद्य एव तत्

vaikuṇṭhaṁ durlabhaṁ muktaiḥ sāndrānanda-cid-ātmakam | niṣkāmā ye tu tad-bhaktā labhante sadya eva tat

तत्र श्री-कृष्ण-पादाब्ज- साक्षात्-सेवा-सुखꣳ सदा । बहुधानुभवन्तस् ते रमन्ते धिक्-कृतामृतम्

tatra śrī-kṛṣṇa-pādābja- sākṣāt-sevā-sukhaṁ sadā | bahudhānubhavantas te ramante dhik-kṛtāmṛtam

ज्ञान-भक्तास् तु तेष्व् एके शुद्ध-भक्ताः परे’परे । प्रेम-भक्ताः परे प्रेम- पराः प्रेमातुराः परे

jñāna-bhaktās tu teṣv eke śuddha-bhaktāḥ pare’pare | prema-bhaktāḥ pare prema- parāḥ premāturāḥ pare

तारतम्यवताम् एषाꣳ फले सम्यꣳ न युज्यते । तारतम्यꣳ तु वैकुण्ठे कथञ्चिद् घटते न हि

tāratamyavatām eṣāṁ phale samyaṁ na yujyate | tāratamyaṁ tu vaikuṇṭhe kathañcid ghaṭate na hi

पर्यवस्यति सारूप्य- सामीप्यादौ च तुल्यता । न श्रूयते परꣳ प्राप्यꣳ वैकुण्ठाद् अधिकꣳ कियत्

paryavasyati sārūpya- sāmīpyādau ca tulyatā | na śrūyate paraṁ prāpyaṁ vaikuṇṭhād adhikaṁ kiyat

तत्-प्रदेश-विशेषेषु स्व-स्व-भाव-विशेषतः । स्व-स्व-प्रिय-विशेषाप्त्या सर्वेषाम् अस्तु वा सुखम्

tat-pradeśa-viśeṣeṣu sva-sva-bhāva-viśeṣataḥ | sva-sva-priya-viśeṣāptyā sarveṣām astu vā sukham

पराꣳ कष्ठाꣳ गतꣳ तत्-तद्- रस-जातीयतोचितम् । अथापि रास-कृत्-तादृग्- भक्तानाम् अस्तु का गतिः

parāṁ kaṣṭhāṁ gataṁ tat-tad- rasa-jātīyatocitam | athāpi rāsa-kṛt-tādṛg- bhaktānām astu kā gatiḥ

ये सर्व-नैरपेक्ष्येन राधा-दास्येच्छवः परम् । सङ्कीर्तयन्ति तन्-नाम तादृश-प्रियतामयाः अन्येषाम् इव तेषाꣳ च प्राप्यꣳ चेद् हृन् न तृप्यति । अहो नन्द-यशोदादेर् न सहे तादृशीꣳ गतिम्

ye sarva-nairapekṣyena rādhā-dāsyecchavaḥ param | saṅkīrtayanti tan-nāma tādṛśa-priyatāmayāḥ anyeṣām iva teṣāṁ ca prāpyaṁ ced hṛn na tṛpyati | aho nanda-yaśodāder na sahe tādṛśīṁ gatim

विविधानाꣳ महिम्नाꣳ हि यत्र कष्ठाः पराः पराः । कोटीनाꣳ पर्यवस्यन्ति समुद्रे सरितो यथा

vividhānāṁ mahimnāṁ hi yatra kaṣṭhāḥ parāḥ parāḥ | koṭīnāṁ paryavasyanti samudre sarito yathā

तद्-अर्थम् उचितꣳ स्थानम् एकꣳ वैकुण्ठतः परम् । अपेक्षितम् अवश्यꣳ स्यात् तत्-प्रकाश्योद्धरस्व माम्

tad-artham ucitaṁ sthānam ekaṁ vaikuṇṭhataḥ param | apekṣitam avaśyaṁ syāt tat-prakāśyoddharasva mām

श्री-जैमिनिर् उवाच— मातुर् एवꣳ महा-रम्य- प्रश्नेनानन्दितः सुतः । ताꣳ नत्वा साश्रु-रोमञ्चꣳ आरेभे प्रतिभाषितुम्

śrī-jaiminir uvāca— mātur evaṁ mahā-ramya- praśnenānanditaḥ sutaḥ | tāṁ natvā sāśru-romañcaṁ ārebhe pratibhāṣitum

श्री-परीक्षिद् उवाच— श्री-कृष्ण-जीविते मातस् तदीय-विरहासहे । तवैव योग्यः प्रश्नो’यꣳ न कृतो यश् च कैश्चन

śrī-parīkṣid uvāca— śrī-kṛṣṇa-jīvite mātas tadīya-virahāsahe | tavaiva yogyaḥ praśno’yaṁ na kṛto yaś ca kaiścana

निज-प्रिय-सखस्यात्र श्री-सुभद्रा-पतेर् अहम् । येन पौत्रतया गर्भे तव सज्-जन्म लम्भितः

nija-priya-sakhasyātra śrī-subhadrā-pater aham | yena pautratayā garbhe tava saj-janma lambhitaḥ

गर्भान्तरे च धृत-चक्र-गदेन येन ब्रह्मास्त्रतो’हम् अवितः सहितो भवत्या । बाल्ये नरेषु निज-रूप-परीक्षणꣳ च नीतो मुहुः परम-भागवतोचितꣳ यत्

garbhāntare ca dhṛta-cakra-gadena yena brahmāstrato’ham avitaḥ sahito bhavatyā | bālye nareṣu nija-rūpa-parīkṣaṇaṁ ca nīto muhuḥ parama-bhāgavatocitaṁ yat

येनानुवर्ति महताꣳ गुनैः कृतो विख्यापितो’हꣳ कलि-निग्रहेन । सम्पद्य राज्य-श्रियम् अद्भुतꣳ ततो निर्वेदितो भूसुर-शाप-दापनात्

yenānuvarti mahatāṁ gunaiḥ kṛto vikhyāpito’haṁ kali-nigrahena | sampadya rājya-śriyam adbhutaṁ tato nirvedito bhūsura-śāpa-dāpanāt

तच्-छिष्य-रूपेन च मत्-प्रियꣳ तꣳ सम्श्राव्य शापꣳ निलयान्ध-कूपात् । श्री-वासुदेवेन विकृष्य नीतः प्रायोपवेशाय मतिꣳ द्यु-नद्याम्

tac-chiṣya-rūpena ca mat-priyaṁ taṁ samśrāvya śāpaṁ nilayāndha-kūpāt | śrī-vāsudevena vikṛṣya nītaḥ prāyopaveśāya matiṁ dyu-nadyām

मुनीन्द्र-गोष्ठ्याम् उपदेश्य तत्त्वꣳ शुकात्मना येन भयꣳ निरस्य । प्रमोद्य च स्व-प्रिय-सङ्ग-दानात् कथामृतꣳ सम्प्रति च प्रापय्ये

munīndra-goṣṭhyām upadeśya tattvaṁ śukātmanā yena bhayaṁ nirasya | pramodya ca sva-priya-saṅga-dānāt kathāmṛtaṁ samprati ca prāpayye

कृष्णꣳ प्रणम्य निरुपाधि-कृपाकरꣳ तꣳ सꣳवर्ध्य विप्र-वचनाद् अरतो गृहीतम् । स्वस्यान्त-कालम् इदम् एक-मना ब्रुवे ते प्रश्नोत्तरꣳ सकल-वैष्णव-शास्त्र-सारम्

kṛṣṇaṁ praṇamya nirupādhi-kṛpākaraṁ taṁ saṁvardhya vipra-vacanād arato gṛhītam | svasyānta-kālam idam eka-manā bruve te praśnottaraṁ sakala-vaiṣṇava-śāstra-sāram

श्रुति-स्मृतीनाꣳ वाच्यानि साक्षात्-तात्पर्यतो’प्य् अहम् । व्याख्याया बोधयित्वैतत् त्वाꣳ सन्तोषयितुꣳ क्षमः तथापि स्व-गुरोः प्राप्तꣳ प्रसादात् सꣳशय-च्छिदम् । अत्रेतिहासम् आदौ ते व्यक्तार्थꣳ कथयाम्य् अमुम्

śruti-smṛtīnāṁ vācyāni sākṣāt-tātparyato’py aham | vyākhyāyā bodhayitvaitat tvāṁ santoṣayituṁ kṣamaḥ tathāpi sva-guroḥ prāptaṁ prasādāt saṁśaya-cchidam | atretihāsam ādau te vyaktārthaṁ kathayāmy amum

विप्रो निष्किञ्चनः कश्चित् पुरा प्राग्ज्योतिषे पुरे । वसन्न् अज्ञात-शास्त्रार्थो बहु-द्राविण-काम्यया तात्रत्य-देवीꣳ कामाख्याꣳ श्रद्धयानुदिनꣳ भजन् । तस्याः सकाशात् तुष्टायाः स्वप्ने मन्त्रꣳ दशाक्षरम् लेभे मदन-गोपाल- चरणाम्भोज-दैवतम् । तद्-ध्यानादि-विधानाढ्यꣳ साक्षाद् इव महा-निधिम्

vipro niṣkiñcanaḥ kaścit purā prāgjyotiṣe pure | vasann ajñāta-śāstrārtho bahu-drāviṇa-kāmyayā tātratya-devīṁ kāmākhyāṁ śraddhayānudinaṁ bhajan | tasyāḥ sakāśāt tuṣṭāyāḥ svapne mantraṁ daśākṣaram lebhe madana-gopāla- caraṇāmbhoja-daivatam | tad-dhyānādi-vidhānāḍhyaṁ sākṣād iva mahā-nidhim

देव्य्-आदेशेन तꣳ मन्त्रꣳ विविक्ते सततꣳ जपन् । धनेच्छया निवृत्तो’भूल् लेभे च हृदि निर्वृतिम्

devy-ādeśena taṁ mantraṁ vivikte satataṁ japan | dhanecchayā nivṛtto’bhūl lebhe ca hṛdi nirvṛtim

वस्तु-तत्त्वानभिज्ञो’न्यत् स किञ्चित् पर-लौकिकम् । साधनꣳ किल साध्यꣳ च वर्तमानम् अमन्यत

vastu-tattvānabhijño’nyat sa kiñcit para-laukikam | sādhanaṁ kila sādhyaṁ ca vartamānam amanyata

गृहादिकꣳ परित्यज्य भ्रमꣳस् तीर्थेषु भिक्षया । गतो निर्वाहयन् देहꣳ गङ्गा-सागर-सङ्गमम्

gṛhādikaṁ parityajya bhramaṁs tīrtheṣu bhikṣayā | gato nirvāhayan dehaṁ gaṅgā-sāgara-saṅgamam

विप्रान् गङ्गा-तटे’पश्यत् सर्व-विद्या-विशारदान् । स्व-धर्माचार-निरतान् प्रायशो गृहिणो बहून्

viprān gaṅgā-taṭe’paśyat sarva-vidyā-viśāradān | sva-dharmācāra-niratān prāyaśo gṛhiṇo bahūn

तैर् वर्ण्यमानम् आचारꣳ नित्य-नैमित्तिकादिकम् । अवश्यकꣳ तथा काम्यꣳ स्वर्गꣳ सुश्राव तत्-फलम्

tair varṇyamānam ācāraṁ nitya-naimittikādikam | avaśyakaṁ tathā kāmyaṁ svargaṁ suśrāva tat-phalam

नाना-सङ्कल्प-वाक्यैश् च तद्-अनुस्थान-निष्ठताम् । दृष्ट्वा तत्रोदित-श्रद्धः प्रवृत्तः शिक्षितः स तैः

nānā-saṅkalpa-vākyaiś ca tad-anusthāna-niṣṭhatām | dṛṣṭvā tatrodita-śraddhaḥ pravṛttaḥ śikṣitaḥ sa taiḥ

देव्य्-आज्ञाद् आरतो मन्त्रम् अपि नित्यꣳ रहो जपन् । तत्-प्रभावान् न लेभे’न्तः- सन्तोषꣳ तेषु कर्मसु

devy-ājñād ārato mantram api nityaṁ raho japan | tat-prabhāvān na lebhe’ntaḥ- santoṣaṁ teṣu karmasu

स निर्विद्य गतः काशीꣳ ददर्श बहु-देश-जान् । यति-प्रायान् जनाꣳस् तत्रा- द्वैत-व्याख्या-विवादिनः

sa nirvidya gataḥ kāśīṁ dadarśa bahu-deśa-jān | yati-prāyān janāṁs tatrā- dvaita-vyākhyā-vivādinaḥ

विश्वेश्वरꣳ प्रणम्यादौ गत्वा प्रति-मठꣳ यतीन् । नत्वा सम्भाष्य विश्रामꣳ तेषाꣳ पार्श्वे चकार सः

viśveśvaraṁ praṇamyādau gatvā prati-maṭhaṁ yatīn | natvā sambhāṣya viśrāmaṁ teṣāṁ pārśve cakāra saḥ

वदेषु शुद्ध-बुद्धीनाꣳ तेषाꣳ पाणि-तल-स्थ-वत् । मोक्षꣳ बोधयताꣳ वाक्यैः सारꣳ मेने स तन्-मतम्

vadeṣu śuddha-buddhīnāṁ teṣāṁ pāṇi-tala-stha-vat | mokṣaṁ bodhayatāṁ vākyaiḥ sāraṁ mene sa tan-matam

शृण्वन्न् अविरतꣳ न्यास- मोक्षोत्कर्ष-पराणि सः । तेभ्यो वेदान्त-वाक्यानि मणि-कर्ण्यꣳ समाचरन् स्नानꣳ विश्वेश्वरꣳ पश्यꣳस् तेषाꣳ सङ्गे’प्रयासतः । मिष्टेष्ट-भोगान् भुञ्जानः सन्न्यासꣳ कर्तुम् इष्टवान्

śṛṇvann avirataṁ nyāsa- mokṣotkarṣa-parāṇi saḥ | tebhyo vedānta-vākyāni maṇi-karṇyaṁ samācaran snānaṁ viśveśvaraṁ paśyaṁs teṣāṁ saṅge’prayāsataḥ | miṣṭeṣṭa-bhogān bhuñjānaḥ sannyāsaṁ kartum iṣṭavān

स्व-जप्यꣳ गौरवाद् देव्यास् तथान्तः-सुख-लाभतः । अत्यजन्न् एकदा स्वप्ने’पश्यत् तन्-मन्त्र-देवताम्

sva-japyaṁ gauravād devyās tathāntaḥ-sukha-lābhataḥ | atyajann ekadā svapne’paśyat tan-mantra-devatām

तन्-महा-रम्यताकृष्टः परमानन्द-गोचरः । तज्-जपान्य-प्रवृत्तौ हि न लेभे स मनो-बलम्

tan-mahā-ramyatākṛṣṭaḥ paramānanda-gocaraḥ | taj-japānya-pravṛttau hi na lebhe sa mano-balam

इति कर्तव्यता-मूढो दीनः सन् स्वप्नम् आगतः । तया देव्या सहागत्य तत्रादिष्टः शिवेन सः

iti kartavyatā-mūḍho dīnaḥ san svapnam āgataḥ | tayā devyā sahāgatya tatrādiṣṭaḥ śivena saḥ

मा मूर्ख कुरु सन्न्यासꣳ द्रुतꣳ श्री-मथुराꣳ व्रज । तत्र वृन्दावने’वश्यꣳ पूर्णार्थस् त्वꣳ भविष्यसि

mā mūrkha kuru sannyāsaṁ drutaṁ śrī-mathurāṁ vraja | tatra vṛndāvane’vaśyaṁ pūrṇārthas tvaṁ bhaviṣyasi

सोत्कण्ठो मथुराꣳ गन्तुꣳ मुहुस् ताꣳ कीर्तयꣳस् ततः । स तद्-देश-दिशꣳ गच्छन् प्रयागꣳ प्राप वर्त्मनि

sotkaṇṭho mathurāṁ gantuṁ muhus tāṁ kīrtayaṁs tataḥ | sa tad-deśa-diśaṁ gacchan prayāgaṁ prāpa vartmani

तस्मिल् लसन्-माधव-पाद-पद्मे गङ्गाश्रित-श्री-यमुना-मनोज्ञे । स्नानाय माघोषसि तीर्थ-राजे प्राप्तान् स साधून् सतशो ददर्श

tasmil lasan-mādhava-pāda-padme gaṅgāśrita-śrī-yamunā-manojñe | snānāya māghoṣasi tīrtha-rāje prāptān sa sādhūn sataśo dadarśa

तेषाꣳ सदा गीत-नति-स्तवादिभिः श्री-विष्णु-पूजोत्सवम् ऐक्षताभितः । तन्-नाम-सङ्कीर्तन-वाद्य-नर्तनैः प्रेम्णार्त-नादैर् उदितैश् च शोभितम्

teṣāṁ sadā gīta-nati-stavādibhiḥ śrī-viṣṇu-pūjotsavam aikṣatābhitaḥ | tan-nāma-saṅkīrtana-vādya-nartanaiḥ premṇārta-nādair uditaiś ca śobhitam

सो’बुधो विस्मयꣳ प्राप्तो वैष्णवान् पृच्छति स्म तान् । हे गायका वन्दिनो रे दण्डवत्-पतिनो भुवि भो वादका नर्तका रे राम-कृष्णेति-वादिनः । रोदका रम्य-तिलकास् चारु-माला-धरा नराः भवतैकꣳ क्षणꣳ स्वस्था न कोलाहलम् अर्हथा । वदतेदꣳ विधद्धे किꣳ कꣳ वार्चयथा सादरम्

so’budho vismayaṁ prāpto vaiṣṇavān pṛcchati sma tān | he gāyakā vandino re daṇḍavat-patino bhuvi bho vādakā nartakā re rāma-kṛṣṇeti-vādinaḥ | rodakā ramya-tilakās cāru-mālā-dharā narāḥ bhavataikaṁ kṣaṇaṁ svasthā na kolāhalam arhathā | vadatedaṁ vidhaddhe kiṁ kaṁ vārcayathā sādaram

तच् छ्रूत्वोपहसन्ति स्म केचित् तꣳ केचिद् अब्रुवन् । रे मूढ तुष्णीꣳ तिष्ठेति के’प्य् ऊचुर् दीन-वत्सलाः

tac chrūtvopahasanti sma kecit taṁ kecid abruvan | re mūḍha tuṣṇīṁ tiṣṭheti ke’py ūcur dīna-vatsalāḥ

श्री-वैष्णवा ऊचुः— अये विप्र-ज जानासि न किञ्चिद् बत मूढ-धीः । विष्णु-भक्तान् पुनर् मैवꣳ सम्बोधय न जल्प च

śrī-vaiṣṇavā ūcuḥ— aye vipra-ja jānāsi na kiñcid bata mūḍha-dhīḥ | viṣṇu-bhaktān punar maivaṁ sambodhaya na jalpa ca

भगवन्तम् इमे विष्णुꣳ नित्यꣳ वयम् उपास्महे । गुरोर् गृहीत-दीक्षका यथा-मन्त्रꣳ यथा-विधि

bhagavantam ime viṣṇuṁ nityaṁ vayam upāsmahe | guror gṛhīta-dīkṣakā yathā-mantraṁ yathā-vidhi

श्री-नृसिꣳह-तनुꣳ केचिद् रघुनाथꣳ तथापरे । एके गोपालम् इत्य् एवꣳ नाना-रूपꣳ द्विजोत्तम

śrī-nṛsiṁha-tanuṁ kecid raghunāthaṁ tathāpare | eke gopālam ity evaṁ nānā-rūpaṁ dvijottama

श्री-परीक्षिद् उवाच— ततो’सौ लज्जितो विप्रो’पृच्छत् स-प्रश्रयम् मुदा । कुतो वसति कीदृक् स कꣳ वार्थꣳ दातुम् ईश्वरः

śrī-parīkṣid uvāca— tato’sau lajjito vipro’pṛcchat sa-praśrayam mudā | kuto vasati kīdṛk sa kaṁ vārthaṁ dātum īśvaraḥ

श्री-वैष्णवा ऊचुः— सदा सर्वत्र वसति बहिश् चान्तश् च स प्रभुः । कश्चिन् न सादृशस् तेन कथञ्चिद् विद्यते क्वचित्

śrī-vaiṣṇavā ūcuḥ— sadā sarvatra vasati bahiś cāntaś ca sa prabhuḥ | kaścin na sādṛśas tena kathañcid vidyate kvacit

सर्वान्तरात्मा जगद्-ईश्वरेश्वरो यः सच्-चिद्-आनन्द-घनो मनोरमः । वैकुण्ठ-लोके प्रकटः सदा वसेद् यः सेवकेभ्यः स्वम् अपि प्रयच्छति

sarvāntarātmā jagad-īśvareśvaro yaḥ sac-cid-ānanda-ghano manoramaḥ | vaikuṇṭha-loke prakaṭaḥ sadā vased yaḥ sevakebhyaḥ svam api prayacchati

श्रुति-स्मृति-स्तुयमानः केनास्य महिमोच्यताम् । तद् अत्र वच्यमानानि पुराणानि मुहुः शृणु

śruti-smṛti-stuyamānaḥ kenāsya mahimocyatām | tad atra vacyamānāni purāṇāni muhuḥ śṛṇu

माधवꣳ नाम चालोक्य प्रति-रूपꣳ जगत्-प्रभोः । ततो’चिराद् इदꣳ सर्वꣳ परꣳ च ज्ञास्यसि स्वयम्

mādhavaṁ nāma cālokya prati-rūpaṁ jagat-prabhoḥ | tato’cirād idaṁ sarvaṁ paraṁ ca jñāsyasi svayam

श्री-परीक्षिद् उवाच— ततः श्री-माधवꣳ वीक्ष्य नमꣳस् तस्मिन् व्यचष्ट सः । सरूप्यꣳ स्वजपे चिन्त्य- मान-देवस्य किञ्चन

śrī-parīkṣid uvāca— tataḥ śrī-mādhavaṁ vīkṣya namaṁs tasmin vyacaṣṭa saḥ | sarūpyaṁ svajape cintya- māna-devasya kiñcana

तत्र किञ्चित् पुराणꣳ स शृणोति सह वैष्णवैः । तैर् अर्च्यमाना विविधा विष्णु-मूर्तीश् च पश्यति

tatra kiñcit purāṇaṁ sa śṛṇoti saha vaiṣṇavaiḥ | tair arcyamānā vividhā viṣṇu-mūrtīś ca paśyati

तथापि प्रत्यभिज्ञेयꣳ तस्य न स्याद् अचेतसः । मद्-देवो जगद्-ईशो’यꣳ माधवो’पि सताꣳ प्रभुः

tathāpi pratyabhijñeyaṁ tasya na syād acetasaḥ | mad-devo jagad-īśo’yaṁ mādhavo’pi satāṁ prabhuḥ

इदꣳ स विमृशत्य् एषाम् उपास्यो जगद्-ईश्वरः । स एव माधवश् चायꣳ मयान्यः को’प्य् उपास्यते

idaṁ sa vimṛśaty eṣām upāsyo jagad-īśvaraḥ | sa eva mādhavaś cāyaṁ mayānyaḥ ko’py upāsyate

शङ्ख-चक्र-गदा-पद्म- विभूषित-चतुर्-भुजः । न मद्-देवस् ततः कस्मात् प्रतीयेत स माधवः

śaṅkha-cakra-gadā-padma- vibhūṣita-catur-bhujaḥ | na mad-devas tataḥ kasmāt pratīyeta sa mādhavaḥ

नायꣳ नरार्ध-सिꣳहार्ध- रूप-धारी च मत्-प्रभुः । न वामनो’प्य् असौ मीन- कूर्म-कोलादि-रूपवान्

nāyaṁ narārdha-siṁhārdha- rūpa-dhārī ca mat-prabhuḥ | na vāmano’py asau mīna- kūrma-kolādi-rūpavān

नापि कोदण्ड-पाणिः स्याद् राघवो राज-लक्षणः । केषाञ्चिद् एषाꣳ पूज्येन गोपालेनास्तु वा सदृक्

nāpi kodaṇḍa-pāṇiḥ syād rāghavo rāja-lakṣaṇaḥ | keṣāñcid eṣāṁ pūjyena gopālenāstu vā sadṛk

मन्ये’थापि मदीयो’यꣳ न भवेज् जगद्-ईश्वरः । नास्ति तल्-लक्षणꣳ माघ- माहात्म्यादौ श्रुतꣳ हि यत्

manye’thāpi madīyo’yaṁ na bhavej jagad-īśvaraḥ | nāsti tal-lakṣaṇaṁ māgha- māhātmyādau śrutaṁ hi yat

गोपार्भ-वर्गैः सखिभिर् वने स गाः वꣳशी-मुखो रक्षति वन्य-भूशाणः । गोपाङ्गना-वर्ग-विलास-लम्पटो धर्मꣳ सताꣳ लङ्घयति-तरो यथा

gopārbha-vargaiḥ sakhibhir vane sa gāḥ vaṁśī-mukho rakṣati vanya-bhūśāṇaḥ | gopāṅganā-varga-vilāsa-lampaṭo dharmaṁ satāṁ laṅghayati-taro yathā

देव्याः प्रभावाद् आनन्दम् अस्याप्य् आराधने लभे । तान् न जह्यꣳ कदाप्य् एनम् एतन्-मन्त्र-जपꣳ न च

devyāḥ prabhāvād ānandam asyāpy ārādhane labhe | tān na jahyaṁ kadāpy enam etan-mantra-japaṁ na ca

एवꣳ स पूर्व-वन्-मन्त्रꣳ तꣳ जपन् निर्जने निजम् । देवꣳ साक्षाद् इवेक्षेत सताꣳ सङ्ग-प्रभावतः

evaṁ sa pūrva-van-mantraṁ taṁ japan nirjane nijam | devaṁ sākṣād ivekṣeta satāṁ saṅga-prabhāvataḥ

वस्तु-स्व-भावाद् आनन्द- मूर्छाम् आप्नोति कर्हिचित् । व्युत्थाय जप-कालाप- गमम् आलक्ष्य शोचति

vastu-sva-bhāvād ānanda- mūrchām āpnoti karhicit | vyutthāya japa-kālāpa- gamam ālakṣya śocati

उपद्रवो’यꣳ को मे’नु- जातो विघ्नो महान् किल । न समाप्तो जपो मे’द्य- तनो रात्रीयम् आगत

upadravo’yaṁ ko me’nu- jāto vighno mahān kila | na samāpto japo me’dya- tano rātrīyam āgata

किꣳ निद्राभिभवो’यꣳ मे किꣳ भूताभिभवो’थवा । अहो मद्-दुः-स्वभावो यच्- छोक-स्थाने’पि हृत्-सुखम्

kiṁ nidrābhibhavo’yaṁ me kiṁ bhūtābhibhavo’thavā | aho mad-duḥ-svabhāvo yac- choka-sthāne’pi hṛt-sukham

एकदा तु तथैवासौ शोचन्न् अकृत-भोजनः । निद्राणो माधवेनेदꣳ समादिष्टः स-सन्त्वनम्

ekadā tu tathaivāsau śocann akṛta-bhojanaḥ | nidrāṇo mādhavenedaṁ samādiṣṭaḥ sa-santvanam

विप्र विश्वेश्वरस्यानु- स्मर वाक्यम् उमा-पतेः । यमुना-तीर-मार्गेण तच् छ्री-वृन्दावनꣳ व्रज

vipra viśveśvarasyānu- smara vākyam umā-pateḥ | yamunā-tīra-mārgeṇa tac chrī-vṛndāvanaṁ vraja

तत्रासाधरणꣳ हर्षꣳ लम्प्यसे मत्-प्रसादतः । विलम्बꣳ पथि कुत्रापि मा कुरुस्व कथञ्चन

tatrāsādharaṇaṁ harṣaṁ lampyase mat-prasādataḥ | vilambaṁ pathi kutrāpi mā kurusva kathañcana

ततः स प्रातर् उत्थाय हृष्टः सन् प्रस्थितः क्रमात् । श्रीमन्-मधु-पुरीꣳ प्राप्तः स्नातो विश्रान्त-तीर्थके

tataḥ sa prātar utthāya hṛṣṭaḥ san prasthitaḥ kramāt | śrīman-madhu-purīṁ prāptaḥ snāto viśrānta-tīrthake

गतो वृन्दावनꣳ तत्र ध्यायमानꣳ निजे जपे । तꣳ तꣳ परिकरꣳ प्रायो वीक्ष्याभिक्ष्णꣳ ननन्द सः

gato vṛndāvanaṁ tatra dhyāyamānaṁ nije jape | taṁ taṁ parikaraṁ prāyo vīkṣyābhikṣṇaṁ nananda saḥ

तस्मिन् गो-भूषिते’पश्यन् कम् अपीतस् ततो भ्रमन् । केशि-तीर्थस्य पूर्वास्याꣳ दिशि सुश्राव रोदनम्

tasmin go-bhūṣite’paśyan kam apītas tato bhraman | keśi-tīrthasya pūrvāsyāṁ diśi suśrāva rodanam

तद्-दिग्-भगꣳ गतः प्रेम्णा नाम-सङ्कीर्तनैर् युतम् । तद् आकर्ण्य मुहुस् तत्र तꣳ मनुष्यम् अमार्गयत्

tad-dig-bhagaṁ gataḥ premṇā nāma-saṅkīrtanair yutam | tad ākarṇya muhus tatra taṁ manuṣyam amārgayat

घनान्धकारार्ण्यान्तः सो’पश्यन् कञ्चिद् उन्मुखः । निर्धार्य तद्-ध्वनि-स्थानꣳ यमुना-तीरम् अव्रजत्

ghanāndhakārārṇyāntaḥ so’paśyan kañcid unmukhaḥ | nirdhārya tad-dhvani-sthānaṁ yamunā-tīram avrajat

तत्र नीप-निकुञ्जान्तर् गोप-वेश-परिच्छदम् । किशोरꣳ सुकुमाराङ्गꣳ सुन्दरꣳ तम् उदैक्षत

tatra nīpa-nikuñjāntar gopa-veśa-paricchadam | kiśoraṁ sukumārāṅgaṁ sundaraṁ tam udaikṣata

निजेष्ट-देवता-भ्रान्त्या गोपालेति महा-मुदा । समाह्वायन् प्रणामाय पपात भुवि दण्डवत्

nijeṣṭa-devatā-bhrāntyā gopāleti mahā-mudā | samāhvāyan praṇāmāya papāta bhuvi daṇḍavat

ततो जात-बहिर्-दृष्टिः स सर्वज्ञ-शिरोमणिः । ज्ञत्वा तꣳ माथुरꣳ विप्रम् कामाख्यादेश-वासिनम् श्रीमन्-मदन-गोपालो- पासकꣳ च समागतम् । निःसृत्य कुञ्जाद् उत्थाप्य नत्वालिङ्ग्य न्यवेशयत्

tato jāta-bahir-dṛṣṭiḥ sa sarvajña-śiromaṇiḥ | jñatvā taṁ māthuraṁ vipram kāmākhyādeśa-vāsinam śrīman-madana-gopālo- pāsakaṁ ca samāgatam | niḥsṛtya kuñjād utthāpya natvāliṅgya nyaveśayat

अथातिथ्येन सन्तोष्य विश्वासोत्पादनाय सः । किञ्चित् तेनानुभूतꣳ यद् व्यञ्जयाम् आस स-स्मितम्

athātithyena santoṣya viśvāsotpādanāya saḥ | kiñcit tenānubhūtaṁ yad vyañjayām āsa sa-smitam

बुद्ध्वा गोप-कुमारꣳ तꣳ लब्ध्वेवात्म-प्रियꣳ मुदा । विश्वस्तो’कथयत् तस्मिन् स्व-वृत्तꣳ ब्राह्मणो’खिलम्

buddhvā gopa-kumāraṁ taṁ labdhvevātma-priyaṁ mudā | viśvasto’kathayat tasmin sva-vṛttaṁ brāhmaṇo’khilam

स-कर्पण्यम् इदꣳ चासौ प्राश्रितः पुनर् अब्रवीत् । तꣳ सर्वज्ञ-वरꣳ मत्वा सत्तमꣳ गोप-नन्दनम्

sa-karpaṇyam idaṁ cāsau prāśritaḥ punar abravīt | taṁ sarvajña-varaṁ matvā sattamaṁ gopa-nandanam

श्री-ब्राह्मण उवाच— श्रूत्वा बहु-विधꣳ साध्यꣳ साधनꣳ च ततस् ततः । प्राप्यꣳ कृत्यꣳ च निर्णेतुꣳ न किञ्चिच् छक्यते मया

śrī-brāhmaṇa uvāca— śrūtvā bahu-vidhaṁ sādhyaṁ sādhanaṁ ca tatas tataḥ | prāpyaṁ kṛtyaṁ ca nirṇetuṁ na kiñcic chakyate mayā

यच् च देव्य्-अज्ञया किञ्चिद् अनुतिष्ठामि नित्यशः । तस्यापि किꣳ फलꣳ तच् च कतमत् कर्म वेद्मि न

yac ca devy-ajñayā kiñcid anutiṣṭhāmi nityaśaḥ | tasyāpi kiṁ phalaṁ tac ca katamat karma vedmi na

तेनेदꣳ विफलꣳ जन्म मन्वानः कामये मृतिम् । परꣳ जीवामि कृपया शिवयोर् माधवस्य च

tenedaṁ viphalaṁ janma manvānaḥ kāmaye mṛtim | paraṁ jīvāmi kṛpayā śivayor mādhavasya ca

तयैवात्राद्य सर्वज्ञꣳ दयालुꣳ त्वꣳ स्वदेववत् । प्राप्य हृष्टः प्रपन्नो’स्मि कृपणꣳ माꣳ समुद्धर

tayaivātrādya sarvajñaṁ dayāluṁ tvaṁ svadevavat | prāpya hṛṣṭaḥ prapanno’smi kṛpaṇaṁ māṁ samuddhara

श्री-परीक्षिद् उवाच— निशम्य सादरꣳ तस्य वचनꣳ स व्यचिन्तयत् । एतस्य कृत-कृत्यस्य जाता पूर्णार्थता किल

śrī-parīkṣid uvāca— niśamya sādaraṁ tasya vacanaṁ sa vyacintayat | etasya kṛta-kṛtyasya jātā pūrṇārthatā kila

केवलꣳ तत्-पदाम्भोज- साक्षाद्-ईक्षावशिष्यते । तज्-जपे’र्हति नासक्तिꣳ किन्तु तन्-नाम-कीर्तने

kevalaṁ tat-padāmbhoja- sākṣād-īkṣāvaśiṣyate | taj-jape’rhati nāsaktiṁ kintu tan-nāma-kīrtane

श्रीमन्-मदन-गोपाल- पादाब्जोपासनात् परम् । नाम-सङ्कीर्तन-प्रायाद् वञ्छातीत-फल-प्रदात्

śrīman-madana-gopāla- pādābjopāsanāt param | nāma-saṅkīrtana-prāyād vañchātīta-phala-pradāt

तल्-लीला-स्थल-पालीनाꣳ श्रद्धा-सन्दर्शनादरैः । सम्पाद्यमानान् नितराꣳ किञ्चिन् नास्त्य् एव साधनम्

tal-līlā-sthala-pālīnāṁ śraddhā-sandarśanādaraiḥ | sampādyamānān nitarāṁ kiñcin nāsty eva sādhanam

सञ्जात-प्रेमकाच् चास्माच् चतुर्-वर्ग-विदम्बकात् । तत्-पादाब्ज-वशी-काराद् अन्यत् साध्यꣳ न किञ्चन

sañjāta-premakāc cāsmāc catur-varga-vidambakāt | tat-pādābja-vaśī-kārād anyat sādhyaṁ na kiñcana

इति बोधयितुꣳ चास्य सर्व-सꣳशयनोदनम् । स्व-वृत्तम् एव निखिलꣳ नूनꣳ प्राक् प्रतिपादये

iti bodhayituṁ cāsya sarva-saṁśayanodanam | sva-vṛttam eva nikhilaṁ nūnaṁ prāk pratipādaye

स्वयम् एव स्व-माहात्म्यꣳ कथ्यते यन् न तत् सताम् । सम्मतꣳ स्यात् तथाप्य् अस्य नान्याख्यानाद् धितꣳ भवेत्

svayam eva sva-māhātmyaṁ kathyate yan na tat satām | sammataṁ syāt tathāpy asya nānyākhyānād dhitaṁ bhavet

एवꣳ विनिश्चित्य महानुभावो गोपात्मजो’साव् अवधाप्य विप्रम् । आत्मानुभूतꣳ गदितुꣳ प्रवृत्तः पौरणिको यद्वद् ऋषि-पुराणम्

evaṁ viniścitya mahānubhāvo gopātmajo’sāv avadhāpya vipram | ātmānubhūtaṁ gadituṁ pravṛttaḥ pauraṇiko yadvad ṛṣi-purāṇam

श्री-गोप-कुमार उवाच— अत्रेतिहासा बहवो विद्यन्ते’थापि कथ्यते । स्व-वृत्तम् एवानुस्मृत्य मोहादाव् अपि सङ्गतम्

śrī-gopa-kumāra uvāca— atretihāsā bahavo vidyante’thāpi kathyate | sva-vṛttam evānusmṛtya mohādāv api saṅgatam

गोपाल-वृत्तैर् वैश्यस्य गोवर्धन-विलासिनः । पुत्रो’हम् इदृशो बालः पुरः गाश् चारयन् निजाः तस्मिन् गोवर्धने कृष्णा- तीरे वृन्दावने’त्र च । माथुरे मण्डले बालैः समꣳ विप्र-वर स्थितः

gopāla-vṛttair vaiśyasya govardhana-vilāsinaḥ | putro’ham idṛśo bālaḥ puraḥ gāś cārayan nijāḥ tasmin govardhane kṛṣṇā- tīre vṛndāvane’tra ca | māthure maṇḍale bālaiḥ samaṁ vipra-vara sthitaḥ

वन-मध्ये च पश्यामो नित्यम् एकꣳ द्विजोत्तमम् । दिव्य-मूर्तिꣳ विरक्ताढ्यꣳ पर्यातन्तम् इतस् ततः कीर्तयन्तꣳ मुहुः कृष्णꣳ जप-ध्यान-रतꣳ क्वचित् । नृत्यन्तꣳ क्वापि गायन्तꣳ क्वापि हास-परꣳ क्वचित् विक्रोशन्तꣳ क्वचिद् भूमौ स्खलन्तꣳ क्वापि मत्तवत् । लुण्ठन्तꣳ भुवि कुत्रापि रुदन्तꣳ क्वचिद् उच्चकैः विसꣳज्ञꣳ पतितꣳ क्वापि श्लेष-लालाश्रु-धारया । पङ्कयन्तꣳ गवाꣳ वर्त्म- रजाꣳसि मृतवत् क्वचित्

vana-madhye ca paśyāmo nityam ekaṁ dvijottamam | divya-mūrtiṁ viraktāḍhyaṁ paryātantam itas tataḥ kīrtayantaṁ muhuḥ kṛṣṇaṁ japa-dhyāna-rataṁ kvacit | nṛtyantaṁ kvāpi gāyantaṁ kvāpi hāsa-paraṁ kvacit vikrośantaṁ kvacid bhūmau skhalantaṁ kvāpi mattavat | luṇṭhantaṁ bhuvi kutrāpi rudantaṁ kvacid uccakaiḥ visaṁjñaṁ patitaṁ kvāpi śleṣa-lālāśru-dhārayā | paṅkayantaṁ gavāṁ vartma- rajāṁsi mṛtavat kvacit

कौतुकेन वयꣳ बाला यामो’मुꣳ वीक्षितुꣳ सदा । स तु गोप-कुमारान् नो लब्ध्वा नमति भक्तितः

kautukena vayaṁ bālā yāmo’muṁ vīkṣituṁ sadā | sa tu gopa-kumārān no labdhvā namati bhaktitaḥ

गाढम् आश्लिष्यति प्रेम्णा सर्वाङ्गेषु स-चुम्बनम् । परित्यक्तुꣳ न शक्नोति मादृशान् प्रिय-बन्धुवत्

gāḍham āśliṣyati premṇā sarvāṅgeṣu sa-cumbanam | parityaktuṁ na śaknoti mādṛśān priya-bandhuvat

मया गो-रस-दानादि- सेवयासौ प्रसादितः । एकदा यमुना-तीरे प्राप्यालिङ्ग्य जगाद माम्

mayā go-rasa-dānādi- sevayāsau prasāditaḥ | ekadā yamunā-tīre prāpyāliṅgya jagāda mām

वत्स त्वꣳ सकलाभिष्ट- सिद्धिम् इच्छसि चेद् इमम् । प्रसादꣳ जगद्-ईशस्य स्नत्वा केश्याꣳ गृहाण मत्

vatsa tvaṁ sakalābhiṣṭa- siddhim icchasi ced imam | prasādaṁ jagad-īśasya snatvā keśyāṁ gṛhāṇa mat

एवम् एतꣳ भवन्-मन्त्रꣳ स्नातायोपादिदेश मे । पूर्ण-कामो’नपेक्ष्यो’पि स दयालु-शिरोमणिः

evam etaṁ bhavan-mantraṁ snātāyopādideśa me | pūrṇa-kāmo’napekṣyo’pi sa dayālu-śiromaṇiḥ

पूजा-विधिꣳ शिक्षयितुꣳ ध्येयम् उच्चारयन् जपे । प्रेमाकुलो गतो मोहꣳ रुदन् विरहिनीव सः

pūjā-vidhiṁ śikṣayituṁ dhyeyam uccārayan jape | premākulo gato mohaṁ rudan virahinīva saḥ

सꣳज्ञाꣳ प्राप्तो’थ किञ्चिन् न प्रष्टुꣳ शक्तो मया भिया । उत्थाय विमनस्को’गात् क्वापि प्राप्तः पुनर् न सः

saṁjñāṁ prāpto’tha kiñcin na praṣṭuṁ śakto mayā bhiyā | utthāya vimanasko’gāt kvāpi prāptaḥ punar na saḥ

मया तु किम् इदꣳ लब्धꣳ किम् अस्य फलम् एव वा । मन्त्रः कथꣳ साधनीय इति ज्ञातꣳ न किञ्चन

mayā tu kim idaṁ labdhaṁ kim asya phalam eva vā | mantraḥ kathaṁ sādhanīya iti jñātaṁ na kiñcana

तद्-वाक्य-गौरवेणैव मन्त्रꣳ तꣳ केवलꣳ मुखे । केनाप्य् अलक्षितो’जस्रꣳ जपेयꣳ कौतुकाद् इव

tad-vākya-gauraveṇaiva mantraṁ taṁ kevalaṁ mukhe | kenāpy alakṣito’jasraṁ japeyaṁ kautukād iva

तन् महा-पुरुषस्यैव प्रभावात् तदृशेन च । जपेन चित्त-शुद्धिर् मे तत्र श्रद्धाप्य् अजायत

tan mahā-puruṣasyaiva prabhāvāt tadṛśena ca | japena citta-śuddhir me tatra śraddhāpy ajāyata

तद्-वाक्यꣳ चानुसन्धाय जगद्-ईश्वर-साधकम् । तꣳ मन्त्रꣳ मन्यमानो’हꣳ तुष्यन् जप-परो’भवम्

tad-vākyaṁ cānusandhāya jagad-īśvara-sādhakam | taṁ mantraṁ manyamāno’haṁ tuṣyan japa-paro’bhavam

कीदृशो जगद्-ईशो’सौ कदा वा दृश्यताꣳ मया । तद्-एक-लालसो हित्वा गृहादीन् जाह्नवीम् अगम्

kīdṛśo jagad-īśo’sau kadā vā dṛśyatāṁ mayā | tad-eka-lālaso hitvā gṛhādīn jāhnavīm agam

दूराच् छङ्ख-ध्वनिꣳ श्रुत्वा तत्-पदꣳ पुलिनꣳ गतः । विप्रꣳ वीक्ष्यानमꣳ तत्र शालग्राम-शिलार्चकम्

dūrāc chaṅkha-dhvaniṁ śrutvā tat-padaṁ pulinaṁ gataḥ | vipraṁ vīkṣyānamaṁ tatra śālagrāma-śilārcakam

कम् इमꣳ यजसि स्वामिन्न् इति पृष्टो मया हसन् । सो’वदत् किꣳ न जानासि बालायꣳ जगद्-ईश्वरः

kam imaṁ yajasi svāminn iti pṛṣṭo mayā hasan | so’vadat kiṁ na jānāsi bālāyaṁ jagad-īśvaraḥ

तच् छ्रूत्वाहꣳ सुसम्प्राप्तो निधिꣳ लब्ध्वेव निर्धनः । नष्टꣳ वा बन्धवो बन्धुꣳ परमꣳ मुदम् आप्तवन्

tac chrūtvāhaṁ susamprāpto nidhiṁ labdhveva nirdhanaḥ | naṣṭaṁ vā bandhavo bandhuṁ paramaṁ mudam āptavan

जगद्-ईशꣳ मुहुः पश्यन् दण्डवच् छ्रद्धयानमम् । पादोदकꣳ स-निर्माल्यꣳ विप्रस्य कृपयाप्नुवम्

jagad-īśaṁ muhuḥ paśyan daṇḍavac chraddhayānamam | pādodakaṁ sa-nirmālyaṁ viprasya kṛpayāpnuvam

उद्यतेन गृहꣳ गन्तुꣳ करण्डे तेन शायितम् । जगद्-ईशꣳ विलोक्यार्तो व्यलपꣳ सास्रम् ईदृशम्

udyatena gṛhaṁ gantuṁ karaṇḍe tena śāyitam | jagad-īśaṁ vilokyārto vyalapaṁ sāsram īdṛśam

हा हा धृतः करण्डान्तर् अस्थाने परमेश्वरः । किम् अप्य् असौ न चाभुङ्क्ते निद्रा तु क्षुदया कथम्

hā hā dhṛtaḥ karaṇḍāntar asthāne parameśvaraḥ | kim apy asau na cābhuṅkte nidrā tu kṣudayā katham

प्रकृत्यैव न जानामि मथुरा-ब्राह्मणोत्तम । अस्माद् विलक्षणः कश्चित् क्वाप्य् अस्ति जगद्-ईश्वरः

prakṛtyaiva na jānāmi mathurā-brāhmaṇottama | asmād vilakṣaṇaḥ kaścit kvāpy asti jagad-īśvaraḥ

इत्य् अकृत्रिम-सन्तापꣳ विलापातुरम् अब्रवीत् । ब्राह्मणः सान्तयित्वा माꣳ ह्रीणवद् विनयान्वितः

ity akṛtrima-santāpaṁ vilāpāturam abravīt | brāhmaṇaḥ sāntayitvā māṁ hrīṇavad vinayānvitaḥ

नव-वैष्णव किꣳ कर्तुꣳ दरिद्रः शक्नुयꣳ परम् । अर्पयामि स्व-भोग्यꣳ हि जगद्-ईशाय केवलम्

nava-vaiṣṇava kiṁ kartuṁ daridraḥ śaknuyaṁ param | arpayāmi sva-bhogyaṁ hi jagad-īśāya kevalam

यदि पूजोत्सवꣳ तस्य वैभवꣳ च दिदृक्षसे । तदैतद् देश-राजस्य विष्णु-पूजानुरागिनः महा-साधोः पुरीꣳ याहि वर्तमानम् अदूरतः । तत्र साक्षात् समीक्षस्व दुर्दर्शꣳ जगद्-ईश्वरम् हृत्-पूरकꣳ महानन्दꣳ सर्वथानुभविष्यसि । इदानीम् एत्य मद्-गेहे भुङ्क्ष्व विष्णु-विनोदितम्

yadi pūjotsavaṁ tasya vaibhavaṁ ca didṛkṣase | tadaitad deśa-rājasya viṣṇu-pūjānurāginaḥ mahā-sādhoḥ purīṁ yāhi vartamānam adūrataḥ | tatra sākṣāt samīkṣasva durdarśaṁ jagad-īśvaram hṛt-pūrakaṁ mahānandaṁ sarvathānubhaviṣyasi | idānīm etya mad-gehe bhuṅkṣva viṣṇu-vinoditam

तद्-वाचानन्दितो’गत्वा क्षुदितो’पि तद्-अलयम् । तꣳ प्रणम्य तद्-उद्दिष्ट- वर्त्मना ताꣳ पुरीम् अगाम्

tad-vācānandito’gatvā kṣudito’pi tad-alayam | taṁ praṇamya tad-uddiṣṭa- vartmanā tāṁ purīm agām

अन्तः-पुरे देव-कुले जगद्-ईशार्चन-ध्वनिम् । अपूर्वꣳ तुमुलꣳ दूराच् छ्रूत्वापृच्छम् अमुꣳ जनान्

antaḥ-pure deva-kule jagad-īśārcana-dhvanim | apūrvaṁ tumulaṁ dūrāc chrūtvāpṛccham amuṁ janān

विज्ञाय तत्र जगद्-ईश्वरम् ईक्षितुꣳ तꣳ केनाप्य् अवरित-गतिः स-जवꣳ प्रविश्य । सङ्खारि-पङ्कज-गदा-विलसत्-कराब्जꣳ श्रीमच्-चतुर्भुजम् अपश्यम् अहꣳ ।समक्षम्

vijñāya tatra jagad-īśvaram īkṣituṁ taṁ kenāpy avarita-gatiḥ sa-javaṁ praviśya | saṅkhāri-paṅkaja-gadā-vilasat-karābjaṁ śrīmac-caturbhujam apaśyam ahaṁ |samakṣam

सर्वाङ्ग-सुन्दरतरꣳ नव-मेघ-कान्तिꣳ कौषेय-पीत-वसनꣳ वन-मालयाढ्यम् । सौवर्ण-भूषणम् अवर्ण्य-किशोर-मूर्तिꣳ पूर्णेन्दु-वक्त्रम् अमृत-स्मितम् अब्ज-नेत्रम्

sarvāṅga-sundarataraṁ nava-megha-kāntiṁ kauṣeya-pīta-vasanaṁ vana-mālayāḍhyam | sauvarṇa-bhūṣaṇam avarṇya-kiśora-mūrtiṁ pūrṇendu-vaktram amṛta-smitam abja-netram

सम्पूजित-विविध-दुर्लभ-वस्तु-वर्गैः सेवानुसक्त-परिचारक-वृन्दा-जुष्टम् । नृत्यादिकꣳ च पुरतो’नुभवन्तम् आरात् तिष्ठन्तम् आसन-वरे सुपरिच्छदौघम्

sampūjita-vividha-durlabha-vastu-vargaiḥ sevānusakta-paricāraka-vṛndā-juṣṭam | nṛtyādikaṁ ca purato’nubhavantam ārāt tiṣṭhantam āsana-vare suparicchadaugham

परमानन्द-पूर्णो’हꣳ प्रणमन् दण्डवन् मुहुः । व्यचिन्तयम् इदꣳ स्वास्या- पश्यम् अद्य दिदृक्षितम्

paramānanda-pūrṇo’haṁ praṇaman daṇḍavan muhuḥ | vyacintayam idaṁ svāsyā- paśyam adya didṛkṣitam

सम्प्राप्तो जन्म-साफल्यꣳ न गमिष्याम्य् अतः क्वचित् । वैष्णवानाꣳ च कृपया तत्रैव न्यवसꣳ सुखम्

samprāpto janma-sāphalyaṁ na gamiṣyāmy ataḥ kvacit | vaiṣṇavānāṁ ca kṛpayā tatraiva nyavasaṁ sukham

भुञ्जानो विष्णु-नैवेद्यꣳ पश्यन् पूजा-महोत्सवम् । शृण्वन् पूजादि-माहात्म्यꣳ यत्नान् मन्त्रꣳ रहो जपन्

bhuñjāno viṣṇu-naivedyaṁ paśyan pūjā-mahotsavam | śṛṇvan pūjādi-māhātmyaṁ yatnān mantraṁ raho japan

अस्यास् तु व्रज-भूमेः श्रीर् गोप-क्रीडा-सुखꣳ च तत् । कदाचिद् अपि मे ब्रह्मन् हृदयान् नापसृपति

asyās tu vraja-bhūmeḥ śrīr gopa-krīḍā-sukhaṁ ca tat | kadācid api me brahman hṛdayān nāpasṛpati

एवꣳ दिनानि कतिचित् सानन्दꣳ तत्र तिष्ठतः । तादृक्-पूजा-विधाने मे परमा ललसाजनि

evaṁ dināni katicit sānandaṁ tatra tiṣṭhataḥ | tādṛk-pūjā-vidhāne me paramā lalasājani

अथापुत्रः स राजा माꣳ वैदेशिकम् अपि प्रियात् । सुशीलꣳ वीक्ष्य पुत्रत्वे परिकल्प्याचिरान् मृतः

athāputraḥ sa rājā māṁ vaideśikam api priyāt | suśīlaṁ vīkṣya putratve parikalpyācirān mṛtaḥ

मया च लब्ध्वा तद्-राज्यꣳ विष्णु-पूजा-मुदाधिका । प्रवर्तिता तद्-अन्नैश् च भोज्यन्ते साधवो’न्व्-अहम्

mayā ca labdhvā tad-rājyaṁ viṣṇu-pūjā-mudādhikā | pravartitā tad-annaiś ca bhojyante sādhavo’nv-aham

स्वयꣳ च क्वचिद् आसक्तिम् अकृत्वा पूर्ववद् वसन् । जपꣳ निर्वहयन् भुञ्जे प्रसादान्नꣳ प्रभोः परम्

svayaṁ ca kvacid āsaktim akṛtvā pūrvavad vasan | japaṁ nirvahayan bhuñje prasādānnaṁ prabhoḥ param

राज्ञो’स्य परिवारेभ्यः प्रदꣳ राज्यꣳ विभज्य तत् । तथापि राज्य-सम्बन्धाद् दुःखꣳ मे बहुधोद्भवत्

rājño’sya parivārebhyaḥ pradaṁ rājyaṁ vibhajya tat | tathāpi rājya-sambandhād duḥkhaṁ me bahudhodbhavat

कदापि पर-राष्ट्राद् भीः कदाचिच् चक्र-वर्तिनः । विविधादेश-सन्दोह- पालनेनास्वतन्त्रता

kadāpi para-rāṣṭrād bhīḥ kadācic cakra-vartinaḥ | vividhādeśa-sandoha- pālanenāsvatantratā

जगद्-ईश्वर-नैवेद्यꣳ स्पृष्टम् अन्येन केनचित् । नीतꣳ बहिर् वा सन्दिग्धो न भुङ्क्ते को’पि सज्-जनः

jagad-īśvara-naivedyaṁ spṛṣṭam anyena kenacit | nītaṁ bahir vā sandigdho na bhuṅkte ko’pi saj-janaḥ

मर्म-शाल्येन चैतेन निर्वेदो मे महानुभूत् । नेशे दिदृक्षितꣳ साक्षात्- प्राप्तꣳ त्यक्तुꣳ च तत्-प्रभुम्

marma-śālyena caitena nirvedo me mahānubhūt | neśe didṛkṣitaṁ sākṣāt- prāptaṁ tyaktuṁ ca tat-prabhum

एतस्मिन् एव समये तत्र दक्षिण-देशतः । समागतैः साधु-वरैः कथितꣳ तैर्थिकैर् इदम्

etasmin eva samaye tatra dakṣiṇa-deśataḥ | samāgataiḥ sādhu-varaiḥ kathitaṁ tairthikair idam

दारु-ब्रह्म जगन्नाथो भगवान् पुरुषोत्तमे । क्षेत्रे नीलाचले क्षरर्- नव-तीरे विराजते

dāru-brahma jagannātho bhagavān puruṣottame | kṣetre nīlācale kṣarar- nava-tīre virājate

महा-विभूतिमान् राज्यꣳ औत्कलꣳ पालयन् स्वयम् । व्यञ्जयन् निज-माहात्म्यꣳ सदा सेवक-वत्सलः

mahā-vibhūtimān rājyaṁ autkalaṁ pālayan svayam | vyañjayan nija-māhātmyaṁ sadā sevaka-vatsalaḥ

तस्यान्नꣳ पाचितꣳ लक्ष्म्या स्वयꣳ भुक्त्वा दयालुना । दत्तꣳ तेन स्व-भक्तेभ्यो लभ्यते देव-दुर्लभम्

tasyānnaṁ pācitaṁ lakṣmyā svayaṁ bhuktvā dayālunā | dattaṁ tena sva-bhaktebhyo labhyate deva-durlabham

महा-प्रसाद-सꣳज्ञꣳ च तत् स्पृष्टꣳ येन केनचित् । यत्र कुत्रापि वा नीतम् अविचारेण भुज्यते

mahā-prasāda-saṁjñaṁ ca tat spṛṣṭaṁ yena kenacit | yatra kutrāpi vā nītam avicāreṇa bhujyate

अहो तत् क्षेत्र-माहात्म्यꣳ गर्दभो’पि चतुर्-भुजः । यत्र प्रवेश-मात्रेण न कस्यापि पुनर् भवः

aho tat kṣetra-māhātmyaṁ gardabho’pi catur-bhujaḥ | yatra praveśa-mātreṇa na kasyāpi punar bhavaḥ

प्रफुल्ल-पुण्डरीकाक्षे तस्मिन् एवेक्षिते जनेः । फलꣳ स्याद् एवम् आश्रौषम् आश्चर्यꣳ पूर्वम् अश्रुतम्

praphulla-puṇḍarīkākṣe tasmin evekṣite janeḥ | phalaṁ syād evam āśrauṣam āścaryaṁ pūrvam aśrutam

तद्-दिदृक्षाभिभूतो’हꣳ सर्वꣳ सन्त्यज्य तत्-क्षणे । सङ्कीर्तयन् जगन्नाथम् औढ्र-देश-दिशꣳ श्रितः

tad-didṛkṣābhibhūto’haṁ sarvaṁ santyajya tat-kṣaṇe | saṅkīrtayan jagannātham auḍhra-deśa-diśaṁ śritaḥ

तत्-क्षेत्रम् अचिरात् प्राप्तस् तत्रत्यान् दण्डवन् नमन् । अन्तः-पुरꣳ प्रविष्टो’हꣳ तेषाꣳ करुणया सताम्

tat-kṣetram acirāt prāptas tatratyān daṇḍavan naman | antaḥ-puraṁ praviṣṭo’haṁ teṣāṁ karuṇayā satām

दूराद् अदर्शि पुरुषोत्तम-वक्त्र-चन्द्रो भ्राजद्-विशाल-नयनो मणि-पुण्ड्र-भालः । स्निग्धाभ्र-कान्तिर् अरुणाधर-दीप्ति-रम्यो’ शेष-प्रसाद-विकसत्-स्मित-चन्द्रिकाढ्यः

dūrād adarśi puruṣottama-vaktra-candro bhrājad-viśāla-nayano maṇi-puṇḍra-bhālaḥ | snigdhābhra-kāntir aruṇādhara-dīpti-ramyo’ śeṣa-prasāda-vikasat-smita-candrikāḍhyaḥ

अत्राग्रतो गन्तु-मनाश् च नेशे प्रेम्णा ततो वेपथुभिर् निरुद्धः । रोमञ्च-भिन्नो’श्रु-विलुप्त-दृष्टिः स्तम्भꣳ सुपर्णस्य कथञ्चिद् आप्तः

atrāgrato gantu-manāś ca neśe premṇā tato vepathubhir niruddhaḥ | romañca-bhinno’śru-vilupta-dṛṣṭiḥ stambhaṁ suparṇasya kathañcid āptaḥ

दिव्याम्बरालङ्करण-स्रग्-आवली- व्यप्तꣳ मनो-लोचन-हर्ष-वर्धनम् । सिꣳहासनस्योपरि लीलया स्थितꣳ भुक्त्वा महा-भोग-गणान् मनोहरान्

divyāmbarālaṅkaraṇa-srag-āvalī- vyaptaṁ mano-locana-harṣa-vardhanam | siṁhāsanasyopari līlayā sthitaṁ bhuktvā mahā-bhoga-gaṇān manoharān

प्रणाम-नृत्य-स्तुति-वाद्य-गीत- पराꣳस् तु स-प्रेम विलोकयन्तम् । महा-महिम्नाꣳ पदम् ईक्षमाणो ‘अतꣳ जगन्नाथम् अहꣳ विमुह्य

praṇāma-nṛtya-stuti-vādya-gīta- parāṁs tu sa-prema vilokayantam | mahā-mahimnāṁ padam īkṣamāṇo ‘ataṁ jagannātham ahaṁ vimuhya

सꣳज्ञाꣳ लब्ध्वा समुन्मील्य लोचने लोकयन् पुनः । उन्मत्त इव तꣳ धर्तुꣳ स-वेगो’धरम् अग्रतः

saṁjñāṁ labdhvā samunmīlya locane lokayan punaḥ | unmatta iva taṁ dhartuṁ sa-vego’dharam agrataḥ

चिराद् दिद्र्क्षितो दृष्टो जीवितꣳ जीवितꣳ मया । प्राप्तो’द्य जगद्-इशो’यꣳ निज-प्रभुर् इति ब्रुवन्

cirād didrkṣito dṛṣṭo jīvitaṁ jīvitaṁ mayā | prāpto’dya jagad-iśo’yaṁ nija-prabhur iti bruvan

स-वेत्र-घाटꣳ प्रतिहारिभिस् तदा निवारितो जात-विचार-लज्जितः । प्रभोः कृपाꣳ ताम् अनुमान्य निर्गतो महा-प्रसादान्नम् अथाप्नवꣳ बहिः

sa-vetra-ghāṭaṁ pratihāribhis tadā nivārito jāta-vicāra-lajjitaḥ | prabhoḥ kṛpāṁ tām anumānya nirgato mahā-prasādānnam athāpnavaṁ bahiḥ

तद् भुक्त्वा सत्वरꣳ ब्रह्मन् भगवन्-मन्दिरꣳ पुनः । प्रविश्याश्चर्य-जातꣳ यन् मया दृष्टꣳ मुदꣳ पदम् हृदि कर्तुꣳ न शक्यते तत् कथꣳ क्रियते मुखे । एवꣳ तत्र दिवा पूर्णꣳ स्थित्वानन्दो’नुभूयते

tad bhuktvā satvaraṁ brahman bhagavan-mandiraṁ punaḥ | praviśyāścarya-jātaṁ yan mayā dṛṣṭaṁ mudaṁ padam hṛdi kartuṁ na śakyate tat kathaṁ kriyate mukhe | evaṁ tatra divā pūrṇaṁ sthitvānando’nubhūyate

रात्रौ महोत्सवे वृत्ते बृहच्-छृङ्गार-सम्भवे । निर्गम्यते तु निर्वृत्ते पुस्पाञ्जलि-महोत्सवे

rātrau mahotsave vṛtte bṛhac-chṛṅgāra-sambhave | nirgamyate tu nirvṛtte puspāñjali-mahotsave

नेत्थꣳ ज्ञातः सताꣳ सङ्गे कालो नव-नवोत्सवैः । तदैवास्य व्रज-भुवः शोको मे निरगाद् इव

netthaṁ jñātaḥ satāṁ saṅge kālo nava-navotsavaiḥ | tadaivāsya vraja-bhuvaḥ śoko me niragād iva

श्री-जगन्नाथदेवस्य सेवकेषु कृपोत्तमा । विविधाज्ञा च सर्वत्र श्रूयते’प्य् अनुभूयते

śrī-jagannāthadevasya sevakeṣu kṛpottamā | vividhājñā ca sarvatra śrūyate’py anubhūyate

नान्यत् किम् अपि रोचेत जगन्नाथस्य दर्शनात् । पुराणतो’स्य माहात्म्य- शुश्रुषापि निवर्तते

nānyat kim api roceta jagannāthasya darśanāt | purāṇato’sya māhātmya- śuśruṣāpi nivartate

शरीरꣳ मानसꣳ वा स्यात् किञ्चिद् दुःखꣳ कदाचन । तच् च श्री-पुण्डरीकाक्षे दृष्टे सद्यो विनश्यति

śarīraṁ mānasaṁ vā syāt kiñcid duḥkhaṁ kadācana | tac ca śrī-puṇḍarīkākṣe dṛṣṭe sadyo vinaśyati

फलꣳ लब्धꣳ जपस्येति मत्वोदसे स्म तत्र च । एवꣳ चिर-दिनꣳ तत्र न्यवसꣳ परमैः सुखैः

phalaṁ labdhaṁ japasyeti matvodase sma tatra ca | evaṁ cira-dinaṁ tatra nyavasaṁ paramaiḥ sukhaiḥ

अथ तस्यान्तरीणायाꣳ सेवायाꣳ कर्हिचित् प्रभोः । जाता रुचिर् मे ततो’पि तस्या अघटनान् महान्

atha tasyāntarīṇāyāṁ sevāyāṁ karhicit prabhoḥ | jātā rucir me tato’pi tasyā aghaṭanān mahān

यश् चक्रवार्ती तत्रत्यः सः प्रभोर् मुख्य-सेवकः । श्री-मुखꣳ वीक्षितुꣳ क्षेत्रे यदा यातो महोत्सवे सज्-जनोपद्रववोद्यान- भङ्गादौ वरितो’प्य् अथ । मादृशो’किञ्चनः स्वैरꣳ प्रभुꣳ द्रष्टुꣳ न शक्नुयुः

yaś cakravārtī tatratyaḥ saḥ prabhor mukhya-sevakaḥ | śrī-mukhaṁ vīkṣituṁ kṣetre yadā yāto mahotsave saj-janopadravavodyāna- bhaṅgādau varito’py atha | mādṛśo’kiñcanaḥ svairaṁ prabhuṁ draṣṭuṁ na śaknuyuḥ

एवम् उद्भूत-हृद्-रोगो’द्रक्षꣳ स्व-गुरुम् एकदा । श्री-जगन्नाथ-देवाग्रे परम-प्रेम-विह्वलम्

evam udbhūta-hṛd-rogo’drakṣaṁ sva-gurum ekadā | śrī-jagannātha-devāgre parama-prema-vihvalam

न स सम्भाषितुꣳ शक्तो मया तर्हि गतः क्वचित् । अलक्षितो जगन्नाथ- श्री-मुखाकृष्ट-चेतसा

na sa sambhāṣituṁ śakto mayā tarhi gataḥ kvacit | alakṣito jagannātha- śrī-mukhākṛṣṭa-cetasā

इतस् ततो’मृग्यतासौ दिने’न्यस्मिꣳस् तते’म्बुधेः । नाम-सङ्कीर्तनानन्दैर् नृत्यल् लब्धो मयैकलः

itas tato’mṛgyatāsau dine’nyasmiṁs tate’mbudheḥ | nāma-saṅkīrtanānandair nṛtyal labdho mayaikalaḥ

दण्डवत् प्रणमन्तꣳ माꣳ दृष्ट्वाशीर्वाद-पूर्वकम् । आश्लिष्याज्ञापयाम् आस सर्वज्ञो’नुग्रहाद् इदम्

daṇḍavat praṇamantaṁ māṁ dṛṣṭvāśīrvāda-pūrvakam | āśliṣyājñāpayām āsa sarvajño’nugrahād idam

यद् यत् सङ्कल्प्य भो वत्से निजꣳ मन्त्रꣳ जपिष्यसि । तत्-प्रभावेन तत् सर्वꣳ वञ्छातीतꣳ च सेत्स्यति

yad yat saṅkalpya bho vatse nijaṁ mantraṁ japiṣyasi | tat-prabhāvena tat sarvaṁ vañchātītaṁ ca setsyati

श्री-जगन्नाथ-देवस्य सेवा-रूपꣳ च विद्धि तम् । एवꣳ मत्वा च विश्व्स्य न कदाचिज् जपꣳ त्यजेः

śrī-jagannātha-devasya sevā-rūpaṁ ca viddhi tam | evaṁ matvā ca viśvsya na kadācij japaṁ tyajeḥ

त्वम् एतस्य प्रभावेन चिर-जीवि भवान्व्-अहम् । ईदृग् गोपार्भ-रूपश् च तत्-फलाप्त्य्-अर्ह-मानसः

tvam etasya prabhāvena cira-jīvi bhavānv-aham | īdṛg gopārbha-rūpaś ca tat-phalāpty-arha-mānasaḥ

माꣳ द्रक्ष्यसि कदाप्य् अत्र वृन्दारण्ये कदाचन । एवꣳ स माम् अनुज्ञाप्य कुत्रापि सहसागमत्

māṁ drakṣyasi kadāpy atra vṛndāraṇye kadācana | evaṁ sa mām anujñāpya kutrāpi sahasāgamat

तद्-वियोगेन दीनः सन् श्री-जगन्नाथम् ईक्षितुम् । गतः शक्तिम् अहꣳ प्राप्तो यत्नꣳ चाकरवꣳ जपे

tad-viyogena dīnaḥ san śrī-jagannātham īkṣitum | gataḥ śaktim ahaṁ prāpto yatnaṁ cākaravaṁ jape

यदास्य दर्शनोत्कण्ठा व्रज-भूमेर् अभूत् तरम् । तदा तु श्री-जगन्नाथ- महिम्ना स्फुरति स्म मे तत्-क्षेत्रोपवन-श्रेनि- वृन्दारण्यतयार्णवः । यमुनात्वेन नीलाद्रि- भोगो गोवर्धनात्मना

yadāsya darśanotkaṇṭhā vraja-bhūmer abhūt taram | tadā tu śrī-jagannātha- mahimnā sphurati sma me tat-kṣetropavana-śreni- vṛndāraṇyatayārṇavaḥ | yamunātvena nīlādri- bhogo govardhanātmanā

एवꣳ वसन् सुखꣳ तत्र भगवद्-दर्शनाद् अनु । गुरु-पादाज्ञया नित्यꣳ जपामि स्वेष्ट-सिद्धये

evaṁ vasan sukhaṁ tatra bhagavad-darśanād anu | guru-pādājñayā nityaṁ japāmi sveṣṭa-siddhaye

अथ तस्मिन् महाराजे कालꣳ प्राप्ते’स्य सूनुना । ज्येष्ठेनातिविरक्तेन राज्यम् अङ्गी-कृतꣳ न तत्

atha tasmin mahārāje kālaṁ prāpte’sya sūnunā | jyeṣṭhenātiviraktena rājyam aṅgī-kṛtaṁ na tat

तत्राभिषिक्तः पृष्टस्या- नुज्ञया जगद्-ईशितुः । सम्परीक्ष्य महा-राज- चिह्नानि सचिवैर् अहम्

tatrābhiṣiktaḥ pṛṣṭasyā- nujñayā jagad-īśituḥ | samparīkṣya mahā-rāja- cihnāni sacivair aham

विविधा वर्धितास् तस्य मया पूजा-महोत्सवाः । विशेषतो महा-यात्रा द्वादशात्रापि गुण्डिचा

vividhā vardhitās tasya mayā pūjā-mahotsavāḥ | viśeṣato mahā-yātrā dvādaśātrāpi guṇḍicā

पृथिव्याः साधवः सर्वे मिलिता यत्र वर्गशः । प्रेम्णोन्मत्ता इवेक्ष्यन्ते नृत्य-गीतादि-तत्-पराः

pṛthivyāḥ sādhavaḥ sarve militā yatra vargaśaḥ | premṇonmattā ivekṣyante nṛtya-gītādi-tat-parāḥ

राज्यꣳ राजोपभोग्यꣳ च जगन्नाथ-पदाब्जयोः । समार्प्याकिञ्चनत्वेन सेवाꣳ कुर्वे निजेच्छया

rājyaṁ rājopabhogyaṁ ca jagannātha-padābjayoḥ | samārpyākiñcanatvena sevāṁ kurve nijecchayā

निजैः प्रियतमैर् नित्य- सेवकैः सह सः प्रभुः । नर्म-गोष्ठीꣳ वितनुते प्रेम-क्रीडाꣳ च कर्हिचित्

nijaiḥ priyatamair nitya- sevakaiḥ saha saḥ prabhuḥ | narma-goṣṭhīṁ vitanute prema-krīḍāṁ ca karhicit

यदा वा लीलया स्थानु- भावꣳ भजति कौतुकी । प्रीणन्त्य् अथापि साश्चर्यस् ते तल्-लीलानुसारिणः

yadā vā līlayā sthānu- bhāvaṁ bhajati kautukī | prīṇanty athāpi sāścaryas te tal-līlānusāriṇaḥ

ममापि तत्र तत्राशा स्याद् अथागन्तुको’स्म्य् अहम् । तद्-एक-निष्ठो नापि स्याꣳ कथꣳ तत्-तत्-प्रसाद-भाक्

mamāpi tatra tatrāśā syād athāgantuko’smy aham | tad-eka-niṣṭho nāpi syāṁ kathaṁ tat-tat-prasāda-bhāk

तथाप्य् उत्कल-भक्तानाꣳ तत्-तत्-सौभग्य-भावनैः । सञ्जन्यमानया तत्-तद्- आशयाधीः किलोद्भवेत्

tathāpy utkala-bhaktānāṁ tat-tat-saubhagya-bhāvanaiḥ | sañjanyamānayā tat-tad- āśayādhīḥ kilodbhavet

नाम-सङ्कीर्तन-स्तोत्र- गीतानि भगवत्-पुरः । श्रूयमानानि दुन्वन्ति मथुरा-स्मरकाणि माम्

nāma-saṅkīrtana-stotra- gītāni bhagavat-puraḥ | śrūyamānāni dunvanti mathurā-smarakāṇi mām

साधु-सङ्ग-बलाद् गत्वा दृष्टे राजीव-लोचने । सर्वः शोको विलीयेत न स्याज् जिगमिषा क्वचित्

sādhu-saṅga-balād gatvā dṛṣṭe rājīva-locane | sarvaḥ śoko vilīyeta na syāj jigamiṣā kvacit

तथापि मम सम्राज्य- सम्पर्केण हृदि स्वतः । भगवद्-दर्शनानन्दः साम्यान् नोदेति पूर्ववत्

tathāpi mama samrājya- samparkeṇa hṛdi svataḥ | bhagavad-darśanānandaḥ sāmyān nodeti pūrvavat

यात्रा-महोत्सवाꣳश् चाहम् आवृतो राज-मण्डलैः । सुखꣳ कलयितुꣳ नेशे स्वेच्छया बहुधा भजन्

yātrā-mahotsavāṁś cāham āvṛto rāja-maṇḍalaiḥ | sukhaṁ kalayituṁ neśe svecchayā bahudhā bhajan

राज्ञो’पत्येष्व् अमात्येषु बन्धुष्व् अपि समर्प्य तम् । राजाभारꣳ स्वयꣳ प्राग्वद् उदासीनतया स्थितः

rājño’patyeṣv amātyeṣu bandhuṣv api samarpya tam | rājābhāraṁ svayaṁ prāgvad udāsīnatayā sthitaḥ

सुखꣳ रहो जपꣳ कुर्वन् जगन्नाथ-पदाब्जयोः । समीपे स्वेच्छया सेवाम् आचरन्न् अवसꣳ ततः

sukhaṁ raho japaṁ kurvan jagannātha-padābjayoḥ | samīpe svecchayā sevām ācarann avasaṁ tataḥ

तथापि लोक-सम्मानाद् अरतस् तादृशꣳ सुखम् । न लभये विनिर्विण्ण- मनास् तत्राभवꣳ स्थितौ

tathāpi loka-sammānād aratas tādṛśaṁ sukham | na labhaye vinirviṇṇa- manās tatrābhavaṁ sthitau

गन्तुꣳ वृन्दावनꣳ प्रातर् आज्ञार्थꣳ पुरतः प्रभोः । गतः श्रीमन्-मुखꣳ पश्यन् सर्वꣳ तद् विस्मराम्य् अहो

gantuṁ vṛndāvanaṁ prātar ājñārthaṁ purataḥ prabhoḥ | gataḥ śrīman-mukhaṁ paśyan sarvaṁ tad vismarāmy aho

एवꣳ सꣳवत्सरे जाते मया तत्रैकदा श्रुतम् । मथुरायाः प्रयातेभ्यो’त्रत्य-वृत्तꣳ विशेषतः

evaṁ saṁvatsare jāte mayā tatraikadā śrutam | mathurāyāḥ prayātebhyo’tratya-vṛttaṁ viśeṣataḥ

शोक-दुःखातुरꣳ रात्रौ शयानꣳ माꣳ महा-प्रभुः । इदम् आज्ञापयाम् आस पर-दुःखेन कातरः

śoka-duḥkhāturaṁ rātrau śayānaṁ māṁ mahā-prabhuḥ | idam ājñāpayām āsa para-duḥkhena kātaraḥ

भो गोप-नन्दन क्षेत्रम् इदꣳ मम यथा प्रियम् । तथा श्री-मथुराथासौ जन्म-भूमिर् विशेषतः

bho gopa-nandana kṣetram idaṁ mama yathā priyam | tathā śrī-mathurāthāsau janma-bhūmir viśeṣataḥ

बाल्य-लीला-स्थलीभिश् च ताभिस् ताभिर् अलङ्कृता । निवसामि यथात्राहꣳ तथा तत्रापि विभ्रमन्

bālya-līlā-sthalībhiś ca tābhis tābhir alaṅkṛtā | nivasāmi yathātrāhaṁ tathā tatrāpi vibhraman

यदा दोलायमानात्मा कथꣳ तद् अनुतप्यसे । तत्रैव गच्छ काले माꣳ तद्-रूपꣳ द्रक्ष्यसि ध्रुवम्

yadā dolāyamānātmā kathaṁ tad anutapyase | tatraiva gaccha kāle māṁ tad-rūpaṁ drakṣyasi dhruvam

आज्ञा-मालाꣳ प्रातर् आदाय पूजा- विप्रैर् वासे मे समागत्य दत्तम् । कण्ठे बद्ध्वा प्रस्थितो वीक्ष्य चक्रꣳ नत्वाथाप्तो माथुरꣳ देशम् एतम्

ājñā-mālāṁ prātar ādāya pūjā- viprair vāse me samāgatya dattam | kaṇṭhe baddhvā prasthito vīkṣya cakraṁ natvāthāpto māthuraṁ deśam etam