Harivaṃśa · Adhyāya 91

Verse 1

आलोलतुलसीमालम् आरूढविनतासुतम् ज्योतिरिन्दीवरश्यामम् आविर् अस्तु ममाग्रतः प्रत्येत्य द्वारकां विष्णुर् हते रुक्मिणि वीर्यवान् अकरोद् यन् महाबाहुस् तन् मे वद महामुने

ālolatulasīmālam ārūḍhavinatāsutam jyotirindīvaraśyāmam āvir astu mamāgrataḥ pratyetya dvārakāṃ viṣṇur hate rukmiṇi vīryavān akarod yan mahābāhus tan me vada mahāmune

Let him appear before me — he with the rolling tulasī-garland, mounted on Vinatā's son, dark as the blue lotus and the star. Having returned to Dvārakā, what the mighty-armed Viṣṇu did after Rukmin was killed — tell me that, great sage.

Verse 2

स तैर् वृतः पुरीं गत्वा सर्वयादवनन्दनः द्वारकां भगवान् विष्णुः प्रत्यवैक्षत वीर्यवान्

sa tair vṛtaḥ purīṃ gatvā sarvayādavanandanaḥ dvārakāṃ bhagavān viṣṇuḥ pratyavaikṣata vīryavān

Verse 3

प्रत्यपद्यत रत्नानि विविधानि वसूनि च यथार्हं पुण्डरीकाक्षो नैरृतान् प्रत्यपादयत्

pratyapadyata ratnāni vividhāni vasūni ca yathārhaṃ puṇḍarīkākṣo nairṛtān pratyapādayat

Verse 4

तत्र विघ्नं चरन्ति स्म दैतेयाः सह दानवैः ताञ् जघान महाबाहुर् वरदत्तान् महासुरान्

tatra vighnaṃ caranti sma daiteyāḥ saha dānavaiḥ tāñ jaghāna mahābāhur varadattān mahāsurān

Verse 5

विघ्नं तत्राकरोत् तस्य नरको नाम दानवः त्रासनः सुरसंघानां देवराजरिपुर् महान्

vighnaṃ tatrākarot tasya narako nāma dānavaḥ trāsanaḥ surasaṃghānāṃ devarājaripur mahān

Verse 6

स बभौ मूर्तिलिङ्गस्थः सर्वदैवतबाधिता ऋषीणां मानुषाणां च प्रतीपम् अकरोत् तदा

sa babhau mūrtiliṅgasthaḥ sarvadaivatabādhitā ṛṣīṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca pratīpam akarot tadā

Verse 7

त्वष्टुर् दुहितरं भौमः कशेरुम् अगमत् तदा गजरूपेण जग्राह रुचिराङ्गीं चतुर्दशीम्

tvaṣṭur duhitaraṃ bhaumaḥ kaśerum agamat tadā gajarūpeṇa jagrāha rucirāṅgīṃ caturdaśīm

Verse 8

प्रमथ्य च वरारोहां नरको वाक्यम् अब्रवीत् नष्टशोकभयो मोहात् प्राग्ज्योतिषपतिस् तदा

pramathya ca varārohāṃ narako vākyam abravīt naṣṭaśokabhayo mohāt prāgjyotiṣapatis tadā

Verse 9

यानि देवमनुष्येषु रत्नानि विविधानि च बिभर्ति च मही कृत्स्ना सागरेषु च यद् वसु

yāni devamanuṣyeṣu ratnāni vividhāni ca bibharti ca mahī kṛtsnā sāgareṣu ca yad vasu

Verse 10

अद्य प्रभृति तानीह सहिताः सर्वनैरृताः ममैवोपहरिष्यन्ति दैत्याश् च सह दानवैः

adya prabhṛti tānīha sahitāḥ sarvanairṛtāḥ mamaivopahariṣyanti daityāś ca saha dānavaiḥ

Verse 11

एवम् उत्तमरत्नानि वस्त्राणि विविधानि च संजहार तदा भौमस् तच् च नाधिचचार सः

evam uttamaratnāni vastrāṇi vividhāni ca saṃjahāra tadā bhaumas tac ca nādhicacāra saḥ

Verse 12

गन्धर्वाणां च याः कन्या जहार नरको बली याश् च देवमनुष्याणां सप्त चाप्सरसां गणाः

gandharvāṇāṃ ca yāḥ kanyā jahāra narako balī yāś ca devamanuṣyāṇāṃ sapta cāpsarasāṃ gaṇāḥ

Verse 13

चतुर्दश सहस्राणि एकविंशच्छतानि च एकवेणीधराः सर्वाः सतां मार्गम् अनुव्रताः

caturdaśa sahasrāṇi ekaviṃśacchatāni ca ekaveṇīdharāḥ sarvāḥ satāṃ mārgam anuvratāḥ

Verse 14

तासां पुरवरं भौमो ऽकारयन् मणिपर्वतम् अलकायाम् अदीनात्मा मुरस्य विषयं प्रति

tāsāṃ puravaraṃ bhaumo 'kārayan maṇiparvatam alakāyām adīnātmā murasya viṣayaṃ prati

Verse 15

ताश् च प्राग्ज्योतिषपतिर् मुरोश् चैव दशात्मजाः नैरृताश् च यथामुख्याः पालयन्त उपासते

tāś ca prāgjyotiṣapatir muroś caiva daśātmajāḥ nairṛtāś ca yathāmukhyāḥ pālayanta upāsate

Verse 16

स एष तमसः पारे वरदत्तो महासुरः अदितिं धर्षयाम् आस कुण्डलार्थे महासुरः

sa eṣa tamasaḥ pāre varadatto mahāsuraḥ aditiṃ dharṣayām āsa kuṇḍalārthe mahāsuraḥ

Verse 17

ये हि देवमनुष्येषु कुण्डले ते शुभे उभे न चासुरगणैः सर्वैः सहितैः कर्म तत् पुरा कृतपूर्वं तदा घोरं यद् अकार्षीन् महासुरः

ye hi devamanuṣyeṣu kuṇḍale te śubhe ubhe na cāsuragaṇaiḥ sarvaiḥ sahitaiḥ karma tat purā kṛtapūrvaṃ tadā ghoraṃ yad akārṣīn mahāsuraḥ

Verse 18

यं मही सुषुवे देवी यस्य प्राग्ज्योतिषं पुरम् तस्यान्तपालाश् चत्वारस् तस्यासन् युद्धदुर्मदाः

yaṃ mahī suṣuve devī yasya prāgjyotiṣaṃ puram tasyāntapālāś catvāras tasyāsan yuddhadurmadāḥ

Verse 19

हयग्रीवो निसुन्दश् च वीरः पञ्चजनस् तथा मुरुः पुत्रसहस्रैश् च वरदत्तो महासुरः

hayagrīvo nisundaś ca vīraḥ pañcajanas tathā muruḥ putrasahasraiś ca varadatto mahāsuraḥ

Verse 20

अदितिं धर्षयाम् आस सो ऽसुरो मददर्पितः आदेवयानम् आवृत्य पन्थानं समवस्थितः वित्रासनः सुकृतिनां विरूपै राक्षसैः सह

aditiṃ dharṣayām āsa so 'suro madadarpitaḥ ādevayānam āvṛtya panthānaṃ samavasthitaḥ vitrāsanaḥ sukṛtināṃ virūpai rākṣasaiḥ saha

Verse 21

तद्वधार्थं महाबाहुः शङ्खचक्रगदासिभृत् जातो वृष्णिषु देवक्यां वसुदेवाज् जनार्दनः

tadvadhārthaṃ mahābāhuḥ śaṅkhacakragadāsibhṛt jāto vṛṣṇiṣu devakyāṃ vasudevāj janārdanaḥ

Verse 22

तस्याथ पुरुषेन्द्रस्य लोके प्रथिततेजसः निवासो धारका देवैर् उपायाद् उपपादिता

tasyātha puruṣendrasya loke prathitatejasaḥ nivāso dhārakā devair upāyād upapāditā

Verse 23

अतीव हि पुरी रम्या द्वारका वासवक्षयात् महार्णवपरिक्षिप्ता पञ्चपर्वतशोभिता

atīva hi purī ramyā dvārakā vāsavakṣayāt mahārṇavaparikṣiptā pañcaparvataśobhitā

Verse 24

तस्यैव देवदेवस्य निर्मिता विश्वकर्मणा तस्यां देवपुराभायां सभा काञ्चनतोरणा सुदाशार्हीति विख्याता योजनायुतविस्तृता

tasyaiva devadevasya nirmitā viśvakarmaṇā tasyāṃ devapurābhāyāṃ sabhā kāñcanatoraṇā sudāśārhīti vikhyātā yojanāyutavistṛtā

Verse 25

तत्र वृष्ण्यन्धकाः सर्वे रामकृष्णपुरोगमाः लोकयात्राम् इमां कृत्स्नां परिरक्षन्त आसते

tatra vṛṣṇyandhakāḥ sarve rāmakṛṣṇapurogamāḥ lokayātrām imāṃ kṛtsnāṃ parirakṣanta āsate

Verse 26

नरकस्य वधं सर्वे चिन्तयन्तस् तदासते तत्रासीनेषु सर्वेषु कदाचिद् भरतर्षभ दिव्यगन्धो ववौ वायुः पुष्पवर्षं पपात ह

narakasya vadhaṃ sarve cintayantas tadāsate tatrāsīneṣu sarveṣu kadācid bharatarṣabha divyagandho vavau vāyuḥ puṣpavarṣaṃ papāta ha

Verse 27

ततः किलकिलाशब्दः प्रभाजालाभिसंवृतः मुहूर्तम् अन्तरिक्षे ऽभूत् ततो भूमौ प्रतिष्ठितः

tataḥ kilakilāśabdaḥ prabhājālābhisaṃvṛtaḥ muhūrtam antarikṣe 'bhūt tato bhūmau pratiṣṭhitaḥ

Verse 28

मध्ये तु तेजसस् तस्य पाण्डुरं गजम् आस्थितः वृतो देवगणैः सर्वैर् वासवः प्रत्यदृश्यत

madhye tu tejasas tasya pāṇḍuraṃ gajam āsthitaḥ vṛto devagaṇaiḥ sarvair vāsavaḥ pratyadṛśyata

Verse 29

पीडितो नरकेणाजौ लोकपालसमन्वितः इच्छन् रक्षां जगन्नाथाद् यादवाद् नामसंयुतात् हननं च तथा विष्णोर् नरकस्य दुरात्मनः आगतं तं वृत्रहणं पीडितं दानवोत्तमैः रामकृष्णै च राजा च वृष्ण्यन्धकगणैः सह प्रत्युद्ययुर् महात्मानं पूजयन्तः सुरेश्वरम्

pīḍito narakeṇājau lokapālasamanvitaḥ icchan rakṣāṃ jagannāthād yādavād nāmasaṃyutāt hananaṃ ca tathā viṣṇor narakasya durātmanaḥ āgataṃ taṃ vṛtrahaṇaṃ pīḍitaṃ dānavottamaiḥ rāmakṛṣṇai ca rājā ca vṛṣṇyandhakagaṇaiḥ saha pratyudyayur mahātmānaṃ pūjayantaḥ sureśvaram

Oppressed by Naraka in battle, together with the world-protectors, wishing protection from the World-Lord, the Yādava of the Name, to slay Viṣṇu's enemy Naraka the evil-souled, the slayer of Vṛtra came — he himself oppressed by the great dānavas; to Rāma and Kṛṣṇa and the Vṛṣṇi king...

Verse 30

सो ऽवतीर्य गजात् तूर्णं परिष्वज्य जनार्दनम् सस्वजे बलदेवं च तं च राजानम् आहुकम् प्रद्युम्नम् अथ देवेशस् तत्पुत्रं च महाद्युतिम् वृष्णीन् अन्यान् सस्वजे च यथा स्थानं यथा वयः

so 'vatīrya gajāt tūrṇaṃ pariṣvajya janārdanam sasvaje baladevaṃ ca taṃ ca rājānam āhukam pradyumnam atha deveśas tatputraṃ ca mahādyutim vṛṣṇīn anyān sasvaje ca yathā sthānaṃ yathā vayaḥ

Verse 31

पूजितो रामकृष्णाभ्याम् आविवेश सभां शुभाम् तत्रासनम् अलंकृत्य सभाम् तां स सुरेश्वरः अर्घ्यादिसमुदाचारं प्रत्यगृह्णाद् यथाविधि

pūjito rāmakṛṣṇābhyām āviveśa sabhāṃ śubhām tatrāsanam alaṃkṛtya sabhām tāṃ sa sureśvaraḥ arghyādisamudācāraṃ pratyagṛhṇād yathāvidhi

Verse 32

अर्घ्यादिभिस् तथा राजन् मधुपर्केण वृत्रहा आसनं लम्भयाम् आस स्वात्मतुल्यं शचीपतिः अथोवाच महातेजा वासवो वासवानुजं सान्त्वपूर्वं करेणास्य संस्पृषन् वदनं शुभम्

arghyādibhis tathā rājan madhuparkeṇa vṛtrahā āsanaṃ lambhayām āsa svātmatulyaṃ śacīpatiḥ athovāca mahātejā vāsavo vāsavānujaṃ sāntvapūrvaṃ kareṇāsya saṃspṛṣan vadanaṃ śubham

Verse 33

देवकीनन्दन वचः शृणु मे मधुसूदन येन त्वाभिगतो ऽस्म्य् अद्य कार्येणामित्रकर्शन

devakīnandana vacaḥ śṛṇu me madhusūdana yena tvābhigato 'smy adya kāryeṇāmitrakarśana

Verse 34

नैरृतो नरको नाम ब्रह्मणो वरदर्पितः बाधते नो हृषीकेश लोकपालान् समन्ततः स्वर्गश्रेणिं विहायाशु निर्गताः स्म वयं दिशः अदित्याः कुण्डले मोहाज् जहार दितिनन्दनः

nairṛto narako nāma brahmaṇo varadarpitaḥ bādhate no hṛṣīkeśa lokapālān samantataḥ svargaśreṇiṃ vihāyāśu nirgatāḥ sma vayaṃ diśaḥ adityāḥ kuṇḍale mohāj jahāra ditinandanaḥ

Verse 35

देवानां विप्रिये नित्यम् ऋषीणां च स वर्तते नाहं शक्नोमि तं जेतुं तस्मात् त्वां शरणं गतः तव चैवान्तरप्रेक्षी जहि तं पापपूरुषम्

devānāṃ vipriye nityam ṛṣīṇāṃ ca sa vartate nāhaṃ śaknomi taṃ jetuṃ tasmāt tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ tava caivāntaraprekṣī jahi taṃ pāpapūruṣam

Verse 36

अयं त्वां गरुडस् तत्र प्रापयिष्यति कामगः कामवीर्यो ऽतितेजस्वी वैनतेयो ऽन्तरिक्षगः

ayaṃ tvāṃ garuḍas tatra prāpayiṣyati kāmagaḥ kāmavīryo 'titejasvī vainateyo 'ntarikṣagaḥ

Verse 37

अवध्यः सर्वभूतानां भौमः स नरको ऽसुरः निषूदयित्वा तं पापं क्षिप्रम् आगन्तुम् अर्हसि

avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ bhaumaḥ sa narako 'suraḥ niṣūdayitvā taṃ pāpaṃ kṣipram āgantum arhasi

Verse 38

इत्य् उक्तः पुण्डरीकाक्षो देवराजेन केशवः प्रतिजज्ञे महाबाहुर् नरकस्य निबर्हणम्

ity uktaḥ puṇḍarīkākṣo devarājena keśavaḥ pratijajñe mahābāhur narakasya nibarhaṇam

Verse 39

इदं प्रोवाच शक्रं तं केशवः केशिसूदनः एतद् अर्थम् इहागम्य मुनयः संशितव्रताः बदरीवासिनः शक्र माम् उक्त्वा निर्गता हरे अभयं च मया देव दत्तं तेभ्यः शतक्रतो तद् अर्थम् उद्यतो देव तं हन्तुं दानवं रणे तद् अर्थम् आगतो देव गरुडः पक्षिपुंगवः कामरूपो ऽतितेजस्वी वैनतेयो ऽन्तरिक्षगः ततः सहैव शक्रेण शङ्खचक्रगदासिभृत् नरकस्य वधार्थाय ययौ वै स हि केशवः प्रतस्थे गरुडेनाथ सत्यभामासहायवान्

idaṃ provāca śakraṃ taṃ keśavaḥ keśisūdanaḥ etad artham ihāgamya munayaḥ saṃśitavratāḥ badarīvāsinaḥ śakra mām uktvā nirgatā hare abhayaṃ ca mayā deva dattaṃ tebhyaḥ śatakrato tad artham udyato deva taṃ hantuṃ dānavaṃ raṇe tad artham āgato deva garuḍaḥ pakṣipuṃgavaḥ kāmarūpo 'titejasvī vainateyo 'ntarikṣagaḥ tataḥ sahaiva śakreṇa śaṅkhacakragadāsibhṛt narakasya vadhārthāya yayau vai sa hi keśavaḥ pratasthe garuḍenātha satyabhāmāsahāyavān

Verse 40

क्रमेण सप्त स्कन्धान् स मरुतां सहवासवः पश्यतां यदुसिंहानाम् ऊर्ध्वम् आचक्रमे बली

krameṇa sapta skandhān sa marutāṃ sahavāsavaḥ paśyatāṃ yadusiṃhānām ūrdhvam ācakrame balī

Verse 41

वारणेन्द्रगतः शक्रो गरुडस्थो जनार्दनः विदूरस्थौ प्रकाशेते सूर्याचन्द्रमसाव् इव

vāraṇendragataḥ śakro garuḍastho janārdanaḥ vidūrasthau prakāśete sūryācandramasāv iva

Verse 42

अथान्तरिक्षे गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च माधवः स्तूयमानो यथा शक्रः क्रमेणान्तरधीयत

athāntarikṣe gandharvair apsarobhiś ca mādhavaḥ stūyamāno yathā śakraḥ krameṇāntaradhīyata

Verse 43

समाधायेतिकर्तव्यं वासवो विबुधाधिपः स्वम् एव भवनं प्रायात् कृष्णः प्राग्ज्योतिषं ययौ

samādhāyetikartavyaṃ vāsavo vibudhādhipaḥ svam eva bhavanaṃ prāyāt kṛṣṇaḥ prāgjyotiṣaṃ yayau

Verse 44

पक्षानिलहतो वायुः प्रतिलोमं ववौ तदा ततो भीमरवैर् मेघैर् बभ्रमुर् गगनेचराः क्षणेन समनुप्राप्तो दिवम् आकाशगेन वै दूराद् एव च तान् दृष्ट्वा प्रययौ यत्र ते स्थिताः अपश्यत् पर्वतद्वारि हस्त्यश्वरथवाहनम् आरक्षकान् महाराज नरकस्य दुरात्मनः सो ऽग्र्यान् रक्षोगणान् हत्वा नरकस्य महाबलान् प्रदध्मौ देवदेवेशः पाञ्चजन्यं महास्वनम् क्षुरान्तान् मौरवान् पाशान् षट्सहस्रान् ददर्श ह

pakṣānilahato vāyuḥ pratilomaṃ vavau tadā tato bhīmaravair meghair babhramur gaganecarāḥ kṣaṇena samanuprāpto divam ākāśagena vai dūrād eva ca tān dṛṣṭvā prayayau yatra te sthitāḥ apaśyat parvatadvāri hastyaśvarathavāhanam ārakṣakān mahārāja narakasya durātmanaḥ so 'gryān rakṣogaṇān hatvā narakasya mahābalān pradadhmau devadeveśaḥ pāñcajanyaṃ mahāsvanam kṣurāntān mauravān pāśān ṣaṭsahasrān dadarśa ha

Verse 45

गरुडस्योपरि श्रीमाञ् छङ्खचक्रगदासिभृत् बिभ्रन् नीलाम्बुदाकारं पीतवासाश् चतुर्भुजः वनमालाकुलोरस्कः श्रीवत्सेन्दुनिभोरसः किरीटमूर्धा सूर्याभः सविद्युद् इव चन्द्रमाः ज्यां विकूजन् महाशब्दः श्रूयते ऽशनिनिस्वनः ज्ञात्वा च दानवः सर्वं स्वयं विष्णुर् इहागतः क्रोधाद् रुधिररक्ताक्षो मुरः कालान्तकप्रभः अभ्यधावत वेगेन शक्तिं गृह्य महासुरः चिक्षेप च महाशक्तिं वज्रकाञ्चनभूषिताम् ताम् आपतन्तीं शक्तिं तु महोल्कां ज्वालिताम् इव समाधत्त शरं चैव रुक्मपुङ्खं जनार्दनः द्विधाच्छिनत् क्षुरप्रेण वासुदेवः स वीर्यवान् शक्तिं चिच्छेद तत्रासौ विद्युत्पुञ्ज इव ज्वलन् पुनस् तु क्रोधरक्ताक्षो मुरुर् गृह्य महागदाम् इन्द्राशनिर् इवेन्द्रेण विसृष्ट इव निस्वनः आकर्णमुक्तं चिक्षेप अर्धचन्द्रं सुरोत्तमः मध्यदेशे तु चिच्छेद गदां तां रुक्मभूषिताम् पुनश् चिच्छेद भल्लेन दानवस्य शिरो रणे स पिशाचगणं सर्वं जघान युधि केशवः नियुतं चार्बुदं चैव स मुरस्य दुरात्मनः आच्छिद्य पाशान् सर्वांस् तान् मुरेण सह संगतः स मुरो दानवो राजन् ददर्श यदुनन्दनम् सिंहनादं ततश् चक्रे गदया तं जघान ह गरुडं च समाजघ्ने मूर्ध्नि देशे महासुरः केशवं पोथयाम् आस प्रासशक्त्यृष्टितोमरैः ततः क्रुद्धो हृषीकेशः क्षुरप्रेणाहरच् छिरः तस्य दानवमुख्यस्य दध्मौ शङ्खं तदा हरिः क्षुब्धाश् च दानवाः सर्वे तेन शब्देन पर्वताः संछिद्य पाशान् सर्वांस् तान् मुरं हत्वा सहान्वयम् शिलासंघान् अतिक्रम्य निसुन्दम् अवपोथयत् ... भगवान् देवकीसुतः अपश्यद् दानवं सैन्यं ... हयग्रीवं च दितिजं तथान्यांश् चित्रयोधिनः रोधयाम् आस तन् मार्गं स्वसैन्येन महाबलः निसुन्दो बलिनां श्रेष्ठो रथम् आरुह्य सत्वरम् जग्राह कार्मुकं दिव्यं हेमपृष्ठं दुरासदम् विव्याध दशभिर् बाणैर् निसुन्दो मधुसूदनम् केशवश् चापि सप्तत्या विव्याध निशितैः शरैः अप्राप्तांश् चान्तरिक्षे ताञ् शरांश् चिच्छेद माधवः ते सर्वे सैनिकाः कृष्णं समन्तात् पर्यवारयन् शरजालेन महता छाद्यमानः सुरोत्तमः दृष्ट्वा तान् दानवान् सर्वान् सक्रोधो मधुसूदनः ततो दिव्येन चास्त्रेण पार्जन्येन जनार्दनः महता शरवर्षेण वारयाम् आस तद् बलम् पञ्चपञ्चशरैस् तेषु एकैकेन च तान् बहून् पार्जन्यस्य प्रभावेण सर्वान् मर्मस्व् अताडयत् दुद्रुवुर् भयसंत्रस्ता भग्नास् ते दानवा रणे स्वसैन्यं विद्रुतं दृष्ट्वा निश्चक्राम पुनर् मृधे विसृजञ् शरवर्षाणि छादयाम् आस केशवम् न विभाति रणे सूर्यो नापि व्योम दिशो दश शरैः संछादयाम् आस निसुन्दो गरुडध्वजम् सावित्रं नाम दिव्यास्त्रं जग्राह पुरुषोत्तमः तेन बाणेन तान् बाणांश् चिच्छेद समरे हरिः बाणैर् बाणांस् तु संछिद्य तस्य कृष्णो महाबलः छत्रम् एकेन बाणेन रथेषां च त्रिभिः शरैः पुनश् चिच्छेद तान् अश्वांश् चतुर्भिश् चतुरः शरैः सारथिं पञ्चभिर् बाणैर् ध्वजम् एकेन चिच्छिदे शरैकेन पुनः कृष्णः सुतीक्ष्णेन शितेन वै शिरश् चिच्छेद भल्लेन निसुन्दस्य सुरोत्तमः स ममार महादैत्यः पपात च महीतले निसुन्दं तु गदापाणिम् आपतन्तं रणाजिरे ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैर् विव्याध केशवः निसुन्दो ऽपि महाराज गदयापोथयद्द् हरिम् सत्यभामा ततः क्रुद्धा गदया बाहुमुक्तया प्राहरद् दानवेन्द्रं तं केशवस्यैव पश्यतः ततस् तुष्टो हृषीकेशः सत्यभामाम् उदैक्षत स तया गदया विद्ध उद्वमञ् शोणितं बहु मुह्यन् संज्ञाम् अवाप्याथ निसुन्दस् त्व् अभ्यधावत ततः क्रुद्धो हृषीकेशस् तं जघान शिलीमुखैः यः सहस्रसमास् त्व् एकः सर्वान् देवान् अपोथयत्

garuḍasyopari śrīmāñ chaṅkhacakragadāsibhṛt bibhran nīlāmbudākāraṃ pītavāsāś caturbhujaḥ vanamālākuloraskaḥ śrīvatsendunibhorasaḥ kirīṭamūrdhā sūryābhaḥ savidyud iva candramāḥ jyāṃ vikūjan mahāśabdaḥ śrūyate 'śaninisvanaḥ jñātvā ca dānavaḥ sarvaṃ svayaṃ viṣṇur ihāgataḥ krodhād rudhiraraktākṣo muraḥ kālāntakaprabhaḥ abhyadhāvata vegena śaktiṃ gṛhya mahāsuraḥ cikṣepa ca mahāśaktiṃ vajrakāñcanabhūṣitām tām āpatantīṃ śaktiṃ tu maholkāṃ jvālitām iva samādhatta śaraṃ caiva rukmapuṅkhaṃ janārdanaḥ dvidhācchinat kṣurapreṇa vāsudevaḥ sa vīryavān śaktiṃ ciccheda tatrāsau vidyutpuñja iva jvalan punas tu krodharaktākṣo murur gṛhya mahāgadām indrāśanir ivendreṇa visṛṣṭa iva nisvanaḥ ākarṇamuktaṃ cikṣepa ardhacandraṃ surottamaḥ madhyadeśe tu ciccheda gadāṃ tāṃ rukmabhūṣitām punaś ciccheda bhallena dānavasya śiro raṇe sa piśācagaṇaṃ sarvaṃ jaghāna yudhi keśavaḥ niyutaṃ cārbudaṃ caiva sa murasya durātmanaḥ ācchidya pāśān sarvāṃs tān mureṇa saha saṃgataḥ sa muro dānavo rājan dadarśa yadunandanam siṃhanādaṃ tataś cakre gadayā taṃ jaghāna ha garuḍaṃ ca samājaghne mūrdhni deśe mahāsuraḥ keśavaṃ pothayām āsa prāsaśaktyṛṣṭitomaraiḥ tataḥ kruddho hṛṣīkeśaḥ kṣurapreṇāharac chiraḥ tasya dānavamukhyasya dadhmau śaṅkhaṃ tadā hariḥ kṣubdhāś ca dānavāḥ sarve tena śabdena parvatāḥ saṃchidya pāśān sarvāṃs tān muraṃ hatvā sahānvayam śilāsaṃghān atikramya nisundam avapothayat ... bhagavān devakīsutaḥ apaśyad dānavaṃ sainyaṃ ... hayagrīvaṃ ca ditijaṃ tathānyāṃś citrayodhinaḥ rodhayām āsa tan mārgaṃ svasainyena mahābalaḥ nisundo balināṃ śreṣṭho ratham āruhya satvaram jagrāha kārmukaṃ divyaṃ hemapṛṣṭhaṃ durāsadam vivyādha daśabhir bāṇair nisundo madhusūdanam keśavaś cāpi saptatyā vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ aprāptāṃś cāntarikṣe tāñ śarāṃś ciccheda mādhavaḥ te sarve sainikāḥ kṛṣṇaṃ samantāt paryavārayan śarajālena mahatā chādyamānaḥ surottamaḥ dṛṣṭvā tān dānavān sarvān sakrodho madhusūdanaḥ tato divyena cāstreṇa pārjanyena janārdanaḥ mahatā śaravarṣeṇa vārayām āsa tad balam pañcapañcaśarais teṣu ekaikena ca tān bahūn pārjanyasya prabhāveṇa sarvān marmasv atāḍayat dudruvur bhayasaṃtrastā bhagnās te dānavā raṇe svasainyaṃ vidrutaṃ dṛṣṭvā niścakrāma punar mṛdhe visṛjañ śaravarṣāṇi chādayām āsa keśavam na vibhāti raṇe sūryo nāpi vyoma diśo daśa śaraiḥ saṃchādayām āsa nisundo garuḍadhvajam sāvitraṃ nāma divyāstraṃ jagrāha puruṣottamaḥ tena bāṇena tān bāṇāṃś ciccheda samare hariḥ bāṇair bāṇāṃs tu saṃchidya tasya kṛṣṇo mahābalaḥ chatram ekena bāṇena ratheṣāṃ ca tribhiḥ śaraiḥ punaś ciccheda tān aśvāṃś caturbhiś caturaḥ śaraiḥ sārathiṃ pañcabhir bāṇair dhvajam ekena cicchide śaraikena punaḥ kṛṣṇaḥ sutīkṣṇena śitena vai śiraś ciccheda bhallena nisundasya surottamaḥ sa mamāra mahādaityaḥ papāta ca mahītale nisundaṃ tu gadāpāṇim āpatantaṃ raṇājire tataḥ śārṅgavinirmuktaiḥ śarair vivyādha keśavaḥ nisundo 'pi mahārāja gadayāpothayadd harim satyabhāmā tataḥ kruddhā gadayā bāhumuktayā prāharad dānavendraṃ taṃ keśavasyaiva paśyataḥ tatas tuṣṭo hṛṣīkeśaḥ satyabhāmām udaikṣata sa tayā gadayā viddha udvamañ śoṇitaṃ bahu muhyan saṃjñām avāpyātha nisundas tv abhyadhāvata tataḥ kruddho hṛṣīkeśas taṃ jaghāna śilīmukhaiḥ yaḥ sahasrasamās tv ekaḥ sarvān devān apothayat

Verse 46

निसुन्दं पतितं दृष्ट्वा हयग्रीवः प्रतापवान् शिलां प्रगृह्य महतीं तोलयाम् आस दानवः आविध्य सहसा युक्तः शिलां शैलसमप्रभः गृहीत्वा दिव्यपार्जन्यम् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः दिव्यास्त्रेण शिलां विष्णुः सप्तधाकृत तेजसा तद् विदार्य महच् चाश्म पातयाम् आस भूतले ततः क्रुद्धो हयग्रीवः संदधे धनुषि क्षुरम् ततः क्रुद्धो हयग्रीवश् चापम् आदाय चापरम् केशवं विविधैश् चास्त्रैर् आजघान तदा युधि तच् चापि च धनुश् छित्वा पातयाम् आस केशवः यथा देवासुरं युद्धम् अभवद् भरतर्षभ नानाप्रहरणाकीर्णं तथा घोरम् अवर्तत

nisundaṃ patitaṃ dṛṣṭvā hayagrīvaḥ pratāpavān śilāṃ pragṛhya mahatīṃ tolayām āsa dānavaḥ āvidhya sahasā yuktaḥ śilāṃ śailasamaprabhaḥ gṛhītvā divyapārjanyam astram astravidāṃ varaḥ divyāstreṇa śilāṃ viṣṇuḥ saptadhākṛta tejasā tad vidārya mahac cāśma pātayām āsa bhūtale tataḥ kruddho hayagrīvaḥ saṃdadhe dhanuṣi kṣuram tataḥ kruddho hayagrīvaś cāpam ādāya cāparam keśavaṃ vividhaiś cāstrair ājaghāna tadā yudhi tac cāpi ca dhanuś chitvā pātayām āsa keśavaḥ yathā devāsuraṃ yuddham abhavad bharatarṣabha nānāpraharaṇākīrṇaṃ tathā ghoram avartata

Verse 47

ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैर् नानावर्णैर् महाशरैः गरुडस्थो महाबाहुर् निजघान महासुरान्

tataḥ śārṅgavinirmuktair nānāvarṇair mahāśaraiḥ garuḍastho mahābāhur nijaghāna mahāsurān

Verse 48

महालाङ्गलनिर्भिन्नाः शरखङ्गनिपातिताः विनेशुर् दानवास् तत्र समासाद्य जनार्दनम्

mahālāṅgalanirbhinnāḥ śarakhaṅganipātitāḥ vineśur dānavās tatra samāsādya janārdanam

Verse 49

केचिच् चक्राग्निनिर्दग्धा दानवाः पेतुर् अम्बरात् संनिकर्षगताः केचिद् गतासुविकृताननाः

kecic cakrāgninirdagdhā dānavāḥ petur ambarāt saṃnikarṣagatāḥ kecid gatāsuvikṛtānanāḥ

Verse 50

गरुडस्य हताः पक्षैः केचिन् मथितमस्तकाः केचिद् धनुःप्रहारैश् च पातिता धरणीतले केचित् तलनिपातैश् च पक्षपातैश् च पक्षिणः असृजञ् शरवर्षाणि वृष्टिमन्त इवाम्बुदाः विकृताङ्गासुराः सर्वे कृष्णबाणप्रपीडिताः शोणिताक्ताश् च दृश्यन्ते पुष्पिता इव किंशुकाः व्यद्रवन्त सुवित्रस्ता भग्नास्त्राश् चित्रयोधिनः पुनश् च क्रोधरक्ताक्षो वायुवेगेन दानवः दशव्यामोच्छ्रितं वृक्षं समारुह्य वनस्पतिम् वृक्षम् उत्पाट्य वेगेन प्रतिगृह्याभ्यधावत चिक्षेप सुमहावृक्षं शिक्षया तु घनाकृतिः वृक्षवेगानिलोद्धूतः शुश्रुवे सुमहास्वनः ततः शरसहस्रेण त्वरमाणो जनार्दनः नैकधा तं प्रचिच्छेद चित्रभक्तिनिभाकृतिम् पुनश् चैकेन बाणेन हयग्रीवस्य चोरसि विव्याध स्तनयोर् मध्ये सायको ज्वलनप्रभः विवेश सो ऽतिवेगेन हृदं भित्त्वा विनिर्गतः तं जघान महाघोरं हयग्रीवं महासुरम् अपारतेजा दुर्धर्षः सर्वयादवनन्दनः

garuḍasya hatāḥ pakṣaiḥ kecin mathitamastakāḥ kecid dhanuḥprahāraiś ca pātitā dharaṇītale kecit talanipātaiś ca pakṣapātaiś ca pakṣiṇaḥ asṛjañ śaravarṣāṇi vṛṣṭimanta ivāmbudāḥ vikṛtāṅgāsurāḥ sarve kṛṣṇabāṇaprapīḍitāḥ śoṇitāktāś ca dṛśyante puṣpitā iva kiṃśukāḥ vyadravanta suvitrastā bhagnāstrāś citrayodhinaḥ punaś ca krodharaktākṣo vāyuvegena dānavaḥ daśavyāmocchritaṃ vṛkṣaṃ samāruhya vanaspatim vṛkṣam utpāṭya vegena pratigṛhyābhyadhāvata cikṣepa sumahāvṛkṣaṃ śikṣayā tu ghanākṛtiḥ vṛkṣavegāniloddhūtaḥ śuśruve sumahāsvanaḥ tataḥ śarasahasreṇa tvaramāṇo janārdanaḥ naikadhā taṃ praciccheda citrabhaktinibhākṛtim punaś caikena bāṇena hayagrīvasya corasi vivyādha stanayor madhye sāyako jvalanaprabhaḥ viveśa so 'tivegena hṛdaṃ bhittvā vinirgataḥ taṃ jaghāna mahāghoraṃ hayagrīvaṃ mahāsuram apāratejā durdharṣaḥ sarvayādavanandanaḥ

Verse 51

मध्ये लोहितगङ्गस्य भगवान् देवकीसुतः अलकायां विरूपाक्षं पाप्मानं पुरुषोत्तमः

madhye lohitagaṅgasya bhagavān devakīsutaḥ alakāyāṃ virūpākṣaṃ pāpmānaṃ puruṣottamaḥ

Verse 52

अष्टौ शतसहस्राणि दानवानां परंतपः निहत्य पुरुषव्याघ्रः प्राग्ज्योतिषम् उपाद्रवत् बाह्यप्राकारमध्ये तु जघान पुरुषोत्तमः भगवञ् श्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण कथाम् इमाम् अवधीन् नरकं कृष्णः कथं वद तपोधन तं च पञ्चजनं घोरं नरकस्य महासुरम्

aṣṭau śatasahasrāṇi dānavānāṃ paraṃtapaḥ nihatya puruṣavyāghraḥ prāgjyotiṣam upādravat bāhyaprākāramadhye tu jaghāna puruṣottamaḥ bhagavañ śrotum icchāmi vistareṇa kathām imām avadhīn narakaṃ kṛṣṇaḥ kathaṃ vada tapodhana taṃ ca pañcajanaṃ ghoraṃ narakasya mahāsuram

Verse 53

ततः प्राग्ज्योतिषं नाम दीप्यमानम् इव श्रिया पुरम् आसादयाम् आस तत्र युद्धम् अभून् महत्

tataḥ prāgjyotiṣaṃ nāma dīpyamānam iva śriyā puram āsādayām āsa tatra yuddham abhūn mahat

Verse 54

ततः प्राध्मायच् छङ्खं पाञ्चजन्यं महाबलः शुश्रुवे सुमहाशब्दः संवर्तनिनदो यथा श्रूयते त्रिषु लोकेषु भीमगम्भीरनिस्वनः तं श्रुत्वा नरकश् चासीत् क्रोधसंरक्तलोचनः लोहचक्राष्टसंयुक्तं त्रिनल्वप्रतिमं रथम् रत्नकाञ्चनचित्राढ्यं वेदिकाभोगविस्तरम् वज्रध्वजेन महता काञ्चनेन विराजितम् हेमदण्डपताकाढ्यं वैदूर्यमणिकूबरम् युक्तम् अश्वसहस्रेण रथं पररथारुजम् लोहजालैश् च संछन्नं चित्रभक्तिविराजितम् रथमध्यगतो वीरः ससंध्य इव भास्करः नानाप्रहरणाकीर्णं रथं हेमपरिष्कृतम् वज्रं तथोरश्छदम् इन्दुवर्णं व्यानद्धमुक्तानलतुल्यतेजाः किरीटमूर्धार्कहुताशनाभः कर्णौ तथा कुण्डलयोर् ज्वलन्तौ धूम्रवर्णा महाकाया रक्ताक्षा विकृताननाः नानाकवचिनः सर्वे दैत्यदानवराक्षसाः खङ्गचर्मधराः केचित् केचित् तूणीरसंवृताः शक्तिहस्तास् तथा केचिच् छूलहस्तास् तथापरे गजवाजिरथौघैश् च चालयन्तश् च मेदिनीम् निर्ययुर् नगराच् छूराः सुसंनद्धाः प्रहारिणः वृतो दैत्यगणैः सार्धं नरकः कालसंनिभः भेरीशङ्खमृदङ्गानां पणवानां सहस्रशः वाद्यमानान् स शुश्राव जीमूतनिनदोपमम् यतः कृष्णस् ततो गत्वा सर्वे ते विकृताननाः परिवार्य गरुत्मन्तं सर्वे ऽयुध्यन्त संगताः महता छादयाम् आसुः शरवर्षेण सैनिकाः शक्तिशूलगदाप्रासांस् तोमरान् सायकान् बहून् आकाशं छादयाम् आसुर् विमुञ्चन्तः सहस्रशः कृष्णः कृष्णाम्बुदाकारः शार्ङ्गं गृह्य धनुस् ततः विस्फार्य सुमहच्चापं धनुर् जलदनिस्वनम् व्यसृजच् छरवर्षाणि दानवानां जनार्दनः शरवर्षेण तत् सैन्यं व्यद्रवत् तु महाहवात् तद् युद्धम् अभवद् घोरं घोररूपेण रक्षसा भग्नव्यूहाश् च ते सर्वे कृष्णबाणप्रपीडिताः केचिच् छिन्नभुजाश् चैव च्छिन्नग्रीवा शिराननाः केचिच् चक्रद्विधाच्छिन्नाः केचिद् बाणार्दितोरसः केचिद् द्विधाकृताः शक्त्या गजाश्वरथवाहनाः केचित् कौमोदकीभिन्नाः केचिच् चक्रविदारिताः एवं विपोथिता सर्वा गजाश्वरथवाहिनी तत्रासीन् नरकेणास्य युद्धं परमदारुणम् यत् समासेन वक्ष्यामि तन् मे निगदतः शृणु

tataḥ prādhmāyac chaṅkhaṃ pāñcajanyaṃ mahābalaḥ śuśruve sumahāśabdaḥ saṃvartaninado yathā śrūyate triṣu lokeṣu bhīmagambhīranisvanaḥ taṃ śrutvā narakaś cāsīt krodhasaṃraktalocanaḥ lohacakrāṣṭasaṃyuktaṃ trinalvapratimaṃ ratham ratnakāñcanacitrāḍhyaṃ vedikābhogavistaram vajradhvajena mahatā kāñcanena virājitam hemadaṇḍapatākāḍhyaṃ vaidūryamaṇikūbaram yuktam aśvasahasreṇa rathaṃ pararathārujam lohajālaiś ca saṃchannaṃ citrabhaktivirājitam rathamadhyagato vīraḥ sasaṃdhya iva bhāskaraḥ nānāpraharaṇākīrṇaṃ rathaṃ hemapariṣkṛtam vajraṃ tathoraśchadam induvarṇaṃ vyānaddhamuktānalatulyatejāḥ kirīṭamūrdhārkahutāśanābhaḥ karṇau tathā kuṇḍalayor jvalantau dhūmravarṇā mahākāyā raktākṣā vikṛtānanāḥ nānākavacinaḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ khaṅgacarmadharāḥ kecit kecit tūṇīrasaṃvṛtāḥ śaktihastās tathā kecic chūlahastās tathāpare gajavājirathaughaiś ca cālayantaś ca medinīm niryayur nagarāc chūrāḥ susaṃnaddhāḥ prahāriṇaḥ vṛto daityagaṇaiḥ sārdhaṃ narakaḥ kālasaṃnibhaḥ bherīśaṅkhamṛdaṅgānāṃ paṇavānāṃ sahasraśaḥ vādyamānān sa śuśrāva jīmūtaninadopamam yataḥ kṛṣṇas tato gatvā sarve te vikṛtānanāḥ parivārya garutmantaṃ sarve 'yudhyanta saṃgatāḥ mahatā chādayām āsuḥ śaravarṣeṇa sainikāḥ śaktiśūlagadāprāsāṃs tomarān sāyakān bahūn ākāśaṃ chādayām āsur vimuñcantaḥ sahasraśaḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇāmbudākāraḥ śārṅgaṃ gṛhya dhanus tataḥ visphārya sumahaccāpaṃ dhanur jaladanisvanam vyasṛjac charavarṣāṇi dānavānāṃ janārdanaḥ śaravarṣeṇa tat sainyaṃ vyadravat tu mahāhavāt tad yuddham abhavad ghoraṃ ghorarūpeṇa rakṣasā bhagnavyūhāś ca te sarve kṛṣṇabāṇaprapīḍitāḥ kecic chinnabhujāś caiva cchinnagrīvā śirānanāḥ kecic cakradvidhācchinnāḥ kecid bāṇārditorasaḥ kecid dvidhākṛtāḥ śaktyā gajāśvarathavāhanāḥ kecit kaumodakībhinnāḥ kecic cakravidāritāḥ evaṃ vipothitā sarvā gajāśvarathavāhinī tatrāsīn narakeṇāsya yuddhaṃ paramadāruṇam yat samāsena vakṣyāmi tan me nigadataḥ śṛṇu

Verse 55

त्रासनः सुरसंघानां नरकः पुरुषोत्तमम् योधयाम् आस तेजस्वी मधुवन्मधुसूदनम्

trāsanaḥ surasaṃghānāṃ narakaḥ puruṣottamam yodhayām āsa tejasvī madhuvanmadhusūdanam

Verse 56

क्रोधरक्ताक्षवदनो नरकः कालसंनिभः जग्राह कार्मुकं वीरः शक्रचापम् इवोच्छ्रितम् तथार्ककिरणप्रख्यं बाणं जग्राह केशवः दिव्येनास्त्रेण समरे पूरयाम् आस तं रथम् उत्तमास्त्रं महापातं मुमोच नरको बली वज्रविस्फूर्जिताकारम् आयान्तं वीक्ष्य केशवः चिच्छेदास्त्रं महाभागश् चक्रेण पुरुषोत्तमः व्यहनत् सारथिं चास्य शरैकेण जरार्दनः सरथं सध्वजं साश्वं जघान दशभिः शरैः तनुत्रं चैव चिच्छेद शरेण मधुसूदनः ततो विमुक्तकवचः सर्पस्येव तनुर् यथा हताश्वो विरथो वीरो वितनुत्रश् च दानवः जग्राह विमलज्वालं लोहभारार्पितं दृढम् आविध्य सहसा मुक्तं शूलम् इन्द्राशनिप्रभम् तदापतत् तु संप्रेक्ष्य शूलं हेमपरिष्कृतम् द्विधा छिन्नं क्षुरप्रेण कृष्णेनाद्भुतकर्मणा तद् युद्धम् अभवद् घोरं घोररूपेण रक्षसा शस्त्रपातमहाघातं नरकेण महात्मना मुहूर्तं योधयाम् आस नरकं मधुसूदनः अथोग्रचक्रश् चक्रेण प्रदीप्तेनाकरोद् द्विधा

krodharaktākṣavadano narakaḥ kālasaṃnibhaḥ jagrāha kārmukaṃ vīraḥ śakracāpam ivocchritam tathārkakiraṇaprakhyaṃ bāṇaṃ jagrāha keśavaḥ divyenāstreṇa samare pūrayām āsa taṃ ratham uttamāstraṃ mahāpātaṃ mumoca narako balī vajravisphūrjitākāram āyāntaṃ vīkṣya keśavaḥ cicchedāstraṃ mahābhāgaś cakreṇa puruṣottamaḥ vyahanat sārathiṃ cāsya śaraikeṇa jarārdanaḥ sarathaṃ sadhvajaṃ sāśvaṃ jaghāna daśabhiḥ śaraiḥ tanutraṃ caiva ciccheda śareṇa madhusūdanaḥ tato vimuktakavacaḥ sarpasyeva tanur yathā hatāśvo viratho vīro vitanutraś ca dānavaḥ jagrāha vimalajvālaṃ lohabhārārpitaṃ dṛḍham āvidhya sahasā muktaṃ śūlam indrāśaniprabham tadāpatat tu saṃprekṣya śūlaṃ hemapariṣkṛtam dvidhā chinnaṃ kṣurapreṇa kṛṣṇenādbhutakarmaṇā tad yuddham abhavad ghoraṃ ghorarūpeṇa rakṣasā śastrapātamahāghātaṃ narakeṇa mahātmanā muhūrtaṃ yodhayām āsa narakaṃ madhusūdanaḥ athogracakraś cakreṇa pradīptenākarod dvidhā

Verse 57

चक्रद्विधाकृतं तस्य शरीरम् अपतद् भुवि विभक्तं क्रकचेनेव गिरेः शृङ्गं द्विधा कृतम्

cakradvidhākṛtaṃ tasya śarīram apatad bhuvi vibhaktaṃ krakaceneva gireḥ śṛṅgaṃ dvidhā kṛtam

Verse 58

कृष्णम् आसाद्य देवेशं जगामास्तम् इवांशुमान् चक्रोत्क्षिप्तनिकृत्ताङ्गम् उत्तमं पतितं रणे वज्रेणेव विनिर्भिन्नं यथा गैरिकपर्वतम् तं हत्वा नरकं भौमं विष्णुर् यादवनन्दनः मुमुदे त्रिपुरं हत्वा पुरेव त्रिपुरान्तकः भूमिस् तु पतितं पुत्रं निरीक्ष्यादाय कुण्डले उपातिष्ठत गोविन्दं वचनं चेदम् अब्रवीत्

kṛṣṇam āsādya deveśaṃ jagāmāstam ivāṃśumān cakrotkṣiptanikṛttāṅgam uttamaṃ patitaṃ raṇe vajreṇeva vinirbhinnaṃ yathā gairikaparvatam taṃ hatvā narakaṃ bhaumaṃ viṣṇur yādavanandanaḥ mumude tripuraṃ hatvā pureva tripurāntakaḥ bhūmis tu patitaṃ putraṃ nirīkṣyādāya kuṇḍale upātiṣṭhata govindaṃ vacanaṃ cedam abravīt

Verse 59

दत्तस् त्वयैव गोविन्द त्वयैव विनिपातितः यथेच्छसि तथा क्रीड बालः क्रीडनकैर् इव इमे ते कुण्डले देव प्रजास् तस्यानुपालय

dattas tvayaiva govinda tvayaiva vinipātitaḥ yathecchasi tathā krīḍa bālaḥ krīḍanakair iva ime te kuṇḍale deva prajās tasyānupālaya

'Given by you yourself, Govinda; brought down by you yourself. Play as you will, like a boy with his playthings. Here are your earrings, God. Protect that one's offspring.'