Inserts at HV 21 (adhyāya-level)

Line 1

गन्धर्वी उर्वशी देवी राजाणं मनुषं कथम्

gandharvī urvaśī devī rājāṇaṃ manuṣaṃ katham

Line 2

देवान् उत्सृज्य संप्राप्ता तन् मे ब्रूहि बहुश्रुत

devān utsṛjya saṃprāptā tan me brūhi bahuśruta

Line 3

ब्रह्मशापाभिभूता सा मानुषं समुपस्थिता

brahmaśāpābhibhūtā sā mānuṣaṃ samupasthitā

Line 4

एलं तु सा वरारोहा समयात् समुपस्थिता

elaṃ tu sā varārohā samayāt samupasthitā

Line 5

आत्मनः शापमोक्षार्थं समयं सा चकार ह

ātmanaḥ śāpamokṣārthaṃ samayaṃ sā cakāra ha

Line 6

अनग्नदर्शनं चैव सकामायाश् च मैथुनम्

anagnadarśanaṃ caiva sakāmāyāś ca maithunam

Line 7

द्वौ मेषौ शयनाभ्यासे सदा बद्धौ च तिष्ठतः

dvau meṣau śayanābhyāse sadā baddhau ca tiṣṭhataḥ

Line 8

घृतमात्रं तथाहारः कलाम् एकं तु पार्थिव

ghṛtamātraṃ tathāhāraḥ kalām ekaṃ tu pārthiva

Line 9

यद्य् एष समयो राजन् यावत्कालं च ते दृढम्

yady eṣa samayo rājan yāvatkālaṃ ca te dṛḍham

Line 10

तावत्कालं तु वत्स्यामि कृतः समय एष नः

tāvatkālaṃ tu vatsyāmi kṛtaḥ samaya eṣa naḥ

Line 11

तस्यास् तं समयं सर्वं स राजा समपालयत्

tasyās taṃ samayaṃ sarvaṃ sa rājā samapālayat

Line 12

एवं सा वसते तत्र पुरूरवसि भाविनी

evaṃ sā vasate tatra purūravasi bhāvinī

Line 13

वर्षाण्य् अथैकषष्टिं तु तद्भक्त्या शापमोहिता

varṣāṇy athaikaṣaṣṭiṃ tu tadbhaktyā śāpamohitā

Line 14

उर्वश्यां मानुषस्थायां गन्धर्वाश् चिन्तयान्विताः

urvaśyāṃ mānuṣasthāyāṃ gandharvāś cintayānvitāḥ

Line 15

चिन्तयध्वं महाभागा यथा सा तु वराङ्गना

cintayadhvaṃ mahābhāgā yathā sā tu varāṅganā

Line 16

समागच्छेत् पुनर् देवान् उर्वशी स्वर्गभूषणा

samāgacchet punar devān urvaśī svargabhūṣaṇā

Line 17

ततो विश्वावसुर् नाम तत्राह वदतां वरः

tato viśvāvasur nāma tatrāha vadatāṃ varaḥ

Line 18

मया तु समयस् ताभ्यां क्रियमाणः श्रुतः पुरा

mayā tu samayas tābhyāṃ kriyamāṇaḥ śrutaḥ purā

Line 19

व्युत्क्रान्तसमयन् सा वै राजानं त्यक्ष्यते यथा

vyutkrāntasamayan sā vai rājānaṃ tyakṣyate yathā

Line 20

तद् अहं वेद्म्य् अशेषेण यथा भेत्स्यत्य् असौ नृपः

tad ahaṃ vedmy aśeṣeṇa yathā bhetsyaty asau nṛpaḥ

Line 21

ससहायो गमिष्यामि युष्माकं कार्यसिद्धये

sasahāyo gamiṣyāmi yuṣmākaṃ kāryasiddhaye

Line 22

एवम् उक्त्वा गतस् तत्र प्रतिष्ठानं महायशाः

evam uktvā gatas tatra pratiṣṭhānaṃ mahāyaśāḥ

Line 23

निशायाम् अथ चागम्य मेषम् एकं जहार सः

niśāyām atha cāgamya meṣam ekaṃ jahāra saḥ

Line 24

मातृवद् वर्तते सा तु मेषयोश् चारुहासिनी

mātṛvad vartate sā tu meṣayoś cāruhāsinī

Line 25

गन्धर्वागमनं ज्ञात्वा शापान्तं च यशस्विनी

gandharvāgamanaṃ jñātvā śāpāntaṃ ca yaśasvinī

Line 26

राजानम् अब्रवीत् तत्र पुत्रो मे ऽह्रियतेति सा

rājānam abravīt tatra putro me 'hriyateti sā

Line 27

एवम् उक्तो विनिश्चित्य नग्नो नैवोदतिष्ठत

evam ukto viniścitya nagno naivodatiṣṭhata

Line 28

नग्नं मां द्रक्ष्यते देवी समयो वितथो भवेत्

nagnaṃ māṃ drakṣyate devī samayo vitatho bhavet

Line 29

ततो भूयस् तु गन्धर्वा द्वितीयं मेषम् आददुः

tato bhūyas tu gandharvā dvitīyaṃ meṣam ādaduḥ

Line 30

द्वितीये तु हृते मेषे एलं देव्य् अब्रवीद् इदम्

dvitīye tu hṛte meṣe elaṃ devy abravīd idam

Line 31

पुत्रौ मे ह्रियते राजन्न् अनाथाया इव प्रभो

putrau me hriyate rājann anāthāyā iva prabho

Line 32

एवम् उक्तस् तदोत्थाय नग्नो राजा प्रधावितः

evam uktas tadotthāya nagno rājā pradhāvitaḥ

Line 33

मेषयोः पदम् अन्विच्छन् गन्धर्वैर् विद्युद् अप्य् अथ

meṣayoḥ padam anvicchan gandharvair vidyud apy atha

Line 34

उत्पादिता सुमहती यया तद् भवनं महत्

utpāditā sumahatī yayā tad bhavanaṃ mahat

Line 35

प्रकाशितं वै सहसा ततो नग्नम् अवैक्षत

prakāśitaṃ vai sahasā tato nagnam avaikṣata

Line 36

नग्नं दृष्ट्वा तिरोभूता गन्धर्वी ह्य् अगमद् दिवम्

nagnaṃ dṛṣṭvā tirobhūtā gandharvī hy agamad divam

Line 37

उत्सृष्टौ चोरणौ दृष्ट्वा राजा गृह्यागतो गृहम्

utsṛṣṭau coraṇau dṛṣṭvā rājā gṛhyāgato gṛham

Line 38

अपश्यन्न् उर्वशीं तत्र विलालप सुदुःखितः

apaśyann urvaśīṃ tatra vilālapa suduḥkhitaḥ

Line 39

चचार पृथिवीं चैव मार्गमाण इतस् ततः

cacāra pṛthivīṃ caiva mārgamāṇa itas tataḥ

Line 40

अथापश्यत् स तां राजा कुरुक्षेत्रे महाबलः

athāpaśyat sa tāṃ rājā kurukṣetre mahābalaḥ

Line 41

प्लक्षतीर्थे पुष्करिण्यां हिमवत्यां समाप्लुताम्

plakṣatīrthe puṣkariṇyāṃ himavatyāṃ samāplutām

Line 42

क्रीडन्तीं अप्सरोभिश् च पञ्चभिः सह शोभनाम्

krīḍantīṃ apsarobhiś ca pañcabhiḥ saha śobhanām

Line 43

तां क्रीडन्तीं ततो दृष्ट्वा विललाप सुदुःखितः

tāṃ krīḍantīṃ tato dṛṣṭvā vilalāpa suduḥkhitaḥ

Line 44

सा चापि तत्र तं दृष्ट्वा राजानम् अविदूरतः

sā cāpi tatra taṃ dṛṣṭvā rājānam avidūrataḥ

Line 45

उर्वशी ताः सखीः प्राह स एष पुरुषोत्तमः

urvaśī tāḥ sakhīḥ prāha sa eṣa puruṣottamaḥ

Line 46

यस्मिन्न् अहम् अवात्सं वै दर्शयाम् आस तं नृपम्

yasminn aham avātsaṃ vai darśayām āsa taṃ nṛpam

Line 47

समाविग्नास् तु ताः सर्वाः पुनर् एव नराधिपः

samāvignās tu tāḥ sarvāḥ punar eva narādhipaḥ

Line 48

जाये ह तिष्ठ मनसि घोरे वचसि तिष्ठ हे

jāye ha tiṣṭha manasi ghore vacasi tiṣṭha he

Line 49

एवमादीनि सूक्तानि परस्परम् अभाषताम्

evamādīni sūktāni parasparam abhāṣatām

Line 50

उर्वशी चाब्रवीद् ऐलं सगर्भाहं त्वया विभो

urvaśī cābravīd ailaṃ sagarbhāhaṃ tvayā vibho

Line 51

संवत्सरात् कुमारस् ते भविष्यति न संशयः

saṃvatsarāt kumāras te bhaviṣyati na saṃśayaḥ

Line 52

निशाम् एकां च नृपते निवत्स्यसि मया सह

niśām ekāṃ ca nṛpate nivatsyasi mayā saha

Line 53

हृष्टो जगाम राजात् स स्वपुरं सुमहायशाः

hṛṣṭo jagāma rājāt sa svapuraṃ sumahāyaśāḥ

Line 54

गते संवत्सरे भूय उर्वशी पुनर् आगमत्

gate saṃvatsare bhūya urvaśī punar āgamat

Line 55

उषितश् च तया सार्धम् एकरात्रं महायशाः

uṣitaś ca tayā sārdham ekarātraṃ mahāyaśāḥ

Line 56

उर्वश्य् अथाब्रवीद् ऐलं गन्धर्वा वरदास् तव

urvaśy athābravīd ailaṃ gandharvā varadās tava

Line 57

तान् वृणीष्व महाराज ब्रूहि चैतांस् त्वम् एव ह

tān vṛṇīṣva mahārāja brūhi caitāṃs tvam eva ha

Line 58

वृणीष्व समतां राजन् गन्धर्वाणां महात्मनाम्

vṛṇīṣva samatāṃ rājan gandharvāṇāṃ mahātmanām

Line 59

तथेत्य् उक्त्वा वरं वव्रे गन्धर्वाश् च तहास्त्व् इति

tathety uktvā varaṃ vavre gandharvāś ca tahāstv iti

Line 60

पूरयित्वाग्निना स्थालीं गन्धर्वाश् च तम् अब्रुवन्

pūrayitvāgninā sthālīṃ gandharvāś ca tam abruvan

Line 61

अनेनेष्ट्वा सलोकान् नः प्राप्स्यसि त्वं नराधिप

aneneṣṭvā salokān naḥ prāpsyasi tvaṃ narādhipa

Line 62

तान् आदाय कुमारांस् तु गमनायोपचक्रमे

tān ādāya kumārāṃs tu gamanāyopacakrame

Line 63

निक्षिप्याग्निम् अरण्ये तु सपुत्रस् तु गृहं ययौ

nikṣipyāgnim araṇye tu saputras tu gṛhaṃ yayau

Line 64

अभ्येत्याग्निं तु नापश्यद् अश्वत्थं तत्र दृष्टवान्

abhyetyāgniṃ tu nāpaśyad aśvatthaṃ tatra dṛṣṭavān

Line 65

शमीजातं तु तं दृष्ट्वा अश्वत्थं विस्मितस् ततः

śamījātaṃ tu taṃ dṛṣṭvā aśvatthaṃ vismitas tataḥ

Line 66

गन्धर्वेभ्यस् तदाशंसद् अग्निनाशं ततस् तु सः

gandharvebhyas tadāśaṃsad agnināśaṃ tatas tu saḥ

Line 67

श्रुत्वा तम् अर्थम् अखिलम् अरणीं तु समादिशन्

śrutvā tam artham akhilam araṇīṃ tu samādiśan

Line 68

अश्वत्थाद् अरणीं कृत्वा मथित्वाग्निं यथाविधि

aśvatthād araṇīṃ kṛtvā mathitvāgniṃ yathāvidhi

Line 69

मथिताग्निं त्रिधा कृत्वा अयजत् स नराधिपः

mathitāgniṃ tridhā kṛtvā ayajat sa narādhipaḥ

Line 70

इष्ट्वा यज्ञैर् बहुविधैर् गतस् तेषां सलोकताम्

iṣṭvā yajñair bahuvidhair gatas teṣāṃ salokatām

Line 71

गन्धर्वेभ्यो वरं लब्ध्वा त्रेताग्निं समकल्पयत्

gandharvebhyo varaṃ labdhvā tretāgniṃ samakalpayat

Line 72

एको ऽग्निः पूर्वम् एवासीद् ऐलस् त्रेताम् अकारयत्

eko 'gniḥ pūrvam evāsīd ailas tretām akārayat

Line 73

एवंप्रभावो राजासीद् ऐलस् तु पुरुषोत्तमः

evaṃprabhāvo rājāsīd ailas tu puruṣottamaḥ