Inserts at HV 105 (adhyāya-level)

Line 1

किमर्थं भगवान् विष्णुर् देवदेवो जनार्दनः

kimarthaṃ bhagavān viṣṇur devadevo janārdanaḥ

Line 2

गतः कैलासशिखरम् आलयं शंकरस्य ह

gataḥ kailāsaśikharam ālayaṃ śaṃkarasya ha

Line 3

नारदाद् यैस् तपो वृद्धैर् मुनिभिस् तत्त्वदर्शिभिः

nāradād yais tapo vṛddhair munibhis tattvadarśibhiḥ

Line 4

तत्र दृष्टो महादेवः शंकरो नीललोहितः

tatra dṛṣṭo mahādevaḥ śaṃkaro nīlalohitaḥ

Line 5

केशवेन पुरा विप्र कुर्वता तप उत्तमम्

keśavena purā vipra kurvatā tapa uttamam

Line 6

अर्चितस् तेन देवेन शंकरश् चेति विश्रुतम्

arcitas tena devena śaṃkaraś ceti viśrutam

Line 7

देवास् तत्र जगन्नाथं दृष्टवन्तः पुरातनम्

devās tatra jagannāthaṃ dṛṣṭavantaḥ purātanam

Line 8

अर्चयां चक्रिरे साक्षाच् छक्राद्यास् तं हरिं हरम्

arcayāṃ cakrire sākṣāc chakrādyās taṃ hariṃ haram

Line 9

तौ तु देवौ महादेवाव् एकीभूतौ द्विधा कृतौ

tau tu devau mahādevāv ekībhūtau dvidhā kṛtau

Line 10

एकात्मानौ जगद्योनी सृष्टिसंहारकारकौ

ekātmānau jagadyonī sṛṣṭisaṃhārakārakau

Line 11

परस्परसमावेशाज् जगतः पालने स्थितौ

parasparasamāveśāj jagataḥ pālane sthitau

Line 12

तयोस् तत्र यथावृत्तं कैलासे पर्वतोत्तमे

tayos tatra yathāvṛttaṃ kailāse parvatottame

Line 13

ऋषयः किम् अचेष्टन्त दृष्ट्वा तौ पुरुषोत्तमौ

ṛṣayaḥ kim aceṣṭanta dṛṣṭvā tau puruṣottamau

Line 14

एतत् सर्वम् अशेषेण वक्तुम् अर्हसि सत्तम

etat sarvam aśeṣeṇa vaktum arhasi sattama

Line 15

यथागतो हरिर् विष्णुः कृष्णो जिष्णुः पुरातनः

yathāgato harir viṣṇuḥ kṛṣṇo jiṣṇuḥ purātanaḥ

Line 16

यथा च शंकरः साक्षात् कृतवान् नागभूषणः

yathā ca śaṃkaraḥ sākṣāt kṛtavān nāgabhūṣaṇaḥ

Line 17

एतत् सर्वं विप्रवर्य ब्रूहि तत्त्वेन यत्नतः

etat sarvaṃ vipravarya brūhi tattvena yatnataḥ

Line 18

शृणुष्वावहितो राजन् यथा कृष्णो गतो नगम्

śṛṇuṣvāvahito rājan yathā kṛṣṇo gato nagam

Line 19

यथा च दृष्टो देवेशः शंकरो वृषवाहनः

yathā ca dṛṣṭo deveśaḥ śaṃkaro vṛṣavāhanaḥ

Line 20

यथा चचार च तपो यथा ते मुनयो गताः

yathā cacāra ca tapo yathā te munayo gatāḥ

Line 21

एकत्वं च तयोर् यद्वत् तथा शृणु नृपोत्तम

ekatvaṃ ca tayor yadvat tathā śṛṇu nṛpottama

Line 22

द्वैपायनो ऽथ भगवान् यथा प्रोवाच मां तथा

dvaipāyano 'tha bhagavān yathā provāca māṃ tathā

Line 23

नमस् कृत्वा प्रवक्ष्यामि केशवं खगवाहनम्

namas kṛtvā pravakṣyāmi keśavaṃ khagavāhanam

Line 24

यथाशक्ति यथाप्रज्ञं शृणु यत्नेन सुव्रत

yathāśakti yathāprajñaṃ śṛṇu yatnena suvrata

Line 25

न ह्य् अशुश्रूषवे वाच्यं नृशंसायातपस्विने

na hy aśuśrūṣave vācyaṃ nṛśaṃsāyātapasvine

Line 26

नानधीताय वक्तव्यं पुण्यं पुण्यवतां सदा

nānadhītāya vaktavyaṃ puṇyaṃ puṇyavatāṃ sadā

Line 27

स्वर्ग्यं यशस्यं धन्यं च बुद्धिशुद्धिकरं सदा

svargyaṃ yaśasyaṃ dhanyaṃ ca buddhiśuddhikaraṃ sadā

Line 28

ध्येयं पुण्यात्मना नित्यम् इदं वेदार्थनिश्चितम्

dhyeyaṃ puṇyātmanā nityam idaṃ vedārthaniścitam

Line 29

अनेकारण्यसंयुक्तं सेवन्ते नित्यम् ईदृषम्

anekāraṇyasaṃyuktaṃ sevante nityam īdṛṣam

Line 30

मुनयो वेदनिरता नारदाद्यास् तपोधनाः

munayo vedaniratā nāradādyās tapodhanāḥ

Line 31

अत्यद्भुतं महापुण्यं वृत्तं कैलासपर्वते

atyadbhutaṃ mahāpuṇyaṃ vṛttaṃ kailāsaparvate

Line 32

शिवयोर् देवयोस् तत्र हरेश् चैव भवस्य ह

śivayor devayos tatra hareś caiva bhavasya ha

Line 33

हतेष्व् असुरसंघेषु नरकादिषु भूमिप

hateṣv asurasaṃgheṣu narakādiṣu bhūmipa

Line 34

हतेष्व् अथ नृपेष्व् एव किंचिच् छिष्टेषु शत्रुषु

hateṣv atha nṛpeṣv eva kiṃcic chiṣṭeṣu śatruṣu

Line 35

शासति स्म तदा विष्णुः पृथिवीं पुरुषोत्तमः

śāsati sma tadā viṣṇuḥ pṛthivīṃ puruṣottamaḥ

Line 36

द्वारवत्यां जगन्नाथो वसन् वृष्णिभिर् ईश्वरः

dvāravatyāṃ jagannātho vasan vṛṣṇibhir īśvaraḥ

Line 37

रुक्मिणीसंगतो देवो वसंस् तत्र पुरे हरिः

rukmiṇīsaṃgato devo vasaṃs tatra pure hariḥ

Line 38

कदाचिच् च तया सार्धं शेते रात्रौ जगत्पतिः

kadācic ca tayā sārdhaṃ śete rātrau jagatpatiḥ

Line 39

विहरंश् च यथायोगं प्रीतः प्रीतियुजा तया

viharaṃś ca yathāyogaṃ prītaḥ prītiyujā tayā

Line 40

अथोवाच तदा देवी रुक्मिणी रुक्मभूषणा

athovāca tadā devī rukmiṇī rukmabhūṣaṇā

Line 41

पुत्रम् इच्छामि देवेश त्वत्तो देवकिनन्दन

putram icchāmi deveśa tvatto devakinandana

Line 42

बलिनं रूपसंपन्नं त्वयैव सदृषं प्रभो

balinaṃ rūpasaṃpannaṃ tvayaiva sadṛṣaṃ prabho

Line 43

वृष्णीनाम् अपि नेतारं वीर्ययुक्तं तपोन्वितम्

vṛṣṇīnām api netāraṃ vīryayuktaṃ taponvitam

Line 44

सर्वशास्त्रार्थकुशलं राजविद्यापुरस्कृतम्

sarvaśāstrārthakuśalaṃ rājavidyāpuraskṛtam

Line 45

एवम् आदिगुणैर् युक्तं दातुम् अर्हसि सत्तम

evam ādiguṇair yuktaṃ dātum arhasi sattama

Line 46

त्वयि सर्वस्य दातृत्वं नित्यम् एव प्रतिष्ठितम्

tvayi sarvasya dātṛtvaṃ nityam eva pratiṣṭhitam

Line 47

त्वं हि सर्वस्य कर्ता च दाता भोक्ता जगत्पते

tvaṃ hi sarvasya kartā ca dātā bhoktā jagatpate

Line 48

विशेषतस् तु भृत्यानां शुश्रूषानियतात्मनाम्

viśeṣatas tu bhṛtyānāṃ śuśrūṣāniyatātmanām

Line 49

वक्तव्यं किम् उ देवेश यदि भक्तास्मि केशव

vaktavyaṃ kim u deveśa yadi bhaktāsmi keśava

Line 50

अनुग्रहो यदि स्यान् मे देवदेव जगत्पते

anugraho yadi syān me devadeva jagatpate

Line 51

दातुम् अर्हसि पुत्रं त्वं वीर्यवन्तं जनार्दन

dātum arhasi putraṃ tvaṃ vīryavantaṃ janārdana

Line 52

इत्य् उक्तो देवदेवेशः प्रियया प्रीयमाणया

ity ukto devadeveśaḥ priyayā prīyamāṇayā

Line 53

तया महिष्या रुक्मिण्या रुक्मिशत्रुर् यदूद्वहः

tayā mahiṣyā rukmiṇyā rukmiśatrur yadūdvahaḥ

Line 54

प्रोवाच वचनं काले रुक्मिणीं यादवेश्वरः

provāca vacanaṃ kāle rukmiṇīṃ yādaveśvaraḥ

Line 55

दातास्मि तादृशं पुत्रं यं त्वम् इच्छसि भामिनि

dātāsmi tādṛśaṃ putraṃ yaṃ tvam icchasi bhāmini

Line 56

नित्यभक्तासि मे देवि नात्र कार्या विचारणा

nityabhaktāsi me devi nātra kāryā vicāraṇā

Line 57

अवश्यं तव दास्यामि पुत्रं शत्रुनिबर्हणम्

avaśyaṃ tava dāsyāmi putraṃ śatrunibarhaṇam

Line 58

पुत्रेण लोकाञ् जयति सताम् कामदुघा हि ये

putreṇa lokāñ jayati satām kāmadughā hi ye

Line 59

पुद् इति नरकस्याख्या दुःकं च नरकं विदुः

pud iti narakasyākhyā duḥkaṃ ca narakaṃ viduḥ

Line 60

पुदस् त्राणात् ततः पुत्रम् इहेच्छन्ति परत्र च

pudas trāṇāt tataḥ putram ihecchanti paratra ca

Line 61

अनन्ताः पुत्रिणो लोकाः पुरुषस्य प्रिये शुभाः

anantāḥ putriṇo lokāḥ puruṣasya priye śubhāḥ

Line 62

पतिर् जायां प्रविशति गर्भो भूत्वा स मातरम्

patir jāyāṃ praviśati garbho bhūtvā sa mātaram

Line 63

तस्यां पुनर् नवो भूत्वा दशमे मासि जायते

tasyāṃ punar navo bhūtvā daśame māsi jāyate

Line 64

पुत्रवतां बिभेतीन्द्रः किं नु ते नाजितं भवेत्

putravatāṃ bibhetīndraḥ kiṃ nu te nājitaṃ bhavet

Line 65

नापुत्रो विन्दते लोकान् कुपुत्राद् वन्ध्यता वरा

nāputro vindate lokān kuputrād vandhyatā varā

Line 66

कुपुत्रो नरको यस्मात् सुपुत्रात् स्वर्ग एव हि

kuputro narako yasmāt suputrāt svarga eva hi

Line 67

तस्माद् विनीतं सत्पुत्रं श्रुतवन्तं दयापरम्

tasmād vinītaṃ satputraṃ śrutavantaṃ dayāparam

Line 68

विद्या हि विनतिर् यस्माद् विद्यायुक्तं सुधार्मिकम्

vidyā hi vinatir yasmād vidyāyuktaṃ sudhārmikam

Line 69

इच्छेत् पुत्रं सदा पुत्री पुरुषो यत्नवान् बुधः

icchet putraṃ sadā putrī puruṣo yatnavān budhaḥ

Line 70

तस्माद् दास्यामि ते पुत्रं विद्यावन्तं सुधार्मिकम्

tasmād dāsyāmi te putraṃ vidyāvantaṃ sudhārmikam

Line 71

एष गच्छामि पुत्रार्थं कैलासं पर्वतोत्तमम्

eṣa gacchāmi putrārthaṃ kailāsaṃ parvatottamam

Line 72

तत्रोपास्य महादेवं शंकरं नीललोहितम्

tatropāsya mahādevaṃ śaṃkaraṃ nīlalohitam

Line 73

ततो लब्धास्मि पुत्रं ते भवाद् भूतहिते रतात्

tato labdhāsmi putraṃ te bhavād bhūtahite ratāt

Line 74

तपसा ब्रह्मचर्येण भवं शंकरम् अव्ययम्

tapasā brahmacaryeṇa bhavaṃ śaṃkaram avyayam

Line 75

तोषयित्वा विरूपाक्षम् आदिदेवम् अजं विभुम्

toṣayitvā virūpākṣam ādidevam ajaṃ vibhum

Line 76

गमिष्याम्य् अहम् अद्यैव द्रष्टुं शंकरम् अव्ययम्

gamiṣyāmy aham adyaiva draṣṭuṃ śaṃkaram avyayam

Line 77

स च मे दास्यते पुत्रं तोषितस् तपसा मया

sa ca me dāsyate putraṃ toṣitas tapasā mayā

Line 78

तत्र गत्वा महादेवं नमस्कृत्य सहोमया

tatra gatvā mahādevaṃ namaskṛtya sahomayā

Line 79

प्रविश्य बदरीं पुण्याम् ऋषिजुष्टां तपोमयीम्

praviśya badarīṃ puṇyām ṛṣijuṣṭāṃ tapomayīm

Line 80

अग्निहोत्राकुलां दिव्यां गङ्गाम्बुप्लावितां सदा

agnihotrākulāṃ divyāṃ gaṅgāmbuplāvitāṃ sadā

Line 81

मृगपक्षिसमायुक्तां सिंहद्वीपिशताकुलाम्

mṛgapakṣisamāyuktāṃ siṃhadvīpiśatākulām

Line 82

बदरीफलसंपूर्णां वानरक्षोभितद्रुमाम्

badarīphalasaṃpūrṇāṃ vānarakṣobhitadrumām

Line 83

वेत्रारूढमहावृक्षां कदलीखण्डमण्डिताम्

vetrārūḍhamahāvṛkṣāṃ kadalīkhaṇḍamaṇḍitām

Line 84

मुनिभिर् वेदतत्त्वार्थ+ विचारनिपुणैः सदा

munibhir vedatattvārtha+ vicāranipuṇaiḥ sadā

Line 85

तर्कनिश्चिततत्त्वार्थैः प्रमाणकुशलैर् युताम्

tarkaniścitatattvārthaiḥ pramāṇakuśalair yutām

Line 86

इदम् एकम् इदं तत्त्वम् इति निश्चितमानसैः

idam ekam idaṃ tattvam iti niścitamānasaiḥ

Line 87

उपासमानाम् अन्यत्र सिद्धैः सिद्धार्थतत्परैः

upāsamānām anyatra siddhaiḥ siddhārthatatparaiḥ

Line 88

श्रुतिस्मृतिपुराणज्ञैः सेव्यमानं महर्षिभिः

śrutismṛtipurāṇajñaiḥ sevyamānaṃ maharṣibhiḥ

Line 89

गच्छद्भिः स्वर्गनिलयं परित्यज्य कलेवरम्

gacchadbhiḥ svarganilayaṃ parityajya kalevaram

Line 90

प्रसिद्धां महतीं देवि यास्यामि सुकृतालयाम्

prasiddhāṃ mahatīṃ devi yāsyāmi sukṛtālayām

Line 91

इत्य् उक्त्वा विररामैव देवदेवो जनार्दनः

ity uktvā virarāmaiva devadevo janārdanaḥ

Line 92

प्रभातायां तु शर्वर्यां गन्तुम् इच्छञ् जनार्दनः

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ gantum icchañ janārdanaḥ

Line 93

हुताग्निः कृतकल्याणः समाप्तवरदक्षिणः

hutāgniḥ kṛtakalyāṇaḥ samāptavaradakṣiṇaḥ

Line 94

गाश् च दत्त्वाथ विप्रेभ्यो नमस्कृत्य द्विजोत्तमान्

gāś ca dattvātha viprebhyo namaskṛtya dvijottamān

Line 95

आस्थानम् अण्डपं कृष्णः प्रविवेश जगत्पतिः

āsthānam aṇḍapaṃ kṛṣṇaḥ praviveśa jagatpatiḥ

Line 96

आसनं महद् आस्थाय वृष्णीन् आहूय सर्वशः

āsanaṃ mahad āsthāya vṛṣṇīn āhūya sarvaśaḥ

Line 97

बलभद्रं शिनेः पुत्रं हार्दिक्यं शठसारणौ

balabhadraṃ śineḥ putraṃ hārdikyaṃ śaṭhasāraṇau

Line 98

उग्रसेनं महाबुद्धिम् उद्धवं नीतिमत्तरम्

ugrasenaṃ mahābuddhim uddhavaṃ nītimattaram

Line 99

यस्य नीतिं समाश्रित्य जीवन्ति यदवः सुखम्

yasya nītiṃ samāśritya jīvanti yadavaḥ sukham

Line 100

नेता च यदुवृष्णीनां स तु धर्मपरः सदा

netā ca yaduvṛṣṇīnāṃ sa tu dharmaparaḥ sadā

Line 101

यस्य बिभ्यति देवाश् च नीतेस् तस्य महात्मनः

yasya bibhyati devāś ca nītes tasya mahātmanaḥ

Line 102

यस्य बुद्धिवशाद् विष्णुः शशास पृथिवीं सदा

yasya buddhivaśād viṣṇuḥ śaśāsa pṛthivīṃ sadā

Line 103

तं च वृष्णिवरं वीरम् उद्धवं देवसप्रभम्

taṃ ca vṛṣṇivaraṃ vīram uddhavaṃ devasaprabham

Line 104

अन्यान् अपि यदून् सर्वान् उवाच भगवान् हरिः

anyān api yadūn sarvān uvāca bhagavān hariḥ

Line 105

शृण्वन्तु मम वाक्यानि यादवाः सर्व एव हि

śṛṇvantu mama vākyāni yādavāḥ sarva eva hi

Line 106

शृणु चापि वचो मह्यं पितर् उद्धव मे सखे

śṛṇu cāpi vaco mahyaṃ pitar uddhava me sakhe

Line 107

बाल्यात् प्रभृति यो यत्नो मम दुष्टनिबर्हणे

bālyāt prabhṛti yo yatno mama duṣṭanibarhaṇe

Line 108

प्रत्यक्षं भवता दृष्टं पूतनानिधनं नृपाः

pratyakṣaṃ bhavatā dṛṣṭaṃ pūtanānidhanaṃ nṛpāḥ

Line 109

केशी च निहतो बाल्ये मया बालेन यादवाः

keśī ca nihato bālye mayā bālena yādavāḥ

Line 110

गोवर्धनो धृतः शैलो गावश् च परिपालिताः

govardhano dhṛtaḥ śailo gāvaś ca paripālitāḥ

Line 111

अभिषिक्तो ऽस्मि शक्रेण देवानाम् अग्रतः स्थितः

abhiṣikto 'smi śakreṇa devānām agrataḥ sthitaḥ

Line 112

कंसो ऽपि निधनं नीतो मया चाणूरमल्लकः

kaṃso 'pi nidhanaṃ nīto mayā cāṇūramallakaḥ

Line 113

उग्रसेनो ऽभिषिक्तश् च कृता द्वारवती मया

ugraseno 'bhiṣiktaś ca kṛtā dvāravatī mayā

Line 114

अन्ये चापि नृपा राजन् बलिनो निहता मया

anye cāpi nṛpā rājan balino nihatā mayā

Line 115

यो ऽपि वीरो जरासंधो निगृहीतो बलान् मया

yo 'pi vīro jarāsaṃdho nigṛhīto balān mayā

Line 116

भीमेन बलिना राजन् नयेन मम यादवाः

bhīmena balinā rājan nayena mama yādavāḥ

Line 117

सृगालो निहतः संख्ये गोमन्ताद् गच्छता मया

sṛgālo nihataḥ saṃkhye gomantād gacchatā mayā

Line 118

यो ऽपि वीरो दुरात्मासौ दानवो नरको हतः

yo 'pi vīro durātmāsau dānavo narako hataḥ

Line 119

निष्कण्टकम् इमं लोकं कृतवान् राजसत्तमाः

niṣkaṇṭakam imaṃ lokaṃ kṛtavān rājasattamāḥ

Line 120

किं तु वीरो नृपो जज्ञे सखा भौमस्य यादवाः

kiṃ tu vīro nṛpo jajñe sakhā bhaumasya yādavāḥ

Line 121

पौण्ड्रो वीर्यवतां नेता द्वेष्टा चासौ सदा मम

pauṇḍro vīryavatāṃ netā dveṣṭā cāsau sadā mama

Line 122

शिष्यो द्रोणस्य राजेन्द्रो बली ब्रह्मास्त्रवित्कृती

śiṣyo droṇasya rājendro balī brahmāstravitkṛtī

Line 123

शास्त्रज्ञो नीतिमान् साक्षान् नेता सैन्यस्य यत्नवान्

śāstrajño nītimān sākṣān netā sainyasya yatnavān

Line 124

योद्धा युद्धप्रियो राजा जामदग्न्य इवापरः

yoddhā yuddhapriyo rājā jāmadagnya ivāparaḥ

Line 125

एकान्तशत्रुर् अस्माकं छिद्रान्वेषी सदा मम

ekāntaśatrur asmākaṃ chidrānveṣī sadā mama

Line 126

बाधिष्यते पुरीं योद्धा छिद्रं यदि लभेत सः

bādhiṣyate purīṃ yoddhā chidraṃ yadi labheta saḥ

Line 127

न ह्य् अल्पसाध्यो बलवान् पुण्ड्रस्येशो नृपोत्तमाः

na hy alpasādhyo balavān puṇḍrasyeśo nṛpottamāḥ

Line 128

यत्ता भवन्तस् तिष्ठन्तु प्रगृहीतशरासनाः

yattā bhavantas tiṣṭhantu pragṛhītaśarāsanāḥ

Line 129

यथा न बाधते राजा पुरीं यदुकुलाश्रयाम्

yathā na bādhate rājā purīṃ yadukulāśrayām

Line 130

अहं तु यास् ये कैलासं कुतश्चित् कारणान् नृपाः

ahaṃ tu yās ye kailāsaṃ kutaścit kāraṇān nṛpāḥ

Line 131

शंकरं द्रष्टुकामो ऽस्मि भूतभावनभावनम्

śaṃkaraṃ draṣṭukāmo 'smi bhūtabhāvanabhāvanam

Line 132

यावद् आगमनं मह्यं तावद् यत्ता भवन्त्व् इह

yāvad āgamanaṃ mahyaṃ tāvad yattā bhavantv iha

Line 133

मया विरहतां चेमं यदि जानाति पौण्ड्रकः

mayā virahatāṃ cemaṃ yadi jānāti pauṇḍrakaḥ

Line 134

आगमिष्यति राजेन्द्रो रोत्स्यते च पुरीम् इमाम्

āgamiṣyati rājendro rotsyate ca purīm imām

Line 135

इमां निर्यादवां कर्तुं शक्नोतीति च मे मतिः

imāṃ niryādavāṃ kartuṃ śaknotīti ca me matiḥ

Line 136

यत्ता भवत राजेन्द्राः खड्गैः पाशैः परश्वधैः

yattā bhavata rājendrāḥ khaḍgaiḥ pāśaiḥ paraśvadhaiḥ

Line 137

पाषाणैः कर्पणस्थैश् च संनद्धा भवत स्वकैः

pāṣāṇaiḥ karpaṇasthaiś ca saṃnaddhā bhavata svakaiḥ

Line 138

पिधाय च कपाटानि महाद्वाराणि यत्नतः

pidhāya ca kapāṭāni mahādvārāṇi yatnataḥ

Line 139

एक एव महाद्वारो गमनागमने सदा

eka eva mahādvāro gamanāgamane sadā

Line 140

मुद्रया सह गच्छन्तु राजानो गन्तुम् ईप्सवः

mudrayā saha gacchantu rājāno gantum īpsavaḥ

Line 141

न चामुद्रः प्रवेष्टव्यो द्वारपालस्य रक्षतः

na cāmudraḥ praveṣṭavyo dvārapālasya rakṣataḥ

Line 142

यावद् आगमनं मह्यं तावद् एवं भविष्यति

yāvad āgamanaṃ mahyaṃ tāvad evaṃ bhaviṣyati

Line 143

मृगया नात्र कर्तव्या न च क्रीडा बहिः पुरात्

mṛgayā nātra kartavyā na ca krīḍā bahiḥ purāt

Line 144

ज्ञातव्याश् च परे स्वे च गमनागमने सदा

jñātavyāś ca pare sve ca gamanāgamane sadā

Line 145

एवमादि क्रिया कार्या यावद् आगमनं मम

evamādi kriyā kāryā yāvad āgamanaṃ mama

Line 146

इत्य् उक्त्वा यादवान् सर्वान् सात्यकिं पुनर् आह च

ity uktvā yādavān sarvān sātyakiṃ punar āha ca

Line 147

सात्यके शृणु मद्वाक्यं यत्तो भव युधां वर

sātyake śṛṇu madvākyaṃ yatto bhava yudhāṃ vara

Line 148

त्वं तु खड्गी गदी भूत्वा चापी बाणी तलत्रवान्

tvaṃ tu khaḍgī gadī bhūtvā cāpī bāṇī talatravān

Line 149

तिष्ठ यत्नेन रक्षस्व पुरीं बहुनृपाश्रयाम्

tiṣṭha yatnena rakṣasva purīṃ bahunṛpāśrayām

Line 150

न च निद्रा त्वया कार्या रात्रौ यदुवृष प्रभो

na ca nidrā tvayā kāryā rātrau yaduvṛṣa prabho

Line 151

न च व्याख्या त्वया कार्या शास्त्राणां शास्त्रतत्पर

na ca vyākhyā tvayā kāryā śāstrāṇāṃ śāstratatpara

Line 152

न च वादस् त्वया कार्यो वादिभिः सह वृष्णिप

na ca vādas tvayā kāryo vādibhiḥ saha vṛṣṇipa

Line 153

त्वं हि योद्धा बली जेता धनुर्वेदस्य वेदवित्

tvaṃ hi yoddhā balī jetā dhanurvedasya vedavit

Line 154

तथा कुरु यथा वीर नोपहास्या भवेमहि

tathā kuru yathā vīra nopahāsyā bhavemahi

Line 155

करिष्यामि वचस् तुभ्यं यथाशक्ति जनार्दन

kariṣyāmi vacas tubhyaṃ yathāśakti janārdana

Line 156

आज्ञा तव जगन्नाथ धार्या यत्नेन मे सदा

ājñā tava jagannātha dhāryā yatnena me sadā

Line 157

भृत्यवत् प्रचरिष्यामि कामपालस्य माधव

bhṛtyavat pracariṣyāmi kāmapālasya mādhava

Line 158

यावद् आगमनं तुभ्यं तावत् स्थास्यामि यत्नतः

yāvad āgamanaṃ tubhyaṃ tāvat sthāsyāmi yatnataḥ

Line 159

प्रसादस् तव गोविन्द यदि स्यान् मयि माधव

prasādas tava govinda yadi syān mayi mādhava

Line 160

किं नाम मम दुःसाध्यं शत्रूणां निग्रहे हरे

kiṃ nāma mama duḥsādhyaṃ śatrūṇāṃ nigrahe hare

Line 161

यदि शक्रं यमं वापि कुबेरम् अपि पाशिनम्

yadi śakraṃ yamaṃ vāpi kuberam api pāśinam

Line 162

सर्वान् एतान् विजेष्यामि किम् उ पौण्ड्रं नृपोत्तमम्

sarvān etān vijeṣyāmi kim u pauṇḍraṃ nṛpottamam

Line 163

गच्छ कार्यं कुरुष्वेदं यत्तो ऽहं सततं हरे

gaccha kāryaṃ kuruṣvedaṃ yatto 'haṃ satataṃ hare

Line 164

उद्धवं पुनर् आहेन्दं कृष्णः पद्मनिभेक्षणः

uddhavaṃ punar āhendaṃ kṛṣṇaḥ padmanibhekṣaṇaḥ

Line 165

शृणूद्धव त्वं वाक्यं मे कुर्यास् त्व् एतत् प्रयत्नवान्

śṛṇūddhava tvaṃ vākyaṃ me kuryās tv etat prayatnavān

Line 166

रक्ष्या नयेन राजेन्द्र पुरी द्वारवती त्वया

rakṣyā nayena rājendra purī dvāravatī tvayā

Line 167

यत्तो भव सदा तात कुरु साहाय्यम् अत्र नः

yatto bhava sadā tāta kuru sāhāyyam atra naḥ

Line 168

लज्जा मम समुत्पन्ना वदतस् तव सांप्रतम्

lajjā mama samutpannā vadatas tava sāṃpratam

Line 169

त्वं हि नेता समस् तस्य विद्यापारस्य सर्वतः

tvaṃ hi netā samas tasya vidyāpārasya sarvataḥ

Line 170

को नु शक्ष्यति मेधावी वक्तुं विद्यावतः पुरः

ko nu śakṣyati medhāvī vaktuṃ vidyāvataḥ puraḥ

Line 171

यत् कार्यं तद् भवान् वेत्ति ह्य् अकार्यं चापि सर्वतः

yat kāryaṃ tad bhavān vetti hy akāryaṃ cāpi sarvataḥ

Line 172

अतो ऽहं विरमे तात वक्तुं संप्रति वृष्णिप

ato 'haṃ virame tāta vaktuṃ saṃprati vṛṣṇipa

Line 173

किम् इदं तव गोविन्द वर्तते मां प्रति प्रभो

kim idaṃ tava govinda vartate māṃ prati prabho

Line 174

अहो प्रसन्नता मह्यं किं तु प्रीतिर् इयं तव

aho prasannatā mahyaṃ kiṃ tu prītir iyaṃ tava

Line 175

जानाम्य् अहं जगन्नाथ प्रसादस्यैष विस्तरः

jānāmy ahaṃ jagannātha prasādasyaiṣa vistaraḥ

Line 176

यस्य प्रसन्नो भवसि तस्य किं नास्ति केशव

yasya prasanno bhavasi tasya kiṃ nāsti keśava

Line 177

त्वं हि सर्वस्य जगतः कर्ता हर्ता प्रधानकृत्

tvaṃ hi sarvasya jagataḥ kartā hartā pradhānakṛt

Line 178

प्रभवः सर्वकार्याणां वक्ता श्रोता प्रमाणवित्

prabhavaḥ sarvakāryāṇāṃ vaktā śrotā pramāṇavit

Line 179

ध्याता ध्यानमयो ध्येय इति ब्रह्मविदो विदुः

dhyātā dhyānamayo dhyeya iti brahmavido viduḥ

Line 180

जेता देवरिपूणां च गोप्ता नाकसदां भवान्

jetā devaripūṇāṃ ca goptā nākasadāṃ bhavān

Line 181

त्वन्नाथा वयम् एवेति जीवामो निहतद्विषः

tvannāthā vayam eveti jīvāmo nihatadviṣaḥ

Line 182

इयं नीतिर् अहं मन्ये नेता नीतेर् यतो भवान्

iyaṃ nītir ahaṃ manye netā nīter yato bhavān

Line 183

को नु नाम न यो वेद त्वां विना सांप्रतं वद

ko nu nāma na yo veda tvāṃ vinā sāṃprataṃ vada

Line 184

नीतिस् त्वं सर्वकार्याणाम् इति मे निश्चिता मतिः

nītis tvaṃ sarvakāryāṇām iti me niścitā matiḥ

Line 185

दुर्गाढो नयमार्गो ऽयम् इत्य् आहुस् तद्विदो जनाः

durgāḍho nayamārgo 'yam ity āhus tadvido janāḥ

Line 186

चतुर्धा प्रोच्यते नीतिः सामदाने जनार्दन

caturdhā procyate nītiḥ sāmadāne janārdana

Line 187

दण्डो भेदो मनुष्याणां निग्रहावग्रहे सदा

daṇḍo bhedo manuṣyāṇāṃ nigrahāvagrahe sadā

Line 188

दण्ड्येषु दण्डम् इच्छन्ति सामान्यं तु नये हरे

daṇḍyeṣu daṇḍam icchanti sāmānyaṃ tu naye hare

Line 189

बलवत्स्व् अथ दानं तु त्रयाणां चेदगोचरे

balavatsv atha dānaṃ tu trayāṇāṃ cedagocare

Line 190

प्रयोक्तव्यो महाभेद इति नीतिमतां मतम्

prayoktavyo mahābheda iti nītimatāṃ matam

Line 191

तेषु तेष्व् अथ सर्वेषु प्रमाणं त्वां विदुर् बुधाः

teṣu teṣv atha sarveṣu pramāṇaṃ tvāṃ vidur budhāḥ

Line 192

किम् अत्र बहुनोक्तेन सर्वं त्वयि समर्पितम्

kim atra bahunoktena sarvaṃ tvayi samarpitam

Line 193

इत्य् उक्त्वा विररामैव उद्धवो नीतिमत्तरः

ity uktvā virarāmaiva uddhavo nītimattaraḥ

Line 194

ततः स भगवान् विष्णुर् एवम् एव नृपोत्तम

tataḥ sa bhagavān viṣṇur evam eva nṛpottama

Line 195

कामपालं महाबाहुम् उवाच यदुसंसदि

kāmapālaṃ mahābāhum uvāca yadusaṃsadi

Line 196

उग्रसेनं नृपं राजंस् तथा हार्दिक्यम् एव च

ugrasenaṃ nṛpaṃ rājaṃs tathā hārdikyam eva ca

Line 197

कामपालं पुनर् विष्णुर् इदं होवाच यत्त्ववित्

kāmapālaṃ punar viṣṇur idaṃ hovāca yattvavit

Line 198

न प्रमादस् त्वया कार्यः सर्वदा यत्नवान् भव

na pramādas tvayā kāryaḥ sarvadā yatnavān bhava

Line 199

स्थिते त्वयि महाबाहो क पीडा जगतो भवेत्

sthite tvayi mahābāho ka pīḍā jagato bhavet

Line 200

गदी भव सदा आर्य न क्रीडा सर्वदा भवेत्

gadī bhava sadā ārya na krīḍā sarvadā bhavet

Line 201

रक्ष त्वं सर्वदा यत्नात् पुरीं द्वारवतीं प्रभो

rakṣa tvaṃ sarvadā yatnāt purīṃ dvāravatīṃ prabho

Line 202

नोपहास्या यथा स्याम तथा कुरु गदी भव

nopahāsyā yathā syāma tathā kuru gadī bhava

Line 203

उत्साहः सर्वथा कार्यो निरुत्साहो न यत्नतः

utsāhaḥ sarvathā kāryo nirutsāho na yatnataḥ

Line 204

बाढम् इत्य् अब्रवीद् रामः कृष्णं वृष्णिकुलोद्वहम्

bāḍham ity abravīd rāmaḥ kṛṣṇaṃ vṛṣṇikulodvaham

Line 205

वृष्णयः सर्व एवैते स्वं स्वं सद्म समाययुः

vṛṣṇayaḥ sarva evaite svaṃ svaṃ sadma samāyayuḥ

Line 206

गन्तुम् ऐच्छज् जगन्नाथः कैलासं पर्वतोत्तमम्

gantum aicchaj jagannāthaḥ kailāsaṃ parvatottamam

Line 207

ततः स चिन्तयाम् आस गरुडं पक्षिपुंगवम्

tataḥ sa cintayām āsa garuḍaṃ pakṣipuṃgavam

Line 208

आगच्छ त्वरितं तार्क्ष्य इति विष्नुर् जगत्पतिः

āgaccha tvaritaṃ tārkṣya iti viṣnur jagatpatiḥ

Line 209

ततः स भगवांस् तार्क्ष्यो वेदराशिर् इति स्मृतः

tataḥ sa bhagavāṃs tārkṣyo vedarāśir iti smṛtaḥ

Line 210

बलवान् विक्रमी योगी शास्त्रनेता कुरूद्वह

balavān vikramī yogī śāstranetā kurūdvaha

Line 211

यज्ञमूर्तिः पुराणात्मा साममूर्धा च पावनः

yajñamūrtiḥ purāṇātmā sāmamūrdhā ca pāvanaḥ

Line 212

ऋग्वेदपक्षवान् पक्षी पिङ्गलो जटिलाकृतिः

ṛgvedapakṣavān pakṣī piṅgalo jaṭilākṛtiḥ

Line 213

ताम्रतुण्डः सोमहरः शक्रजेता महाशिराः

tāmratuṇḍaḥ somaharaḥ śakrajetā mahāśirāḥ

Line 214

पन्नगारिः पद्मनेत्रः साक्षाद् इन्द्र इवापरः

pannagāriḥ padmanetraḥ sākṣād indra ivāparaḥ

Line 215

वाहनं देवदेवस्य दानवीगर्भकृन्तनः

vāhanaṃ devadevasya dānavīgarbhakṛntanaḥ

Line 216

राक्षसासुरसंघानां जेता पक्षबलेन यः

rākṣasāsurasaṃghānāṃ jetā pakṣabalena yaḥ

Line 217

प्रादुर् आसीन् महावीर्यः केशवस्याग्रतस् तदा

prādur āsīn mahāvīryaḥ keśavasyāgratas tadā

Line 218

जानुभ्याम् अपतद् भूमौ नमो विष्णो जगत्पते

jānubhyām apatad bhūmau namo viṣṇo jagatpate

Line 219

नमस्ते देवदेवेश हरे स्वामिन्न् इति ब्रुवन्

namaste devadeveśa hare svāminn iti bruvan

Line 220

पस्पर्श पाणिना कृष्णः स्वागतं तार्क्ष्यपुंगव

pasparśa pāṇinā kṛṣṇaḥ svāgataṃ tārkṣyapuṃgava

Line 221

इत्य् उवाच तदा तार्क्ष्यं यास्ये कैलासपर्वतम्

ity uvāca tadā tārkṣyaṃ yāsye kailāsaparvatam

Line 222

शूलिनं द्रष्टुम् इच्छामि शंकरं शाश्वतं शिवम्

śūlinaṃ draṣṭum icchāmi śaṃkaraṃ śāśvataṃ śivam

Line 223

बाढम् इत्य् अब्रवीत् तार्क्ष्य आरुह्यैनं जनार्दनः

bāḍham ity abravīt tārkṣya āruhyainaṃ janārdanaḥ

Line 224

तिष्ठध्वम् इति होवाच यादवान् पार्श्ववर्तिनः

tiṣṭhadhvam iti hovāca yādavān pārśvavartinaḥ

Line 225

ततो ययौ जगन्नाथो दिशं प्रागुत्तरां हरिः

tato yayau jagannātho diśaṃ prāguttarāṃ hariḥ

Line 226

रवेण महता तार्क्ष्यस् त्रैलोक्यं समकम्पयत्

raveṇa mahatā tārkṣyas trailokyaṃ samakampayat

Line 227

सागरं क्षोभयाम् आस पद्भ्यां पक्षी व्रजंस् तदा

sāgaraṃ kṣobhayām āsa padbhyāṃ pakṣī vrajaṃs tadā

Line 228

पक्षेण पर्वतान् सर्वान् वहन् देवं जनार्दनम्

pakṣeṇa parvatān sarvān vahan devaṃ janārdanam

Line 229

ततो देवाः सगन्धर्वा आकाशे ऽधिष्ठितास् तदा

tato devāḥ sagandharvā ākāśe 'dhiṣṭhitās tadā

Line 230

तुष्टुवुः पुण्डरीकाक्षं वाग्भिर् इष्टाभिर् ईश्वरम्

tuṣṭuvuḥ puṇḍarīkākṣaṃ vāgbhir iṣṭābhir īśvaram

Line 231

जय देव जगन्नाथ नय विष्णो जगत्पते

jaya deva jagannātha naya viṣṇo jagatpate

Line 232

जयाजेय नमो देव भूतभावनभावन

jayājeya namo deva bhūtabhāvanabhāvana

Line 233

नमः परमसिंहाय दैत्यदानवनाशन

namaḥ paramasiṃhāya daityadānavanāśana

Line 234

जयाजेय हरे देव योगिध्येय भयापह

jayājeya hare deva yogidhyeya bhayāpaha

Line 235

नारायण नमो देव कृष्ण कृष्ण हरे हरे

nārāyaṇa namo deva kṛṣṇa kṛṣṇa hare hare

Line 236

आदिकर्तः पुराणात्मन् ब्रह्मयोने सनातन

ādikartaḥ purāṇātman brahmayone sanātana

Line 237

नमस् ते सकलेशाय निर्गुणाय गुणात्मने

namas te sakaleśāya nirguṇāya guṇātmane

Line 238

भक्तप्रियाय भक्ताय नमो दानवनाशन

bhaktapriyāya bhaktāya namo dānavanāśana

Line 239

अचिन्त्यमूर्तये तुभ्यं नमस् ते सकलेश्वर

acintyamūrtaye tubhyaṃ namas te sakaleśvara

Line 240

इत्य् आदिभिस् तदा देवं वाग्भिर् ईशानम् अव्ययम्

ity ādibhis tadā devaṃ vāgbhir īśānam avyayam

Line 241

तुष्टुवुर् देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः

tuṣṭuvur devagandharvā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ

Line 242

शृण्वन्न् एव जगन्नाथः स्तुतिवाक्यानि तानि च

śṛṇvann eva jagannāthaḥ stutivākyāni tāni ca

Line 243

ययौ सार्धं सुरगणैर् मुनिभिर् वेदपारगैः

yayau sārdhaṃ suragaṇair munibhir vedapāragaiḥ

Line 244

यत्र पूर्वं स्वयं विष्णुस् तपस् तेपे सुदारुणम्

yatra pūrvaṃ svayaṃ viṣṇus tapas tepe sudāruṇam

Line 245

लोकवृद्धिकरः श्रीमांल् लोकानां हितकाम्यया

lokavṛddhikaraḥ śrīmāṃl lokānāṃ hitakāmyayā

Line 246

वर्षायुतं तपस् तप्तं विष्णुना प्रभविष्णुना

varṣāyutaṃ tapas taptaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā

Line 247

यत्र विष्णुर् जगन्नाथस् तपस् तप्त्वा सुदारुणम्

yatra viṣṇur jagannāthas tapas taptvā sudāruṇam

Line 248

द्विधाकरोत् स्वम् आत्मानं नरनारायणाख्यया

dvidhākarot svam ātmānaṃ naranārāyaṇākhyayā

Line 249

गङ्गा यत्र सरिच्छ्रेष्ठा मध्ये धावति पावनी

gaṅgā yatra saricchreṣṭhā madhye dhāvati pāvanī

Line 250

यत्र शक्रः स्वयं हत्वा वृत्रं वेदार्थतत्त्वगम्

yatra śakraḥ svayaṃ hatvā vṛtraṃ vedārthatattvagam

Line 251

ब्रह्महत्या विनाशार्थं तपो वर्षायुतं चरत्

brahmahatyā vināśārthaṃ tapo varṣāyutaṃ carat

Line 252

यत्र सिद्धाश् च सिद्धाः स्युर् ध्यात्वा देवं जनार्दनम्

yatra siddhāś ca siddhāḥ syur dhyātvā devaṃ janārdanam

Line 253

यत्र हत्वा रणे रामो रावणं लोकरावणम्

yatra hatvā raṇe rāmo rāvaṇaṃ lokarāvaṇam

Line 254

एतच्छासनम् इच्छंश् च तपो घोरम् अतप्यत

etacchāsanam icchaṃś ca tapo ghoram atapyata

Line 255

देवाश् च मुनयश् चैव सिद्धिं यान्ति शुचिव्रताः

devāś ca munayaś caiva siddhiṃ yānti śucivratāḥ

Line 256

यत्र नित्यं जगन्नाथः साक्षाद् वसति केशवः

yatra nityaṃ jagannāthaḥ sākṣād vasati keśavaḥ

Line 257

यत्र यज्ञाः प्रवर्तन्ते नित्यं मुनिगणैः सह

yatra yajñāḥ pravartante nityaṃ munigaṇaiḥ saha

Line 258

यस्याः स्मरणमात्रेण नरः स्वर्गं गमिष्यति

yasyāḥ smaraṇamātreṇa naraḥ svargaṃ gamiṣyati

Line 259

स्वर्गसोपानम् इच्छन्ति यां पुण्यां मुनिसत्तमाः

svargasopānam icchanti yāṃ puṇyāṃ munisattamāḥ

Line 260

शत्रवो मित्रतां यान्ति यत्र नित्यं नृपोत्तम

śatravo mitratāṃ yānti yatra nityaṃ nṛpottama

Line 261

याम् आहुः पुण्यशीलानां स्थानम् उत्तमधर्मिणाम्

yām āhuḥ puṇyaśīlānāṃ sthānam uttamadharmiṇām

Line 262

यत्र विष्णुं समाराध्य देवाः स्वर्गं समाययुः

yatra viṣṇuṃ samārādhya devāḥ svargaṃ samāyayuḥ

Line 263

सिद्धिक्षेत्रम् इदं प्राहुर् ऋषयो वीतमत्सराः

siddhikṣetram idaṃ prāhur ṛṣayo vītamatsarāḥ

Line 264

विशालां बदरीं विष्णुस् तां द्रष्टुं सकलेश्वरः

viśālāṃ badarīṃ viṣṇus tāṃ draṣṭuṃ sakaleśvaraḥ

Line 265

सायाह्ने चामरगणैर् मुनिभिस् तत्त्व दर्शिभिः

sāyāhne cāmaragaṇair munibhis tattva darśibhiḥ

Line 266

प्रविवेश महापुण्याम् ऋषिजुष्टां तपोमयीम्

praviveśa mahāpuṇyām ṛṣijuṣṭāṃ tapomayīm

Line 267

अग्निहोत्राकुले काले पक्षिव्याहारसंकुले

agnihotrākule kāle pakṣivyāhārasaṃkule

Line 268

नीडस्थेषु विहंगेषु दुह्यमानासु गोषु च

nīḍastheṣu vihaṃgeṣu duhyamānāsu goṣu ca

Line 269

बृसीष्व् अथ च तिष्ठत्सु मुनिवीरेषु सर्वतः

bṛsīṣv atha ca tiṣṭhatsu munivīreṣu sarvataḥ

Line 270

समाधिस्थेषु सिद्धेषु चिन्तयत्सु जनार्दनम्

samādhistheṣu siddheṣu cintayatsu janārdanam

Line 271

अधिश्रितेषु हविःषु ज्वाल्यमानेषु चाग्निषु

adhiśriteṣu haviḥṣu jvālyamāneṣu cāgniṣu

Line 272

हूयमानेषु तत्रैव पावकेषु समन्ततः

hūyamāneṣu tatraiva pāvakeṣu samantataḥ

Line 273

अतिथौ पूज्यमाने च संध्याविष्टे जगन्मये

atithau pūjyamāne ca saṃdhyāviṣṭe jaganmaye

Line 274

स तस्याम् अथ वेलायां देवैः सह जनार्दनः

sa tasyām atha velāyāṃ devaiḥ saha janārdanaḥ

Line 275

विवेश बदरीं विष्णुर् मुनिजुष्टां तपोमयीम्

viveśa badarīṃ viṣṇur munijuṣṭāṃ tapomayīm

Line 276

आश्रमस्याथ मध्यं तु प्रविश्य हरिर् ईश्वरः

āśramasyātha madhyaṃ tu praviśya harir īśvaraḥ

Line 277

गरुडाद् अवरुह्याथ दीपिकादीपिते तदा

garuḍād avaruhyātha dīpikādīpite tadā

Line 278

प्रदेशे पुण्डरीकाक्षः स्थितस् तावत् सहामरैः

pradeśe puṇḍarīkākṣaḥ sthitas tāvat sahāmaraiḥ

Line 279

ततो मुनिगणा दृष्ट्वा देवदेवम् अवस्थितम्

tato munigaṇā dṛṣṭvā devadevam avasthitam

Line 280

समाप्य चाग्निहोत्राणि संपूज्यातिथिसत्तमान्

samāpya cāgnihotrāṇi saṃpūjyātithisattamān

Line 281

मुनयो दीर्घतपसः समाधौ कृतनिश्चयाः

munayo dīrghatapasaḥ samādhau kṛtaniścayāḥ

Line 282

जटिनो मुण्डिनः केचिच् छिराधमनिसंतताः

jaṭino muṇḍinaḥ kecic chirādhamanisaṃtatāḥ

Line 283

निर्मज्जानीरसाः केचिद् वेताला इव केचन

nirmajjānīrasāḥ kecid vetālā iva kecana

Line 284

अश्मकुट्टाशनपराः पर्णभक्षास् तथापरे

aśmakuṭṭāśanaparāḥ parṇabhakṣās tathāpare

Line 285

वेदविद्याव्रतस्नाता निराहारा महातपाः

vedavidyāvratasnātā nirāhārā mahātapāḥ

Line 286

स्मरन्तः सर्वदा विष्णुं तद्भक्तास् तत्परायणाः

smarantaḥ sarvadā viṣṇuṃ tadbhaktās tatparāyaṇāḥ

Line 287

आसन्नमुक्तयः केचित् केचिद् ध्यानैकतत्पराः

āsannamuktayaḥ kecit kecid dhyānaikatatparāḥ

Line 288

ध्यानेन मनसा विष्णुं दृष्टवन्तस् तपोधनाः

dhyānena manasā viṣṇuṃ dṛṣṭavantas tapodhanāḥ

Line 289

संवत्सराशिनः केचित् केचिज् जलविचारिणः

saṃvatsarāśinaḥ kecit kecij jalavicāriṇaḥ

Line 290

शक्रस्य भयदातारः श्रुतिस्मृतिप्रायणाः

śakrasya bhayadātāraḥ śrutismṛtiprāyaṇāḥ

Line 291

वसिष्ठो वामदेवश् च रैभ्यो धूम्रस् तथैव च

vasiṣṭho vāmadevaś ca raibhyo dhūmras tathaiva ca

Line 292

जाबालिः काश्यपः कण्वो भरद्वाजो ऽथ गौतमः

jābāliḥ kāśyapaḥ kaṇvo bharadvājo 'tha gautamaḥ

Line 293

अत्रिर् अश्वशिरा भद्रः शङ्खः शण्खनिधिः कुणिः

atrir aśvaśirā bhadraḥ śaṅkhaḥ śaṇkhanidhiḥ kuṇiḥ

Line 294

पाराशर्यः पवित्राक्षो याज्ञवल्क्यो महामनाः

pārāśaryaḥ pavitrākṣo yājñavalkyo mahāmanāḥ

Line 295

कक्षीवान् अङ्गिराश् चैव मुनिर् दीर्घतमास् तथा

kakṣīvān aṅgirāś caiva munir dīrghatamās tathā

Line 296

असितो देवलस् तात वाल्मीकिश् च महातपाः

asito devalas tāta vālmīkiś ca mahātapāḥ

Line 297

एते चान्ये च मुनयो द्रष्टुम् ईश्वरम् अव्ययम्

ete cānye ca munayo draṣṭum īśvaram avyayam

Line 298

आदायार्घ्यं यथायोगम् उटजात् स्वात् समाययुः

ādāyārghyaṃ yathāyogam uṭajāt svāt samāyayuḥ

Line 299

ते च गत्वा हरिं कृष्णं विष्णुम् ईशं जनार्दनम्

te ca gatvā hariṃ kṛṣṇaṃ viṣṇum īśaṃ janārdanam

Line 300

भक्तिनम्रास् तदा देवं प्रणेमुर् भक्तवत्सलम्

bhaktinamrās tadā devaṃ praṇemur bhaktavatsalam

Line 301

नमो ऽस्तु कृष्ण क्र्ष्नेति देवदेवेति केशवम्

namo 'stu kṛṣṇa krṣneti devadeveti keśavam

Line 302

प्रणवात्मञ् जगन्नाथ नताः स्म शिरसा हरे

praṇavātmañ jagannātha natāḥ sma śirasā hare

Line 303

विष्णो जिष्णो हृषीकेश केशवेति च सर्वदा

viṣṇo jiṣṇo hṛṣīkeśa keśaveti ca sarvadā

Line 304

प्रणाम् अप्रणता विप्राः प्राहुर् इत्थं जगत्पतिम्

praṇām apraṇatā viprāḥ prāhur itthaṃ jagatpatim

Line 305

इदम् अर्घ्यम् इदं पाद्यम् इदं विष्टरम् एव च

idam arghyam idaṃ pādyam idaṃ viṣṭaram eva ca

Line 306

कृतार्थाः सर्वथा देव प्रसन्नो नो जगत्पतिः

kṛtārthāḥ sarvathā deva prasanno no jagatpatiḥ

Line 307

किं कुर्मः किं नु नः कृत्यं कश्चिद् दोषः प्रभो हरे

kiṃ kurmaḥ kiṃ nu naḥ kṛtyaṃ kaścid doṣaḥ prabho hare

Line 308

इति प्राञ्जलयः सर्वे स्थिता देवस्य पार्श्वतः

iti prāñjalayaḥ sarve sthitā devasya pārśvataḥ

Line 309

कृष्नो ऽपि तद् यथायोगम् उपयुज्य सहामरैः

kṛṣno 'pi tad yathāyogam upayujya sahāmaraiḥ

Line 310

कृतं सर्वं मुनिवरा वर्धतां तप उत्तमम्

kṛtaṃ sarvaṃ munivarā vardhatāṃ tapa uttamam

Line 311

इति ब्रुवन् पुराणात्मा प्रीतस् तेन गरुत्मता

iti bruvan purāṇātmā prītas tena garutmatā

Line 312

आसनं लम्भयाम् आस रात्रौ देवो जनार्दनः

āsanaṃ lambhayām āsa rātrau devo janārdanaḥ

Line 313

कुशलं पृष्टवान् भूयो मुनीनां भावितात्मनाम्

kuśalaṃ pṛṣṭavān bhūyo munīnāṃ bhāvitātmanām

Line 314

अग्निहोत्रेषु तपसि तथा कृत्येषु सर्वशः

agnihotreṣu tapasi tathā kṛtyeṣu sarvaśaḥ

Line 315

एवमादि जगन्नाथः पृष्टवान् ईश्वरस् तदा

evamādi jagannāthaḥ pṛṣṭavān īśvaras tadā

Line 316

सर्वत्र कुशलं ते तु ब्रूयुः कृष्णस्य तत्त्वतः

sarvatra kuśalaṃ te tu brūyuḥ kṛṣṇasya tattvataḥ

Line 317

आतिथ्यं चक्रिरे ते तु नीवारैः फलमूलकैः

ātithyaṃ cakrire te tu nīvāraiḥ phalamūlakaiḥ

Line 318

देवानाम् अथ सर्वेषां विष्णोः कृष्णस्य यत्नतः

devānām atha sarveṣāṃ viṣṇoḥ kṛṣṇasya yatnataḥ

Line 319

आतिथ्यम् उपयुञ्जानस् ततः प्रीतो ऽभवद् धरिः

ātithyam upayuñjānas tataḥ prīto 'bhavad dhariḥ

Line 320

ततः स भगवान् विष्णुर् दुर्विज्ञेयगतिः प्रभुः

tataḥ sa bhagavān viṣṇur durvijñeyagatiḥ prabhuḥ

Line 321

यत्र पूर्वं तपस् तप्तम् आत्मना यादवेश्वरः

yatra pūrvaṃ tapas taptam ātmanā yādaveśvaraḥ

Line 322

गङ्गायाश् चोत्तरे तीरे देशं द्रष्टुम् उपागतः

gaṅgāyāś cottare tīre deśaṃ draṣṭum upāgataḥ

Line 323

स्वयम् एव हरिः साक्षात् प्रविवेश तमालयम्

svayam eva hariḥ sākṣāt praviveśa tamālayam

Line 324

प्रविश्य सुचिरं कालं ददर्श च मनोरमम्

praviśya suciraṃ kālaṃ dadarśa ca manoramam

Line 325

निषसाद ततस् तस्मिन्न् आश्रमे पुण्यवर्धने

niṣasāda tatas tasminn āśrame puṇyavardhane

Line 326

समाधौ योजयाम् आस मनः पद्मनिभेक्षणः

samādhau yojayām āsa manaḥ padmanibhekṣaṇaḥ

Line 327

किम् अप्य् एष जगन्नाथो ध्यात्वा देवेश्वरः स्थितः

kim apy eṣa jagannātho dhyātvā deveśvaraḥ sthitaḥ

Line 328

स्थिते देवगुरौ तत्र समाधौ दीपवद् धरौ

sthite devagurau tatra samādhau dīpavad dharau

Line 329

तत्र शब्दो महान् घोरः प्रादुर् आसीत् समन्ततः

tatra śabdo mahān ghoraḥ prādur āsīt samantataḥ

Line 330

खाद खाद नमो देव यात यात मृगान् इमान्

khāda khāda namo deva yāta yāta mṛgān imān

Line 331

प्रेषयेह शुनः सर्वान् प्रसादाच् छार्ङ्गधन्वनः

preṣayeha śunaḥ sarvān prasādāc chārṅgadhanvanaḥ

Line 332

एष विष्णुर् अयं कृष्णो हरिर् ईश इतो ऽच्युतः

eṣa viṣṇur ayaṃ kṛṣṇo harir īśa ito 'cyutaḥ

Line 333

नमो ऽस्तु विष्णो देवेश स्वामिन् माधव केशव

namo 'stu viṣṇo deveśa svāmin mādhava keśava

Line 334

इत्य् आदिशब्दः सुमहान् आविर् आसीत् तदा निशि

ity ādiśabdaḥ sumahān āvir āsīt tadā niśi

Line 335

ततश् च सुमहानादः सिंहानां मृगविद्विषाम्

tataś ca sumahānādaḥ siṃhānāṃ mṛgavidviṣām

Line 336

धावतां च शुनां रजन् मृगान् अनु विनर्दताम्

dhāvatāṃ ca śunāṃ rajan mṛgān anu vinardatām

Line 337

मृगाणां भीतियुक्तानाम् ऋक्षाणां द्वीपिनां तथा

mṛgāṇāṃ bhītiyuktānām ṛkṣāṇāṃ dvīpināṃ tathā

Line 338

गजानां नर्दतां राजन् बृंहितानि ततस् ततः

gajānāṃ nardatāṃ rājan bṛṃhitāni tatas tataḥ

Line 339

महावातसमुद्धूत+ क्षुभितस्येव वारिधेः

mahāvātasamuddhūta+ kṣubhitasyeva vāridheḥ

Line 340

नादस् त्रैलोक्यवित्रासः प्रादुर् आसीत् तदा निशि

nādas trailokyavitrāsaḥ prādur āsīt tadā niśi

Line 341

श्रुत्वा तं तु हरिर् देवस् तादृशं तत्र विष्ठितः

śrutvā taṃ tu harir devas tādṛśaṃ tatra viṣṭhitaḥ

Line 342

समाधि क्षोभनिपुणं निःश्वस्य च जगत्पतिः

samādhi kṣobhanipuṇaṃ niḥśvasya ca jagatpatiḥ

Line 343

ततः स चिन्तयाम् आस को ऽयम् एष महास्वनः

tataḥ sa cintayām āsa ko 'yam eṣa mahāsvanaḥ

Line 344

कस्यायम् ईदृशः शब्दः स्तुतियुक्तो मम त्व् इति

kasyāyam īdṛśaḥ śabdaḥ stutiyukto mama tv iti

Line 345

आहोस्विन् मृगया शब्दः शुनां संचरतां वने

āhosvin mṛgayā śabdaḥ śunāṃ saṃcaratāṃ vane

Line 346

मृगाणाम् अथ सर्वेषां नादश् च सुमहान् अयम्

mṛgāṇām atha sarveṣāṃ nādaś ca sumahān ayam

Line 347

व्यामिश्रः स्तुतियुक्ताभिर् वाग्भिर् मम समन्ततः

vyāmiśraḥ stutiyuktābhir vāgbhir mama samantataḥ

Line 348

इति संचिन्त्य मनसा दिशो विप्रेक्ष्य सर्वतः

iti saṃcintya manasā diśo viprekṣya sarvataḥ

Line 349

तत आस्ते हरिस् तत्र ज्ञातुं तस्य समुद्भवम्

tata āste haris tatra jñātuṃ tasya samudbhavam

Line 350

ततो मृगाः समायान्ति यत्र तिष्ठति केशवः

tato mṛgāḥ samāyānti yatra tiṣṭhati keśavaḥ

Line 351

तांश् चैवानुचरो राजञ् श्वगणः समपद्यत

tāṃś caivānucaro rājañ śvagaṇaḥ samapadyata

Line 352

अथ वै दीपिका राजञ् शतशो ऽथ सहस्रशः

atha vai dīpikā rājañ śataśo 'tha sahasraśaḥ

Line 353

ततस् तमो ऽपि व्यनशद् दिवेव समपद्यत

tatas tamo 'pi vyanaśad diveva samapadyata

Line 354

ततो ऽनु भूतसंघाश् च समदृश्यन्त तत्र ह

tato 'nu bhūtasaṃghāś ca samadṛśyanta tatra ha

Line 355

पिशाचाश् च महाघोरा नर्दन्तो बहुविस्वरम्

piśācāś ca mahāghorā nardanto bahuvisvaram

Line 356

भक्षयन्तो ऽथ पिशितं पिबन्तो रुधिरं बहु

bhakṣayanto 'tha piśitaṃ pibanto rudhiraṃ bahu

Line 357

प्रादुर् आसन् महाघोराः पिशाचा विकृताननाः

prādur āsan mahāghorāḥ piśācā vikṛtānanāḥ

Line 358

हन्यमाना हता राजन् पतन्तः पतिता मृगाः

hanyamānā hatā rājan patantaḥ patitā mṛgāḥ

Line 359

इतश् चेतश् च धावन्तो बाणैर् विद्धा मृगद्विषः

itaś cetaś ca dhāvanto bāṇair viddhā mṛgadviṣaḥ

Line 360

ततो मृगसहस्राणि समुदीर्णानि भारत

tato mṛgasahasrāṇi samudīrṇāni bhārata

Line 361

यत्रासौ तिष्ठते देवस् तत्र यातानि भारत

yatrāsau tiṣṭhate devas tatra yātāni bhārata

Line 362

अन्तरीकृत्य देवेशं स्थितानीत्य् अनुशुश्रुमः

antarīkṛtya deveśaṃ sthitānīty anuśuśrumaḥ

Line 363

पिशाच्यो विकृताकाराः कराला लोमहर्षणाः

piśācyo vikṛtākārāḥ karālā lomaharṣaṇāḥ

Line 364

पुत्रवत्यः समापेतुर् यत्र तिष्ठति केशवः

putravatyaḥ samāpetur yatra tiṣṭhati keśavaḥ

Line 365

श्वगणस् तत्र राजेन्द्र चरत्य् एव ततस् ततः

śvagaṇas tatra rājendra caraty eva tatas tataḥ

Line 366

ततः स भगवान् विष्णुः सर्वम् आलोक्य विष्ठितः

tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ sarvam ālokya viṣṭhitaḥ

Line 367

विस्मयं परमं गत्वा पश्यन्न् आस्ते स्म केशवः

vismayaṃ paramaṃ gatvā paśyann āste sma keśavaḥ

Line 368

कस्यैष विसृतो नादः कस्य वायं जनः पतन्

kasyaiṣa visṛto nādaḥ kasya vāyaṃ janaḥ patan

Line 369

को नु मां स्तौति भक्त्या तु भविष्ये प्रीतिमान् अहम्

ko nu māṃ stauti bhaktyā tu bhaviṣye prītimān aham

Line 370

कस्य मुक्तिः समायाता प्रीते मयि सुदुर्लभा

kasya muktiḥ samāyātā prīte mayi sudurlabhā

Line 371

इति संचिन्त्य भगवान् आस्ते प्राकृतवद् धरिः

iti saṃcintya bhagavān āste prākṛtavad dhariḥ

Line 372

तेषाम् अनु महाघोरौ पिशाचौ विकृताननौ

teṣām anu mahāghorau piśācau vikṛtānanau

Line 373

प्रांशू पिङ्गललोमानौ दीर्घजिह्वौ महाहनू

prāṃśū piṅgalalomānau dīrghajihvau mahāhanū

Line 374

लम्बकेशौ विरूपाक्षौ हीहीहाहेतिवादिनौ

lambakeśau virūpākṣau hīhīhāhetivādinau

Line 375

खादन्तौ मांसपिटकं पिबन्तौ शोणितं बहु

khādantau māṃsapiṭakaṃ pibantau śoṇitaṃ bahu

Line 376

आन्त्रवेष्टितसर्वाङ्गौ दीर्घौ कृशकृशोदरौ

āntraveṣṭitasarvāṅgau dīrghau kṛśakṛśodarau

Line 377

लम्बमानमहाप्रेतौ शूलप्रोतशिरोधरौ

lambamānamahāpretau śūlaprotaśirodharau

Line 378

कर्षन्तौ शवयूथानि बाहुभ्यां तत्र तत्र ह

karṣantau śavayūthāni bāhubhyāṃ tatra tatra ha

Line 379

हसन्तौ विविधं हासं स्वजातिसदृशं नृप

hasantau vividhaṃ hāsaṃ svajātisadṛśaṃ nṛpa

Line 380

वदन्तौ बहुरूपाणि वचांसि प्राकृतानि च

vadantau bahurūpāṇi vacāṃsi prākṛtāni ca

Line 381

कम्पयन्तौ महावृक्षाव् ऊरुपादप्रघट्टनैः

kampayantau mahāvṛkṣāv ūrupādapraghaṭṭanaiḥ

Line 382

सृक्किणी लेलिहन्तौ च दन्तान् कटकटायिनौ

sṛkkiṇī lelihantau ca dantān kaṭakaṭāyinau

Line 383

अस्थिस्नायुसमाकीर्णौ धमनीरज्जुसंततौ

asthisnāyusamākīrṇau dhamanīrajjusaṃtatau

Line 384

वदन्तौ कृष्ण कृष्णेति माधवेति च संततम्

vadantau kṛṣṇa kṛṣṇeti mādhaveti ca saṃtatam

Line 385

कदा नु द्रक्ष्यते विष्णुः स इदानीं क्व तिष्ठति

kadā nu drakṣyate viṣṇuḥ sa idānīṃ kva tiṣṭhati

Line 386

स्वामी नः कुत्र वसति कुतो द्रष्टुं यतामहे

svāmī naḥ kutra vasati kuto draṣṭuṃ yatāmahe

Line 387

अत्र वा कुत्र देवेशः कुतो नु स्थास्यते हरिः

atra vā kutra deveśaḥ kuto nu sthāsyate hariḥ

Line 388

कुतः पद्मपलाशाक्षः साक्षाद् इन्द्रानुजो हरिः

kutaḥ padmapalāśākṣaḥ sākṣād indrānujo hariḥ

Line 389

यम् आहुः पुण्डरीकाक्षं ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः

yam āhuḥ puṇḍarīkākṣaṃ brahma brahmavido janāḥ

Line 390

तम् अजं पुरुषं विष्णुं द्रष्टुम् अभ्युद्यता वयम्

tam ajaṃ puruṣaṃ viṣṇuṃ draṣṭum abhyudyatā vayam

Line 391

अन्तकाले जगन्नाथं प्रविवेश जगत्त्रयम्

antakāle jagannāthaṃ praviveśa jagattrayam

Line 392

तम् अजं विश्वकर्तारं कुतो द्रक्ष्याम सांप्रतम्

tam ajaṃ viśvakartāraṃ kuto drakṣyāma sāṃpratam

Line 393

यस्य विस्तार एवैष लोकः प्राणिनिवासितः

yasya vistāra evaiṣa lokaḥ prāṇinivāsitaḥ

Line 394

तं देवं द्रष्टुम् ईशानं यतामः सांप्रतं हरिम्

taṃ devaṃ draṣṭum īśānaṃ yatāmaḥ sāṃprataṃ harim

Line 395

दशा घोरतमा लोके विद्विष्टा सर्वजन्तुभिः

daśā ghoratamā loke vidviṣṭā sarvajantubhiḥ

Line 396

पैशाचीयं समुत्पन्ना कथं नौ प्राविशद् बलात्

paiśācīyaṃ samutpannā kathaṃ nau prāviśad balāt

Line 397

नरमांसास्थिकलिला सर्वभीतिप्रदायिनी

naramāṃsāsthikalilā sarvabhītipradāyinī

Line 398

अहो नौ दुष्कृतं कर्म प्राक्तने जन्मसंचये

aho nau duṣkṛtaṃ karma prāktane janmasaṃcaye

Line 399

अत्रैव महती प्रीतिर् वर्तते सर्वदा तदा

atraiva mahatī prītir vartate sarvadā tadā

Line 400

यावन्नो दुष्कृतं कर्म तावत् स्थास्यति तादृशी

yāvanno duṣkṛtaṃ karma tāvat sthāsyati tādṛśī

Line 401

दशा सा सर्वविद्विष्टा प्राणिपीडनकारिणी

daśā sā sarvavidviṣṭā prāṇipīḍanakāriṇī

Line 402

सर्वथा दुष्कृतं कर्म बहुभिर् जन्मसंचयैः

sarvathā duṣkṛtaṃ karma bahubhir janmasaṃcayaiḥ

Line 403

तथा हि तत् फलं घोरम् अद्यापि न निवर्तते

tathā hi tat phalaṃ ghoram adyāpi na nivartate

Line 404

यत् ताः स्मः प्राणिनो हन्तुं श्वगणैः सह सांप्रतम्

yat tāḥ smaḥ prāṇino hantuṃ śvagaṇaiḥ saha sāṃpratam

Line 405

तथा हि प्राणिनो लोके बाल्यम् आदौ समास्थिताः

tathā hi prāṇino loke bālyam ādau samāsthitāḥ

Line 406

अज्ञानावृतचित्ताश् च कृत्याकृत्यं न जानते

ajñānāvṛtacittāś ca kṛtyākṛtyaṃ na jānate

Line 407

तथा यौवनिनो मत्ता विषयैर् बहुलीकृताः

tathā yauvanino mattā viṣayair bahulīkṛtāḥ

Line 408

यतन्ते श्रेयसे नैव ततो विषयसंस्थिताः

yatante śreyase naiva tato viṣayasaṃsthitāḥ

Line 409

विषयाकृष्टचित्ता हि मनुष्या विजानते

viṣayākṛṣṭacittā hi manuṣyā vijānate

Line 410

तथा च वृद्धभावे तु व्याधिभिर् बहुभिर् वृताः

tathā ca vṛddhabhāve tu vyādhibhir bahubhir vṛtāḥ

Line 411

जरादिभिर् महाघोरैर् नानादुःखविधायिभिः

jarādibhir mahāghorair nānāduḥkhavidhāyibhiḥ

Line 412

यतन्ते न हि वै श्रेयो विनष्टेन्द्रियगोचराः

yatante na hi vai śreyo vinaṣṭendriyagocarāḥ

Line 413

ततो मृता गर्भवासे वसन्ति सततं नराः

tato mṛtā garbhavāse vasanti satataṃ narāḥ

Line 414

विण्मूत्रकलिले घोरे दुःखैर् बहुभिर् आचिताः

viṇmūtrakalile ghore duḥkhair bahubhir ācitāḥ

Line 415

च्यवन्ते तु ततो घोराद् गर्भात् संसारमण्डले

cyavante tu tato ghorād garbhāt saṃsāramaṇḍale

Line 416

परस्परं विहिंसन्तः कुर्वन्तः कर्मसंचयम्

parasparaṃ vihiṃsantaḥ kurvantaḥ karmasaṃcayam

Line 417

महत्य् एवं सदा घोरे संसारे दुःखसंकुले

mahaty evaṃ sadā ghore saṃsāre duḥkhasaṃkule

Line 418

पापानि बहुरूपाणि कुर्वते ऽज्ञानतः सदा

pāpāni bahurūpāṇi kurvate 'jñānataḥ sadā

Line 419

संसारस्यैष महिमा विसृतः सर्वजन्तुषु

saṃsārasyaiṣa mahimā visṛtaḥ sarvajantuṣu

Line 420

अच्छेद्यः शस्त्रसंपातैर् उपायैर् बहुभिः सदा

acchedyaḥ śastrasaṃpātair upāyair bahubhiḥ sadā

Line 421

एतस्मान् न निवर्तन्ते मर्त्याः प्राकृतबुद्धयः

etasmān na nivartante martyāḥ prākṛtabuddhayaḥ

Line 422

इमं हत्वा मनुष्येन्द्रम् इदम् अस्माद् धराम्य् अहम्

imaṃ hatvā manuṣyendram idam asmād dharāmy aham

Line 423

चोरयित्वा धनम् इदं हरिष्याम्य् अद्य याम्य् अहम्

corayitvā dhanam idaṃ hariṣyāmy adya yāmy aham

Line 424

निर्भर्त्स्यैनम् इदं शान्तं हरिष्यामि धनं बली

nirbhartsyainam idaṃ śāntaṃ hariṣyāmi dhanaṃ balī

Line 425

इत्यादि व्याकुला मूर्खा यतन्ते प्राणिपीडनम्

ityādi vyākulā mūrkhā yatante prāṇipīḍanam

Line 426

अस्यैव दुःखमूलस्य संसारस्य सदा हरिः

asyaiva duḥkhamūlasya saṃsārasya sadā hariḥ

Line 427

भेषजं सर्वथा देवः शङ्खचक्रगदाधरः

bheṣajaṃ sarvathā devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ

Line 428

आदिदेवः पुराणात्मा आत्मा ब्रह्मविदां सदा

ādidevaḥ purāṇātmā ātmā brahmavidāṃ sadā

Line 429

तं वयं सर्वयत्नेन द्रक्ष्यामः सर्वथा हरिम्

taṃ vayaṃ sarvayatnena drakṣyāmaḥ sarvathā harim

Line 430

इत्थं पिशाचौ भाषन्तौ प्रादुर् आस्तां हरेः पुरः

itthaṃ piśācau bhāṣantau prādur āstāṃ hareḥ puraḥ

Line 431

ततः स भगवान् विष्णुः पिशाचौ मांसभक्षकौ

tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ piśācau māṃsabhakṣakau

Line 432

ददर्शाथ महाघोरौ दीपिकास्थकरौ हरिः

dadarśātha mahāghorau dīpikāsthakarau hariḥ

Line 433

विलोकयां चक्रतुस् तौ पिशाचौ देवकीसुतम्

vilokayāṃ cakratus tau piśācau devakīsutam

Line 434

स्थितं सुखासने विष्णुं दृष्ट्वा लोकेश्वरं हरिम्

sthitaṃ sukhāsane viṣṇuṃ dṛṣṭvā lokeśvaraṃ harim

Line 435

तौ च गत्वा समुद्देशं पिशाचौ केशवस्य ह

tau ca gatvā samuddeśaṃ piśācau keśavasya ha

Line 436

ततस् ताव् ऊचतुर् विष्णुम् अन्तरीकृत्य केशवम्

tatas tāv ūcatur viṣṇum antarīkṛtya keśavam

Line 437

को भवान् कस्य वा मर्त्य कुतश् चागम्यते त्वया

ko bhavān kasya vā martya kutaś cāgamyate tvayā

Line 438

किमर्थम् इह संप्राप्तो वने घोरमृगाकुले

kimartham iha saṃprāpto vane ghoramṛgākule

Line 439

निर्मनुष्ये द्वीपिवृते पिशाचगणसेविते

nirmanuṣye dvīpivṛte piśācagaṇasevite

Line 440

श्वापदैः सेव्यमाने च विपिने व्याघ्रसंकुले

śvāpadaiḥ sevyamāne ca vipine vyāghrasaṃkule

Line 441

स कुमारो ऽनवद्याङ्गः साक्षाद् विष्णुर् इवापरः

sa kumāro 'navadyāṅgaḥ sākṣād viṣṇur ivāparaḥ

Line 442

पद्मपत्रेक्षणः श्यामः पद्माभः श्रीपतिः स्वयम्

padmapatrekṣaṇaḥ śyāmaḥ padmābhaḥ śrīpatiḥ svayam

Line 443

अस्मत्प्रीतिकरः साक्षात् प्राप्तो विष्णुर् इवापरः

asmatprītikaraḥ sākṣāt prāpto viṣṇur ivāparaḥ

Line 444

देवो वा यदि वा यक्षो गन्धर्वः किंनरो ऽपि वा

devo vā yadi vā yakṣo gandharvaḥ kiṃnaro 'pi vā

Line 445

इन्द्रो वा धनदो वापि यमो ऽथ वरुणो ऽपि वा

indro vā dhanado vāpi yamo 'tha varuṇo 'pi vā

Line 446

एकाकी विपिने घोरे ध्यानार्पितमना इव

ekākī vipine ghore dhyānārpitamanā iva

Line 447

ब्रूहि मर्त्य यथातत्त्वं ज्ञातुम् इच्छामि मानद

brūhi martya yathātattvaṃ jñātum icchāmi mānada

Line 448

एवं पृष्टः पिशाचाभ्याम् आह विष्णुर् उरुक्रमः

evaṃ pṛṣṭaḥ piśācābhyām āha viṣṇur urukramaḥ

Line 449

क्षत्रियो ऽस्मीति मां प्राहुर् मनुष्याः प्रकृतिस्थिताः

kṣatriyo 'smīti māṃ prāhur manuṣyāḥ prakṛtisthitāḥ

Line 450

यदुवंशे समुत्पन्नः क्षात्रं वृत्तम् अनुष्ठितः

yaduvaṃśe samutpannaḥ kṣātraṃ vṛttam anuṣṭhitaḥ

Line 451

लोकानाम् अथ पातास्मि शास्ता दुष्टस्य सर्वदा

lokānām atha pātāsmi śāstā duṣṭasya sarvadā

Line 452

कैलासं गन्तुकामो ऽस्मि द्रष्टुं देवम् उपापतिम्

kailāsaṃ gantukāmo 'smi draṣṭuṃ devam upāpatim

Line 453

इत्य् एवं मम वृत्तान्तः कथ्यतां कौ युवाम् इति

ity evaṃ mama vṛttāntaḥ kathyatāṃ kau yuvām iti

Line 454

युवाम् इह समायातौ किंअर्थं ब्राह्मणाश्रमम्

yuvām iha samāyātau kiṃarthaṃ brāhmaṇāśramam

Line 455

एषा हि बदरी पुण्या नानाविप्रनिषेविता

eṣā hi badarī puṇyā nānāvipraniṣevitā

Line 456

बदरीयं समाख्याता न क्षुद्रैर् आश्रिता क्वचित्

badarīyaṃ samākhyātā na kṣudrair āśritā kvacit

Line 457

तपस्विभिस् तपोयुक्तैर् जुष्टा सिद्धनिषेविता

tapasvibhis tapoyuktair juṣṭā siddhaniṣevitā

Line 458

श्वगणा नात्र दृश्यन्ते पिशाचा मांसभोजनाः

śvagaṇā nātra dṛśyante piśācā māṃsabhojanāḥ

Line 459

न हन्तव्या मृगाश् चात्र मृगया नात्र वर्तते

na hantavyā mṛgāś cātra mṛgayā nātra vartate

Line 460

न तु क्षुद्रैः प्रवेष्टव्या न कृतघ्नैर् न नास्तिकैः

na tu kṣudraiḥ praveṣṭavyā na kṛtaghnair na nāstikaiḥ

Line 461

अहम् अस्य तु देशस्य रक्षिता नात्र संशयः

aham asya tu deśasya rakṣitā nātra saṃśayaḥ

Line 462

व्यतिक्रमो यदि भवेत् तस्य शास्तास्मि यत्नतः

vyatikramo yadi bhavet tasya śāstāsmi yatnataḥ

Line 463

कौ भवन्तौ क्व नु युवां कस्येयं महती चमूः

kau bhavantau kva nu yuvāṃ kasyeyaṃ mahatī camūḥ

Line 464

नातः परं प्रवेष्टव्यम् ऋषयस् तत्र संस्थिताः

nātaḥ paraṃ praveṣṭavyam ṛṣayas tatra saṃsthitāḥ

Line 465

विघ्नस् तत्र प्रवर्तेत तपःसु च तपस्विनाम्

vighnas tatra pravarteta tapaḥsu ca tapasvinām

Line 466

इहैव स्थीयतां तावद् वक्तव्यं च ततः सुखम्

ihaiva sthīyatāṃ tāvad vaktavyaṃ ca tataḥ sukham

Line 467

अन्यथाहं निषेद्धा स्यां बलाद् बाह्वोस् तथैव च

anyathāhaṃ niṣeddhā syāṃ balād bāhvos tathaiva ca

Line 468

एवं पृष्टौ पिशाचौ तु वक्तुम् एवं प्रचक्रतुः

evaṃ pṛṣṭau piśācau tu vaktum evaṃ pracakratuḥ

Line 469

तयोर् एको महाघोरः पिशाचो दीर्घबाहुकः

tayor eko mahāghoraḥ piśāco dīrghabāhukaḥ

Line 470

उवाच वचनं तत्र यथा हृदि समर्पितम्

uvāca vacanaṃ tatra yathā hṛdi samarpitam

Line 471

श्रूयताम् अभिधास्यामि समाहितमना भव

śrūyatām abhidhāsyāmi samāhitamanā bhava

Line 472

नमस्कृत्य जगन्नाथं हरिं कृष्णं जगत्पतिम्

namaskṛtya jagannāthaṃ hariṃ kṛṣṇaṃ jagatpatim

Line 473

आदिदेवम् अजं विष्णुं वरेण्यम् अनघं शुचिम्

ādidevam ajaṃ viṣṇuṃ vareṇyam anaghaṃ śucim

Line 474

वक्ष्यामि सकलं यद्वत् तथा शृणु यदीच्छसि

vakṣyāmi sakalaṃ yadvat tathā śṛṇu yadīcchasi

Line 475

घण्टाकर्णो ऽस्मि नाम्नाहं पिशाचो घोरदर्शनः

ghaṇṭākarṇo 'smi nāmnāhaṃ piśāco ghoradarśanaḥ

Line 476

मांसादो विकृतो घोरः साक्षान् मृत्युर् इवापरः

māṃsādo vikṛto ghoraḥ sākṣān mṛtyur ivāparaḥ

Line 477

धनदस्यानुगन्ताहं साक्षाद् रुद्रसखस्य च

dhanadasyānugantāhaṃ sākṣād rudrasakhasya ca

Line 478

ममायम् अनुजः साक्षाद् अन्तकस्यान्तको ह्य् अयम्

mamāyam anujaḥ sākṣād antakasyāntako hy ayam

Line 479

मृगयायां समायाता विष्णोः पूजार्थम् इत्य् उत

mṛgayāyāṃ samāyātā viṣṇoḥ pūjārtham ity uta

Line 480

ममेयं वर्तते सेना श्वगणो ऽपि ममैव तु

mameyaṃ vartate senā śvagaṇo 'pi mamaiva tu

Line 481

आगतो ऽयं महाशैलात् कैलासाद् भूतसेवितात्

āgato 'yaṃ mahāśailāt kailāsād bhūtasevitāt

Line 482

अहं पिशाचवेषेण संविष्टः पापकर्मकृत्

ahaṃ piśācaveṣeṇa saṃviṣṭaḥ pāpakarmakṛt

Line 483

सततं दूषयन् विष्णुं घण्टाम् आबध्य कर्णयोः

satataṃ dūṣayan viṣṇuṃ ghaṇṭām ābadhya karṇayoḥ

Line 484

मम न प्रविशेन् नाम विष्णोर् इति विचिन्तयन्

mama na praviśen nāma viṣṇor iti vicintayan

Line 485

अहं कैलासनिलयम् आसाद्य वृषभध्वजम्

ahaṃ kailāsanilayam āsādya vṛṣabhadhvajam

Line 486

आराध्य तं महादेवम् अस्तुवं सततं शिवम्

ārādhya taṃ mahādevam astuvaṃ satataṃ śivam

Line 487

ततः प्रसन्नो माम् आह वृणीष्वेति वरं हरः

tataḥ prasanno mām āha vṛṇīṣveti varaṃ haraḥ

Line 488

ततो मुक्तिर् मया तत्र प्रार्थिता देवसंनिधौ

tato muktir mayā tatra prārthitā devasaṃnidhau

Line 489

मुक्तिं प्रार्थयमानं मां पुनर् आह त्रिलोचनः

muktiṃ prārthayamānaṃ māṃ punar āha trilocanaḥ

Line 490

मुक्तिप्रदाता सर्वेषां विष्णुर् एव न संशयः

muktipradātā sarveṣāṃ viṣṇur eva na saṃśayaḥ

Line 491

तस्माद् गत्वा च बदरीं तत्राराध्य जनार्दनम्

tasmād gatvā ca badarīṃ tatrārādhya janārdanam

Line 492

मुक्तिं प्राप्नुहि गोविन्दान् नरनारायणाश्रमे

muktiṃ prāpnuhi govindān naranārāyaṇāśrame

Line 493

इत्य् उक्तो देवदेवेन शूलिना ज्ञातवान् अहम्

ity ukto devadevena śūlinā jñātavān aham

Line 494

तम् एव परमं मत्वा गोविन्दं गरुडध्वजम्

tam eva paramaṃ matvā govindaṃ garuḍadhvajam

Line 495

तस्मात् प्रार्थयमानः सन् मुक्तिदेशम् इमं गतः

tasmāt prārthayamānaḥ san muktideśam imaṃ gataḥ

Line 496

अन्यच् च शृणु मे कार्यं यदि कौतूहलं तव

anyac ca śṛṇu me kāryaṃ yadi kautūhalaṃ tava

Line 497

पुरी द्वारवती नाम पश्चिमस्योदधेस् तटे

purī dvāravatī nāma paścimasyodadhes taṭe

Line 498

यदुवृष्णिसमाकीर्णा सागरोर्मिसमाकुला

yaduvṛṣṇisamākīrṇā sāgarormisamākulā

Line 499

अध्युवास हरिर् विष्णुस् तां पुरीं पुरुषोत्तमः

adhyuvāsa harir viṣṇus tāṃ purīṃ puruṣottamaḥ

Line 500

द्रष्टुं लोकहितार्थाय वसन्तं द्वारकापुरे

draṣṭuṃ lokahitārthāya vasantaṃ dvārakāpure

Line 501

निर्गताः सांप्रतं मर्त्य वयम् एतैः सहानुगैः

nirgatāḥ sāṃprataṃ martya vayam etaiḥ sahānugaiḥ

Line 502

विष्णुः सर्वेश्वरः साक्षाद् द्रष्टव्यो ऽस्माभिर् अद्य हि

viṣṇuḥ sarveśvaraḥ sākṣād draṣṭavyo 'smābhir adya hi

Line 503

लोकानां प्रभवः पाता कर्ता हर्ता जगत्पतिः

lokānāṃ prabhavaḥ pātā kartā hartā jagatpatiḥ

Line 504

आदेर् आदिः समस्तस्य प्रभवं कारणं हरिः

āder ādiḥ samastasya prabhavaṃ kāraṇaṃ hariḥ

Line 505

कर्ता समस्तस्य हरिः पुरातनः @

kartā samastasya hariḥ purātanaḥ @

Line 506

प्रभुः प्रभूणाम् अपि यः सदात्मकः ।

prabhuḥ prabhūṇām api yaḥ sadātmakaḥ |

Line 507

तम् आदिदेवं वरदं वरेण्यं @

tam ādidevaṃ varadaṃ vareṇyaṃ @

Line 508

द्रष्टुं हरिं संप्रति संयताः स्मः ॥

draṣṭuṃ hariṃ saṃprati saṃyatāḥ smaḥ ||

Line 509

यस्य प्रसादाज् जगद् एवम् आसीत् @

yasya prasādāj jagad evam āsīt @

Line 510

सप्राणिगन्धर्वमहोरगौघम् ।

saprāṇigandharvamahoragaugham |

Line 511

देवं जगद्योनिम् अजं जनार्दनं @

devaṃ jagadyonim ajaṃ janārdanaṃ @

Line 512

द्रष्टुं हरिं संप्रति संयताः स्मः ॥

draṣṭuṃ hariṃ saṃprati saṃyatāḥ smaḥ ||

Line 513

यस्योदराद् विश्वम् इदं प्रभूतं @

yasyodarād viśvam idaṃ prabhūtaṃ @

Line 514

लयं च यस्मिन् समुपैति कल्पे ।

layaṃ ca yasmin samupaiti kalpe |

Line 515

यस्यैव साक्षाद् वशवर्ति विश्वं @

yasyaiva sākṣād vaśavarti viśvaṃ @

Line 516

द्रक्ष्याम देवं पुरुषोत्तमं हरिम् ॥

drakṣyāma devaṃ puruṣottamaṃ harim ||

Line 517

स्रष्टा च यो ऽसौ सकलस्य देवः @

sraṣṭā ca yo 'sau sakalasya devaḥ @

Line 518

पाता च हर्ता च हरिः स एव ।

pātā ca hartā ca hariḥ sa eva |

Line 519

द्रक्ष्याम नित्यं भुवनेश्वरं हरिं @

drakṣyāma nityaṃ bhuvaneśvaraṃ hariṃ @

Line 520

पुराणमाद्यं प्रभविष्णुम् अव्ययम् ॥

purāṇamādyaṃ prabhaviṣṇum avyayam ||

Line 521

अजस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता @

ajasya kartā bhuvanasya goptā @

Line 522

भुवश् च कर्ता हरिर् एक एव ।

bhuvaś ca kartā harir eka eva |

Line 523

तं योगिनं योगविशुद्धबुद्दिं @

taṃ yoginaṃ yogaviśuddhabuddiṃ @

Line 524

लभेम केनेति मतिः समाकुला ॥

labhema keneti matiḥ samākulā ||

Line 525

निगीर्य विश्वं सकलं जगत्पतिः @

nigīrya viśvaṃ sakalaṃ jagatpatiḥ @

Line 526

शेते शिशुत्वं समवाप्य साक्षात् ।

śete śiśutvaṃ samavāpya sākṣāt |

Line 527

वटस्य पत्रे जगतां निवासः @

vaṭasya patre jagatāṃ nivāsaḥ @

Line 528

पादौ च विक्षिप्य करौ च धून्वन् ॥

pādau ca vikṣipya karau ca dhūnvan ||

Line 529

यस्योदरे देवमुनिः पुरातनो @

yasyodare devamuniḥ purātano @

Line 530

ददर्श लोकान् अखिलान् स्वमायया ।

dadarśa lokān akhilān svamāyayā |

Line 531

प्रविश्य विश्वं सकलं यथावद् @

praviśya viśvaṃ sakalaṃ yathāvad @

Line 532

बहिर् यथाभूतम् अभूद् इदं महत् ॥

bahir yathābhūtam abhūd idaṃ mahat ||

Line 533

निगीर्य विश्वं जगदादिकाले @

nigīrya viśvaṃ jagadādikāle @

Line 534

शेते महाहौ जलधेर् जलौघे ।

śete mahāhau jaladher jalaughe |

Line 535

देव्या श्रिया चामरलोलहस् तया @

devyā śriyā cāmaralolahas tayā @

Line 536

निषेव्यमाणः पुरुषोत्तमस् तदा ॥

niṣevyamāṇaḥ puruṣottamas tadā ||

Line 537

नाभेश् च यस्याविर् अभूत् सपत्रं @

nābheś ca yasyāvir abhūt sapatraṃ @

Line 538

पद्मं महत् काञ्चनसप्रभं प्रभो ।

padmaṃ mahat kāñcanasaprabhaṃ prabho |

Line 539

जन्मास्पदं लोकगुरोर् यदासीद् @

janmāspadaṃ lokaguror yadāsīd @

Line 540

विस्तारि पद्मं जगदादिसृष्टौ ॥

vistāri padmaṃ jagadādisṛṣṭau ||

Line 541

दधार यो भूतपतिर् महान् महीं @

dadhāra yo bhūtapatir mahān mahīṃ @

Line 542

दंष्ट्राग्रसंस्थापितरूढमूलाम् ।

daṃṣṭrāgrasaṃsthāpitarūḍhamūlām |

Line 543

नदन् महामेघ इवादिकाले @

nadan mahāmegha ivādikāle @

Line 544

कुर्वन् वराहो मुनिगीतकीर्तिः ॥

kurvan varāho munigītakīrtiḥ ||

Line 545

हरिः पुराणः पुरुषोत्तमः प्रभुः @

hariḥ purāṇaḥ puruṣottamaḥ prabhuḥ @

Line 546

कर्ता समस्तस्य समस्तसाक्षी ।

kartā samastasya samastasākṣī |

Line 547

यज्ञात्मको यज्ञपतिर् जगत्पतिर् @

yajñātmako yajñapatir jagatpatir @

Line 548

द्रष्टुं तम् ईशं वयम् उद्यताः स्मः ॥

draṣṭuṃ tam īśaṃ vayam udyatāḥ smaḥ ||

Line 549

केचिद् बहुत्वेन वदन्ति देवम् @

kecid bahutvena vadanti devam @

Line 550

एकात्मना केचिद् इमं पुरातनाः ।

ekātmanā kecid imaṃ purātanāḥ |

Line 551

वेदान्तसंस्थापितसत्त्वयुक्तं @

vedāntasaṃsthāpitasattvayuktaṃ @

Line 552

द्रष्टुं तम् ईशं वयम् उद्यताः स्मः ॥

draṣṭuṃ tam īśaṃ vayam udyatāḥ smaḥ ||

Line 553

अनेकम् एकं बहुधा वदन्ति @

anekam ekaṃ bahudhā vadanti @

Line 554

श्रुतिस्मृतिन्यायनिविष्टचित्ताः ।

śrutismṛtinyāyaniviṣṭacittāḥ |

Line 555

आहुर् यमात्मानम् अजं पुराविदो @

āhur yamātmānam ajaṃ purāvido @

Line 556

द्रष्टुं तम् ईशं वयम् उद्यताः स्मः ॥

draṣṭuṃ tam īśaṃ vayam udyatāḥ smaḥ ||

Line 557

यं प्राहुर् ईड्यं वरदं वरेण्यम् @

yaṃ prāhur īḍyaṃ varadaṃ vareṇyam @

Line 558

एकान्ततत्त्वं मुनयः पुरातनाः ।

ekāntatattvaṃ munayaḥ purātanāḥ |

Line 559

यं सर्वगं देवम् अजं जनार्दनं @

yaṃ sarvagaṃ devam ajaṃ janārdanaṃ @

Line 560

द्रष्टुं हरिं संप्रति संयताः स्मः ॥

draṣṭuṃ hariṃ saṃprati saṃyatāḥ smaḥ ||

Line 561

यस्मिन् सर्वम् इदं प्रोतम् आदिकाले जगत्पतौ

yasmin sarvam idaṃ protam ādikāle jagatpatau

Line 562

तं द्रष्टुम् अद्य संवृत्ताः किं नु वक्ष्याम सांप्रतम्

taṃ draṣṭum adya saṃvṛttāḥ kiṃ nu vakṣyāma sāṃpratam

Line 563

गच्छामो वयम् अन्यत्र गच्छ त्वं कामम् अन्यतः

gacchāmo vayam anyatra gaccha tvaṃ kāmam anyataḥ

Line 564

नियमो ऽप्य् अस्ति नो मर्त्य यथेष्टं गच्छ सांप्रतम्

niyamo 'py asti no martya yatheṣṭaṃ gaccha sāṃpratam

Line 565

रात्रिमध्यम् अनुप्राप्तं नात्र कार्या विचारणा

rātrimadhyam anuprāptaṃ nātra kāryā vicāraṇā

Line 566

इत्य् उक्त्वा घोररूपो ऽसौ पिशाचो विकृताननः

ity uktvā ghorarūpo 'sau piśāco vikṛtānanaḥ

Line 567

तस्मिन्न् एव समे देशे पीत्वा च रुधिरं बहु

tasminn eva same deśe pītvā ca rudhiraṃ bahu

Line 568

भक्षयित्वा यथाकामं मांसराशिं विचक्षणः

bhakṣayitvā yathākāmaṃ māṃsarāśiṃ vicakṣaṇaḥ

Line 569

अपः सम्स्पृश्य तत्रैव पार्श्वे संस्थाप्य साधनम्

apaḥ samspṛśya tatraiva pārśve saṃsthāpya sādhanam

Line 570

आन्त्रपाशं महाघोरं संस्थाप्य विपुलं महत्

āntrapāśaṃ mahāghoraṃ saṃsthāpya vipulaṃ mahat

Line 571

आसनं कुशसंयुक्तं कृत्वा चाभ्युक्ष्य वारिणा

āsanaṃ kuśasaṃyuktaṃ kṛtvā cābhyukṣya vāriṇā

Line 572

उत्सार्य श्वगणान् सर्वान् यत्नेन महता तदा

utsārya śvagaṇān sarvān yatnena mahatā tadā

Line 573

सुखासनं समास्थाय समाधौ यतते श्वपः

sukhāsanaṃ samāsthāya samādhau yatate śvapaḥ

Line 574

एकचित्तस् तदा भूत्वा नमस्कृत्य च केशवम्

ekacittas tadā bhūtvā namaskṛtya ca keśavam

Line 575

इमं मन्त्रं पठन् घोरः पिशाचो भक्तवत्सलम्

imaṃ mantraṃ paṭhan ghoraḥ piśāco bhaktavatsalam

Line 576

नमो भगवते तस्मै वासुदेवाय चक्रिणे

namo bhagavate tasmai vāsudevāya cakriṇe

Line 577

नमस्ते गदिने तुभ्यं वासुदेवाय धीमते

namaste gadine tubhyaṃ vāsudevāya dhīmate

Line 578

ॐ नमो नारायणाय विष्णवे प्रभविष्णवे

oṃ namo nārāyaṇāya viṣṇave prabhaviṣṇave

Line 579

मम भूयान् मनःशुद्धिः कीर्तनात् तव केशव

mama bhūyān manaḥśuddhiḥ kīrtanāt tava keśava

Line 580

जन्मेदम् ईदृशं घोरं मा भून् मम दुरासदम्

janmedam īdṛśaṃ ghoraṃ mā bhūn mama durāsadam

Line 581

देवभूतो भविष्यामि स्मरणात् तव गोपते

devabhūto bhaviṣyāmi smaraṇāt tava gopate

Line 582

तव चक्रप्रहारेण कायो नश्यतु मामकः

tava cakraprahāreṇa kāyo naśyatu māmakaḥ

Line 583

मम भूयो भवो मा भूद् एषा मे प्रार्थना तव

mama bhūyo bhavo mā bhūd eṣā me prārthanā tava

Line 584

अर्थिनां कल्पवृक्षो ऽसि दाता सर्वस्य सर्वदा

arthināṃ kalpavṛkṣo 'si dātā sarvasya sarvadā

Line 585

यत्र यत्र भवेज् जन्म तत्र तत्र भवान् हृदि

yatra yatra bhavej janma tatra tatra bhavān hṛdi

Line 586

वर्ततां मम देवेश प्रार्थनैषा ममापरा

vartatāṃ mama deveśa prārthanaiṣā mamāparā

Line 587

नमस् तुभ्यं नमस् तुभ्यं भवत्व् एवं सदा मम

namas tubhyaṃ namas tubhyaṃ bhavatv evaṃ sadā mama

Line 588

निर्विघ्ना प्रार्थना देव नमस् ते ऽस्तु सदा मम

nirvighnā prārthanā deva namas te 'stu sadā mama

Line 589

यदा मे मरणं भूयात् तदा मा भूत् स्मृतिभ्रमः

yadā me maraṇaṃ bhūyāt tadā mā bhūt smṛtibhramaḥ

Line 590

दिने दिने क्षणं चित्तं त्वयि संस्थं भवत्व् इति

dine dine kṣaṇaṃ cittaṃ tvayi saṃsthaṃ bhavatv iti

Line 591

एवं प्रेरय मां देव मा भूत् ते चित्तम् ईदृशम्

evaṃ preraya māṃ deva mā bhūt te cittam īdṛśam

Line 592

नृशंसो ऽयं पिशाचो ऽयं दया कास्मिन् भवेद् इति

nṛśaṃso 'yaṃ piśāco 'yaṃ dayā kāsmin bhaved iti

Line 593

एवं चिन्तय मां देव भृत्यो मह्यम् इति प्रभो

evaṃ cintaya māṃ deva bhṛtyo mahyam iti prabho

Line 594

परपीडा न मत्तो ऽस्तु नमस् ते भगवन् प्रभो

parapīḍā na matto 'stu namas te bhagavan prabho

Line 595

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु मा भूवन् सांप्रतम् हि मे

indriyāṇīndriyārtheṣu mā bhūvan sāṃpratam hi me

Line 596

अन्तकाले ममाप्य् एवं प्रसादात् तव केशव

antakāle mamāpy evaṃ prasādāt tava keśava

Line 597

पृथिवी पातु मे घ्राणम् रसना पातु मे पयः

pṛthivī pātu me ghrāṇam rasanā pātu me payaḥ

Line 598

सूर्यश् च पातु मे चक्षुः स्पर्शं पातु च मारुतः

sūryaś ca pātu me cakṣuḥ sparśaṃ pātu ca mārutaḥ

Line 599

श्रोत्रम् आकाशम् अप्येतु मनः प्राणं च गच्छतु

śrotram ākāśam apyetu manaḥ prāṇaṃ ca gacchatu

Line 600

जलं मां रक्षतान् नित्यम् पृथिवी रक्षतां हरे

jalaṃ māṃ rakṣatān nityam pṛthivī rakṣatāṃ hare

Line 601

सूर्यो मां रक्षतां विष्णो नमस् ते सूर्यतेजसे

sūryo māṃ rakṣatāṃ viṣṇo namas te sūryatejase

Line 602

वायुर् मां रक्षतां दुःकाद् आकाशं च जनार्दन

vāyur māṃ rakṣatāṃ duḥkād ākāśaṃ ca janārdana

Line 603

न मनः सर्वगं देव रक्षतां विषयाद् धरे

na manaḥ sarvagaṃ deva rakṣatāṃ viṣayād dhare

Line 604

मनोविपर्ययं घोरं पुरुषान् हन्ति नित्यशः

manoviparyayaṃ ghoraṃ puruṣān hanti nityaśaḥ

Line 605

पापेषु योजयेत् पुंसः परपीडादिकेषु च

pāpeṣu yojayet puṃsaḥ parapīḍādikeṣu ca

Line 606

मनस् तद् रक्षतां देव भूयो भूयो जनार्दन

manas tad rakṣatāṃ deva bhūyo bhūyo janārdana

Line 607

मा भून् मनसि कालुष्यं मनो मे निर्मलं भवेत्

mā bhūn manasi kāluṣyaṃ mano me nirmalaṃ bhavet

Line 608

कलुषं यस्य तच् चित्तं नरके पातयत्य् अमुम्

kaluṣaṃ yasya tac cittaṃ narake pātayaty amum

Line 609

बाह्यानि निर्मलान्य् एवम् इन्द्रियाणि भवन्ति चेत्

bāhyāni nirmalāny evam indriyāṇi bhavanti cet

Line 610

न तानि कार्यवन्तीह मनश् चेत् कलुषं भवेत्

na tāni kāryavantīha manaś cet kaluṣaṃ bhavet

Line 611

तथा हि मुष्टिनामेध्यं गृहीत्वा यो व्यवस्थितः

tathā hi muṣṭināmedhyaṃ gṛhītvā yo vyavasthitaḥ

Line 612

बहिः प्रक्षालनं कुर्वन् किं भवेत् तस्य केशव

bahiḥ prakṣālanaṃ kurvan kiṃ bhavet tasya keśava

Line 613

व्यर्थो हि केवलं तस्य प्रग्रहो बाह्यगोचरः

vyartho hi kevalaṃ tasya pragraho bāhyagocaraḥ

Line 614

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन चित्तं रक्ष जनार्दन

tasmāt sarvaprayatnena cittaṃ rakṣa janārdana

Line 615

बलवान् इन्द्रियग्रामो वारयैनं जनार्दन

balavān indriyagrāmo vārayainaṃ janārdana

Line 616

परिवादाज् जगन्नाथ वाचं रक्ष दुरुद्वहाम्

parivādāj jagannātha vācaṃ rakṣa durudvahām

Line 617

परद्रव्यान् मनो रक्ष परदाराज् जनार्दन

paradravyān mano rakṣa paradārāj janārdana

Line 618

सर्वत्र मे दया भूयात् प्रसादात् तव केशव

sarvatra me dayā bhūyāt prasādāt tava keśava

Line 619

त्वय्य् एव भक्तिर् अचला भूयाद् भूतेषु मे दया

tvayy eva bhaktir acalā bhūyād bhūteṣu me dayā

Line 620

बहुनात्र किम् उक्तेन शृणुष्वेदं वचो मम

bahunātra kim uktena śṛṇuṣvedaṃ vaco mama

Line 621

सुखे दुःखे च रागे च भोजने गमने तथा

sukhe duḥkhe ca rāge ca bhojane gamane tathā

Line 622

जाग्रत्स्वप्नेषु सर्वत्र त्वय्य् एव रमतां मनः

jāgratsvapneṣu sarvatra tvayy eva ramatāṃ manaḥ

Line 623

मामकं देवदेवेश नमस्ते ऽस्तु जनार्दन

māmakaṃ devadeveśa namaste 'stu janārdana

Line 624

इति ब्रुवन् घोरतमो जात्या हीनो न चित्ततह्

iti bruvan ghoratamo jātyā hīno na cittatah

Line 625

पिशाचो भगवद् भक्तः समाधिं समपद्यत

piśāco bhagavad bhaktaḥ samādhiṃ samapadyata

Line 626

दृढं बध्वात्मनः कायम् आन्त्रपाशेन मांसपः

dṛḍhaṃ badhvātmanaḥ kāyam āntrapāśena māṃsapaḥ

Line 627

निश्चलेनैव मनसा सुखम् आस्ते स मांसपः

niścalenaiva manasā sukham āste sa māṃsapaḥ

Line 628

ध्यायन् हरिं जगद्योनिं विष्णुं पीताम्बरं शिवम्

dhyāyan hariṃ jagadyoniṃ viṣṇuṃ pītāmbaraṃ śivam

Line 629

कुन्दाभम् आदिपुरुषम् एकाकारम् अनामयम्

kundābham ādipuruṣam ekākāram anāmayam

Line 630

नित्यम् शुद्धं ज्ञानगम्यं कारणं सर्वदेहिनाम्

nityam śuddhaṃ jñānagamyaṃ kāraṇaṃ sarvadehinām

Line 631

नासिकाग्रं समालोक्य पठन् ब्रह्म सनातनम्

nāsikāgraṃ samālokya paṭhan brahma sanātanam

Line 632

निवातस्थो यथा दीपः प्रोच्चरन् प्रणवं सदा

nivātastho yathā dīpaḥ proccaran praṇavaṃ sadā

Line 633

प्रणवं वाचकं मत्वा वाच्यं ब्रह्मेति निश्चितः

praṇavaṃ vācakaṃ matvā vācyaṃ brahmeti niścitaḥ

Line 634

एकाग्रं सततं कृत्वा चित्तं विष्णौ समर्पितम्

ekāgraṃ satataṃ kṛtvā cittaṃ viṣṇau samarpitam

Line 635

विकल्परहितं चित्तं हृदि मध्ये न्यवेशयत्

vikalparahitaṃ cittaṃ hṛdi madhye nyaveśayat

Line 636

पुण्डरीके शुभदले समावेश्य जगत्पतिम्

puṇḍarīke śubhadale samāveśya jagatpatim

Line 637

आस्ते सुखं महायोगी पिशिताशस् तदा महान्

āste sukhaṃ mahāyogī piśitāśas tadā mahān

Line 638

त्रिधामानं जपंस् तत्र स्मरन् विष्णुं सनातनम्

tridhāmānaṃ japaṃs tatra smaran viṣṇuṃ sanātanam

Line 639

ततः स भग्वान् विष्णुः पिशाचं दृष्टवांस् तदा

tataḥ sa bhagvān viṣṇuḥ piśācaṃ dṛṣṭavāṃs tadā

Line 640

चिन्तयन्तं स्वम् आत्मानं शुद्धं बुद्धिसमन्वितम्

cintayantaṃ svam ātmānaṃ śuddhaṃ buddhisamanvitam

Line 641

आत्मन्य् एव स्थितं साक्षात् पठन्तं प्रणवं सकृत्

ātmany eva sthitaṃ sākṣāt paṭhantaṃ praṇavaṃ sakṛt

Line 642

प्रार्थयन्तं स्वम् आत्मानम् एकान्ते नियतं हरिः

prārthayantaṃ svam ātmānam ekānte niyataṃ hariḥ

Line 643

अचिन्तयज् जगन्नाथः कारणं पुण्यसंचये

acintayaj jagannāthaḥ kāraṇaṃ puṇyasaṃcaye

Line 644

ध्यात्वा तु सुचिरं विष्णुः कारणं पुण्यकर्मणः

dhyātvā tu suciraṃ viṣṇuḥ kāraṇaṃ puṇyakarmaṇaḥ

Line 645

धनदस्योपदेशेन पठन् सुबहुशः क्षितौ

dhanadasyopadeśena paṭhan subahuśaḥ kṣitau

Line 646

वासुदेवेति कृष्णेति माधवेति च मां सदा

vāsudeveti kṛṣṇeti mādhaveti ca māṃ sadā

Line 647

जनार्दन हरे विष्णो भूतभावनभावन

janārdana hare viṣṇo bhūtabhāvanabhāvana

Line 648

नरकारे जगन्नाथ नारायण परायण

narakāre jagannātha nārāyaṇa parāyaṇa

Line 649

इति मां नामभिर् नित्यं पठत्य् एष दिवानिशम्

iti māṃ nāmabhir nityaṃ paṭhaty eṣa divāniśam

Line 650

स्वपञ्जाग्रत् तथा तिष्ठन् भुञ्जन् गच्छंस् तथा वदन्

svapañjāgrat tathā tiṣṭhan bhuñjan gacchaṃs tathā vadan

Line 651

भक्षयन् मांसपिटकं पिबञ् शोणितम् एव च

bhakṣayan māṃsapiṭakaṃ pibañ śoṇitam eva ca

Line 652

बाधमानं च सुचिरं हत्वापि च मृगान् बहून्

bādhamānaṃ ca suciraṃ hatvāpi ca mṛgān bahūn

Line 653

हनने भोजने चैव जाग्रत्स्वप्ने तथैव च

hanane bhojane caiva jāgratsvapne tathaiva ca

Line 654

सर्वेष्व् अपि च कार्येषु कर्ताहम् इति मन्यते

sarveṣv api ca kāryeṣu kartāham iti manyate

Line 655

एतस्य कर्मणः पाक एष घोरस्य सर्वतः

etasya karmaṇaḥ pāka eṣa ghorasya sarvataḥ

Line 656

निश्चित्यैवं जगन्नाथः प्रीतस् तस्य बभूव ह

niścityaivaṃ jagannāthaḥ prītas tasya babhūva ha

Line 657

अदर्शयत् स्वम् आत्मानम् अनन्यस्य जगत्पतिः

adarśayat svam ātmānam ananyasya jagatpatiḥ

Line 658

शुद्धे ऽन्तःकरणे तस्य पिशाचस्याथ भूमिप

śuddhe 'ntaḥkaraṇe tasya piśācasyātha bhūmipa

Line 659

स च घोरः पिशाचो ऽपि ददर्शात्मनि केशवम्

sa ca ghoraḥ piśāco 'pi dadarśātmani keśavam

Line 660

पीतकौशेयवसनं पद्माक्षं श्यामलं हरिम्

pītakauśeyavasanaṃ padmākṣaṃ śyāmalaṃ harim

Line 661

शङ्खिनं चक्रिणं विष्णुं स्रग्विणं गदिनं विभुम्

śaṅkhinaṃ cakriṇaṃ viṣṇuṃ sragviṇaṃ gadinaṃ vibhum

Line 662

किरीटिनं कौस्तुभिनं श्रीवत्साच्छादितोरसम्

kirīṭinaṃ kaustubhinaṃ śrīvatsācchāditorasam

Line 663

नीलमेघनिभं कान्तम् गरुडस्थं प्रभञ्जनम्

nīlameghanibhaṃ kāntam garuḍasthaṃ prabhañjanam

Line 664

चतुर्भुजं शुभगिरं निश्चलं सर्वगं शुभम्

caturbhujaṃ śubhagiraṃ niścalaṃ sarvagaṃ śubham

Line 665

अनादिम् अजरम् नित्यं मायाविनम् अमायिनम्

anādim ajaram nityaṃ māyāvinam amāyinam

Line 666

सत्ययुक्तं सदा शुद्धं बुद्धिगम्यं सदामलम्

satyayuktaṃ sadā śuddhaṃ buddhigamyaṃ sadāmalam

Line 667

मनसैव जगन्नाथं दृष्ट्वा विष्णुम् अनेकधा

manasaiva jagannāthaṃ dṛṣṭvā viṣṇum anekadhā

Line 668

अनिमील्यैव नयने कृतार्थो ऽस्मीत्य् अमन्यत

animīlyaiva nayane kṛtārtho 'smīty amanyata

Line 669

अद्य दृष्टो हरिर् विष्णुः साक्षात् सर्वत्रगः शुभः

adya dṛṣṭo harir viṣṇuḥ sākṣāt sarvatragaḥ śubhaḥ

Line 670

प्रसन्नो हि हरिर् मह्यं तेनाहं दृष्टवान् हरिम्

prasanno hi harir mahyaṃ tenāhaṃ dṛṣṭavān harim

Line 671

सिद्धं मे जन्मनः कृत्यं किम् अतः कृत्यम् अस्ति मे

siddhaṃ me janmanaḥ kṛtyaṃ kim ataḥ kṛtyam asti me

Line 672

ग्रन्थयो मम निर्भिन्ना वश्यान्य् एवेन्द्रियाणि मे

granthayo mama nirbhinnā vaśyāny evendriyāṇi me

Line 673

प्रायेण जितम् इत्य् एव मनो मन्ये स्मृते हरौ

prāyeṇa jitam ity eva mano manye smṛte harau

Line 674

एषणाश् च निरस्ता मे प्रसन्नो ऽहं तथाभवम्

eṣaṇāś ca nirastā me prasanno 'haṃ tathābhavam

Line 675

एभ्यो ऽथापि पिशाचेभ्यो निर्मुक्तः सांप्रतं तथा

ebhyo 'thāpi piśācebhyo nirmuktaḥ sāṃprataṃ tathā

Line 676

यो ऽसौ ममानुजः साक्षात् स च भक्तस् तथा हरौ

yo 'sau mamānujaḥ sākṣāt sa ca bhaktas tathā harau

Line 677

कालेन चैव निर्मुक्तो विष्णोः सायुज्यम् आप्नुयात्

kālena caiva nirmukto viṣṇoḥ sāyujyam āpnuyāt

Line 678

इत्य् एवं चिन्तयित्वा स आन्त्रपाशं विभिद्य च

ity evaṃ cintayitvā sa āntrapāśaṃ vibhidya ca

Line 679

क्रमेण प्राणम् उन्मुच्य विलोक्य च दिशस् तथा

krameṇa prāṇam unmucya vilokya ca diśas tathā

Line 680

शरीरं सुसमं कृत्वा प्रातिष्ठत् स सुखेन ह

śarīraṃ susamaṃ kṛtvā prātiṣṭhat sa sukhena ha

Line 681

पिशिताशो जगन्नाथं ददर्श जगतां पतिम्

piśitāśo jagannāthaṃ dadarśa jagatāṃ patim

Line 682

समाधौ च यथा दृष्टं भूमौ चैव जगत्पतिम्

samādhau ca yathā dṛṣṭaṃ bhūmau caiva jagatpatim

Line 683

अयं विष्णुर् अयं विष्णुर् इत्य् ऊचे पिशिताशनः

ayaṃ viṣṇur ayaṃ viṣṇur ity ūce piśitāśanaḥ

Line 684

समाधौ च यथा दृष्टः सो ऽयम् अत्रापि दृश्यते

samādhau ca yathā dṛṣṭaḥ so 'yam atrāpi dṛśyate

Line 685

इत्य् उवाच पुनर् ब्रूते नृत्यन्न् इव हसन्न् इव

ity uvāca punar brūte nṛtyann iva hasann iva

Line 686

अयं स चक्री शरशार्ङ्गधन्वा @

ayaṃ sa cakrī śaraśārṅgadhanvā @

Line 687

गदी रथी सध्वजतूणपाणिः ।

gadī rathī sadhvajatūṇapāṇiḥ |

Line 688

सहस्रमूर्धा सकलामरेशो @

sahasramūrdhā sakalāmareśo @

Line 689

जगत्प्रसूतिर् जगतां निवासः ॥

jagatprasūtir jagatāṃ nivāsaḥ ||

Line 690

विष्णुर् जिष्णुर् जगन्नाथः पुराणः पुरुषोत्तमः

viṣṇur jiṣṇur jagannāthaḥ purāṇaḥ puruṣottamaḥ

Line 691

विश्वात्मा विश्वकर्ता यः सो ऽयम् एष सनातनः

viśvātmā viśvakartā yaḥ so 'yam eṣa sanātanaḥ

Line 692

अस्यैव देवस्य हरेः स्तनान्तरे @

asyaiva devasya hareḥ stanāntare @

Line 693

विराजते कौस्तुभरत्नदीपः ।

virājate kaustubharatnadīpaḥ |

Line 694

यस्य प्रसादाज् जगद् एतद् आदौ @

yasya prasādāj jagad etad ādau @

Line 695

विराजते चन्द्रमस् एव रात्रिः ॥

virājate candramas eva rātriḥ ||

Line 696

यो ऽसौ पृथ्वीं दधाराशु दंष्ट्रया जलसंचयात्

yo 'sau pṛthvīṃ dadhārāśu daṃṣṭrayā jalasaṃcayāt

Line 697

यो ऽयम् एष हरिः साक्षाद् वाराहं वपुर् आस्थितः

yo 'yam eṣa hariḥ sākṣād vārāhaṃ vapur āsthitaḥ

Line 698

बध्वा तथा दानवम् उग्रपौरुषम् @

badhvā tathā dānavam ugrapauruṣam @

Line 699

दत्त्वा च शक्राय ततो ऽनु राज्यम् ।

dattvā ca śakrāya tato 'nu rājyam |

Line 700

बलिं बलाद् एष हरिः स वामनः @

baliṃ balād eṣa hariḥ sa vāmanaḥ @

Line 701

स्तुतश् च भक्त्या मुनिभिः पुरातनैः ॥

stutaś ca bhaktyā munibhiḥ purātanaiḥ ||

Line 702

दंष्ट्राकरालः सुमहान् हत्वा यो दानवं रणे

daṃṣṭrākarālaḥ sumahān hatvā yo dānavaṃ raṇe

Line 703

निःशोकं निखिलं लोकं चकारासौ जनार्दनः

niḥśokaṃ nikhilaṃ lokaṃ cakārāsau janārdanaḥ

Line 704

आदौ दधारैकभुजेन मन्दरं @

ādau dadhāraikabhujena mandaraṃ @

Line 705

निर्जित्य सर्वान् असुरान् महार्णवे ।

nirjitya sarvān asurān mahārṇave |

Line 706

ददौ च शक्राय सुधामयं महत् @

dadau ca śakrāya sudhāmayaṃ mahat @

Line 707

स एष साक्षाद् इह माम् अवस्थितः ॥

sa eṣa sākṣād iha mām avasthitaḥ ||

Line 708

यः शेते जलधौ नागे देव्या लक्ष्म्या सुखावहे

yaḥ śete jaladhau nāge devyā lakṣmyā sukhāvahe

Line 709

हत्वा तौ दानवौ घोरौ मधुकैटभसंज्ञितौ

hatvā tau dānavau ghorau madhukaiṭabhasaṃjñitau

Line 710

यम् आहुर् आद्यं विबुधा जगत्पतिं @

yam āhur ādyaṃ vibudhā jagatpatiṃ @

Line 711

सर्वस्य धातारम् अजं जनित्रम् ।

sarvasya dhātāram ajaṃ janitram |

Line 712

अणोर् अणीयांसम् अतिप्रमाणं @

aṇor aṇīyāṃsam atipramāṇaṃ @

Line 713

स्थूलात् स्थविष्ठं हरिम् एव विष्णुम् ॥

sthūlāt sthaviṣṭhaṃ harim eva viṣṇum ||

Line 714

यत्र स्थितम् इदं सर्वं प्राप्ते लोकस्य नाशने

yatra sthitam idaṃ sarvaṃ prāpte lokasya nāśane

Line 715

आदौ यस्मात् समुत्पन्नं सो ऽयं विष्णुर् इह स्थितः

ādau yasmāt samutpannaṃ so 'yaṃ viṣṇur iha sthitaḥ

Line 716

यस्येच्छया सर्वम् इदं प्रवर्तते @

yasyecchayā sarvam idaṃ pravartate @

Line 717

निवर्तते चापि जनार्दनस्य ।

nivartate cāpi janārdanasya |

Line 718

अयं स विष्णुः पुरुषोत्तमः शिवः @

ayaṃ sa viṣṇuḥ puruṣottamaḥ śivaḥ @

Line 719

प्रपद्यते माम् इह यादवेश्वरः ॥

prapadyate mām iha yādaveśvaraḥ ||

Line 720

भृगोर् वंशे समुत्पन्नो जामदग्न्य इति श्रुतः

bhṛgor vaṃśe samutpanno jāmadagnya iti śrutaḥ

Line 721

शिष्यत्वं समवाप्यैव मृगव्याधस्य यः स्थितः

śiṣyatvaṃ samavāpyaiva mṛgavyādhasya yaḥ sthitaḥ

Line 722

जघान वीर्याद् बलिनं महारणे @

jaghāna vīryād balinaṃ mahāraṇe @

Line 723

कुठारशस्त्रेण गिरीशशिष्यः ।

kuṭhāraśastreṇa girīśaśiṣyaḥ |

Line 724

सहस्रबाहुं कृतवीर्यसंभवं @

sahasrabāhuṃ kṛtavīryasaṃbhavaṃ @

Line 725

हयैश् च नागैश् च रथैश् च निर्गतम् ॥

hayaiś ca nāgaiś ca rathaiś ca nirgatam ||

Line 726

कुरुक्षेत्रं समासाद्य यश् चकार पितृक्रियाम्

kurukṣetraṃ samāsādya yaś cakāra pitṛkriyām

Line 727

निःक्षत्रियम् इमं लोकं कृतवान् एकविंशतिम्

niḥkṣatriyam imaṃ lokaṃ kṛtavān ekaviṃśatim

Line 728

रघोर् अथ कुले जातो रामो नाम जनार्दनः

raghor atha kule jāto rāmo nāma janārdanaḥ

Line 729

सीतया च श्रिया युक्तो लक्ष्मणानुचरः कृती

sītayā ca śriyā yukto lakṣmaṇānucaraḥ kṛtī

Line 730

कृत्वा च सेतुं जलधौ जनार्दनो @

kṛtvā ca setuṃ jaladhau janārdano @

Line 731

हत्वा च रक्षःपतिम् आशुगैः शरैः ।

hatvā ca rakṣaḥpatim āśugaiḥ śaraiḥ |

Line 732

दत्त्वा च राज्यं स विभीषणाय @

dattvā ca rājyaṃ sa vibhīṣaṇāya @

Line 733

दशाश्वमेधान् अयजच् च यो ऽसौ ॥

daśāśvamedhān ayajac ca yo 'sau ||

Line 734

वसुदेवकुले जातो वासुदेवेति शब्दितः

vasudevakule jāto vāsudeveti śabditaḥ

Line 735

गोकुले क्रीडते यो ऽसौ संकर्षणसहायवान्

gokule krīḍate yo 'sau saṃkarṣaṇasahāyavān

Line 736

उत्तानशायी शिशुरूपधारी @

uttānaśāyī śiśurūpadhārī @

Line 737

पीत्वा स्तनं पूतनिकाप्रदत्तम् ।

pītvā stanaṃ pūtanikāpradattam |

Line 738

व्यसुं चकाराशु जनार्दनस् तदा @

vyasuṃ cakārāśu janārdanas tadā @

Line 739

दनोः सुतां ताम् अवसत् सुखं हरिः ॥

danoḥ sutāṃ tām avasat sukhaṃ hariḥ ||

Line 740

पयःपानं तथा कुर्वन् भक्षयन् दधिपिण्डकम्

payaḥpānaṃ tathā kurvan bhakṣayan dadhipiṇḍakam

Line 741

दाम्ना बद्धोदरो विष्णुर् मात्रा रुषितया दृढम्

dāmnā baddhodaro viṣṇur mātrā ruṣitayā dṛḍham

Line 742

ततश् च दाम्ना सुदृढेन बद्धो @

tataś ca dāmnā sudṛḍhena baddho @

Line 743

जघान यो ऽसौ यमलार्जुनौ च ।

jaghāna yo 'sau yamalārjunau ca |

Line 744

क्रीडन् हरिऋ गोकुलवासवासी @

krīḍan hariṛ gokulavāsavāsī @

Line 745

गोपीभिर् आस्वाद्य मुखं स्तनं च ॥

gopībhir āsvādya mukhaṃ stanaṃ ca ||

Line 746

वृन्दावने वसन् विष्णुर् गोपैर् गोकुलवासिभिः

vṛndāvane vasan viṣṇur gopair gokulavāsibhiḥ

Line 747

तत्र हत्वा हयं घोरं विरराजांशुमान् इव

tatra hatvā hayaṃ ghoraṃ virarājāṃśumān iva

Line 748

यः क्रीडते नागफणे जनार्दनो @

yaḥ krīḍate nāgaphaṇe janārdano @

Line 749

निषेव्यमाणः स ह गोपदारकैः ।

niṣevyamāṇaḥ sa ha gopadārakaiḥ |

Line 750

महाह्रदे नागपतिं जगत्पतिर् @

mahāhrade nāgapatiṃ jagatpatir @

Line 751

ममर्द वीर्यातिशयं प्रदर्शयन् ॥

mamarda vīryātiśayaṃ pradarśayan ||

Line 752

यो धेनुकं तालवने तत्फलैः सममच्छिनत्

yo dhenukaṃ tālavane tatphalaiḥ samamacchinat

Line 753

हत्वा दानवम् उग्रं तं गोपान् विस्मापयन्न् इव

hatvā dānavam ugraṃ taṃ gopān vismāpayann iva

Line 754

दधार यो गोधरम् उग्रपौरुषो @

dadhāra yo godharam ugrapauruṣo @

Line 755

महामतिर् मेघसमागमे सति ।

mahāmatir meghasamāgame sati |

Line 756

विडम्बयञ् शक्रबलं प्रमोदयन् @

viḍambayañ śakrabalaṃ pramodayan @

Line 757

गोपांश् च गोपीश् च सगोकुलं हरिः ॥

gopāṃś ca gopīś ca sagokulaṃ hariḥ ||

Line 758

गोपीनां स्तनमध्ये तु क्रीडते कामम् ईश्वरः

gopīnāṃ stanamadhye tu krīḍate kāmam īśvaraḥ

Line 759

यो ऽसौ पिबंस् तदधरं मायामानुषदेहवान्

yo 'sau pibaṃs tadadharaṃ māyāmānuṣadehavān

Line 760

गोपीभिर् आस्वाद्य मुखं विविक्ते @

gopībhir āsvādya mukhaṃ vivikte @

Line 761

शेते स्म रात्रौ सुखम् एव केशवः ।

śete sma rātrau sukham eva keśavaḥ |

Line 762

स्तनान्तरेष्व् एव तदा च तासां @

stanāntareṣv eva tadā ca tāsāṃ @

Line 763

कामीव कन्ताधरपल्लवं पिबन् ॥

kāmīva kantādharapallavaṃ piban ||

Line 764

अक्रूरेण समाहूतस् तेन गच्छन् हि यामुने

akrūreṇa samāhūtas tena gacchan hi yāmune

Line 765

जले यो ऽभ्यर्चितस् तेन नागलोके स एव हि

jale yo 'bhyarcitas tena nāgaloke sa eva hi

Line 766

ततश् च गच्छन् बलवाञ् जनार्दनो @

tataś ca gacchan balavāñ janārdano @

Line 767

हत्वा तम् उग्रं रजकं बलात् पथि ।

hatvā tam ugraṃ rajakaṃ balāt pathi |

Line 768

हृत्वा च वस्त्राणि यथेष्टम् ईश्वरो @

hṛtvā ca vastrāṇi yatheṣṭam īśvaro @

Line 769

ययौ सरामो मथुरां पुरीं हरिः ॥

yayau sarāmo mathurāṃ purīṃ hariḥ ||

Line 770

लब्ध्वा च दामानि बहूनि कामदो @

labdhvā ca dāmāni bahūni kāmado @

Line 771

दत्त्वा वरं माल्यकृते महान्तम् ।

dattvā varaṃ mālyakṛte mahāntam |

Line 772

लब्ध्वानुलेपं सुरभिं च यादवः @

labdhvānulepaṃ surabhiṃ ca yādavaḥ @

Line 773

कुब्जां चकाराशु महार्हरूपाम् ॥

kubjāṃ cakārāśu mahārharūpām ||

Line 774

यो ऽसौ चापं समादाय मध्ये छित्त्वा महद् धनुः

yo 'sau cāpaṃ samādāya madhye chittvā mahad dhanuḥ

Line 775

सिंहनादं महच् चक्रे कल्पान्ते जलदो यथा

siṃhanādaṃ mahac cakre kalpānte jalado yathā

Line 776

हत्वा गजं घोरम् उदघ्ररूपं @

hatvā gajaṃ ghoram udaghrarūpaṃ @

Line 777

विषाणम् आदाय ततो ऽनु केशवः ।

viṣāṇam ādāya tato 'nu keśavaḥ |

Line 778

ननर्त रङ्गे बहुरूपम् ईश्वरः @

nanarta raṅge bahurūpam īśvaraḥ @

Line 779

कंसस्य दत्त्वा भयम् उग्रवीर्यः ॥

kaṃsasya dattvā bhayam ugravīryaḥ ||

Line 780

यो ऽसौ हत्वा महामल्लं चाणूरं निहतद्विषम्

yo 'sau hatvā mahāmallaṃ cāṇūraṃ nihatadviṣam

Line 781

यादवेभ्यो ददौ प्रीतिं कंसस्यैव तु पश्यतः

yādavebhyo dadau prītiṃ kaṃsasyaiva tu paśyataḥ

Line 782

जघान कंसं रिपुपक्षघातिनं @

jaghāna kaṃsaṃ ripupakṣaghātinaṃ @

Line 783

पितृद्विषं यादवनामधेयम् ।

pitṛdviṣaṃ yādavanāmadheyam |

Line 784

संस्थाप्य राज्ये हरिर् उग्रसेनं @

saṃsthāpya rājye harir ugrasenaṃ @

Line 785

सांदीपनिं काश्यम् उपागमद्यः ॥

sāṃdīpaniṃ kāśyam upāgamadyaḥ ||

Line 786

विद्याम् अवाप्य सकलां दत्त्वा पुत्रं महामुनेः

vidyām avāpya sakalāṃ dattvā putraṃ mahāmuneḥ

Line 787

साग्रजो ऽथ जगामाशु मथुरां यादवीं पुरीम्

sāgrajo 'tha jagāmāśu mathurāṃ yādavīṃ purīm

Line 788

हत्वा निशुम्भं नरकं महामतिः @

hatvā niśumbhaṃ narakaṃ mahāmatiḥ @

Line 789

कृत्वा सुघोरं कदनं जनार्दनः ।

kṛtvā sughoraṃ kadanaṃ janārdanaḥ |

Line 790

ररक्ष विप्रान् मुनिवीरसंघान् @

rarakṣa viprān munivīrasaṃghān @

Line 791

देवांश् च सर्वाञ् जगतो जगत्पतिः ॥

devāṃś ca sarvāñ jagato jagatpatiḥ ||

Line 792

स एष भगवान् विष्णुर् अद्य दृष्टो जनार्दनः

sa eṣa bhagavān viṣṇur adya dṛṣṭo janārdanaḥ

Line 793

कृतकृत्यो ऽस्मि संजातः सायुज्यं प्राप्नुयाम् अहम्

kṛtakṛtyo 'smi saṃjātaḥ sāyujyaṃ prāpnuyām aham

Line 794

येन दृष्टो हरिः साक्षात् तस्य मुक्तिः करस्थिता

yena dṛṣṭo hariḥ sākṣāt tasya muktiḥ karasthitā

Line 795

सो ऽयम् एष हरिः साक्षात् प्रत्यक्षम् इह वर्तते

so 'yam eṣa hariḥ sākṣāt pratyakṣam iha vartate

Line 796

को नु जन्मान्तरे पूर्वं धर्मः संचित एव मे

ko nu janmāntare pūrvaṃ dharmaḥ saṃcita eva me

Line 797

यस्य पाकः समुत्पन्नो येनासौ दृश्यते मया

yasya pākaḥ samutpanno yenāsau dṛśyate mayā

Line 798

सर्वथा पुण्यवान् अस्मि नष्टसंसारबन्धनः

sarvathā puṇyavān asmi naṣṭasaṃsārabandhanaḥ

Line 799

किम् अस्मै दीयते वस्तु किं तु वक्ष्यामि सांप्रतम्

kim asmai dīyate vastu kiṃ tu vakṣyāmi sāṃpratam

Line 800

करिष्ये किम् अहं विष्णो वदस्वाद्य यथेप्सितम्

kariṣye kim ahaṃ viṣṇo vadasvādya yathepsitam

Line 801

इत्य् उक्त्वा विस्वरं नादं ननाद बहुशस् तदा

ity uktvā visvaraṃ nādaṃ nanāda bahuśas tadā

Line 802

जहास विकृतं भूयो ननर्त पिशिताशनः

jahāsa vikṛtaṃ bhūyo nanarta piśitāśanaḥ

Line 803

नमो नमो हरे कृष्ण यादवेश्वर केशव

namo namo hare kṛṣṇa yādaveśvara keśava

Line 804

प्रत्यक्षं च हरेस् तत्र ननर्त विविधं नृप

pratyakṣaṃ ca hares tatra nanarta vividhaṃ nṛpa

Line 805

विहस्य विकृतं भूयः प्रनृत्य च यथाबलम्

vihasya vikṛtaṃ bhūyaḥ pranṛtya ca yathābalam

Line 806

ब्राह्मणस्य हतस्याथ शवम् आदाय सत्वरम्

brāhmaṇasya hatasyātha śavam ādāya satvaram

Line 807

द्विधाकृत्य महाघोरं पिशितं केशशाड्वलम्

dvidhākṛtya mahāghoraṃ piśitaṃ keśaśāḍvalam

Line 808

ततः खण्डं समादाय अद्भिर् अभ्युक्ष्य यत्नतः

tataḥ khaṇḍaṃ samādāya adbhir abhyukṣya yatnataḥ

Line 809

निधाय पात्रे सुशुभे नमस्कृत्य जनार्दनम्

nidhāya pātre suśubhe namaskṛtya janārdanam

Line 810

इदं प्रोवाच देवेशं प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः

idaṃ provāca deveśaṃ prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ

Line 811

गृहाणेदं जगन्नाथ भक्ष्यं योग्यं तव प्रभो

gṛhāṇedaṃ jagannātha bhakṣyaṃ yogyaṃ tava prabho

Line 812

भवादृशैर् जगन्नाथ ग्राह्यं सर्वात्मना हरे

bhavādṛśair jagannātha grāhyaṃ sarvātmanā hare

Line 813

भक्तिनम्रा वयं विष्णो नात्र कार्या विचारणा

bhaktinamrā vayaṃ viṣṇo nātra kāryā vicāraṇā

Line 814

दत्तं यद्भक्तिनम्रेण ग्राह्यं तत्स्वामिना हरे

dattaṃ yadbhaktinamreṇa grāhyaṃ tatsvāminā hare

Line 815

नवं सुसंस्कृतं भक्ष्यं ब्राह्मणं शवम् उत्तमम्

navaṃ susaṃskṛtaṃ bhakṣyaṃ brāhmaṇaṃ śavam uttamam

Line 816

अस्माकं पिशिताशानां शास्त्रे नियतम् एव हि

asmākaṃ piśitāśānāṃ śāstre niyatam eva hi

Line 817

ततो गृहाण भगवन् यदि दोषो न विद्यते

tato gṛhāṇa bhagavan yadi doṣo na vidyate

Line 818

इत्य् उक्त्वा विकृतं भूयो विहस्य स तु कामतः

ity uktvā vikṛtaṃ bhūyo vihasya sa tu kāmataḥ

Line 819

दातुम् ऐच्छत् तदा खण्डम् अस्पृश्यस्य शवस्य ह

dātum aicchat tadā khaṇḍam aspṛśyasya śavasya ha

Line 820

ततः प्रीतो हरिस् तस्मै मनसापूजयच् च तम्

tataḥ prīto haris tasmai manasāpūjayac ca tam

Line 821

अहो ऽस्य स्नेहकारुण्यं मयि सर्वत्र वर्तते

aho 'sya snehakāruṇyaṃ mayi sarvatra vartate

Line 822

इति संचिन्त्य मनसा प्रोवाच यदुपुंगवः

iti saṃcintya manasā provāca yadupuṃgavaḥ

Line 823

अलम् एतेन सर्वत्र पिशाच पिशितानन

alam etena sarvatra piśāca piśitānana

Line 824

अस्पृश्यं मादृशैर् एतद् ब्राह्मणं शवम् उत्तमम्

aspṛśyaṃ mādṛśair etad brāhmaṇaṃ śavam uttamam

Line 825

ब्राह्मणः सर्वथा पूज्यो जन्तुभिर् धर्मकाङ्क्षिभिः

brāhmaṇaḥ sarvathā pūjyo jantubhir dharmakāṅkṣibhiḥ

Line 826

पिषाचा घोरकऋमाणो यतन्ते ब्रह्महिंसने

piṣācā ghorakaṛmāṇo yatante brahmahiṃsane

Line 827

न हन्तव्याः सदा विप्रास् तद्धिंसा नरकावहा

na hantavyāḥ sadā viprās taddhiṃsā narakāvahā

Line 828

तस्माद् अस्पृश्यम् अस्माभिर् नात्र कार्या विचारणा

tasmād aspṛśyam asmābhir nātra kāryā vicāraṇā

Line 829

तस्मात् प्रीतो ऽस्मि भद्रं ते मनोनिर्मलता यथा

tasmāt prīto 'smi bhadraṃ te manonirmalatā yathā

Line 830

मनः शुद्धिं यदापन्नं ततः प्रीतो ऽस्मि मांसप

manaḥ śuddhiṃ yadāpannaṃ tataḥ prīto 'smi māṃsapa

Line 831

अस्मत्संकीर्तनाच्छश्वच् छुद्दं हि करणं तव

asmatsaṃkīrtanācchaśvac chuddaṃ hi karaṇaṃ tava

Line 832

अतीव मनसा प्रीत इत्य् उक्त्वा भगवान् हरिः

atīva manasā prīta ity uktvā bhagavān hariḥ

Line 833

पस्पऋशाण्गं तदा विष्णुः पिशाचस्याथ सर्वतः

paspaṛśāṇgaṃ tadā viṣṇuḥ piśācasyātha sarvataḥ

Line 834

करेण मृदुना देवः पापान् निर्मोचयद् धरिः

kareṇa mṛdunā devaḥ pāpān nirmocayad dhariḥ

Line 835

ततस् तस्य बभौ रूपं कामरूपसमप्रभम्

tatas tasya babhau rūpaṃ kāmarūpasamaprabham

Line 836

दीर्घकुञ्चितकेशाढ्यो दीर्घबाहुः सुलोचनः

dīrghakuñcitakeśāḍhyo dīrghabāhuḥ sulocanaḥ

Line 837

समाङ्गुलिः समनखः समवक्त्रः समुन्नसः

samāṅguliḥ samanakhaḥ samavaktraḥ samunnasaḥ

Line 838

पद्माक्षः पद्मवर्णाभः पद्मकेसरभूषणः

padmākṣaḥ padmavarṇābhaḥ padmakesarabhūṣaṇaḥ

Line 839

केयूरी चाङ्गदी चैव कौशेयवसनस् तदा

keyūrī cāṅgadī caiva kauśeyavasanas tadā

Line 840

ज्ञानवान् सत्त्वसंपन्नः साक्षाद् इन्द्र इवापरः

jñānavān sattvasaṃpannaḥ sākṣād indra ivāparaḥ

Line 841

गन्धर्व इव गायंस् तु सिद्धः सिद्ध इव स्वयम्

gandharva iva gāyaṃs tu siddhaḥ siddha iva svayam

Line 842

साक्षात् स्पृष्टं तदा विष्णोः करेण मृदुपूर्वकम्

sākṣāt spṛṣṭaṃ tadā viṣṇoḥ kareṇa mṛdupūrvakam

Line 843

न नूनं तादृशं रूपम् आसीत् कल्पान्तरेष्व् अपि

na nūnaṃ tādṛśaṃ rūpam āsīt kalpāntareṣv api

Line 844

अद्यापि नैव मुनयो लभन्ते तादृशं वपुः

adyāpi naiva munayo labhante tādṛśaṃ vapuḥ

Line 845

कृत्वा सुबहुशो घोरं तपः परमदुश्चरम्

kṛtvā subahuśo ghoraṃ tapaḥ paramaduścaram

Line 846

यच् च लब्धं तदा तेन पिशाचेन नृपोत्तम

yac ca labdhaṃ tadā tena piśācena nṛpottama

Line 847

को नु नाम जगन्नाथम् आश्रितः सीदते नृप

ko nu nāma jagannātham āśritaḥ sīdate nṛpa

Line 848

न हि सर्वत्र कल्याणो यो हि नित्यं जनार्दनम्

na hi sarvatra kalyāṇo yo hi nityaṃ janārdanam

Line 849

ध्यायन् पठञ् जपन् वापि तस्य किं नास्ति भूपते

dhyāyan paṭhañ japan vāpi tasya kiṃ nāsti bhūpate

Line 850

ततः प्रोवाच भगवान् स्थितं कामम् इवापरम्

tataḥ provāca bhagavān sthitaṃ kāmam ivāparam

Line 851

अक्षयः स्वर्गवासस् ते यावद् इन्द्रो भविष्यति

akṣayaḥ svargavāsas te yāvad indro bhaviṣyati

Line 852

तावत् स्वर्गी भवान् अस्तु शासनान् मम नान्यतः

tāvat svargī bhavān astu śāsanān mama nānyataḥ

Line 853

नष्टे शक्रे ततः स्वर्गात् सायुज्यं मम गच्चतु

naṣṭe śakre tataḥ svargāt sāyujyaṃ mama gaccatu

Line 854

यो ऽयं भ्राता तव स्वर्गी यावद् इन्द्रो भवेत् तदा

yo 'yaṃ bhrātā tava svargī yāvad indro bhavet tadā

Line 855

वरं वरय भद्रं ते यत् ते मनसि वर्तते

varaṃ varaya bhadraṃ te yat te manasi vartate

Line 856

दातास्मि सर्वतः सर्वं नात्र कार्या विचारणा

dātāsmi sarvataḥ sarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā

Line 857

यश् चेमं संगमं देव संस्मरेन् नियतात्मवान्

yaś cemaṃ saṃgamaṃ deva saṃsmaren niyatātmavān

Line 858

भक्तिस् तस्याचला देव त्वयि भूयाज् जनार्दन

bhaktis tasyācalā deva tvayi bhūyāj janārdana

Line 859

मनःशुद्धिर् भवेत् तस्य मा भूत् कलुषता हरे

manaḥśuddhir bhavet tasya mā bhūt kaluṣatā hare

Line 860

कालुष्यं मनसस् तस्य मा भूद् एष वरो मम

kāluṣyaṃ manasas tasya mā bhūd eṣa varo mama

Line 861

एवम् अस्त्व् इति देवेशः स्वर्गं गच्छेति केशवः

evam astv iti deveśaḥ svargaṃ gaccheti keśavaḥ

Line 862

इन्द्रातिथिर् भवान् अस्तु त्वां प्रतीक्ष्य हरिः स्थितः

indrātithir bhavān astu tvāṃ pratīkṣya hariḥ sthitaḥ

Line 863

इत्य् उक्त्वा भगवान् विष्णुस् ततो देशाद् अपागमत्

ity uktvā bhagavān viṣṇus tato deśād apāgamat

Line 864

यत्र ते मुनयः सिद्धा अग्निहोत्रम् उपासते

yatra te munayaḥ siddhā agnihotram upāsate

Line 865

स च स्वर्गी ततः स्वर्गम् आज्ञया केशवस्य ह

sa ca svargī tataḥ svargam ājñayā keśavasya ha

Line 866

तस्मात् पठ सदा राजन् मनःशुद्धिं यदीच्छसि

tasmāt paṭha sadā rājan manaḥśuddhiṃ yadīcchasi

Line 867

मनश् च शुद्धं भवति पठतस् ते जगत्पते

manaś ca śuddhaṃ bhavati paṭhatas te jagatpate

Line 868

ततः स भगवान् विष्णुर् मुनिभ्यस् तत्त्वम् आदितः

tataḥ sa bhagavān viṣṇur munibhyas tattvam āditaḥ

Line 869

कथयाम् आस यद् वृत्तं पिशाचस्य महात्मनः

kathayām āsa yad vṛttaṃ piśācasya mahātmanaḥ

Line 870

तच् छ्रुत्वा मुनयः सर्वे विस्मयं परमं गताः

tac chrutvā munayaḥ sarve vismayaṃ paramaṃ gatāḥ

Line 871

अहो ऽस्य कर्मणः पाकस् तव संदर्शनाद् इति

aho 'sya karmaṇaḥ pākas tava saṃdarśanād iti

Line 872

अर्चितो मुनिभिः सर्वैः प्रीतः प्रीतिमतां प्रियः

arcito munibhiḥ sarvaiḥ prītaḥ prītimatāṃ priyaḥ

Line 873

ततः प्रभाते विमले सूर्ये चाभ्युदिते सति

tataḥ prabhāte vimale sūrye cābhyudite sati

Line 874

आरुह्य गरुडं विष्णुर् ययौ कैलासम् उत्तमम्

āruhya garuḍaṃ viṣṇur yayau kailāsam uttamam

Line 875

भवद्भिस् तत्र गन्तव्यम् इत्य् उक्त्वा मुनिसत्तमान्

bhavadbhis tatra gantavyam ity uktvā munisattamān

Line 876

यत्र विश्वेश्वराः सिद्धास् तपस्यन्ति यतव्रताः

yatra viśveśvarāḥ siddhās tapasyanti yatavratāḥ

Line 877

यत्र वैश्रवणः साक्षाद् उपास्ते शंकरं सदा

yatra vaiśravaṇaḥ sākṣād upāste śaṃkaraṃ sadā

Line 878

यत्र तन्मानसं नाम सरो हंसालयं महत्

yatra tanmānasaṃ nāma saro haṃsālayaṃ mahat

Line 879

यत्र भृङ्गी रिटिर् देवम् उपास्ते शंकरं शिवम्

yatra bhṛṅgī riṭir devam upāste śaṃkaraṃ śivam

Line 880

गाणपत्यम् अवाप्याथ नित्यं पार्श्वचरो हरे

gāṇapatyam avāpyātha nityaṃ pārśvacaro hare

Line 881

यत्र सिंहा वराहाश् च द्विपद्वीपिमृगैः सह

yatra siṃhā varāhāś ca dvipadvīpimṛgaiḥ saha

Line 882

क्रीडन्ति वन्यरतयः परस्परहिते रताः

krīḍanti vanyaratayaḥ parasparahite ratāḥ

Line 883

यत्र नद्यः समुत्पन्ना गङ्गाद्याः सागरंगमाः

yatra nadyaḥ samutpannā gaṅgādyāḥ sāgaraṃgamāḥ

Line 884

यत्र विश्वेश्वरः शंभुर् अच्छिनद् ब्रह्मणः शिरः

yatra viśveśvaraḥ śaṃbhur acchinad brahmaṇaḥ śiraḥ

Line 885

यत्रोत्पन्ना महावेत्रा भूतानां दण्डतां ययुः

yatrotpannā mahāvetrā bhūtānāṃ daṇḍatāṃ yayuḥ

Line 886

उमया यत्र सहितः शंकरो नीललोहितः

umayā yatra sahitaḥ śaṃkaro nīlalohitaḥ

Line 887

ऋषिभिः प्रार्थितः पूर्वं ददौ यत्र नगः सुताम्

ṛṣibhiḥ prārthitaḥ pūrvaṃ dadau yatra nagaḥ sutām

Line 888

शंकराय जगद्धात्रे शिवाय पृथिवीपते

śaṃkarāya jagaddhātre śivāya pṛthivīpate

Line 889

यत्र लेभे हरिश् चक्रम् उपास्य बहुभिर् दिनैः

yatra lebhe hariś cakram upāsya bahubhir dinaiḥ

Line 890

पुष्करैः शतपत्रैश् च नेत्रेण च जगत्पतिम्

puṣkaraiḥ śatapatraiś ca netreṇa ca jagatpatim

Line 891

गुहां यत्र समाश्रित्य क्रीडन्ते सिद्धकिंनराः

guhāṃ yatra samāśritya krīḍante siddhakiṃnarāḥ

Line 892

प्रियाभिः सह मोदन्ते पिबन्ते मधु चोत्तमम्

priyābhiḥ saha modante pibante madhu cottamam

Line 893

यम् उद्धृत्य भुजैः सर्वैः पौलस्त्यो विरराम ह

yam uddhṛtya bhujaiḥ sarvaiḥ paulastyo virarāma ha

Line 894

तम् आरुह्य महाशैलं देवकीनन्दनो हरिः

tam āruhya mahāśailaṃ devakīnandano hariḥ

Line 895

मानसस्योत्तरं तीरं जगाम यदुनन्दनः

mānasasyottaraṃ tīraṃ jagāma yadunandanaḥ

Line 896

तपश् चर्तुं किल हरिर् विष्णुः सर्वेश्वरः शिवः

tapaś cartuṃ kila harir viṣṇuḥ sarveśvaraḥ śivaḥ

Line 897

जटी चीरी जगन्नाथो मानुषं वपुर् आस्थितः

jaṭī cīrī jagannātho mānuṣaṃ vapur āsthitaḥ

Line 898

तपसे धृतचित्तस् तु शुचौ भूमाव् उपाविशत्

tapase dhṛtacittas tu śucau bhūmāv upāviśat

Line 899

अवरुह्य ततो यानाद् गरुडाद् वेदसंमितात्

avaruhya tato yānād garuḍād vedasaṃmitāt

Line 900

द्वादशाब्दं तपश् चर्तुं मनो दध्रे जगत्पतिः

dvādaśābdaṃ tapaś cartuṃ mano dadhre jagatpatiḥ

Line 901

फाल्गुनेन तु मासेन समारेभे जनार्दनः

phālgunena tu māsena samārebhe janārdanaḥ

Line 902

शाकभक्षः कृतजपो वेदाध्ययनतत्परः

śākabhakṣaḥ kṛtajapo vedādhyayanatatparaḥ

Line 903

किम् उद्दिश्य जगन्नाथस् तपश् चरति मानदः

kim uddiśya jagannāthas tapaś carati mānadaḥ

Line 904

तन् न विद्मो यथाकामं दुर्ज्ञेयेश्वरचिन्तना

tan na vidmo yathākāmaṃ durjñeyeśvaracintanā

Line 905

तपस्यति तदा विष्णौ पर्वते भूतसेविते

tapasyati tadā viṣṇau parvate bhūtasevite

Line 906

गरुडस् तार्क्ष्यतनय इन्धनानि समाचिनोत्

garuḍas tārkṣyatanaya indhanāni samācinot

Line 907

होमार्थं वासुदेवस्य चरतस् तप उत्तमम्

homārthaṃ vāsudevasya caratas tapa uttamam

Line 908

चक्रराजो ऽथ पुष्पाणि संचिनोति तदा हरेः

cakrarājo 'tha puṣpāṇi saṃcinoti tadā hareḥ

Line 909

दिक्षु सर्वासु सर्वत्र ररक्ष जलजस् तदा

dikṣu sarvāsu sarvatra rarakṣa jalajas tadā

Line 910

खड्ग आहृत्य यत्नेन कुशान् सुबहुशस् तदा

khaḍga āhṛtya yatnena kuśān subahuśas tadā

Line 911

गदा कौमोदकी चैव परिचर्यां चकार ह

gadā kaumodakī caiva paricaryāṃ cakāra ha

Line 912

धनुःप्रवरम् अत्युग्रं शार्ङ्गं दानवभीषणम्

dhanuḥpravaram atyugraṃ śārṅgaṃ dānavabhīṣaṇam

Line 913

स्थितं हि पुरतस् तस्य यथेष्टं भृत्यवत् स्वयम्

sthitaṃ hi puratas tasya yatheṣṭaṃ bhṛtyavat svayam

Line 914

जुहोति भगवान् विष्णुर् एधोभिर् बहुभिः सदा

juhoti bhagavān viṣṇur edhobhir bahubhiḥ sadā

Line 915

आज्यादिभिस् तदा हव्यैर् अग्निं संपूज्य माधवः

ājyādibhis tadā havyair agniṃ saṃpūjya mādhavaḥ

Line 916

सप्तार्चिषः समाप्तिं च समस्तव्यस् ततः कृती

saptārciṣaḥ samāptiṃ ca samastavyas tataḥ kṛtī

Line 917

एकस्मिन्न् एकदा मासे भुञ्जानो नियतात्मवान्

ekasminn ekadā māse bhuñjāno niyatātmavān

Line 918

द्वितीये त्व् अथ पर्याये भुञ्जन्न् एकेन केनचित्

dvitīye tv atha paryāye bhuñjann ekena kenacit

Line 919

एकस्मिन् वत्सरे भुञ्जंस् तथैवैकेन केनचित्

ekasmin vatsare bhuñjaṃs tathaivaikena kenacit

Line 920

समाप्य वत्सरं सर्वम् एवम् एव जगत्पतिः

samāpya vatsaraṃ sarvam evam eva jagatpatiḥ

Line 921

द्वादशाब्दे तथा पूर्णे ऊनमासे जगत्पतिः

dvādaśābde tathā pūrṇe ūnamāse jagatpatiḥ

Line 922

जुह्वन्न् अग्निं समाध्यायन् पठन् मन्त्राञ् जनार्दनः

juhvann agniṃ samādhyāyan paṭhan mantrāñ janārdanaḥ

Line 923

आरण्यकं पठन् विष्णुः साक्षात् सर्वेश्वरो हरिः

āraṇyakaṃ paṭhan viṣṇuḥ sākṣāt sarveśvaro hariḥ

Line 924

आस्ते ध्यानपरस् तत्र पठन् प्रणवम् उत्तमम्

āste dhyānaparas tatra paṭhan praṇavam uttamam

Line 925

तत इन्द्रः स्वयं तत्र आरुह्य गजम् उत्तमम्

tata indraḥ svayaṃ tatra āruhya gajam uttamam

Line 926

द्रष्टुं सर्वेश्वरं विष्णुं तपस्यन्तं समाययौ

draṣṭuṃ sarveśvaraṃ viṣṇuṃ tapasyantaṃ samāyayau

Line 927

ततो यमस् तु भगवान् आरुह्य महिषं वरम्

tato yamas tu bhagavān āruhya mahiṣaṃ varam

Line 928

किं करैश् च स्वयं साक्षाद् आययौ नगम् उत्तमम्

kiṃ karaiś ca svayaṃ sākṣād āyayau nagam uttamam

Line 929

प्रचेता हंसम् आरुह्य वारुणैश् च समन्वितः

pracetā haṃsam āruhya vāruṇaiś ca samanvitaḥ

Line 930

श्वेतच्छत्रसमायुक्तः श्वेतव्यजनवीजितः

śvetacchatrasamāyuktaḥ śvetavyajanavījitaḥ

Line 931

ययौ कैलासशिखरं द्रष्टुं केशवम् अञ्जसा

yayau kailāsaśikharaṃ draṣṭuṃ keśavam añjasā

Line 932

अन्ये ऽपि च तथा देवा आदित्या वसवस् तथा

anye 'pi ca tathā devā ādityā vasavas tathā

Line 933

रुद्राश् चैव तथा राजन् द्रष्टुं केशवम् आययुः

rudrāś caiva tathā rājan draṣṭuṃ keśavam āyayuḥ

Line 934

सिद्धाश् च मुनयश् चैव गन्धर्वा यक्षकिंनराः

siddhāś ca munayaś caiva gandharvā yakṣakiṃnarāḥ

Line 935

सर्वाश् चाप्सरसो राजन् नृत्तगीतविशारदाः

sarvāś cāpsaraso rājan nṛttagītaviśāradāḥ

Line 936

ततो देवगणः सर्वः कैलासं समपद्यत

tato devagaṇaḥ sarvaḥ kailāsaṃ samapadyata

Line 937

पर्वतो नारदश् चैव तथान्ये मुनिसत्तमाः

parvato nāradaś caiva tathānye munisattamāḥ

Line 938

विस्मयस्थितलोलाक्षाः सर्वे देवगणास् तथा

vismayasthitalolākṣāḥ sarve devagaṇās tathā

Line 939

आश्चर्यं खलु पश्यध्वं न भूतं न भविष्यति

āścaryaṃ khalu paśyadhvaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati

Line 940

योगिध्येयः स्वयं कृष्णो यत् तप्यति गुरुः स्वयम्

yogidhyeyaḥ svayaṃ kṛṣṇo yat tapyati guruḥ svayam

Line 941

को न्व् अत्र समयो भूयाद् इति ते मेनिरे गणाः

ko nv atra samayo bhūyād iti te menire gaṇāḥ

Line 942

ततह् समाप्ते सकले जगत्पतेर् @

tatah samāpte sakale jagatpater @

Line 943

व्रते समूले सकलेश्वरः शिवः ।

vrate samūle sakaleśvaraḥ śivaḥ |

Line 944

द्रष्टुं हरिः लोकहितैषिणं प्रभुं @

draṣṭuṃ hariḥ lokahitaiṣiṇaṃ prabhuṃ @

Line 945

ययौ भवान्या सह भूतसंघैः ॥

yayau bhavānyā saha bhūtasaṃghaiḥ ||

Line 946

सार्धं कुबेरेण सगुह्यकेन @

sārdhaṃ kubereṇa saguhyakena @

Line 947

प्रियेण सख्या प्रभुर् ईश्वरः शिवः ।

priyeṇa sakhyā prabhur īśvaraḥ śivaḥ |

Line 948

स्वयं जटी भूतपिशाचसंवृतः @

svayaṃ jaṭī bhūtapiśācasaṃvṛtaḥ @

Line 949

शरी च खड्गी शशिशेखरः शिवः ॥

śarī ca khaḍgī śaśiśekharaḥ śivaḥ ||

Line 950

करेण बिभ्रत् सह दर्भकुण्डिकां @

kareṇa bibhrat saha darbhakuṇḍikāṃ @

Line 951

करेण साक्षाद् अपरेण दीपिकाम् ।

kareṇa sākṣād apareṇa dīpikām |

Line 952

अन्येन बिभ्रन् महतीं सडिण्डिमां @

anyena bibhran mahatīṃ saḍiṇḍimāṃ @

Line 953

शूलं च बिभ्रन्न् अपरेण बाहुना ॥

śūlaṃ ca bibhrann apareṇa bāhunā ||

Line 954

गुणान् सरुद्राक्षकृतान् समुद्वहञ् @

guṇān sarudrākṣakṛtān samudvahañ @

Line 955

जटाभिर् आपिङ्गलताम्रमूर्तिभिः ।

jaṭābhir āpiṅgalatāmramūrtibhiḥ |

Line 956

विराजमानः प्रभुर् इन्दुशेखरो @

virājamānaḥ prabhur induśekharo @

Line 957

वृषेण युक्तः सुसितेन शंकरः ॥

vṛṣeṇa yuktaḥ susitena śaṃkaraḥ ||

Line 958

उमास्तनद्वंद्वसमर्पिताननस् @

umāstanadvaṃdvasamarpitānanas @

Line 959

तया समाश्लिष्य निपीडिताधरः ।

tayā samāśliṣya nipīḍitādharaḥ |

Line 960

गङ्गाम्बुविक्षालितचन्द्रशेखरस् @

gaṅgāmbuvikṣālitacandraśekharas @

Line 961

तां चापि वीक्षन् बहुशस् तदा शिवः ॥

tāṃ cāpi vīkṣan bahuśas tadā śivaḥ ||

Line 962

भस्माङ्गरागैर् अनुलेपिताननो @

bhasmāṅgarāgair anulepitānano @

Line 963

महोरगैर् बद्धजटः सनातनः ।

mahoragair baddhajaṭaḥ sanātanaḥ |

Line 964

शिरःकपालैः परिशोभितस् तदा @

śiraḥkapālaiḥ pariśobhitas tadā @

Line 965

द्रष्टुं हरिं केशवम् अभ्ययाच् छिवः ॥

draṣṭuṃ hariṃ keśavam abhyayāc chivaḥ ||

Line 966

यम् आहुर् अग्र्यं पुरुषं महान्तं @

yam āhur agryaṃ puruṣaṃ mahāntaṃ @

Line 967

पुरातनं सांख्यनिबद्धदृष्टयः ।

purātanaṃ sāṃkhyanibaddhadṛṣṭayaḥ |

Line 968

यस्यापि देवस्य गुणान् समग्रांस् @

yasyāpi devasya guṇān samagrāṃs @

Line 969

तत्त्वांश् चतुर्विंशतिम् आहुर् एके ॥

tattvāṃś caturviṃśatim āhur eke ||

Line 970

यम् आहुर् एकं पुरुषं पुरातनं @

yam āhur ekaṃ puruṣaṃ purātanaṃ @

Line 971

कणादनामानम् अजं महेश्वरम् ।

kaṇādanāmānam ajaṃ maheśvaram |

Line 972

दक्षस्य जज्ञं विनिहत्य यो वै @

dakṣasya jajñaṃ vinihatya yo vai @

Line 973

विनाश्य देवांश् च पुरा पुरातनः ॥

vināśya devāṃś ca purā purātanaḥ ||

Line 974

यं विदुर् भूततत्त्वज्ञं भूतं भुतेशभावनम्

yaṃ vidur bhūtatattvajñaṃ bhūtaṃ bhuteśabhāvanam

Line 975

वामदेवं विरूपाक्षम् आहुस् तत्त्वविदो जनाः

vāmadevaṃ virūpākṣam āhus tattvavido janāḥ

Line 976

महादेवं सहस्राक्षं कालमुर्तिं चतुर्भुजम्

mahādevaṃ sahasrākṣaṃ kālamurtiṃ caturbhujam

Line 977

रुद्रं रोदननामानम् आहुर् विश्वेश्वरं शिवम्

rudraṃ rodananāmānam āhur viśveśvaraṃ śivam

Line 978

अप्रमेयम् अनाधारम् आहुर् माहेश्वरा जनाः

aprameyam anādhāram āhur māheśvarā janāḥ

Line 979

नग्नं नग्नपरीतं तु नागिनं नग्नवर्चसम्

nagnaṃ nagnaparītaṃ tu nāginaṃ nagnavarcasam

Line 980

आहुर् विश्वेश्वरं शान्तं शिवम् आदिं सनातनम्

āhur viśveśvaraṃ śāntaṃ śivam ādiṃ sanātanam

Line 981

तस्य मूर्तिर् इमाः सर्वा धराद्याः सकला नृप

tasya mūrtir imāḥ sarvā dharādyāḥ sakalā nṛpa

Line 982

भूमिर् आपो ऽनलो वायुः खं सूर्यश् च तथा शशी

bhūmir āpo 'nalo vāyuḥ khaṃ sūryaś ca tathā śaśī

Line 983

अग्निश् च यजमानश् च प्रकृतिश् चैवम् अष्टधा

agniś ca yajamānaś ca prakṛtiś caivam aṣṭadhā

Line 984

महादेवो महायोगी गिरीशो नीललोहितः

mahādevo mahāyogī girīśo nīlalohitaḥ

Line 985

आदिकर्ता महीभर्ता शूलपाणिर् उमापतिः

ādikartā mahībhartā śūlapāṇir umāpatiḥ

Line 986

द्रष्टुं विश्वेश्वरं विष्णुं भूतसंघैः समाययौ

draṣṭuṃ viśveśvaraṃ viṣṇuṃ bhūtasaṃghaiḥ samāyayau

Line 987

तस्याग्रे समपद्यन्त भूतसंघाः सहस्रशः

tasyāgre samapadyanta bhūtasaṃghāḥ sahasraśaḥ

Line 988

घण्टाकर्णो विरूपाक्षः कुण्डभानुः कुमुद्वहः

ghaṇṭākarṇo virūpākṣaḥ kuṇḍabhānuḥ kumudvahaḥ

Line 989

दीर्घलोमा दीर्घशिखो दीर्घबाहुर् निरञ्जनः

dīrghalomā dīrghaśikho dīrghabāhur nirañjanaḥ

Line 990

उरुवक्त्रः शतमुखः शतग्रीवः शतोदरः

uruvaktraḥ śatamukhaḥ śatagrīvaḥ śatodaraḥ

Line 991

कुण्डोदरो महाग्रीवः स्थूलजिह्वो द्विबाहुकः

kuṇḍodaro mahāgrīvaḥ sthūlajihvo dvibāhukaḥ

Line 992

पार्श्ववक्त्रः सिंहमुख उन्नतांसो महाहनुः

pārśvavaktraḥ siṃhamukha unnatāṃso mahāhanuḥ

Line 993

त्रिबाहुः पञ्चबाहुश् च व्याघ्रवक्त्रः सिताननः

tribāhuḥ pañcabāhuś ca vyāghravaktraḥ sitānanaḥ

Line 994

एते चान्ये च बहवो दीर्घास्या दीर्घलोचनाः

ete cānye ca bahavo dīrghāsyā dīrghalocanāḥ

Line 995

नृत्यन्तः प्रहसन्तश् च स्फोटयन्तः परस्परम्

nṛtyantaḥ prahasantaś ca sphoṭayantaḥ parasparam

Line 996

तथान्ये घोररूपाश् च तथान्ये विकृताननाः

tathānye ghorarūpāś ca tathānye vikṛtānanāḥ

Line 997

प्रेतभक्षाः प्रेतवहा मांसशोणितभोजनाः

pretabhakṣāḥ pretavahā māṃsaśoṇitabhojanāḥ

Line 998

शवानि सुबहून्य् आशु भक्षयन्तस् ततस् ततः

śavāni subahūny āśu bhakṣayantas tatas tataḥ

Line 999

पिबन्तो रुधिरं घोरं खण्डयन्तः शवं बहु

pibanto rudhiraṃ ghoraṃ khaṇḍayantaḥ śavaṃ bahu

Line 1000

कराला वितता दीर्घा धमनिस्नायुसंतताः

karālā vitatā dīrghā dhamanisnāyusaṃtatāḥ

Line 1001

नग्नाश् चैव सचीराश् च शूलाग्रप्रोतमानुषाः

nagnāś caiva sacīrāś ca śūlāgraprotamānuṣāḥ

Line 1002

शिरोमालावृताः केचिद् आन्त्रपाशावपाशिताः

śiromālāvṛtāḥ kecid āntrapāśāvapāśitāḥ

Line 1003

डिण्डिभैर् अट्टहासैश् च नादयन्तो वसुंधराम्

ḍiṇḍibhair aṭṭahāsaiś ca nādayanto vasuṃdharām

Line 1004

कपालिनो भैरवाश् च जटिला मुण्डिनस् तथा

kapālino bhairavāś ca jaṭilā muṇḍinas tathā

Line 1005

एवं बहुविधा घोराः पिशाचा विकृताननाः

evaṃ bahuvidhā ghorāḥ piśācā vikṛtānanāḥ

Line 1006

तथान्ये मुनिवीराश् च ध्यायन्तः परमेश्वरम्

tathānye munivīrāś ca dhyāyantaḥ parameśvaram

Line 1007

पठन्तो वेदशास्त्राणि साङ्गानि विविधानि च

paṭhanto vedaśāstrāṇi sāṅgāni vividhāni ca

Line 1008

कुण्डिकास्थकराः केचित् केचित् कपिशचीरिणः

kuṇḍikāsthakarāḥ kecit kecit kapiśacīriṇaḥ

Line 1009

केचित् कौपीनवसनाः केचित् कर्पटसंवृताः

kecit kaupīnavasanāḥ kecit karpaṭasaṃvṛtāḥ

Line 1010

स्तुवन्तः शंकरं भक्त्या स्तोत्रैर् माहेश्वरैस् तथ

stuvantaḥ śaṃkaraṃ bhaktyā stotrair māheśvarais tatha

Line 1011

एकत्र ते मुनिगणा अपरत्र गणास् तथा

ekatra te munigaṇā aparatra gaṇās tathā

Line 1012

अन्यत्र सिद्धगन्धर्वाः प्रियाभिः सह संगताः

anyatra siddhagandharvāḥ priyābhiḥ saha saṃgatāḥ

Line 1013

नृत्यन्ति नृत्यकुशला गायन्ति स्म च कन्यकाः

nṛtyanti nṛtyakuśalā gāyanti sma ca kanyakāḥ

Line 1014

विद्याधरास् तथान्यत्र स्तुवन्तः शंकरं शिवम्

vidyādharās tathānyatra stuvantaḥ śaṃkaraṃ śivam

Line 1015

ननृतुस् तस्य पुरतो गच्छन्तो ऽप्सरसां गणाः

nanṛtus tasya purato gacchanto 'psarasāṃ gaṇāḥ

Line 1016

एवम् एतैर् महाघोरैः पिशाचैर् भूतकिंनरैः

evam etair mahāghoraiḥ piśācair bhūtakiṃnaraiḥ

Line 1017

मुनिभिश् चाप्सरोभिश् च समं शर्वः समाययौ

munibhiś cāpsarobhiś ca samaṃ śarvaḥ samāyayau

Line 1018

यत्र विश्वेश्वरो विष्णुस् तपस् तेपे सुदारुणम्

yatra viśveśvaro viṣṇus tapas tepe sudāruṇam

Line 1019

यत्र ते लोकपालाश् च तिष्ठन्ति स्म दिदृक्षया

yatra te lokapālāś ca tiṣṭhanti sma didṛkṣayā

Line 1020

उमया लोकभाविन्या गङ्गया चन्द्रशेखरः

umayā lokabhāvinyā gaṅgayā candraśekharaḥ

Line 1021

स सर्वलोकप्रभवो हरिः शिवो @

sa sarvalokaprabhavo hariḥ śivo @

Line 1022

जटी च साक्षात् प्रणवात्मकः कृती ।

jaṭī ca sākṣāt praṇavātmakaḥ kṛtī |

Line 1023

द्रष्टुं हरिं विष्णुम् उदारविक्रमो @

draṣṭuṃ hariṃ viṣṇum udāravikramo @

Line 1024

ययौ यथेष्टं पिशिताशनैर् वृतः ॥

yayau yatheṣṭaṃ piśitāśanair vṛtaḥ ||

Line 1025

एवं बहुविधैर् भूतैः पिशाचैर् उरगैः सह

evaṃ bahuvidhair bhūtaiḥ piśācair uragaiḥ saha

Line 1026

आगत्य भगवान् रुद्रः शंकरो वृषवाहनः

āgatya bhagavān rudraḥ śaṃkaro vṛṣavāhanaḥ

Line 1027

ददर्श विष्णुं देवेशं तपन्तं तप उत्तमम्

dadarśa viṣṇuṃ deveśaṃ tapantaṃ tapa uttamam

Line 1028

जुह्वानम् अग्निं विधिवद् धव्यैर् मेध्यैर् जगत्पतिम्

juhvānam agniṃ vidhivad dhavyair medhyair jagatpatim

Line 1029

गरुडाहृतकाष्ठं तु जटिलं चीरवाससम्

garuḍāhṛtakāṣṭhaṃ tu jaṭilaṃ cīravāsasam

Line 1030

चक्रेणानीतकुसुमं खड्गानीतकुशं तथा

cakreṇānītakusumaṃ khaḍgānītakuśaṃ tathā

Line 1031

गदाकृतसमाचारं देवदेवं जनार्दनम्

gadākṛtasamācāraṃ devadevaṃ janārdanam

Line 1032

इन्द्राद्यैर् देवसंघैश् च वृतं मुनिगणैः सह

indrādyair devasaṃghaiś ca vṛtaṃ munigaṇaiḥ saha

Line 1033

अचिन्त्यं सर्वभूतानां ध्यायन्तं किम् अपि प्रभुम्

acintyaṃ sarvabhūtānāṃ dhyāyantaṃ kim api prabhum

Line 1034

अवरुह्य वृषाच् छर्वो भगवान् भूतभावनः

avaruhya vṛṣāc charvo bhagavān bhūtabhāvanaḥ

Line 1035

ततः प्रीतः प्रसन्नात्मा ललाटाक्ष उमापतिः

tataḥ prītaḥ prasannātmā lalāṭākṣa umāpatiḥ

Line 1036

ततो भूतपिशाचाश् च राक्षसा गुह्यकास् तथा

tato bhūtapiśācāś ca rākṣasā guhyakās tathā

Line 1037

मुनयो विप्रवर्याश् च जयशब्दं प्रचक्रिरे

munayo vipravaryāś ca jayaśabdaṃ pracakrire

Line 1038

जय देव जगन्नाथ जय रुद्र जनार्दन

jaya deva jagannātha jaya rudra janārdana

Line 1039

जय विष्णो हृषीकेश नारायण परायण

jaya viṣṇo hṛṣīkeśa nārāyaṇa parāyaṇa

Line 1040

जय रुद्र पुराणात्मञ् जय देव हरेश्वर

jaya rudra purāṇātmañ jaya deva hareśvara

Line 1041

आदिदेव जगन्नाथ जय शंकर भावन

ādideva jagannātha jaya śaṃkara bhāvana

Line 1042

जय कौस्तुभदीप्ताङ्ग जय भस्मविराजित

jaya kaustubhadīptāṅga jaya bhasmavirājita

Line 1043

जय चक्रगदापाणे जय शूलिंस् त्रिलोचन

jaya cakragadāpāṇe jaya śūliṃs trilocana

Line 1044

जय मौक्तिकदीप्ताङ्ग जय नागविभूषण

jaya mauktikadīptāṅga jaya nāgavibhūṣaṇa

Line 1045

इति ते मुनयः सर्वे प्रणामं चक्रिरे हरिम्

iti te munayaḥ sarve praṇāmaṃ cakrire harim

Line 1046

तत उत्थाय भगवान् दृष्ट्वा देवम् अवस्थितम्

tata utthāya bhagavān dṛṣṭvā devam avasthitam

Line 1047

वृषध्वजं विरूपाक्षं शंकरं नीललोहितम्

vṛṣadhvajaṃ virūpākṣaṃ śaṃkaraṃ nīlalohitam

Line 1048

ततो हृष्टमना विश्णुस् तुष्टाव हरम् ईश्वरम्

tato hṛṣṭamanā viśṇus tuṣṭāva haram īśvaram

Line 1049

नमस् ते शितिकण्ठाय नीलग्रीवाय वेधसे

namas te śitikaṇṭhāya nīlagrīvāya vedhase

Line 1050

नमस् ते अस्तु शोचिषे नमस् ते उपवासिने

namas te astu śociṣe namas te upavāsine

Line 1051

नमस् ते अस्तु मीढुषे नम्स् ते गदिने हर

namas te astu mīḍhuṣe nams te gadine hara

Line 1052

नमस् ते विश्वमूर्तये वृषाय वृषरूपिणे

namas te viśvamūrtaye vṛṣāya vṛṣarūpiṇe

Line 1053

अमूर्ताय च देवाय नमस् ते ऽस्तु पिनाकिने

amūrtāya ca devāya namas te 'stu pinākine

Line 1054

नामः कुब्जाय कूपाय शिवाय शिवरूपिणे

nāmaḥ kubjāya kūpāya śivāya śivarūpiṇe

Line 1055

नमस् तुण्डाय तुष्टाय नमस् तुटितुटाय च

namas tuṇḍāya tuṣṭāya namas tuṭituṭāya ca

Line 1056

नमः शिवाय शान्ताय गिरिशाय च ते नमः

namaḥ śivāya śāntāya giriśāya ca te namaḥ

Line 1057

नमो हराय हिप्राय नमो हरिहराय च

namo harāya hiprāya namo hariharāya ca

Line 1058

नमो ऽघोराय घोराय घोरघोरप्रियाय च

namo 'ghorāya ghorāya ghoraghorapriyāya ca

Line 1059

नमो ऽघण्टाय घण्टाय नमो घटिघटाय च

namo 'ghaṇṭāya ghaṇṭāya namo ghaṭighaṭāya ca

Line 1060

नमः शर्वाय शान्ताय भूताधिपतये नमः

namaḥ śarvāya śāntāya bhūtādhipataye namaḥ

Line 1061

नमो नमो विरूपाय पुराय पुरहारिणे

namo namo virūpāya purāya purahāriṇe

Line 1062

नम आद्याय बीजाय शुचये भस्मरूपिणे

nama ādyāya bījāya śucaye bhasmarūpiṇe

Line 1063

नमः पिनाकहस्ताय नमः शूलासिधारिणे

namaḥ pinākahastāya namaḥ śūlāsidhāriṇe

Line 1064

नमस् ते खट्वहस्ताय नमस् ते कृत्तिवाससे

namas te khaṭvahastāya namas te kṛttivāsase

Line 1065

नमस् ते वामदेवाय नम आकाशमूर्तये

namas te vāmadevāya nama ākāśamūrtaye

Line 1066

हराय हरिरूपाय नमस् ते तिग्मतेजसे

harāya harirūpāya namas te tigmatejase

Line 1067

भक्तप्रियाय भक्ताय भक्तानां वरदायिने

bhaktapriyāya bhaktāya bhaktānāṃ varadāyine

Line 1068

नमो ऽभ्रमूर्तये देव जलमूर्तिधराय च

namo 'bhramūrtaye deva jalamūrtidharāya ca

Line 1069

नमश् चन्द्राय देवाय सूर्याय च नमो नमः

namaś candrāya devāya sūryāya ca namo namaḥ

Line 1070

नमः प्रधानदेवाय भूतानां पतये नमः

namaḥ pradhānadevāya bhūtānāṃ pataye namaḥ

Line 1071

नमः करालमुण्डाय विकृताय कपर्दिने

namaḥ karālamuṇḍāya vikṛtāya kapardine

Line 1072

अजाय च नमस् तुभ्यं भूतभावन भावन

ajāya ca namas tubhyaṃ bhūtabhāvana bhāvana

Line 1073

नमो ऽस्तु हरिकेशाय पिङ्गलाय नमो नमः

namo 'stu harikeśāya piṅgalāya namo namaḥ

Line 1074

नमस् ते ऽभीशुहस्ताय भीरुभीरुहराय च

namas te 'bhīśuhastāya bhīrubhīruharāya ca

Line 1075

हराय भीतिरूपाय घोराणां भीतिदायिने

harāya bhītirūpāya ghorāṇāṃ bhītidāyine

Line 1076

नमो दक्षमखघ्नाय भगनेत्रापहारिणे

namo dakṣamakhaghnāya bhaganetrāpahāriṇe

Line 1077

उमापते नमस् तुभ्यं कैलासनिलयाय च

umāpate namas tubhyaṃ kailāsanilayāya ca

Line 1078

आदिदेवाय देवाय भवाय भवरूपिणे

ādidevāya devāya bhavāya bhavarūpiṇe

Line 1079

नमः कपालहस्ताय नमो ऽजमथनाय च

namaḥ kapālahastāya namo 'jamathanāya ca

Line 1080

त्र्यम्बकाय नमस् तुभ्यं त्र्यक्षाय च शिवाय च

tryambakāya namas tubhyaṃ tryakṣāya ca śivāya ca

Line 1081

वरदाय वरेण्याय नमस् ते चन्द्रशेखर

varadāya vareṇyāya namas te candraśekhara

Line 1082

नम इध्माय हविषे ध्रुवाय च कुशाय च

nama idhmāya haviṣe dhruvāya ca kuśāya ca

Line 1083

नमस् ते शतुद्युम्नाय नागपाशप्रियाय च

namas te śatudyumnāya nāgapāśapriyāya ca

Line 1084

विरूपाय सुरूपाय भद्रपानप्रियाय च

virūpāya surūpāya bhadrapānapriyāya ca

Line 1085

श्मशानरतये नित्यं जयशब्दप्रियाय च

śmaśānarataye nityaṃ jayaśabdapriyāya ca

Line 1086

खरप्रियाय खर्वाय खराय खररूपिणे

kharapriyāya kharvāya kharāya khararūpiṇe

Line 1087

भद्रप्रियाय भद्राय भद्ररूपधराय च

bhadrapriyāya bhadrāya bhadrarūpadharāya ca

Line 1088

विरूपाय सुरूपाय महाघोराय ते नमः

virūpāya surūpāya mahāghorāya te namaḥ

Line 1089

घण्टाय घण्टनादाय घण्टभूषणभूषिणे

ghaṇṭāya ghaṇṭanādāya ghaṇṭabhūṣaṇabhūṣiṇe

Line 1090

तीव्राय तीव्ररूपाय तीव्ररूपप्रियाय च

tīvrāya tīvrarūpāya tīvrarūpapriyāya ca

Line 1091

नग्नाय नग्नरूपाय नग्नरूपप्रियाय च

nagnāya nagnarūpāya nagnarūpapriyāya ca

Line 1092

भूतावास नमस् तुभ्यं सर्वावास नमो नमः

bhūtāvāsa namas tubhyaṃ sarvāvāsa namo namaḥ

Line 1093

नमः सर्वात्मने तुभ्यं नमस् ते भूतिदायिने

namaḥ sarvātmane tubhyaṃ namas te bhūtidāyine

Line 1094

नम्स् ते वामदेवाय महादेवाय ते नमः

nams te vāmadevāya mahādevāya te namaḥ

Line 1095

का नु वाक्स्तुतिरूपा ते को नु स्तोतुं प्रशक्नुयात्

kā nu vākstutirūpā te ko nu stotuṃ praśaknuyāt

Line 1096

कस्य वा स्फुरते जिह्वा स्तुतौ स्तुतिमतां वर

kasya vā sphurate jihvā stutau stutimatāṃ vara

Line 1097

क्षमस्व भगवन् देव भक्तो ऽहं ध्याहि मां हर

kṣamasva bhagavan deva bhakto 'haṃ dhyāhi māṃ hara

Line 1098

सर्वात्मन् सर्वभूतेश ध्याहि मां सततं हर

sarvātman sarvabhūteśa dhyāhi māṃ satataṃ hara

Line 1099

रक्ष देव जगन्नाथ लोकान् सर्वात्मना हर

rakṣa deva jagannātha lokān sarvātmanā hara

Line 1100

ध्याहि भक्तान् सदा देव भक्तप्रिय सदा हर

dhyāhi bhaktān sadā deva bhaktapriya sadā hara

Line 1101

ततो वृषध्वजो देवः शूली साक्षाद् उमापतिः

tato vṛṣadhvajo devaḥ śūlī sākṣād umāpatiḥ

Line 1102

करं करेण संस्पृश्य विष्णोश् चक्रधरस्य ह

karaṃ kareṇa saṃspṛśya viṣṇoś cakradharasya ha

Line 1103

प्रोवाच भगवान् रुद्रः केशवं गरुडध्वजम्

provāca bhagavān rudraḥ keśavaṃ garuḍadhvajam

Line 1104

शृण्वतां सर्वदेवानां मुनीनां भावितात्मनाम्

śṛṇvatāṃ sarvadevānāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām

Line 1105

किम् इदं देवदेवेश चक्रपाणे जनार्दन

kim idaṃ devadeveśa cakrapāṇe janārdana

Line 1106

तपश्चर्या किम् अर्थं ते प्रार्थना तव का विभो

tapaścaryā kim arthaṃ te prārthanā tava kā vibho

Line 1107

स्वयं विष्णुर् भवान् नित्यस् तपस् त्वं तपसां हरे

svayaṃ viṣṇur bhavān nityas tapas tvaṃ tapasāṃ hare

Line 1108

पुत्रार्थं यदि ते देव तपश्चर्या जनार्दन

putrārthaṃ yadi te deva tapaścaryā janārdana

Line 1109

पुत्रो दत्तो मया देव पूर्वम् एव जगत्पते

putro datto mayā deva pūrvam eva jagatpate

Line 1110

शृणु तत्रापि भगवन् कारणं कारणात्मक

śṛṇu tatrāpi bhagavan kāraṇaṃ kāraṇātmaka

Line 1111

तपश् चर्तुं प्रवृत्तो ऽहम् कुतश्चित् कारणाद् धरे

tapaś cartuṃ pravṛtto 'ham kutaścit kāraṇād dhare

Line 1112

वर्षायुतं महाघोरम् पुरा कृतयुगे तदा

varṣāyutaṃ mahāghoram purā kṛtayuge tadā

Line 1113

भवानी तत्र मे देव परिचर्तुं तदाभवत्

bhavānī tatra me deva paricartuṃ tadābhavat

Line 1114

पित्रा नियुक्ता देवेश उमैषा वरवर्णिनी

pitrā niyuktā deveśa umaiṣā varavarṇinī

Line 1115

भीत इन्द्रस् तदा देव मारं मां प्रैषयत् तदा

bhīta indras tadā deva māraṃ māṃ praiṣayat tadā

Line 1116

मधुना सह संयुक्तो मारो माम् आगतस् तदा

madhunā saha saṃyukto māro mām āgatas tadā

Line 1117

लक्ष्यं माम् अकरोत् तत्र बाणस्य प्रेषितस्य ह

lakṣyaṃ mām akarot tatra bāṇasya preṣitasya ha

Line 1118

एषा मां सेवते तत्र दानात् पुष्पादिना हरे

eṣā māṃ sevate tatra dānāt puṣpādinā hare

Line 1119

ततः क्रुद्धो ऽहम् अभवं दृष्ट्वा मारं तथाविधम्

tataḥ kruddho 'ham abhavaṃ dṛṣṭvā māraṃ tathāvidham

Line 1120

क्रुध्यतो मम देवेश नेत्राद् अग्निः पपात ह

krudhyato mama deveśa netrād agniḥ papāta ha

Line 1121

सो ऽयम् अग्निस् तदा मारं भस्मसात् कृतवांस् तदा

so 'yam agnis tadā māraṃ bhasmasāt kṛtavāṃs tadā

Line 1122

अचिन्तयं तदा विष्णो शक्रस्यैतच् चिकीर्षितम्

acintayaṃ tadā viṣṇo śakrasyaitac cikīrṣitam

Line 1123

ततःप्रभृति देवेश दया तं प्रति वर्तते

tataḥprabhṛti deveśa dayā taṃ prati vartate

Line 1124

ब्रह्मणा च नियुक्तो ऽस्मि प्रीतस् तत्र जनार्दन

brahmaṇā ca niyukto 'smi prītas tatra janārdana

Line 1125

नियुक्तः पुत्ररूपेण स ते देव जगत्पते

niyuktaḥ putrarūpeṇa sa te deva jagatpate

Line 1126

ज्येष्ठस् तव सुतो देव प्रद्युम्नेत्य् अभिविश्रुतः

jyeṣṭhas tava suto deva pradyumnety abhiviśrutaḥ

Line 1127

स्मरं तं विद्धि देवेश नात्र कार्या विचारणा

smaraṃ taṃ viddhi deveśa nātra kāryā vicāraṇā

Line 1128

इत्य् उक्त्वा पुनर् आहेदं याथात्म्यं दर्शयन्न् इव

ity uktvā punar āhedaṃ yāthātmyaṃ darśayann iva

Line 1129

मुनीनां श्रोतुकामानां याथात्म्यं तत्र सत्तम

munīnāṃ śrotukāmānāṃ yāthātmyaṃ tatra sattama

Line 1130

अञ्जलिं संपुटं कृत्वा विष्णुम् उद्दिश्य शंकरः

añjaliṃ saṃpuṭaṃ kṛtvā viṣṇum uddiśya śaṃkaraḥ

Line 1131

उमया सार्धम् ईशानो याथात्म्यं वक्तुम् ऐहत

umayā sārdham īśāno yāthātmyaṃ vaktum aihata

Line 1132

हरे कुर्वति तत्रैवम् अञ्जलिं कुरुसत्तम

hare kurvati tatraivam añjaliṃ kurusattama

Line 1133

मुनयो देवगन्धर्वाः सिद्धाश् च सहकिंनराः

munayo devagandharvāḥ siddhāś ca sahakiṃnarāḥ

Line 1134

अञ्जलिं चक्रिरे विष्णौ देवदेवेश्वरे हरौ

añjaliṃ cakrire viṣṇau devadeveśvare harau

Line 1135

यत् तत् कारणम् आहुस् तत् सांख्याः प्रकृतिसंज्ञितम्

yat tat kāraṇam āhus tat sāṃkhyāḥ prakṛtisaṃjñitam

Line 1136

त्रिधाभूतं जगद्योनिं प्रधानं कारणात्मकम्

tridhābhūtaṃ jagadyoniṃ pradhānaṃ kāraṇātmakam

Line 1137

सत्त्वं रजस् तमो विष्णो जगदण्डं जनार्दन

sattvaṃ rajas tamo viṣṇo jagadaṇḍaṃ janārdana

Line 1138

तस्य कारणम् आहुस् त्वां सांख्यास् तत्त्वविदो हरे

tasya kāraṇam āhus tvāṃ sāṃkhyās tattvavido hare

Line 1139

तद्रूपेण भवान् विष्णो परिणम्याधितिष्ठति

tadrūpeṇa bhavān viṣṇo pariṇamyādhitiṣṭhati

Line 1140

ततो महान् समुत्पन्नः प्रकृतिर् यस्य कारणम्

tato mahān samutpannaḥ prakṛtir yasya kāraṇam

Line 1141

तस्मात् तु महतो घोराद् अहंकारो महान् अभूत्

tasmāt tu mahato ghorād ahaṃkāro mahān abhūt

Line 1142

स त्वम् आदौ जगन्नाथ परिणामस् तथा हि सः

sa tvam ādau jagannātha pariṇāmas tathā hi saḥ

Line 1143

अहंकारात् प्रभो देव कारणानि महान्ति च

ahaṃkārāt prabho deva kāraṇāni mahānti ca

Line 1144

तन्मात्राणि तथा पञ्च भूतानि प्रभवन्त्य् उत

tanmātrāṇi tathā pañca bhūtāni prabhavanty uta

Line 1145

तानि त्वाम् आहुर् ईशानं भूतानीति जगत्पते

tāni tvām āhur īśānaṃ bhūtānīti jagatpate

Line 1146

पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिश् च पञ्चमम्

pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam

Line 1147

चक्षुर् घ्राणं तथा स्पर्षो रसना श्रोत्रम् एव च

cakṣur ghrāṇaṃ tathā sparṣo rasanā śrotram eva ca

Line 1148

मनः षष्ठं तथा देव प्रेरकं तत्र तत्र ह

manaḥ ṣaṣṭhaṃ tathā deva prerakaṃ tatra tatra ha

Line 1149

कर्मेन्द्रियाणि चाप्य् आहुः पादादीनि जनार्दन

karmendriyāṇi cāpy āhuḥ pādādīni janārdana

Line 1150

त्वम् एव तानि सर्वाणि करोषि नियतात्मवान्

tvam eva tāni sarvāṇi karoṣi niyatātmavān

Line 1151

स्वेषु स्वेषु जगन्नाथ विषयेषु तथा हरे

sveṣu sveṣu jagannātha viṣayeṣu tathā hare

Line 1152

निवेशयसि देवेश योग्याम् इन्द्रियपद्धतिम्

niveśayasi deveśa yogyām indriyapaddhatim

Line 1153

यदा त्वं रजसा युक्तस् तदा भूतानि सृष्टवान्

yadā tvaṃ rajasā yuktas tadā bhūtāni sṛṣṭavān

Line 1154

यदा च सत्त्वयुक्तो ऽसि तदा पाता जगत्त्रयम्

yadā ca sattvayukto 'si tadā pātā jagattrayam

Line 1155

यदा ते तम उत्कृष्टं तदा संहरसे जगत्

yadā te tama utkṛṣṭaṃ tadā saṃharase jagat

Line 1156

त्रिभिर् एव गुणैर् युक्तः सृष्टिरक्षाविनाशने

tribhir eva guṇair yuktaḥ sṛṣṭirakṣāvināśane

Line 1157

वर्तसे विविधां भूतिम् आदाय नियतात्मवान्

vartase vividhāṃ bhūtim ādāya niyatātmavān

Line 1158

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु नियोजयसि माधव

indriyāṇīndriyārtheṣu niyojayasi mādhava

Line 1159

प्राणिनाम् उपभोगार्थम् अन्तः स्थित्वा जगद्गुरो

prāṇinām upabhogārtham antaḥ sthitvā jagadguro

Line 1160

तस्मात् सर्वत्र भूतेषु वर्तसे सर्वगो भवान्

tasmāt sarvatra bhūteṣu vartase sarvago bhavān

Line 1161

ब्रह्मा त्वं सृष्टिकाले तु स्थितौ विष्णुर् असि प्रभो

brahmā tvaṃ sṛṣṭikāle tu sthitau viṣṇur asi prabho

Line 1162

संहारे रुद्रनामासि त्रिधामा त्वम् इति प्रभो

saṃhāre rudranāmāsi tridhāmā tvam iti prabho

Line 1163

भूमिर् आपो ऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिर् एव च

bhūmir āpo 'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhir eva ca

Line 1164

एताः प्रकृतयो देव भिन्नाः सर्वत्र ते हरे

etāḥ prakṛtayo deva bhinnāḥ sarvatra te hare

Line 1165

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्

sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt

Line 1166

सहस्रोदरसाहस्री सहस्रात्मा दिवस्पतिः

sahasrodarasāhasrī sahasrātmā divaspatiḥ

Line 1167

भूमिं सर्वाम् इमां प्राप्य सप्तद्वीपां ससागराम्

bhūmiṃ sarvām imāṃ prāpya saptadvīpāṃ sasāgarām

Line 1168

अणुः सर्वत्रगो भूत्वा अत्यतिष्ठद् दशाङ्गुलम्

aṇuḥ sarvatrago bhūtvā atyatiṣṭhad daśāṅgulam

Line 1169

त्वम् एवेदं जगत् सर्वं यद् भूतं यद् भविष्यति

tvam evedaṃ jagat sarvaṃ yad bhūtaṃ yad bhaviṣyati

Line 1170

त्वत्तो विराट् प्रादुर् अभूत् सम्राट् चैव जनार्दन

tvatto virāṭ prādur abhūt samrāṭ caiva janārdana

Line 1171

तव वक्त्राज् जगन्नाथ ब्राह्मणो लोकरक्षकः

tava vaktrāj jagannātha brāhmaṇo lokarakṣakaḥ

Line 1172

प्रादुर् आसीत् पुराणात्मन् षट्कर्मनिरतः सदा

prādur āsīt purāṇātman ṣaṭkarmanirataḥ sadā

Line 1173

राजन्यस् तु तथा बाह्वोर् आसीत् संरक्षणे रतः

rājanyas tu tathā bāhvor āsīt saṃrakṣaṇe rataḥ

Line 1174

ऊर्वोर् वैश्यस् तथा विष्णो पादाच् छूद्र उदाहृतः

ūrvor vaiśyas tathā viṣṇo pādāc chūdra udāhṛtaḥ

Line 1175

एवं वर्णा जगन्नाथ तव देहात् सनातनात्

evaṃ varṇā jagannātha tava dehāt sanātanāt

Line 1176

मनसस् तव देवेश चन्द्रमाः समपद्यत

manasas tava deveśa candramāḥ samapadyata

Line 1177

सुखकृत् सर्वभूतानां शीतांशुर् अमृतप्रभः

sukhakṛt sarvabhūtānāṃ śītāṃśur amṛtaprabhaḥ

Line 1178

अक्ष्णोः सूर्यः समुत्पन्नः सर्वप्राणिविलोचनः

akṣṇoḥ sūryaḥ samutpannaḥ sarvaprāṇivilocanaḥ

Line 1179

यस्य भासा जगत् सर्वं भासते भानुमानसौ

yasya bhāsā jagat sarvaṃ bhāsate bhānumānasau

Line 1180

मुखाद् इन्द्रश् चाग्निश् च प्राणाद् वायुर् अजायत

mukhād indraś cāgniś ca prāṇād vāyur ajāyata

Line 1181

नाभेर् अन्तरिक्षम् उत्पन्नं तव देव जनार्दन

nābher antarikṣam utpannaṃ tava deva janārdana

Line 1182

द्यौर् आसीत् तु महाघोरा शिरसस् तव गोपते

dyaur āsīt tu mahāghorā śirasas tava gopate

Line 1183

पद्भ्यां भूमिः समुत्पन्ना दिशः श्रोत्राज् जगत्पते

padbhyāṃ bhūmiḥ samutpannā diśaḥ śrotrāj jagatpate

Line 1184

एवं सृष्ट्वा जगत् सर्वं व्याप्य सर्वं व्यवस्थितः

evaṃ sṛṣṭvā jagat sarvaṃ vyāpya sarvaṃ vyavasthitaḥ

Line 1185

व्याप्य सर्वान् इमांल् लोकान् स्थितः सर्वत्र केशव

vyāpya sarvān imāṃl lokān sthitaḥ sarvatra keśava

Line 1186

ततश् च विष्णुनामासि धातोर् व्याप्तेश् च दर्शनात्

tataś ca viṣṇunāmāsi dhātor vyāpteś ca darśanāt

Line 1187

नारा आपः समाख्यातास् तासाम् अयनम् आदितः

nārā āpaḥ samākhyātās tāsām ayanam āditaḥ

Line 1188

यतस् त्वं भूतभव्येश तन् नारायणशब्दितः

yatas tvaṃ bhūtabhavyeśa tan nārāyaṇaśabditaḥ

Line 1189

वसनाद् देवनाद् देव वासुदेवेति शब्दितः

vasanād devanād deva vāsudeveti śabditaḥ

Line 1190

हरसि प्राणिनो देव ततो हरिर् इति स्मृतः

harasi prāṇino deva tato harir iti smṛtaḥ

Line 1191

शं करोषि सदा देव ततः शंकरनामवान्

śaṃ karoṣi sadā deva tataḥ śaṃkaranāmavān

Line 1192

बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच् च तस्माद् ब्रह्मेति शब्दितः

bṛhattvād bṛṃhaṇatvāc ca tasmād brahmeti śabditaḥ

Line 1193

मधुर् इन्द्रियनामेति ततो मधुनिषूदनः

madhur indriyanāmeti tato madhuniṣūdanaḥ

Line 1194

हृषीकाणीन्द्रियाण्य् आहुस् तेषाम् ईशो यतो भवान्

hṛṣīkāṇīndriyāṇy āhus teṣām īśo yato bhavān

Line 1195

हृषीकेशस् ततो विष्णो ख्यातो वेदेषु पठ्यते

hṛṣīkeśas tato viṣṇo khyāto vedeṣu paṭhyate

Line 1196

को ब्रह्मेति समाख्यात ईशो ऽहं सर्वदेहिषु

ko brahmeti samākhyāta īśo 'haṃ sarvadehiṣu

Line 1197

आवां तवाङ्गे संभूतौ ततः केशवनामवान्

āvāṃ tavāṅge saṃbhūtau tataḥ keśavanāmavān

Line 1198

मा विद्या च हरे प्रोक्ता तस्या ईशो यतो भवान्

mā vidyā ca hare proktā tasyā īśo yato bhavān

Line 1199

तस्मान् माधवनामासि धवः स्वामीति शब्दितः

tasmān mādhavanāmāsi dhavaḥ svāmīti śabditaḥ

Line 1200

गौर् एषा तु यतो वाणी तां च वेद यतो भवान्

gaur eṣā tu yato vāṇī tāṃ ca veda yato bhavān

Line 1201

गोविन्दस् तु ततो देव मुनिभिः कथ्यते भवान्

govindas tu tato deva munibhiḥ kathyate bhavān

Line 1202

त्रिर् इत्य् एव त्रयो वेदाः कीर्तिता मुनिसत्तमैः

trir ity eva trayo vedāḥ kīrtitā munisattamaiḥ

Line 1203

क्रमते तांस् तथा सर्वांस् त्रिविक्रम इति स्मृतः

kramate tāṃs tathā sarvāṃs trivikrama iti smṛtaḥ

Line 1204

अणुर् वामननामासि यतस्वं वामनाख्यया

aṇur vāmananāmāsi yatasvaṃ vāmanākhyayā

Line 1205

मननान् मुनिर् एवासि यमनाद् यतिर् उच्यसे

mananān munir evāsi yamanād yatir ucyase

Line 1206

अपश् चरसि यस्मात् त्वं तपस्वीति च शब्दितः

apaś carasi yasmāt tvaṃ tapasvīti ca śabditaḥ

Line 1207

वसन्ति त्वयि भूतानि भूतावासस् ततो हरे

vasanti tvayi bhūtāni bhūtāvāsas tato hare

Line 1208

ईशस् त्वं सर्वभूतानाम् ईश्वरो ऽसि ततो हरे

īśas tvaṃ sarvabhūtānām īśvaro 'si tato hare

Line 1209

प्रणवः सर्ववेदानां गायत्री छन्दसां प्रभो

praṇavaḥ sarvavedānāṃ gāyatrī chandasāṃ prabho

Line 1210

अक्षराणाम् अकारस् त्वं स्फोटस् त्वं वर्णसंश्रयः

akṣarāṇām akāras tvaṃ sphoṭas tvaṃ varṇasaṃśrayaḥ

Line 1211

रुद्राणाम् अहम् एवास्मि वसूनां पावको भवान्

rudrāṇām aham evāsmi vasūnāṃ pāvako bhavān

Line 1212

आदित्यानां भवान् विष्णुर् इन्द्रो देवेश्वरो भवान्

ādityānāṃ bhavān viṣṇur indro deveśvaro bhavān

Line 1213

अश्वत्थो वृक्षजातीनां ब्रह्मा लोकगुरुर् भवान्

aśvattho vṛkṣajātīnāṃ brahmā lokagurur bhavān

Line 1214

मेरुस् त्वं पर्वतेन्द्राणां देवर्षीणां च नारदः

merus tvaṃ parvatendrāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ

Line 1215

दानवानां भवान् दैत्यः प्रह्रादो भक्तवत्सल

dānavānāṃ bhavān daityaḥ prahrādo bhaktavatsala

Line 1216

सर्पाणाम् एव सर्वेषां भवान् वासुकिसंज्ञकः

sarpāṇām eva sarveṣāṃ bhavān vāsukisaṃjñakaḥ

Line 1217

गुह्यकानां च सर्वेषां भवान् धनद एव च

guhyakānāṃ ca sarveṣāṃ bhavān dhanada eva ca

Line 1218

वरुणो यादसां राजा गङ्गा त्रिपथगा भवान्

varuṇo yādasāṃ rājā gaṅgā tripathagā bhavān

Line 1219

आदिस् त्वं सर्वभूतानां मध्यम् अन्तस् तथा भवान्

ādis tvaṃ sarvabhūtānāṃ madhyam antas tathā bhavān

Line 1220

त्वत्तः समभवद् विश्वं त्वयि सर्वं प्रलीयते

tvattaḥ samabhavad viśvaṃ tvayi sarvaṃ pralīyate

Line 1221

अहं त्वं सर्वगो देव त्वम् एवाहं जनार्दन

ahaṃ tvaṃ sarvago deva tvam evāhaṃ janārdana

Line 1222

आवयोर् अन्तरं नास्ति शब्दैर् अर्थैर् जगत्पते

āvayor antaraṃ nāsti śabdair arthair jagatpate

Line 1223

नामानि तव गोविन्द यानि लोके महान्ति च

nāmāni tava govinda yāni loke mahānti ca

Line 1224

तान्य् एव मम नामानि नात्र कार्या विचारणा

tāny eva mama nāmāni nātra kāryā vicāraṇā

Line 1225

त्वदुपासा जगन्नाथ सैवास्तु मम गोपते

tvadupāsā jagannātha saivāstu mama gopate

Line 1226

यश् च त्वां द्वेष्टि देवेश स मां द्वेष्टि न संशयः

yaś ca tvāṃ dveṣṭi deveśa sa māṃ dveṣṭi na saṃśayaḥ

Line 1227

त्वद्विस्तारो यतो देव अहं भूतपतिस् ततः

tvadvistāro yato deva ahaṃ bhūtapatis tataḥ

Line 1228

न तद् अस्ति विना देव यत् ते विरहितं हरे

na tad asti vinā deva yat te virahitaṃ hare

Line 1229

यद् आसीद् वर्तते यच् च यच् च भावि जगत्पते

yad āsīd vartate yac ca yac ca bhāvi jagatpate

Line 1230

सर्वं त्वम् एव देवेश विना किंचित् त्वया न हि

sarvaṃ tvam eva deveśa vinā kiṃcit tvayā na hi

Line 1231

स्तुवन्ति देवाः सततं भवन्तं स्वैर् गुणैः प्रभो

stuvanti devāḥ satataṃ bhavantaṃ svair guṇaiḥ prabho

Line 1232

ऋक् च त्वं यजुर् एवासि सामासि सततं विभो

ṛk ca tvaṃ yajur evāsi sāmāsi satataṃ vibho

Line 1233

किं उच्यते मया देव सर्वं त्वं भूतभावनः

kiṃ ucyate mayā deva sarvaṃ tvaṃ bhūtabhāvanaḥ

Line 1234

नमः सर्वात्मने देव विष्णो माधव केशव

namaḥ sarvātmane deva viṣṇo mādhava keśava

Line 1235

नमस् करोमि सर्वात्मन् नमस् ते ऽस्तु सदा हरे

namas karomi sarvātman namas te 'stu sadā hare

Line 1236

नमः पुष्करनाभाय वन्दे त्वाम् अहम् ईश्वर

namaḥ puṣkaranābhāya vande tvām aham īśvara

Line 1237

इत्य् उक्त्वा देवदेवेशं मुनीन् आह पुनः शिवः

ity uktvā devadeveśaṃ munīn āha punaḥ śivaḥ

Line 1238

एवं जानीत हे विप्रा ये भक्ता द्रष्टुम् आगताः

evaṃ jānīta he viprā ye bhaktā draṣṭum āgatāḥ

Line 1239

एतद् एव परं वस्तु नैतस्मात् परम् अस्ति वः

etad eva paraṃ vastu naitasmāt param asti vaḥ

Line 1240

एतद् एव विजानीध्वम् एतद् वः परमं तपः

etad eva vijānīdhvam etad vaḥ paramaṃ tapaḥ

Line 1241

एतद् एव सदा विप्रा ध्येयं प्रथतमानसैः

etad eva sadā viprā dhyeyaṃ prathatamānasaiḥ

Line 1242

एतद् वः परमं श्रेय एतद् वः परमं तपः

etad vaḥ paramaṃ śreya etad vaḥ paramaṃ tapaḥ

Line 1243

एतद् वो जन्मनः कृत्यम् एतद् वस् तपसः फलम्

etad vo janmanaḥ kṛtyam etad vas tapasaḥ phalam

Line 1244

एष वः पुण्यनिचय एष धर्मः सनातनः

eṣa vaḥ puṇyanicaya eṣa dharmaḥ sanātanaḥ

Line 1245

एष वो मोक्षवशग एष मार्ग उदाहृतः

eṣa vo mokṣavaśaga eṣa mārga udāhṛtaḥ

Line 1246

एष पुण्यप्रदः साक्षाद् एतद् वः कर्मणां फलम्

eṣa puṇyapradaḥ sākṣād etad vaḥ karmaṇāṃ phalam

Line 1247

एतद् एव प्रशंसन्ति विद्वांसो ब्रह्मवादिनः

etad eva praśaṃsanti vidvāṃso brahmavādinaḥ

Line 1248

एषा त्रयीगतिर् विप्राः प्रार्थ्या ब्रह्मविदां सदा

eṣā trayīgatir viprāḥ prārthyā brahmavidāṃ sadā

Line 1249

एतद् एव प्रशंसन्ति सांख्ययोगसमाश्रिताः

etad eva praśaṃsanti sāṃkhyayogasamāśritāḥ

Line 1250

एष ब्रह्मविदां मार्गः कथितो वेदवादिभिः

eṣa brahmavidāṃ mārgaḥ kathito vedavādibhiḥ

Line 1251

एवम् एव विजानीत नात्र कार्या विचारणा

evam eva vijānīta nātra kāryā vicāraṇā

Line 1252

हरिर् एकः सदा ध्येयो भवद्भिः सत्त्वसंस्थितैः

harir ekaḥ sadā dhyeyo bhavadbhiḥ sattvasaṃsthitaiḥ

Line 1253

ॐ इत्य् एवं सदा विप्राः पठध्वं ध्यात केशवम्

om ity evaṃ sadā viprāḥ paṭhadhvaṃ dhyāta keśavam

Line 1254

ततो निःश्रेयसप्राप्तिर् भविष्यति न संशयः

tato niḥśreyasaprāptir bhaviṣyati na saṃśayaḥ

Line 1255

एवं ध्यातो हरिः साक्षात् प्रसन्नो वो भविष्यति

evaṃ dhyāto hariḥ sākṣāt prasanno vo bhaviṣyati

Line 1256

भवनाशम् अयं देवः करिष्यति न संशयः

bhavanāśam ayaṃ devaḥ kariṣyati na saṃśayaḥ

Line 1257

सदा ध्यात हरिं विप्रा यदीच्छा प्राप्तुम् ईश्वरम्

sadā dhyāta hariṃ viprā yadīcchā prāptum īśvaram

Line 1258

एष संसारविभवं विनङ्क्ष्यति जगद्गुरुः

eṣa saṃsāravibhavaṃ vinaṅkṣyati jagadguruḥ

Line 1259

स्मरध्वं सर्वदा विष्णुं पठध्वं त्रिशरीरिणम्

smaradhvaṃ sarvadā viṣṇuṃ paṭhadhvaṃ triśarīriṇam

Line 1260

मनःसंयमनं विप्राः कुरुध्वं यत्नतः सदा

manaḥsaṃyamanaṃ viprāḥ kurudhvaṃ yatnataḥ sadā

Line 1261

शुद्धे ऽन्तःकरणे विष्णुः प्रसीदति तपोधनाः

śuddhe 'ntaḥkaraṇe viṣṇuḥ prasīdati tapodhanāḥ

Line 1262

ध्यात्वा मां सर्वयत्नेन ततो जानीत केशवम्

dhyātvā māṃ sarvayatnena tato jānīta keśavam

Line 1263

उपास्यो ऽयं सदा विप्रा उपायो ऽस्मि हरे स्मृतौ

upāsyo 'yaṃ sadā viprā upāyo 'smi hare smṛtau

Line 1264

उपायो ऽयं मया प्रोक्तो नात्र संदेह इत्य् अपि

upāyo 'yaṃ mayā prokto nātra saṃdeha ity api

Line 1265

अयं मायी सदा विप्रा यतध्वं मायनाशने

ayaṃ māyī sadā viprā yatadhvaṃ māyanāśane

Line 1266

यथा वो बुद्धिर् अखिला शुद्धा भवति यत्नतः

yathā vo buddhir akhilā śuddhā bhavati yatnataḥ

Line 1267

तथा कुरुत विप्रेन्द्रा यथा देवः प्रसीदति

tathā kuruta viprendrā yathā devaḥ prasīdati

Line 1268

एवम् उक्तास् ततः सर्वे यतयः पुण्यशालिनः

evam uktās tataḥ sarve yatayaḥ puṇyaśālinaḥ

Line 1269

यथावद् उपगृह्णाना निरस्ताः संशयान् नृप

yathāvad upagṛhṇānā nirastāḥ saṃśayān nṛpa

Line 1270

एवम् एवेति ते विप्राः प्राहुः प्राञ्जलयो हरम्

evam eveti te viprāḥ prāhuḥ prāñjalayo haram

Line 1271

छिन्नो नः संशयः सर्वो गृहीतो ऽर्थः स तादृशः

chinno naḥ saṃśayaḥ sarvo gṛhīto 'rthaḥ sa tādṛśaḥ

Line 1272

एतदर्थं समायाता वयम् अद्य तवालयम्

etadarthaṃ samāyātā vayam adya tavālayam

Line 1273

संगमाद् युवयोः सर्वो नष्टो मोहो महान् इह

saṃgamād yuvayoḥ sarvo naṣṭo moho mahān iha

Line 1274

यथा वदसि देवेश तथा नः श्रेयसे परम्

yathā vadasi deveśa tathā naḥ śreyase param

Line 1275

यथाह भगवान् रुद्रो यतामः सततं हरौ

yathāha bhagavān rudro yatāmaḥ satataṃ harau

Line 1276

इति ते मुनयः प्रीताः प्रणेमुः केशवं हरिम्

iti te munayaḥ prītāḥ praṇemuḥ keśavaṃ harim

Line 1277

ततः स भगवान् रुद्रः सर्वान् विस्मापयन्न् इव

tataḥ sa bhagavān rudraḥ sarvān vismāpayann iva

Line 1278

स्तुत्या प्रचक्रमे स्तोतुं विष्णुं विश्वेश्वरं हरिम्

stutyā pracakrame stotuṃ viṣṇuṃ viśveśvaraṃ harim

Line 1279

अर्थ्याभिः श्रुतियुक्ताभिर् मुनीनां शृण्वतां तदा

arthyābhiḥ śrutiyuktābhir munīnāṃ śṛṇvatāṃ tadā

Line 1280

नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमते

namo bhagavate tubhyaṃ vāsudevāya dhīmate

Line 1281

यस्य भासा जगत् सर्वं भासते नित्यम् अच्युत

yasya bhāsā jagat sarvaṃ bhāsate nityam acyuta

Line 1282

नमो भगवते देव नित्यं सूर्यात्मने नमः

namo bhagavate deva nityaṃ sūryātmane namaḥ

Line 1283

यः शीतयति शीतांशुर् लोकान् सर्वान् इमान् प्रभुः

yaḥ śītayati śītāṃśur lokān sarvān imān prabhuḥ

Line 1284

नमस् ते विष्णवे देव तुभ्यं सोमात्मने नमः

namas te viṣṇave deva tubhyaṃ somātmane namaḥ

Line 1285

यः प्रजाः प्राणयत्य् एको विश्वात्मा भूतभावनः

yaḥ prajāḥ prāṇayaty eko viśvātmā bhūtabhāvanaḥ

Line 1286

नमः सर्वात्मने देव नमो वाय्वात्मने हरे

namaḥ sarvātmane deva namo vāyvātmane hare

Line 1287

यो दधार करेणासौ कुशचीरादि यत् सदा

yo dadhāra kareṇāsau kuśacīrādi yat sadā

Line 1288

दधार वेदान् सर्वांश् च तुभ्यं ब्रह्मात्मने नमः

dadhāra vedān sarvāṃś ca tubhyaṃ brahmātmane namaḥ

Line 1289

सर्वान् संहरते यस् तु संहारे विश्वदृक् सदा

sarvān saṃharate yas tu saṃhāre viśvadṛk sadā

Line 1290

क्रोधात्मा विश्वरूपो ऽसि तुभ्यं रुद्रात्मने नमः

krodhātmā viśvarūpo 'si tubhyaṃ rudrātmane namaḥ

Line 1291

सृष्टौ स्रष्टा समस्तानां प्राणिनां प्राणदायिने

sṛṣṭau sraṣṭā samastānāṃ prāṇināṃ prāṇadāyine

Line 1292

अजाय विष्णवे तुभ्यं स्रष्ट्रे विश्वसृजे नमः

ajāya viṣṇave tubhyaṃ sraṣṭre viśvasṛje namaḥ

Line 1293

आदौ प्रकृतिमूलाय भूतानां प्रभवाय च

ādau prakṛtimūlāya bhūtānāṃ prabhavāya ca

Line 1294

नमस् ते देवदेवेश प्रधानाय नमो नमः

namas te devadeveśa pradhānāya namo namaḥ

Line 1295

पृथिव्यां गन्धरूपेण संस्थितः प्राणिनां हरे

pṛthivyāṃ gandharūpeṇa saṃsthitaḥ prāṇināṃ hare

Line 1296

दृढाय दृढरूपाय तुभ्यं गन्धात्मने नमः

dṛḍhāya dṛḍharūpāya tubhyaṃ gandhātmane namaḥ

Line 1297

अपां रसाय सर्वत्र प्राणिनां सुखहेतवे

apāṃ rasāya sarvatra prāṇināṃ sukhahetave

Line 1298

नमस् ते विश्वरूपाय रसाय च नमो नमः

namas te viśvarūpāya rasāya ca namo namaḥ

Line 1299

तेजसा भास्वरो यस् तु गुणो जन्तुहितः सदा

tejasā bhāsvaro yas tu guṇo jantuhitaḥ sadā

Line 1300

तस्मै देव जगन्नाथ नमो भास्वररूपिणे

tasmai deva jagannātha namo bhāsvararūpiṇe

Line 1301

वायोः स्पर्शो गुणो यत्र शीतोष्णसुखदुःखदः

vāyoḥ sparśo guṇo yatra śītoṣṇasukhaduḥkhadaḥ

Line 1302

नमस् ते वायुरूपाय नमः स्पर्शात्मने हरे

namas te vāyurūpāya namaḥ sparśātmane hare

Line 1303

आकाशे ऽवस्थितः शब्दः सर्वश्रोत्रनिवेशनः

ākāśe 'vasthitaḥ śabdaḥ sarvaśrotraniveśanaḥ

Line 1304

नमस् ते भगवन् विष्णो तुभ्यं शब्दात्मने नमः

namas te bhagavan viṣṇo tubhyaṃ śabdātmane namaḥ

Line 1305

यो दधार जगत् सर्वं मायामानुषदेहवान्

yo dadhāra jagat sarvaṃ māyāmānuṣadehavān

Line 1306

नमस् तुभ्यं जगन्नाथ मायिने ऽमायदायिने

namas tubhyaṃ jagannātha māyine 'māyadāyine

Line 1307

नम आद्याय बीजाय निर्गुणाय गुणात्मने

nama ādyāya bījāya nirguṇāya guṇātmane

Line 1308

अचिन्त्याय सुचिन्त्याय तस्मै चिन्त्यात्मने नमः

acintyāya sucintyāya tasmai cintyātmane namaḥ

Line 1309

हराय हरिरूपाय ब्रह्मणे ब्रह्मवादिने

harāya harirūpāya brahmaṇe brahmavādine

Line 1310

नमो ब्रह्मविदे तुभ्यं ब्रह्मब्रह्मात्मने नमः

namo brahmavide tubhyaṃ brahmabrahmātmane namaḥ

Line 1311

नमः सहस्रशिरसे सहस्रचरणाय च

namaḥ sahasraśirase sahasracaraṇāya ca

Line 1312

नमः सहस्रवक्त्राय सहस्रनयनाय च

namaḥ sahasravaktrāya sahasranayanāya ca

Line 1313

विश्वाय विश्वरूपाय विश्वकर्त्रे नमो नमः

viśvāya viśvarūpāya viśvakartre namo namaḥ

Line 1314

विश्वहर्त्रे नमो नित्यं भूतावास नमो नमः

viśvahartre namo nityaṃ bhūtāvāsa namo namaḥ

Line 1315

इन्द्रियायेन्द्ररूपाय विषयाय सदा हरे

indriyāyendrarūpāya viṣayāya sadā hare

Line 1316

नमो ऽश्वशिरसे तुभ्यं वेदाहरणरूपिणे

namo 'śvaśirase tubhyaṃ vedāharaṇarūpiṇe

Line 1317

अग्नये ऽग्निपते तुभ्यं ज्योतिषां पतये नमः

agnaye 'gnipate tubhyaṃ jyotiṣāṃ pataye namaḥ

Line 1318

नमः सूर्याय भद्राय तेजसां पतये नमः

namaḥ sūryāya bhadrāya tejasāṃ pataye namaḥ

Line 1319

नमः सोमाय सौम्याय नमः शीतात्मने हरे

namaḥ somāya saumyāya namaḥ śītātmane hare

Line 1320

नमो वषट्कृते तुभ्यं स्वधास्वाहास्वरूपिणे

namo vaṣaṭkṛte tubhyaṃ svadhāsvāhāsvarūpiṇe

Line 1321

नमो यज्ञाय ईज्याय हविषे हव्यसंस्कृते

namo yajñāya ījyāya haviṣe havyasaṃskṛte

Line 1322

नमः स्रुवाय पात्राय यज्ञाङ्गाय पराय च

namaḥ sruvāya pātrāya yajñāṅgāya parāya ca

Line 1323

नमः प्रणवदेहाय क्षरायाप्य् अक्षराय च

namaḥ praṇavadehāya kṣarāyāpy akṣarāya ca

Line 1324

वेदाय वेदरूपाय शस्त्रिणे शस्त्ररूपिणे

vedāya vedarūpāya śastriṇe śastrarūpiṇe

Line 1325

गदिने खड्गिने तुभ्यं शङ्खिने चक्रिणे नमः

gadine khaḍgine tubhyaṃ śaṅkhine cakriṇe namaḥ

Line 1326

शूलिने चर्मिणे नित्यं वरदाय नमो नमः

śūline carmiṇe nityaṃ varadāya namo namaḥ

Line 1327

बुद्धप्रियाय बुद्धाय प्रबुद्धाय सुखाय च

buddhapriyāya buddhāya prabuddhāya sukhāya ca

Line 1328

हरये विष्णवे तुभ्यं नमः सर्वात्मने गुरो

haraye viṣṇave tubhyaṃ namaḥ sarvātmane guro

Line 1329

नमस् ते सर्वलोकेश सर्वकर्त्रे नमो नमः

namas te sarvalokeśa sarvakartre namo namaḥ

Line 1330

नमः स्वभावशुद्धाय नमस् ते यज्ञसूकर

namaḥ svabhāvaśuddhāya namas te yajñasūkara

Line 1331

नमो विष्णो नमो विष्णो नमो विष्णो नमो हरे

namo viṣṇo namo viṣṇo namo viṣṇo namo hare

Line 1332

नमस् ते वासुदेवाय वासुदेवाय धीमते

namas te vāsudevāya vāsudevāya dhīmate

Line 1333

नमः कृष्णाय कृष्णाय सर्वावास नमो नमः

namaḥ kṛṣṇāya kṛṣṇāya sarvāvāsa namo namaḥ

Line 1334

नमो भूयो नमस् ते ऽस्तु पाहि लोकाञ् जनार्दन

namo bhūyo namas te 'stu pāhi lokāñ janārdana

Line 1335

इति स्तुत्वा जगन्नाथम् उवाच मुनिसत्तमान्

iti stutvā jagannātham uvāca munisattamān

Line 1336

इदं स्तोत्रम् अधीयाना नित्यं व्रजत केशवम्

idaṃ stotram adhīyānā nityaṃ vrajata keśavam

Line 1337

शरण्यं सर्वभूतानां तत्र श्रेयो विधास्यति

śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ tatra śreyo vidhāsyati

Line 1338

ये चेमं धारयिष्यन्ति स्तवं पापविमोचनम्

ye cemaṃ dhārayiṣyanti stavaṃ pāpavimocanam

Line 1339

तेषां प्रीतः प्रसन्नात्मा पठतां शृण्वतां हरिः

teṣāṃ prītaḥ prasannātmā paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ hariḥ

Line 1340

श्रेयो दास्यति सर्वात्मा नात्र कार्या विचारणा

śreyo dāsyati sarvātmā nātra kāryā vicāraṇā

Line 1341

अवश्यं मनसा ध्यात केशवं भक्तवत्सलम्

avaśyaṃ manasā dhyāta keśavaṃ bhaktavatsalam

Line 1342

श्रेयः प्राप्तुं यदीच्छन्ति भवन्तः संशितव्रताः

śreyaḥ prāptuṃ yadīcchanti bhavantaḥ saṃśitavratāḥ

Line 1343

इत्य् उक्त्वा भगवान् रुद्रस् तत्रैवान्तरधीयत

ity uktvā bhagavān rudras tatraivāntaradhīyata

Line 1344

सगणः शंकरः साक्षाद् उमया भूतभावनः

sagaṇaḥ śaṃkaraḥ sākṣād umayā bhūtabhāvanaḥ

Line 1345

ततस् ते मुनयः सर्वे परां निर्वृतिम् आप्नुयुः

tatas te munayaḥ sarve parāṃ nirvṛtim āpnuyuḥ

Line 1346

विस्मयं परमं गत्वा मेनिरे स्वकृतार्थताम्

vismayaṃ paramaṃ gatvā menire svakṛtārthatām

Line 1347

लोकपालास् तदा विष्णुं नमस्कृत्य हरिं तदा

lokapālās tadā viṣṇuṃ namaskṛtya hariṃ tadā

Line 1348

जग्मुः स्वान्यथ वेश्मानि गणैः सर्वैर् नृपोत्तम

jagmuḥ svānyatha veśmāni gaṇaiḥ sarvair nṛpottama

Line 1349

आरुह्य भगवान् विष्णुर् गरुडं पक्षिपुंगवम्

āruhya bhagavān viṣṇur garuḍaṃ pakṣipuṃgavam

Line 1350

शङ्खी चक्री गदी खड्गी शार्ङ्गी तूणीतलत्रवान्

śaṅkhī cakrī gadī khaḍgī śārṅgī tūṇītalatravān

Line 1351

यथागतं जगन्नाथो ययौ बदरिकाम् अनु

yathāgataṃ jagannātho yayau badarikām anu

Line 1352

सायाह्ने पुण्डरीकाक्षो नित्यं मुनिनिषेविताम्

sāyāhne puṇḍarīkākṣo nityaṃ muniniṣevitām

Line 1353

तत्र गत्वा यथायोगं विश्रम्य हरिर् ईश्वरः

tatra gatvā yathāyogaṃ viśramya harir īśvaraḥ

Line 1354

अर्चितो मुनिभिः सर्वैर् निषसाद सुखासने

arcito munibhiḥ sarvair niṣasāda sukhāsane

Line 1355

एतस्मिन्न् एव काले तु पौण्ड्रो नृपवरो नृप

etasminn eva kāle tu pauṇḍro nṛpavaro nṛpa

Line 1356

बलवान् सत्त्वसंपन्नो योद्धा विपुलविक्रमः

balavān sattvasaṃpanno yoddhā vipulavikramaḥ

Line 1357

वृष्णिशत्रुस् तदा राजा कृष्णद्वेष्टा बलात् तदा

vṛṣṇiśatrus tadā rājā kṛṣṇadveṣṭā balāt tadā

Line 1358

नृपान् सर्वान् समाहूय प्रोवाच नृपसंसदि

nṛpān sarvān samāhūya provāca nṛpasaṃsadi

Line 1359

जिता च पृथिवी सर्वा जिताश् च नृपसत्तमाः

jitā ca pṛthivī sarvā jitāś ca nṛpasattamāḥ

Line 1360

वृष्णयस् ते बलोन्मत्ताः कृष्णम् आश्रित्य गर्विताः

vṛṣṇayas te balonmattāḥ kṛṣṇam āśritya garvitāḥ

Line 1361

न दास्यन्ति करं सर्वे मम ते कृष्णसंश्रयात्

na dāsyanti karaṃ sarve mama te kṛṣṇasaṃśrayāt

Line 1362

स तु कृष्णश् च बलवान् माम् अवज्ञाय तिष्ठति

sa tu kṛṣṇaś ca balavān mām avajñāya tiṣṭhati

Line 1363

अहं चक्रीति गर्वो ऽभूत् तस्य गोपस्य सर्वदा

ahaṃ cakrīti garvo 'bhūt tasya gopasya sarvadā

Line 1364

शङ्खी चक्री गदी शार्ङ्गी तूणीशरसहायवान्

śaṅkhī cakrī gadī śārṅgī tūṇīśarasahāyavān

Line 1365

एवमादिर् महागर्वस् तस्य संप्रति वर्तते

evamādir mahāgarvas tasya saṃprati vartate

Line 1366

लोके च मम यन् नाम वासुदेवेति नित्यशः

loke ca mama yan nāma vāsudeveti nityaśaḥ

Line 1367

अगृह्णान् मम तन् नाम गोपो मदबलान्वितः

agṛhṇān mama tan nāma gopo madabalānvitaḥ

Line 1368

तस्य चक्रस्य यच् चक्रं ममापि निशितं महत्

tasya cakrasya yac cakraṃ mamāpi niśitaṃ mahat

Line 1369

गर्वहन्तृ सदा तस्य बलि नाम्ना सुदर्शनम्

garvahantṛ sadā tasya bali nāmnā sudarśanam

Line 1370

सहस्रारं महाघोरं तस्य चक्रस्य नाशनम्

sahasrāraṃ mahāghoraṃ tasya cakrasya nāśanam

Line 1371

अनेन महता चक्रं गोपकस्य नृपोत्तमाः

anena mahatā cakraṃ gopakasya nṛpottamāḥ

Line 1372

ममाप्य् एतद् धनुर् दिव्यं शार्ङ्गं नाम महावरम्

mamāpy etad dhanur divyaṃ śārṅgaṃ nāma mahāvaram

Line 1373

नाशयामि न संदेहश् चक्रं तस्य यद् अद्भुतम्

nāśayāmi na saṃdehaś cakraṃ tasya yad adbhutam

Line 1374

पाञ्चजन्यो महाशङ्खो महानादः सदा बभौ

pāñcajanyo mahāśaṅkho mahānādaḥ sadā babhau

Line 1375

तस्य शङ्खस्य जेतासौ पश्यध्वं नृपसत्तमाः

tasya śaṅkhasya jetāsau paśyadhvaṃ nṛpasattamāḥ

Line 1376

गदा कौमोदकी नाम ममेयं महती दृढा

gadā kaumodakī nāma mameyaṃ mahatī dṛḍhā

Line 1377

कालायससहस्रस्य भारेण सुकृता मया

kālāyasasahasrasya bhāreṇa sukṛtā mayā

Line 1378

खड्गो नन्दकनामासौ ममायं विपुलो दृढः

khaḍgo nandakanāmāsau mamāyaṃ vipulo dṛḍhaḥ

Line 1379

अन्तकस्यान्तको घोरस् तस्य खड्गस्य नाशकः

antakasyāntako ghoras tasya khaḍgasya nāśakaḥ

Line 1380

ततश् चाहं गदी खड्गी शार्ङ्गी चक्री तलत्रवान्

tataś cāhaṃ gadī khaḍgī śārṅgī cakrī talatravān

Line 1381

युधि जेतास्मि कृष्णस्य नात्र कार्या विचारणा

yudhi jetāsmi kṛṣṇasya nātra kāryā vicāraṇā

Line 1382

मां च ब्रूत नृपाश् चैवं गदिनं चक्रिणं तथा

māṃ ca brūta nṛpāś caivaṃ gadinaṃ cakriṇaṃ tathā

Line 1383

शङ्खिनं शार्ङ्गिणं वीरं ब्रूत नित्यं नृपोत्तमाः

śaṅkhinaṃ śārṅgiṇaṃ vīraṃ brūta nityaṃ nṛpottamāḥ

Line 1384

वासुदेवेति मां ब्रूत न तु गोपं यदूत्तमम्

vāsudeveti māṃ brūta na tu gopaṃ yadūttamam

Line 1385

एको ऽहं वासुदेवो हि हत्वा तं गोपदारकम्

eko 'haṃ vāsudevo hi hatvā taṃ gopadārakam

Line 1386

सख्युर् मम निहन्तारं नरकस्य महात्मनः

sakhyur mama nihantāraṃ narakasya mahātmanaḥ

Line 1387

मां तथा यदि न ब्रूत दण्ड्या भारं शतं शतम्

māṃ tathā yadi na brūta daṇḍyā bhāraṃ śataṃ śatam

Line 1388

सुवर्णस्य च निष्कस्य धान्यानां बहुशस् तथा

suvarṇasya ca niṣkasya dhānyānāṃ bahuśas tathā

Line 1389

तथा ब्रुवति राजेन्द्रे मनसा दुःसहं तदा

tathā bruvati rājendre manasā duḥsahaṃ tadā

Line 1390

केचिल् लज्जासमायुक्ता आसते वीर्यवत्तराः

kecil lajjāsamāyuktā āsate vīryavattarāḥ

Line 1391

रसज्ञा बलवीर्यस्य केशवस्य सदा नृपाः

rasajñā balavīryasya keśavasya sadā nṛpāḥ

Line 1392

अपरे तु नृपा राजन्न् एवम् एवेति चुक्रुशुः

apare tu nṛpā rājann evam eveti cukruśuḥ

Line 1393

अन्ये बलमदोत्सिक्ता जेष्यामः केशवं रणे

anye balamadotsiktā jeṣyāmaḥ keśavaṃ raṇe

Line 1394

ततः कैलासशिखरान् निर्गतो मुनिसत्तमः

tataḥ kailāsaśikharān nirgato munisattamaḥ

Line 1395

नारदः सर्वलोकज्ञः पौण्ड्रस्य नगरं प्रति

nāradaḥ sarvalokajñaḥ pauṇḍrasya nagaraṃ prati

Line 1396

अवतीर्य नभोमार्गात् प्रत्यागम्य नृपोत्तमम्

avatīrya nabhomārgāt pratyāgamya nṛpottamam

Line 1397

द्वाःस्थेन च समाज्ञप्तः प्रविवेश गृहोत्तमम्

dvāḥsthena ca samājñaptaḥ praviveśa gṛhottamam

Line 1398

अर्घ्यादिसमुदाचारं नृपाल् लब्ध्वा महामुनिः

arghyādisamudācāraṃ nṛpāl labdhvā mahāmuniḥ

Line 1399

निषसादासने शुभ्रे स्वास्तृते शुभ्रवाससा

niṣasādāsane śubhre svāstṛte śubhravāsasā

Line 1400

कुशलं पृष्टवान् भूयो नृपस्य मुनिसत्तमः

kuśalaṃ pṛṣṭavān bhūyo nṛpasya munisattamaḥ

Line 1401

उवाच नारदं भूयः पौण्ड्रको बलगर्वितः

uvāca nāradaṃ bhūyaḥ pauṇḍrako balagarvitaḥ

Line 1402

भवान् सर्वत्र कुशलः सर्वकार्येषु पण्डितः

bhavān sarvatra kuśalaḥ sarvakāryeṣu paṇḍitaḥ

Line 1403

प्रथितो देवसिद्धेषु गन्धर्वेषु महात्मसु

prathito devasiddheṣu gandharveṣu mahātmasu

Line 1404

सर्वत्रगो निराबाधो गन्ता सर्वत्र सर्वदा

sarvatrago nirābādho gantā sarvatra sarvadā

Line 1405

अगम्यं तव विप्रेन्द्र ब्रह्माण्डे ऽत्र न किंचन

agamyaṃ tava viprendra brahmāṇḍe 'tra na kiṃcana

Line 1406

नारदैवं वद त्वं हि यत्र यत्र गतः सदा

nāradaivaṃ vada tvaṃ hi yatra yatra gataḥ sadā

Line 1407

तत्र तत्र तपःसिद्धो लोके प्रथितवीर्यवान्

tatra tatra tapaḥsiddho loke prathitavīryavān

Line 1408

पौण्ड्र एव बली ख्यातो वासुदेवेति शब्दितः

pauṇḍra eva balī khyāto vāsudeveti śabditaḥ

Line 1409

शङ्खी चक्री गदी शार्ङ्गी खड्गी तूणीतलत्रवान्

śaṅkhī cakrī gadī śārṅgī khaḍgī tūṇītalatravān

Line 1410

विजेता राजसिंहानां दाता दानस्य सर्वदा

vijetā rājasiṃhānāṃ dātā dānasya sarvadā

Line 1411

भोक्ता राज्यस्य सर्वस्य शास्ता राज्ञां बलाद् बली

bhoktā rājyasya sarvasya śāstā rājñāṃ balād balī

Line 1412

अजेयः शत्रुसैन्यानां रक्षिता स्वजनस्य ह

ajeyaḥ śatrusainyānāṃ rakṣitā svajanasya ha

Line 1413

यो ऽन्यो गोपकनामासौ वासुदेवेति शब्दितः

yo 'nyo gopakanāmāsau vāsudeveti śabditaḥ

Line 1414

तस्य वीर्यबले न स्तो नाम्नश् च मम धारणे

tasya vīryabale na sto nāmnaś ca mama dhāraṇe

Line 1415

स हि गोपो वृथा बाल्याद् धारयत्य् एव नाम मे

sa hi gopo vṛthā bālyād dhārayaty eva nāma me

Line 1416

इदं निश्चिनु विप्रेन्द्र एक एव भवाम्य् अहम्

idaṃ niścinu viprendra eka eva bhavāmy aham

Line 1417

वासुदेवो जगत्य् अस्मिन् निर्जित्य बलिनं यदुम्

vāsudevo jagaty asmin nirjitya balinaṃ yadum

Line 1418

वृष्णीन् सर्वान् बलाज् जित्वा निर्दहिष्ये च तां पुरीं

vṛṣṇīn sarvān balāj jitvā nirdahiṣye ca tāṃ purīṃ

Line 1419

द्वारकां वृष्णिनिलयां योद्धा चाहं महामते

dvārakāṃ vṛṣṇinilayāṃ yoddhā cāhaṃ mahāmate

Line 1420

एते च बलिनः सर्वे नृपा मम समागताः

ete ca balinaḥ sarve nṛpā mama samāgatāḥ

Line 1421

अश्वाश् च वेगिनः सन्ति रथा वायुजवा मम

aśvāś ca veginaḥ santi rathā vāyujavā mama

Line 1422

नागा मत्ताः सहस्रं च शतं नियुतम् एव च

nāgā mattāḥ sahasraṃ ca śataṃ niyutam eva ca

Line 1423

एतेनैव बलेनाजौ हनिष्ये केशवं रणे

etenaiva balenājau haniṣye keśavaṃ raṇe

Line 1424

तस्माद् एवं सदा विप्र वद ब्रह्मन् पुरे मम

tasmād evaṃ sadā vipra vada brahman pure mama

Line 1425

इन्द्रस्यापि सदा विप्र वद नारद सांप्रतम्

indrasyāpi sadā vipra vada nārada sāṃpratam

Line 1426

प्रार्थनैषा मम विभो नमस्ये त्वां तपोधन

prārthanaiṣā mama vibho namasye tvāṃ tapodhana

Line 1427

सर्वत्रगः सदा चास्मि यावद् ब्रह्माण्डसंस्थितिः

sarvatragaḥ sadā cāsmi yāvad brahmāṇḍasaṃsthitiḥ

Line 1428

अवार्यः सर्वलोकेषु गमने केनचिन् नृप

avāryaḥ sarvalokeṣu gamane kenacin nṛpa

Line 1429

किं तु वक्तुं तथा राजन् नोत्सहे नृपसत्तम

kiṃ tu vaktuṃ tathā rājan notsahe nṛpasattama

Line 1430

महीं शासति देवेशे चक्रपाणौ जनार्दने

mahīṃ śāsati deveśe cakrapāṇau janārdane

Line 1431

विष्णौ सर्वत्रगे देवे दुष्टान् हत्वा सबान्धवान्

viṣṇau sarvatrage deve duṣṭān hatvā sabāndhavān

Line 1432

वासुदेवेति को नाम तिष्ठत्य् अस्मिन् हराव् इति

vāsudeveti ko nāma tiṣṭhaty asmin harāv iti

Line 1433

को नाम वक्तुम् एवं हि कृष्णे शासति गोपतौ

ko nāma vaktum evaṃ hi kṛṣṇe śāsati gopatau

Line 1434

अज्ञानाद् वक्तुम् एवं चेत् समर्थः प्राकृतो जनः

ajñānād vaktum evaṃ cet samarthaḥ prākṛto janaḥ

Line 1435

हरिः सर्वत्रगो विष्णुर् दर्पं ते व्यनेष्यति

hariḥ sarvatrago viṣṇur darpaṃ te vyaneṣyati

Line 1436

अचिन्त्यविभवो विष्णुः शार्ङ्गधन्वा गदाधरः

acintyavibhavo viṣṇuḥ śārṅgadhanvā gadādharaḥ

Line 1437

आदिदेवः पुराणात्मा दर्पं ते व्यपनेष्यति

ādidevaḥ purāṇātmā darpaṃ te vyapaneṣyati

Line 1438

हास्यम् एतन् महाराजन् यच् चक्रं तव संस्थितम्

hāsyam etan mahārājan yac cakraṃ tava saṃsthitam

Line 1439

शार्ङ्गं शङ्खं तथा राजन् गदा घोरतरा हि ते

śārṅgaṃ śaṅkhaṃ tathā rājan gadā ghoratarā hi te

Line 1440

अतीव हासकालो ऽयं तव संप्रति वर्तते

atīva hāsakālo 'yaṃ tava saṃprati vartate

Line 1441

ततः क्रुद्धो महाराज पौण्ड्रो बलमदान्वितः

tataḥ kruddho mahārāja pauṇḍro balamadānvitaḥ

Line 1442

नारदं विप्रवर्यं तं प्रोवाच नृपसंसदि

nāradaṃ vipravaryaṃ taṃ provāca nṛpasaṃsadi

Line 1443

मा मैवं वद देवर्षे राजाहं विजयी सदा

mā maivaṃ vada devarṣe rājāhaṃ vijayī sadā

Line 1444

गच्छ त्वं कामम् अद्यैव मुनिः शापप्रदः सदा

gaccha tvaṃ kāmam adyaiva muniḥ śāpapradaḥ sadā

Line 1445

भीतस् त्वत्तो महाबुद्धे गच्छ त्वं कामम् अत्र ह

bhītas tvatto mahābuddhe gaccha tvaṃ kāmam atra ha

Line 1446

इत्य् उक्तो नृपवीर्येण तूष्णीम् एव स नारदः

ity ukto nṛpavīryeṇa tūṣṇīm eva sa nāradaḥ

Line 1447

जगामाकाशगमनो यत्र तिष्ठति केशवः

jagāmākāśagamano yatra tiṣṭhati keśavaḥ

Line 1448

स गत्वा विष्णुसकाशं विष्णोः सर्वं शशंस ह

sa gatvā viṣṇusakāśaṃ viṣṇoḥ sarvaṃ śaśaṃsa ha

Line 1449

तच् छ्रुत्वा भगवान् विष्णुर् यथेष्टं वदताम् इति

tac chrutvā bhagavān viṣṇur yatheṣṭaṃ vadatām iti

Line 1450

गर्वं तस्यापनेष्यामि श्वोभूते मुनिसत्तम

garvaṃ tasyāpaneṣyāmi śvobhūte munisattama

Line 1451

इत्य् उक्त्वा विररामैव तस्मिन् बदरिकाश्रमे

ity uktvā virarāmaiva tasmin badarikāśrame

Line 1452

ततः पौण्ड्रो महावीर्यो बलैर् बहुभिर् ईश्वरः

tataḥ pauṇḍro mahāvīryo balair bahubhir īśvaraḥ

Line 1453

अश्वैर् अनेकसाहस्रैर् गजैर् बहुभिर् अन्वितः

aśvair anekasāhasrair gajair bahubhir anvitaḥ

Line 1454

सप्तकोटिरथैर् युक्त ईश्वरः सत्यसंगरः

saptakoṭirathair yukta īśvaraḥ satyasaṃgaraḥ

Line 1455

अनेकशतसाहस्रैः पत्तिभिश् च समन्वितः

anekaśatasāhasraiḥ pattibhiś ca samanvitaḥ

Line 1456

एकलव्यप्रभृतिभी राजभिश् च समन्वितः

ekalavyaprabhṛtibhī rājabhiś ca samanvitaḥ

Line 1457

अष्टौ हयसहस्राणि नागानां नियुतं तथा

aṣṭau hayasahasrāṇi nāgānāṃ niyutaṃ tathā

Line 1458

प्रयुतं पत्तिसाहस्रं तद् बलं समपद्यत

prayutaṃ pattisāhasraṃ tad balaṃ samapadyata

Line 1459

एतेन तु बलेनाजौ प्रस्फुरन् नृपसत्तम

etena tu balenājau prasphuran nṛpasattama

Line 1460

विरराज महाराज उदयस्थो यथा रविः

virarāja mahārāja udayastho yathā raviḥ

Line 1461

ययौ मध्यमरात्रेण नगरीं द्वारकाम् अनु

yayau madhyamarātreṇa nagarīṃ dvārakām anu

Line 1462

पत्तयो दीपिकाहस्ता रात्रौ महति दारुणे

pattayo dīpikāhastā rātrau mahati dāruṇe

Line 1463

ययुर् विविधशस्त्रौघाः संपतन्तो महाबलाः

yayur vividhaśastraughāḥ saṃpatanto mahābalāḥ

Line 1464

द्वारकां वीर्यसंपन्नां महाघोरां नृपोत्तमाः

dvārakāṃ vīryasaṃpannāṃ mahāghorāṃ nṛpottamāḥ

Line 1465

रथं महान्तम् आरुह्य शस्त्रौघैश् च समन्वितम्

rathaṃ mahāntam āruhya śastraughaiś ca samanvitam

Line 1466

पट्टसासिसमाकीर्णं गदापरिघसंकुलम्

paṭṭasāsisamākīrṇaṃ gadāparighasaṃkulam

Line 1467

शक्तितोमरसंकीऋनं ध्वजमालासमाचितम्

śaktitomarasaṃkīṛnaṃ dhvajamālāsamācitam

Line 1468

किंकिणीजालसंयुक्तं शरासिप्रासशोभितम्

kiṃkiṇījālasaṃyuktaṃ śarāsiprāsaśobhitam

Line 1469

महाघोरं महारौद्रं युगान्तजलदोपमम्

mahāghoraṃ mahāraudraṃ yugāntajaladopamam

Line 1470

धनुर्गदासमाकीर्णं महावातजवोपमम्

dhanurgadāsamākīrṇaṃ mahāvātajavopamam

Line 1471

अग्न्यर्कसदृशाकारं ययौ द्वारवतीम् अनु

agnyarkasadṛśākāraṃ yayau dvāravatīm anu

Line 1472

गृहीतदीपिको राजा वीर्यवान् बलवान् नृप

gṛhītadīpiko rājā vīryavān balavān nṛpa

Line 1473

हन्तुम् ऐच्छज् जगन्नाथं वृष्णींश् चैव समन्ततः

hantum aicchaj jagannāthaṃ vṛṣṇīṃś caiva samantataḥ

Line 1474

आकर्षन् बलमुख्यांस् तान् राज्ञः सर्वान् महाद्युतिः

ākarṣan balamukhyāṃs tān rājñaḥ sarvān mahādyutiḥ

Line 1475

पूर्वद्वारं समागम्य बलं संस्थाप्य यत्नतः

pūrvadvāraṃ samāgamya balaṃ saṃsthāpya yatnataḥ

Line 1476

इदं प्रोवाच राजा तु नृपान् सर्वान् अवस्थितान्

idaṃ provāca rājā tu nṛpān sarvān avasthitān

Line 1477

ताड्यताम् अत्र भेरी तु नाम विश्राव्य मामकम्

tāḍyatām atra bherī tu nāma viśrāvya māmakam

Line 1478

युध्यतां युध्यताम् अत्र देयं वा प्रतिदीयताम्

yudhyatāṃ yudhyatām atra deyaṃ vā pratidīyatām

Line 1479

आगतः पौण्ड्रराजो ऽयं युद्धार्थी वीर्यवत्तरः

āgataḥ pauṇḍrarājo 'yaṃ yuddhārthī vīryavattaraḥ

Line 1480

हन्तुकामः समग्रान् वः कृष्णबाहुबलाश्रयान्

hantukāmaḥ samagrān vaḥ kṛṣṇabāhubalāśrayān

Line 1481

इति ते प्रेषिताः सर्वे समाघ्नंस् तूर्यकान् बहून्

iti te preṣitāḥ sarve samāghnaṃs tūryakān bahūn

Line 1482

दीपिकाश् च प्रदीप्यन्ते बह्व्यः शतसहस्रशः

dīpikāś ca pradīpyante bahvyaḥ śatasahasraśaḥ

Line 1483

इतश् चेतश् च राजानो वर्तन्ते युद्धलालसाः

itaś cetaś ca rājāno vartante yuddhalālasāḥ

Line 1484

पुरीं ते परितस् तस्थुः क्षत्रियाः शस्त्रिणस् तथा

purīṃ te paritas tasthuḥ kṣatriyāḥ śastriṇas tathā

Line 1485

सिंहनादं प्रकुर्वन्तः शस्त्रधारासमाकुलाः

siṃhanādaṃ prakurvantaḥ śastradhārāsamākulāḥ

Line 1486

कुतो नु वृष्णिप्रवरः कुतो राजा जगत्पतिः

kuto nu vṛṣṇipravaraḥ kuto rājā jagatpatiḥ

Line 1487

कुतश् च सात्यकिर् वीरः कुतो हार्दिक्य एव च

kutaś ca sātyakir vīraḥ kuto hārdikya eva ca

Line 1488

कुतो नु बलभद्रश् च सर्वयादवसत्तमः

kuto nu balabhadraś ca sarvayādavasattamaḥ

Line 1489

इत्य् एवं कथयन्तो वै राजानः सर्व एव तु

ity evaṃ kathayanto vai rājānaḥ sarva eva tu

Line 1490

आदाय शस्त्राणि बहूनि सर्वतः @

ādāya śastrāṇi bahūni sarvataḥ @

Line 1491

शरांश् च चापानि महान्ति सर्वे ।

śarāṃś ca cāpāni mahānti sarve |

Line 1492

युद्धाय संनाहनिबद्धदृष्टयो @

yuddhāya saṃnāhanibaddhadṛṣṭayo @

Line 1493

ययुः पुरीं द्वारवतीं नृपोत्तमाः ॥

yayuḥ purīṃ dvāravatīṃ nṛpottamāḥ ||

Line 1494

ततश् च यादवाः सर्वे दृष्ट्वा सैनिकसंचयम्

tataś ca yādavāḥ sarve dṛṣṭvā sainikasaṃcayam

Line 1495

रात्रौ च समनुप्राप्तं महाशस्त्रसमाकुलम्

rātrau ca samanuprāptaṃ mahāśastrasamākulam

Line 1496

महावातसमुद्धूतं कल्पान्ते सागरोपमम्

mahāvātasamuddhūtaṃ kalpānte sāgaropamam

Line 1497

अचिन्त्यं सर्वभूतानां कालान्तकयमोपमम्

acintyaṃ sarvabhūtānāṃ kālāntakayamopamam

Line 1498

संनद्धाः समपद्यन्त शस्त्रिणो युद्धलालसाः

saṃnaddhāḥ samapadyanta śastriṇo yuddhalālasāḥ

Line 1499

गृहीतदीपिकाः सर्वे यादवाः शस्त्रयोधिनः

gṛhītadīpikāḥ sarve yādavāḥ śastrayodhinaḥ

Line 1500

सात्यकिर् बलभद्रश् च हार्दिक्यो निशठस् तथा

sātyakir balabhadraś ca hārdikyo niśaṭhas tathā

Line 1501

उद्धवो ऽथ महाबुद्धिर् उग्रसेनो महाबलः

uddhavo 'tha mahābuddhir ugraseno mahābalaḥ

Line 1502

अन्ये च यादवाः सर्वे कवचप्रग्रहे रताः

anye ca yādavāḥ sarve kavacapragrahe ratāḥ

Line 1503

सामन्ता युद्धकुशला रात्रौ संनाहयोधिनः

sāmantā yuddhakuśalā rātrau saṃnāhayodhinaḥ

Line 1504

खड्गिनः शस्त्रिणश् चैव सर्वे शस्त्रसमाकुलाः

khaḍginaḥ śastriṇaś caiva sarve śastrasamākulāḥ

Line 1505

युद्धाय समपद्यन्त बहवो बाहुशालिनः

yuddhāya samapadyanta bahavo bāhuśālinaḥ

Line 1506

रथिनो गजिनश् चैव सादिनः सायुधास् तथा

rathino gajinaś caiva sādinaḥ sāyudhās tathā

Line 1507

नित्ययुक्ता महात्मानो धन्विनः पुरुषोत्तमाः

nityayuktā mahātmāno dhanvinaḥ puruṣottamāḥ

Line 1508

निर्ययुर् नगरात् तूर्णं दीपिकाभिः समन्ततः

niryayur nagarāt tūrṇaṃ dīpikābhiḥ samantataḥ

Line 1509

कुतः पौण्ड्रक इत्य् एव ब्रुवन्तः सर्वसात्वताः

kutaḥ pauṇḍraka ity eva bruvantaḥ sarvasātvatāḥ

Line 1510

दीपिकादीपितो देशो निस्तमाः समपद्यत

dīpikādīpito deśo nistamāḥ samapadyata

Line 1511

ततो वितिमिरो देशः समन्तात् प्रत्यपद्यत

tato vitimiro deśaḥ samantāt pratyapadyata

Line 1512

युद्धं समभवद् घोरं वृष्णीनां क्षत्रियैः सह

yuddhaṃ samabhavad ghoraṃ vṛṣṇīnāṃ kṣatriyaiḥ saha

Line 1513

ततो महान् समभवत् संनादो लोमहर्षणः

tato mahān samabhavat saṃnādo lomaharṣaṇaḥ

Line 1514

हया हयैः समायुक्ताः गजाश् च रथयूथपैः

hayā hayaiḥ samāyuktāḥ gajāś ca rathayūthapaiḥ

Line 1515

रथा रथैः समायुक्ताः सादिनः सादिभिस् तथा

rathā rathaiḥ samāyuktāḥ sādinaḥ sādibhis tathā

Line 1516

खड्गिभिः खड्गिनो राजन् गदिभिर् गदिनस् तथा

khaḍgibhiḥ khaḍgino rājan gadibhir gadinas tathā

Line 1517

परस्परव्यतिकरो रण आसीत् सुदारुणः

parasparavyatikaro raṇa āsīt sudāruṇaḥ

Line 1518

महाप्रलयसंक्षोभः शब्दस् तेषां महात्मनाम्

mahāpralayasaṃkṣobhaḥ śabdas teṣāṃ mahātmanām

Line 1519

आधावत प्रहरत द्रुतं विपरिधावत

ādhāvata praharata drutaṃ viparidhāvata

Line 1520

निघ्नतैतान् इत्य् अवोचन् वृष्णयः सर्वतो नृपान्

nighnataitān ity avocan vṛṣṇayaḥ sarvato nṛpān

Line 1521

अयम् एष महाबाहुः खड्गी पतति वीर्यवान्

ayam eṣa mahābāhuḥ khaḍgī patati vīryavān

Line 1522

अयम् एष शरी घोरो वर्तते नः सुदारुणः

ayam eṣa śarī ghoro vartate naḥ sudāruṇaḥ

Line 1523

गदी चायं महावीर्यः सर्वान् नो बाधते नृपः

gadī cāyaṃ mahāvīryaḥ sarvān no bādhate nṛpaḥ

Line 1524

अयं रथी शरी चापी गदी तूणीरवान् प्रभो

ayaṃ rathī śarī cāpī gadī tūṇīravān prabho

Line 1525

पट्टसी सर्वतो याति कुन्तपाणिर् अयं बली

paṭṭasī sarvato yāti kuntapāṇir ayaṃ balī

Line 1526

अयम् अत्र महाशूली संस्थितः सर्वतोदिशम्

ayam atra mahāśūlī saṃsthitaḥ sarvatodiśam

Line 1527

गजो ऽयं सुविषाणाग्रो वर्तते सर्वतः पथि

gajo 'yaṃ suviṣāṇāgro vartate sarvataḥ pathi

Line 1528

अश्वी सर्वत्रगः शूरो वेगवान् वातसंनिभः

aśvī sarvatragaḥ śūro vegavān vātasaṃnibhaḥ

Line 1529

शराञ् शरैः समाहन्ति दण्डान् दण्डैर् जगत्पते

śarāñ śaraiḥ samāhanti daṇḍān daṇḍair jagatpate

Line 1530

कुन्तान् कुन्तैः समाजघ्नुर् गदाभिश् च गदास् तथा

kuntān kuntaiḥ samājaghnur gadābhiś ca gadās tathā

Line 1531

परिघान् परिघैश् चैव शूलाञ् शूलैः समन्ततः

parighān parighaiś caiva śūlāñ śūlaiḥ samantataḥ

Line 1532

एवं तेषां महाराज कुर्वतां रणम् उत्तमम्

evaṃ teṣāṃ mahārāja kurvatāṃ raṇam uttamam

Line 1533

संग्रामः सुमहान् आसीच् छब्दः समभवन् महान्

saṃgrāmaḥ sumahān āsīc chabdaḥ samabhavan mahān

Line 1534

तूर्याणि सुबहून्य् आजौ शब्दवन्ति महान्ति च

tūryāṇi subahūny ājau śabdavanti mahānti ca

Line 1535

प्रादुर् आसन् सहस्राणि शङ्खानां चैव निस्वनाः

prādur āsan sahasrāṇi śaṅkhānāṃ caiva nisvanāḥ

Line 1536

रात्रौ प्रादुर् अभूच् छब्दः संग्रामे लोमहर्षणः

rātrau prādur abhūc chabdaḥ saṃgrāme lomaharṣaṇaḥ

Line 1537

वर्तमाने महायुद्धे वृष्णीनां चैव तैः सह

vartamāne mahāyuddhe vṛṣṇīnāṃ caiva taiḥ saha

Line 1538

केचिद् धताः समापेतुः पृथिव्यां पृथिवीक्षितः

kecid dhatāḥ samāpetuḥ pṛthivyāṃ pṛthivīkṣitaḥ

Line 1539

केचिन् मथितमस्तिष्का विप्रकीर्णशिरोधराः

kecin mathitamastiṣkā viprakīrṇaśirodharāḥ

Line 1540

पेतुर् उर्व्यां महावीर्या राजानः शस्त्रपाणयः

petur urvyāṃ mahāvīryā rājānaḥ śastrapāṇayaḥ

Line 1541

केचित् तु भिन्नवर्माणः समापेतुस् ततस् ततः

kecit tu bhinnavarmāṇaḥ samāpetus tatas tataḥ

Line 1542

परस्परं समाहत्य परस्परवधैषिणः

parasparaṃ samāhatya parasparavadhaiṣiṇaḥ

Line 1543

न्यस्तशस्त्रा महात्मानः समांसारक्तविग्रहाः

nyastaśastrā mahātmānaḥ samāṃsāraktavigrahāḥ

Line 1544

पेतुर् गतासवः केचिद् यमराष्ट्रविवर्धनाः

petur gatāsavaḥ kecid yamarāṣṭravivardhanāḥ

Line 1545

एवं ते निहता राजन् राजानः सर्व एव तु

evaṃ te nihatā rājan rājānaḥ sarva eva tu

Line 1546

एतस्मिन्न् अन्तरे शूर एकलव्यो निषादपः

etasminn antare śūra ekalavyo niṣādapaḥ

Line 1547

धनुर् गृह्य महाघोरं कालान्तकयमोपमम्

dhanur gṛhya mahāghoraṃ kālāntakayamopamam

Line 1548

शरैर् अनेकसाहस्रैर् अर्दयाम् आस यादवान्

śarair anekasāhasrair ardayām āsa yādavān

Line 1549

परःशतैः शराणां तु निशितैर् मर्मभेदिभिः

paraḥśataiḥ śarāṇāṃ tu niśitair marmabhedibhiḥ

Line 1550

वृष्णिवीरबलं सर्वं पोथयाम् आस सर्वतः

vṛṣṇivīrabalaṃ sarvaṃ pothayām āsa sarvataḥ

Line 1551

युध्यतः शस्त्रपाणींश् च क्षत्रियान् वीर्यवत्तमान्

yudhyataḥ śastrapāṇīṃś ca kṣatriyān vīryavattamān

Line 1552

निशठं पञ्चविंशत्या शराणां नतपर्वणाम्

niśaṭhaṃ pañcaviṃśatyā śarāṇāṃ nataparvaṇām

Line 1553

सारणं दशभिर् विध्वा हार्दिक्यं पञ्चभिः शरैः

sāraṇaṃ daśabhir vidhvā hārdikyaṃ pañcabhiḥ śaraiḥ

Line 1554

उग्रसेनं नवाशीत्या वसुदेवं च सप्तभिः

ugrasenaṃ navāśītyā vasudevaṃ ca saptabhiḥ

Line 1555

उद्धवं दशभिश् चैव अक्रूरं पञ्चभिः शरैः

uddhavaṃ daśabhiś caiva akrūraṃ pañcabhiḥ śaraiḥ

Line 1556

एवम् एकैकशः सर्वान् निहत्य निशितैः शरैः

evam ekaikaśaḥ sarvān nihatya niśitaiḥ śaraiḥ

Line 1557

विद्राव्य यादवीं सेनां नाम विश्राव्य वीर्यवान्

vidrāvya yādavīṃ senāṃ nāma viśrāvya vīryavān

Line 1558

एकलव्यो यदून् आह वीर्यवान् बलवान् अहम्

ekalavyo yadūn āha vīryavān balavān aham

Line 1559

इदानीं सात्यकिर् वीरः क्व यास्यति महाबलः

idānīṃ sātyakir vīraḥ kva yāsyati mahābalaḥ

Line 1560

मदमत्तो हली साक्षात् क्व यातीह गदाधरः

madamatto halī sākṣāt kva yātīha gadādharaḥ

Line 1561

इत्य् आह सिंहनादेन सर्वान् विस्मापयन्न् इव

ity āha siṃhanādena sarvān vismāpayann iva

Line 1562

विद्रुतेषु च सैन्येषु वृष्णिवीरेषु चैव हि

vidruteṣu ca sainyeṣu vṛṣṇivīreṣu caiva hi

Line 1563

भीतेष्व् अथ महाराज हतेषु युधि सर्वतः

bhīteṣv atha mahārāja hateṣu yudhi sarvataḥ

Line 1564

दीपिकासु प्रशान्तासु निःशब्दे सति सर्वतः

dīpikāsu praśāntāsu niḥśabde sati sarvataḥ

Line 1565

जितम् इत्य् एव तन् मत्वा वृष्णीनां बलम् उत्तमम्

jitam ity eva tan matvā vṛṣṇīnāṃ balam uttamam

Line 1566

ततः पौण्ड्रो महावीर्यो बभाषे सैनिकान् स्वकान्

tataḥ pauṇḍro mahāvīryo babhāṣe sainikān svakān

Line 1567

शीघ्रं गच्छत राजेन्द्राष् टङ्कैः कुन्तैः पुरीम् इमाम्

śīghraṃ gacchata rājendrāṣ ṭaṅkaiḥ kuntaiḥ purīm imām

Line 1568

कुठारैः कुन्तलैश् चैव पाषाणैः सर्वतोदिशम्

kuṭhāraiḥ kuntalaiś caiva pāṣāṇaiḥ sarvatodiśam

Line 1569

कर्पणस्थैश् च पाषाणैः सर्वतो यात भूमिपाः

karpaṇasthaiś ca pāṣāṇaiḥ sarvato yāta bhūmipāḥ

Line 1570

भिद्यन्तां प्राकारचयाः प्रासादाश् च समन्ततः

bhidyantāṃ prākāracayāḥ prāsādāś ca samantataḥ

Line 1571

गृह्यन्ताम् अश्वमुख्याश् च धनानि सुबहूनि च

gṛhyantām aśvamukhyāś ca dhanāni subahūni ca

Line 1572

गृह्यन्तां कन्यकाः सर्वा दास्यश् चैव समन्ततः

gṛhyantāṃ kanyakāḥ sarvā dāsyaś caiva samantataḥ

Line 1573

गृह्यन्ताम् अश्वमुख्याश् च धनानि सुबहून्य् अथ

gṛhyantām aśvamukhyāś ca dhanāni subahūny atha

Line 1574

तथेति ते महात्मानो राजानः सर्व एव तु

tatheti te mahātmāno rājānaḥ sarva eva tu

Line 1575

कुठारैः सर्वतश् चैव चिच्छिदुः पौण्ड्रकाज्ञया

kuṭhāraiḥ sarvataś caiva cicchiduḥ pauṇḍrakājñayā

Line 1576

प्राकारांश् चैव सर्वत्र प्रासादान् रत्नसंचयान्

prākārāṃś caiva sarvatra prāsādān ratnasaṃcayān

Line 1577

अथ तत्र महाशब्दः प्रादुर् आसीत् समन्ततः

atha tatra mahāśabdaḥ prādur āsīt samantataḥ

Line 1578

टङ्केषु पात्यमानेषु प्राकारेषु महाबलैः

ṭaṅkeṣu pātyamāneṣu prākāreṣu mahābalaiḥ

Line 1579

पूर्वद्वारे महाराज भिन्नाः प्राकारसंचयाः

pūrvadvāre mahārāja bhinnāḥ prākārasaṃcayāḥ

Line 1580

श्रुत्वा शब्दं महाघोरं सात्यकिः क्रोधमूर्छितः

śrutvā śabdaṃ mahāghoraṃ sātyakiḥ krodhamūrchitaḥ

Line 1581

मयि सर्वं समारोप्य केशवो यादवेश्वरः

mayi sarvaṃ samāropya keśavo yādaveśvaraḥ

Line 1582

गतः कैलासशिखरं द्रष्टुम् ईश्वरम् अव्ययम्

gataḥ kailāsaśikharaṃ draṣṭum īśvaram avyayam

Line 1583

अवश्यं सर्वथा रक्ष्या पुरी द्वारवती मया

avaśyaṃ sarvathā rakṣyā purī dvāravatī mayā

Line 1584

इति संचिन्त्य मनसा धनुर् आदाय सत्वरम्

iti saṃcintya manasā dhanur ādāya satvaram

Line 1585

रथं महान्तम् आरुह्य दारुकस्य महात्मनः

rathaṃ mahāntam āruhya dārukasya mahātmanaḥ

Line 1586

पुत्रेण संस्कृतं घोरं यन्ता च स्वयम् एव ह

putreṇa saṃskṛtaṃ ghoraṃ yantā ca svayam eva ha

Line 1587

धनुर् महत् तम् आदाय शरांश् चाशीविषोपमान्

dhanur mahat tam ādāya śarāṃś cāśīviṣopamān

Line 1588

आमुच्य कवचं घोरं शस्त्रसंपातदुःसहम्

āmucya kavacaṃ ghoraṃ śastrasaṃpātaduḥsaham

Line 1589

अङ्गदी कुण्डली तूणी शरी चापी गदासिमान्

aṅgadī kuṇḍalī tūṇī śarī cāpī gadāsimān

Line 1590

ययौ युद्धाय वेगेन संस्मरन् कैशवं वचः

yayau yuddhāya vegena saṃsmaran kaiśavaṃ vacaḥ

Line 1591

दीपिकादीपिते देशे ययौ सात्यकिर् उत्तमः

dīpikādīpite deśe yayau sātyakir uttamaḥ

Line 1592

तथा च बलदेवो ऽपि रथम् आरुह्य भास्वरम्

tathā ca baladevo 'pi ratham āruhya bhāsvaram

Line 1593

गदी शरासिमान् वीरः प्रायाद् रणचिकीर्षया

gadī śarāsimān vīraḥ prāyād raṇacikīrṣayā

Line 1594

सिंहनादं प्रकुर्वंस् तु विमुञ्चन् भैरवं रवम्

siṃhanādaṃ prakurvaṃs tu vimuñcan bhairavaṃ ravam

Line 1595

उद्धवो ऽपि बली साक्षाद् गजम् आरुह्य सत्वरम्

uddhavo 'pi balī sākṣād gajam āruhya satvaram

Line 1596

मत्तं महारवं घोरं संग्रामं नीतिमत्तरः

mattaṃ mahāravaṃ ghoraṃ saṃgrāmaṃ nītimattaraḥ

Line 1597

ययौ नीतिं विचिन्वानः परां प्रीतिं महाबलः

yayau nītiṃ vicinvānaḥ parāṃ prītiṃ mahābalaḥ

Line 1598

अन्ये ऽपि वृष्णयः सर्वे ययुः संग्रामलालसाः