Inserts after HV 92.70

Line 1

प्रादुर्भावे मुनिश्रेष्ठ माथुरे चरितं शुभम्

prādurbhāve muniśreṣṭha māthure caritaṃ śubham

Line 2

शृण्वन् वै नाधिगच्छामि तृप्तिं कृष्णस्य धीमतः

śṛṇvan vai nādhigacchāmi tṛptiṃ kṛṣṇasya dhīmataḥ

Line 3

द्वारकायां निवसतः कृतदारस्य यद् गुणम्

dvārakāyāṃ nivasataḥ kṛtadārasya yad guṇam

Line 4

चरितं ब्रूहि कृष्णस्य सर्वं हि विदितं तव

caritaṃ brūhi kṛṣṇasya sarvaṃ hi viditaṃ tava

Line 5

जनमेजय कृष्णस्य कृतदारस्य भारत

janamejaya kṛṣṇasya kṛtadārasya bhārata

Line 6

निबोध चरितं चित्रं तस्यैव सदृशं प्रभोः

nibodha caritaṃ citraṃ tasyaiva sadṛśaṃ prabhoḥ

Line 7

प्राप्तदारो महातेजा वासुदेवः प्रतापवान्

prāptadāro mahātejā vāsudevaḥ pratāpavān

Line 8

रुक्मिण्या सहितो देव्या ययौ रैवतकं नृप

rukmiṇyā sahito devyā yayau raivatakaṃ nṛpa

Line 9

उपवासावसानं हि रुक्मिण्याः प्रतिपूजयन्

upavāsāvasānaṃ hi rukmiṇyāḥ pratipūjayan

Line 10

तर्पयिष्यन् स्वयं विप्राञ् जगाम मधुसूदनः

tarpayiṣyan svayaṃ viprāñ jagāma madhusūdanaḥ

Line 11

कुमाराः प्रययुस् तत्र पुत्रा भ्रातर एव च

kumārāḥ prayayus tatra putrā bhrātara eva ca

Line 12

प्रेषिता वासुदेवेन नारदस्याभ्यनुज्ञया

preṣitā vāsudevena nāradasyābhyanujñayā

Line 13

षोडश स्त्रीसहस्राणि जग्मुर् एव च धीमतः

ṣoḍaśa strīsahasrāṇi jagmur eva ca dhīmataḥ

Line 14

ऋद्ध्या परमया राजन् विष्णोर् एवानुरूपया

ṛddhyā paramayā rājan viṣṇor evānurūpayā

Line 15

ततस् तत्र द्विजातीनां कामान् प्रादाद् अधोक्षजः

tatas tatra dvijātīnāṃ kāmān prādād adhokṣajaḥ

Line 16

अर्थिनां धर्मनित्यानां बन्दिनाम् इष्टवादिनाम्

arthināṃ dharmanityānāṃ bandinām iṣṭavādinām

Line 17

कल्याणनामगोत्राणां महतां पुण्यकर्मणाम्

kalyāṇanāmagotrāṇāṃ mahatāṃ puṇyakarmaṇām

Line 18

यौनैः श्रौतैश् च माखैश् च शुद्धानां कुरुनन्दन

yaunaiḥ śrautaiś ca mākhaiś ca śuddhānāṃ kurunandana

Line 19

तर्पयित्वा द्विजान् कामैर् इष्टैर् इष्टः सतां हरिः

tarpayitvā dvijān kāmair iṣṭair iṣṭaḥ satāṃ hariḥ

Line 20

ज्ञातीन् संतर्पयाम् आस यथार्हं धर्मवत्सलः

jñātīn saṃtarpayām āsa yathārhaṃ dharmavatsalaḥ

Line 21

उपवासावसाने च भगवान् सविशेषतः

upavāsāvasāne ca bhagavān saviśeṣataḥ

Line 22

बहु मेने प्रियां भार्यां रुक्मिणीं भीष्मकात्मजाम्

bahu mene priyāṃ bhāryāṃ rukmiṇīṃ bhīṣmakātmajām

Line 23

वसतस् तस्य कृष्णस्य सदारस्यामितौजसः

vasatas tasya kṛṣṇasya sadārasyāmitaujasaḥ

Line 24

सहासीनस्य रुक्मिण्या नारदो ऽभ्याययौ मुनिः

sahāsīnasya rukmiṇyā nārado 'bhyāyayau muniḥ

Line 25

आगतं चाप्रमेयात्मा मुनिम् इन्द्रानुजस् तदा

āgataṃ cāprameyātmā munim indrānujas tadā

Line 26

शास्त्रदृष्टेन विधिना अर्चयाम् आस केशवः

śāstradṛṣṭena vidhinā arcayām āsa keśavaḥ

Line 27

सो ऽर्चितो वासुदेवेन मुनिर् अर्च्यतमः सताम्

so 'rcito vāsudevena munir arcyatamaḥ satām

Line 28

पारिजाततरोः पुष्पं ददौ कृष्णाय भारत

pārijātataroḥ puṣpaṃ dadau kṛṣṇāya bhārata

Line 29

तद् वृक्षराजकुसुमं रुक्मिण्याः प्रददौ हरिः

tad vṛkṣarājakusumaṃ rukmiṇyāḥ pradadau hariḥ

Line 30

पार्श्वस्था सा हि कृष्णस्य भोज्या नरवराभवत्

pārśvasthā sā hi kṛṣṇasya bhojyā naravarābhavat

Line 31

प्रतिगृह्य तु तत् पुष्पं कामारणिर् अनिन्दिता

pratigṛhya tu tat puṣpaṃ kāmāraṇir aninditā

Line 32

शिरस्य् अमलपत्राढ्यं ददौ कृष्णेङ्गितानुगा

śirasy amalapatrāḍhyaṃ dadau kṛṣṇeṅgitānugā

Line 33

त्रैलोक्यरूपसर्वस्वं नारायणमनोहरा

trailokyarūpasarvasvaṃ nārāyaṇamanoharā

Line 34

शुशुभे तेन पुष्पेण द्विगुणं रुक्मिणी तदा

śuśubhe tena puṣpeṇa dviguṇaṃ rukmiṇī tadā

Line 35

तां नारदस् तथोवाच मुनिर् ब्रह्मसुतस् तदा

tāṃ nāradas tathovāca munir brahmasutas tadā

Line 36

तवैवौपयिकं पुष्पम् एकं देवि पतिव्रते

tavaivaupayikaṃ puṣpam ekaṃ devi pativrate

Line 37

अलंकृतं पुष्पम् एतत् संसर्गात् तव सर्वथा

alaṃkṛtaṃ puṣpam etat saṃsargāt tava sarvathā

Line 38

अत्यर्हा च मता मे त्वम् एतत् पुष्पं धृतव्रते

atyarhā ca matā me tvam etat puṣpaṃ dhṛtavrate

Line 39

कल्याणगुणसंपन्ने सततं भर्तृवत्सले

kalyāṇaguṇasaṃpanne satataṃ bhartṛvatsale

Line 40

अम्लानम् एतत् सततं पुष्पं भवति कामिनि

amlānam etat satataṃ puṣpaṃ bhavati kāmini

Line 41

संवत्सरपरं कालं कालज्ञे गुणसंमते

saṃvatsaraparaṃ kālaṃ kālajñe guṇasaṃmate

Line 42

ईप्सितान् अपि गन्धांश् च ददाति वदतां वरे

īpsitān api gandhāṃś ca dadāti vadatāṃ vare

Line 43

शीतोष्णे चेप्सिते देवि पुष्पम् एतत् प्रयच्छति

śītoṣṇe cepsite devi puṣpam etat prayacchati

Line 44

स्रवत्य् अपि रसान् देवि मनसा काङ्क्षितान् वरान्

sravaty api rasān devi manasā kāṅkṣitān varān

Line 45

सेव्यमानं च सौभाग्यं ददाति वरवर्णिनि

sevyamānaṃ ca saubhāgyaṃ dadāti varavarṇini

Line 46

स्रवत्य् अपि तथा गन्धान् ईप्सितान् प्रतिवर्धनान्

sravaty api tathā gandhān īpsitān prativardhanān

Line 47

यानि यानि च पुष्पाणि त्वं देव्य् अभिलषिष्यसि

yāni yāni ca puṣpāṇi tvaṃ devy abhilaṣiṣyasi

Line 48

कुसुमं वृक्षराजस्य तानि तानि प्रदास्यति

kusumaṃ vṛkṣarājasya tāni tāni pradāsyati

Line 49

एतद् एव भगाधानं धर्मिष्ठे धर्मदं तथा

etad eva bhagādhānaṃ dharmiṣṭhe dharmadaṃ tathā

Line 50

मतिं च नाशुभे धत्ते धार्यमाणं सदा शुभे

matiṃ ca nāśubhe dhatte dhāryamāṇaṃ sadā śubhe

Line 51

यद् यद् इच्छसि वर्णं च तत् सर्वं धारयिष्यति

yad yad icchasi varṇaṃ ca tat sarvaṃ dhārayiṣyati

Line 52

स्वल्पं वा यदि वा स्थूलं छन्दतस् ते भविष्यति

svalpaṃ vā yadi vā sthūlaṃ chandatas te bhaviṣyati

Line 53

अनिष्टगन्धहरणम् एतत् सद्गन्धवर्धनम्

aniṣṭagandhaharaṇam etat sadgandhavardhanam

Line 54

प्रदीपकर्म रात्रौ च करोति कमलेक्षणे

pradīpakarma rātrau ca karoti kamalekṣaṇe

Line 55

संतानकस्रजो मालां पुष्पवस्त्रादि वाच्युतम्

saṃtānakasrajo mālāṃ puṣpavastrādi vācyutam

Line 56

पुष्पमण्डपमुख्यानि चिन्तितेन प्रदास्यति

puṣpamaṇḍapamukhyāni cintitena pradāsyati

Line 57

बुभुक्षा वा पिपासा वा ग्लानिर् वाप्य् अथ वा जरा

bubhukṣā vā pipāsā vā glānir vāpy atha vā jarā

Line 58

देव्य् एतद्धारयन्त्यास् ते स्वच्छन्देन भविष्यति

devy etaddhārayantyās te svacchandena bhaviṣyati

Line 59

अनुगीतानि गीतानि दास्यत्य् अपि च चिन्तिते

anugītāni gītāni dāsyaty api ca cintite

Line 60

सुवादित्रान् सुमधुरांस् तथैव तव संमतान्

suvāditrān sumadhurāṃs tathaiva tava saṃmatān

Line 61

पूर्णे संवत्सरे देवि पुष्पम् एतत् तवान्तिकात्

pūrṇe saṃvatsare devi puṣpam etat tavāntikāt

Line 62

निवर्त्स्यते तरुवरं समयेन प्रयास्यति

nivartsyate taruvaraṃ samayena prayāsyati

Line 63

कृतिर् एषा हि भद्रं ते पारिजातस्य सुप्रभे

kṛtir eṣā hi bhadraṃ te pārijātasya suprabhe

Line 64

निसर्गतः सर्गकृता सत्कारार्थे ऽसुरद्विषाम्

nisargataḥ sargakṛtā satkārārthe 'suradviṣām

Line 65

उमा देववरस्येष्टा हिमाचलसुता सती

umā devavarasyeṣṭā himācalasutā satī

Line 66

धारयेद् ईश्वरी नित्यं पुष्पाण्य् एतानि सुप्रभे

dhārayed īśvarī nityaṃ puṣpāṇy etāni suprabhe

Line 67

अदितिश् च सपौलोमी महेन्द्रसुरतारणी

aditiś ca sapaulomī mahendrasuratāraṇī

Line 68

सावित्री वेदमाता च श्रीश् च सर्वगुणोदिते

sāvitrī vedamātā ca śrīś ca sarvaguṇodite

Line 69

देवपत्न्यस् तथैवान्या देवाश् च वसुदेवताः

devapatnyas tathaivānyā devāś ca vasudevatāḥ

Line 70

संवत्सरः परः कालः सर्वेषां तु न संशयः

saṃvatsaraḥ paraḥ kālaḥ sarveṣāṃ tu na saṃśayaḥ

Line 71

षोडशस्त्रीसहस्राणां मध्ये त्वं खलु वर्तसे

ṣoḍaśastrīsahasrāṇāṃ madhye tvaṃ khalu vartase

Line 72

अद्येष्टां वासुदेवस्य वेद्मि त्वां भोजनन्दिनि

adyeṣṭāṃ vāsudevasya vedmi tvāṃ bhojanandini

Line 73

सपत्न्यस् ते गुणोपेते सर्वाः सर्वेश्वरप्रिये

sapatnyas te guṇopete sarvāḥ sarveśvarapriye

Line 74

अवमानावसेकेन त्वया सिक्ताद्य भामिनि

avamānāvasekena tvayā siktādya bhāmini

Line 75

प्रकाशम् अद्य सौभाग्यम् अनिवार्यं यशश् च ते

prakāśam adya saubhāgyam anivāryaṃ yaśaś ca te

Line 76

मन्दारकुसुमं दत्तं यत् ते मधुनिघातिना

mandārakusumaṃ dattaṃ yat te madhunighātinā

Line 77

अद्य सात्राजिती देवी ज्ञास्यते वरवर्णिनी

adya sātrājitī devī jñāsyate varavarṇinī

Line 78

सौभाग्याढ्यं सदा वेत्ति यात्मानं सुभगा सती

saubhāgyāḍhyaṃ sadā vetti yātmānaṃ subhagā satī

Line 79

साम्बमाताथ गान्धारी भार्याश् चान्या महात्मनः

sāmbamātātha gāndhārī bhāryāś cānyā mahātmanaḥ

Line 80

सौभाग्यार्थोद्यताकाङ्क्षाम् अद्य मोक्ष्यन्ति निःस्पृहाः

saubhāgyārthodyatākāṅkṣām adya mokṣyanti niḥspṛhāḥ

Line 81

सौभाग्यैकरथो जैत्रस् तव देव्य् अद्य निःसृतः

saubhāgyaikaratho jaitras tava devy adya niḥsṛtaḥ

Line 82

मनोरथरथानां यः सहस्रैर् अपि दुर्जयः

manoratharathānāṃ yaḥ sahasrair api durjayaḥ

Line 83

अद्याहम् अवगच्छामि सर्वथा सर्वशोभने

adyāham avagacchāmi sarvathā sarvaśobhane

Line 84

आत्मा द्वितीयः कृष्णस्य भोजे त्वम् इति भामिनि

ātmā dvitīyaḥ kṛṣṇasya bhoje tvam iti bhāmini

Line 85

त्रैलोक्यरत्नसर्वस्वम् अददाद् यत् तवाच्युतः

trailokyaratnasarvasvam adadād yat tavācyutaḥ

Line 86

जीवितातिशयस् तेन त्वया प्राप्तो हरिप्रिये

jīvitātiśayas tena tvayā prāpto haripriye

Line 87

नारदेनैवम् उक्तं तु तथ्यं वाक्यं नराधिप

nāradenaivam uktaṃ tu tathyaṃ vākyaṃ narādhipa

Line 88

तत्रस्थाः शुश्रुवुः प्रेष्याः प्रेषिताः सत्यभामया

tatrasthāḥ śuśruvuḥ preṣyāḥ preṣitāḥ satyabhāmayā

Line 89

देवीनां च तथान्यासां सपत्नीनां विशां पते

devīnāṃ ca tathānyāsāṃ sapatnīnāṃ viśāṃ pate

Line 90

दृष्ट्वा तां सविशेषं च नारदेनाभ्युदाहृतम्

dṛṣṭvā tāṃ saviśeṣaṃ ca nāradenābhyudāhṛtam

Line 91

तच् च श्रुत्वा सुनिखिलं प्रेष्याभिः स्त्रीस्वभावतः

tac ca śrutvā sunikhilaṃ preṣyābhiḥ strīsvabhāvataḥ

Line 92

प्रकाशीकृतम् एवासीद् विष्णोर् अन्तःपुरे तदा

prakāśīkṛtam evāsīd viṣṇor antaḥpure tadā

Line 93

कर्णाकर्णि ततो देव्यः कौलीनम् इव सर्वशः

karṇākarṇi tato devyaḥ kaulīnam iva sarvaśaḥ

Line 94

मन्त्रयां चक्रिरे हृष्टाः रुक्मिण्यातिगुणोदयम्

mantrayāṃ cakrire hṛṣṭāḥ rukmiṇyātiguṇodayam

Line 95

अर्हेति पुत्रमातेति ज्येष्ठेति च समागताः

arheti putramāteti jyeṣṭheti ca samāgatāḥ

Line 96

प्रायेण प्रवदन्ति स्म हृष्टा दामोदरस्त्रियः

prāyeṇa pravadanti sma hṛṣṭā dāmodarastriyaḥ

Line 97

ममृषे न सपत्न्यास् तु तत् सौभाग्यगुणोदयम्

mamṛṣe na sapatnyās tu tat saubhāgyaguṇodayam

Line 98

सत्यभामा प्रिया नित्यं विष्णोर् अतुलतेजसः

satyabhāmā priyā nityaṃ viṣṇor atulatejasaḥ

Line 99

रूपयौवनसंपन्ना स्वसौभाग्येन गर्विता

rūpayauvanasaṃpannā svasaubhāgyena garvitā

Line 100

अभिमानवती देवी श्रुत्वैवेर्ष्यावशं गता

abhimānavatī devī śrutvaiverṣyāvaśaṃ gatā

Line 101

समुत्सृजन्ती वसनं सकुङ्कुमं @

samutsṛjantī vasanaṃ sakuṅkumaṃ @

Line 102

शुचिस्मिता शुक्लतमैकम् अंशुकम् ।

śucismitā śuklatamaikam aṃśukam |

Line 103

जग्राह रोषाकुलितेन चेतसा @

jagrāha roṣākulitena cetasā @

Line 104

वह्नेः शिखा श्रीर् इव वर्धितेन्धना ॥

vahneḥ śikhā śrīr iva vardhitendhanā ||

Line 105

दंदह्यमाना ज्वलनेन वर्धता @

daṃdahyamānā jvalanena vardhatā @

Line 106

ईर्ष्यासमुत्थेन गतप्रभेव ।

īrṣyāsamutthena gataprabheva |

Line 107

क्रोधान्विता क्रोधगृहं विविक्तं @

krodhānvitā krodhagṛhaṃ viviktaṃ @

Line 108

विवेश तारेव घनं सतोयम् ॥

viveśa tāreva ghanaṃ satoyam ||

Line 109

बध्वा ललाटे हिमचन्द्रशुक्लं @

badhvā lalāṭe himacandraśuklaṃ @

Line 110

दुकूलपट्टं प्रियरोषचिह्नम् ।

dukūlapaṭṭaṃ priyaroṣacihnam |

Line 111

पर्यन्तदेशं सरसेन देवी @

paryantadeśaṃ sarasena devī @

Line 112

विलिप्य सा लोहितचन्दनेन ॥

vilipya sā lohitacandanena ||

Line 113

संस्मृत्य संस्मृत्य शिरः सरोषं @

saṃsmṛtya saṃsmṛtya śiraḥ saroṣaṃ @

Line 114

प्रकम्पमाना समयोपविष्टा ।

prakampamānā samayopaviṣṭā |

Line 115

दीर्घोपधाने शयने ऽपनीय @

dīrghopadhāne śayane 'panīya @

Line 116

विभूषणान्य् एकनिबद्धवेणी ॥

vibhūṣaṇāny ekanibaddhaveṇī ||

Line 117

अकारणार्थेन विरुष्यमाना @

akāraṇārthena viruṣyamānā @

Line 118

प्रेष्याजनस्याभिजनेन याचिता ।

preṣyājanasyābhijanena yācitā |

Line 119

विचूर्णयाम् आस कुशेशयं सा @

vicūrṇayām āsa kuśeśayaṃ sā @

Line 120

निःश्वस्य निःश्वस्य नखैर् नतभ्रूः ॥

niḥśvasya niḥśvasya nakhair natabhrūḥ ||

Line 121

उपविष्टं मुनिं ज्ञात्वा रुक्मिण्या सह केशवः

upaviṣṭaṃ muniṃ jñātvā rukmiṇyā saha keśavaḥ

Line 122

निश्चक्रामाप्रमेयात्मा व्यपदेशेन सर्वकृत्

niścakrāmāprameyātmā vyapadeśena sarvakṛt

Line 123

जगाम त्वरितश् चैव सत्यभामागृहं महत्

jagāma tvaritaś caiva satyabhāmāgṛhaṃ mahat

Line 124

रम्ये रैवतकोद्देशे निर्मितं विश्वकर्मणा

ramye raivatakoddeśe nirmitaṃ viśvakarmaṇā

Line 125

अभिमानवतीम् इष्टां प्राणैर् अपि गरीयसीम्

abhimānavatīm iṣṭāṃ prāṇair api garīyasīm

Line 126

जानन् सात्राजितीं विष्णुर् विवेश शनकैर् इव

jānan sātrājitīṃ viṣṇur viveśa śanakair iva

Line 127

रुषिताम् इव तां देवीं स्नेहात् संकल्पयन्न् इव

ruṣitām iva tāṃ devīṃ snehāt saṃkalpayann iva

Line 128

भीतभीतो ऽतिशनकैर् विवेश यदुनन्दनः

bhītabhīto 'tiśanakair viveśa yadunandanaḥ

Line 129

दारुकं द्वारदेशे तु तिष्ठेत्य् उक्त्वा विवेश ह

dārukaṃ dvāradeśe tu tiṣṭhety uktvā viveśa ha

Line 130

नारदस्योपचारार्थं प्रद्युम्नं विनियुज्य च

nāradasyopacārārthaṃ pradyumnaṃ viniyujya ca

Line 131

स ददर्श प्रियां दूरत् क्रोधागारगतां तदा

sa dadarśa priyāṃ dūrat krodhāgāragatāṃ tadā

Line 132

प्रेष्यामध्यस्थितां क्रोधान् निःश्वसन्तीं मुहुर् मुहुर्

preṣyāmadhyasthitāṃ krodhān niḥśvasantīṃ muhur muhur

Line 133

करजाग्रावलीढं तु पङ्कजं मुखपङ्कजे

karajāgrāvalīḍhaṃ tu paṅkajaṃ mukhapaṅkaje

Line 134

संश्लेषयित्वा निःश्वस्य विहरन्तीं पुनः पुनः

saṃśleṣayitvā niḥśvasya viharantīṃ punaḥ punaḥ

Line 135

किंचिद् आकुञ्चिताग्रेण चरणेन वसुंधराम्

kiṃcid ākuñcitāgreṇa caraṇena vasuṃdharām

Line 136

कृत्वा पृष्ठे ऽथ वदनं विहसन्तीं पुनः पुनः

kṛtvā pṛṣṭhe 'tha vadanaṃ vihasantīṃ punaḥ punaḥ

Line 137

करपद्मे पुनः शश्वन् मुखपद्मं निवेश्य च

karapadme punaḥ śaśvan mukhapadmaṃ niveśya ca

Line 138

विनतां चारुसर्वाङ्गीं ध्यायन्तीं कमलेक्षणाम्

vinatāṃ cārusarvāṅgīṃ dhyāyantīṃ kamalekṣaṇām

Line 139

सरसं चन्दनं गृह्य प्रेष्याहस्ताद् अनिन्दिताम्

sarasaṃ candanaṃ gṛhya preṣyāhastād aninditām

Line 140

प्रसाधयित्वा हृदयं क्षिपन्तीं निर्दयं पुनः

prasādhayitvā hṛdayaṃ kṣipantīṃ nirdayaṃ punaḥ

Line 141

पुनर् उत्थाय शयनात् पतन्तीं च पुनः पुनः

punar utthāya śayanāt patantīṃ ca punaḥ punaḥ

Line 142

तास् ताश् चेष्टास् तथान्याश् च प्रियाया ददृशे हरिः

tās tāś ceṣṭās tathānyāś ca priyāyā dadṛśe hariḥ

Line 143

अवगुण्ठ्य यदा वक्त्रम् उपधाने न्यवेशयत्

avaguṇṭhya yadā vaktram upadhāne nyaveśayat

Line 144

इदम् अन्तरम् इत्य् एव ततो मत्वा जनार्दनः

idam antaram ity eva tato matvā janārdanaḥ

Line 145

प्रेष्याजनं समाज्ञाप्य अनाख्येयो श्मि संज्ञया

preṣyājanaṃ samājñāpya anākhyeyo śmi saṃjñayā

Line 146

सशङ्कितप्रचारश् च त्वरितो ऽन्वगमच् च ताम्

saśaṅkitapracāraś ca tvarito 'nvagamac ca tām

Line 147

जग्राह व्यजनं चैव स्थित्वा स परिपार्श्वतः

jagrāha vyajanaṃ caiva sthitvā sa paripārśvataḥ

Line 148

शनैर् अवासृजद् वातं जहास शनकैर् इव

śanair avāsṛjad vātaṃ jahāsa śanakair iva

Line 149

स परिजातपुष्पस्य संसर्गाद् अनुवासितः

sa parijātapuṣpasya saṃsargād anuvāsitaḥ

Line 150

बभार भगवान् गन्धं दिव्यं मानुषदुर्लभम्

babhāra bhagavān gandhaṃ divyaṃ mānuṣadurlabham

Line 151

अत्यद्भुतं सुगन्धं च जिघ्रित्वा विस्मयान्विता

atyadbhutaṃ sugandhaṃ ca jighritvā vismayānvitā

Line 152

अपावृणोन् मुखं सत्या किम् एतद् इति चाब्रवीत्

apāvṛṇon mukhaṃ satyā kim etad iti cābravīt

Line 153

सोत्थिता पृष्ठतो देवम् अपश्यन्ती सुविस्मिता

sotthitā pṛṣṭhato devam apaśyantī suvismitā

Line 154

पर्यपृच्छद् अथो प्रेष्या गन्धस्य प्रभवः तदा

paryapṛcchad atho preṣyā gandhasya prabhavaḥ tadā

Line 155

ताः पृष्टास् त्व् अप्रभाषन्त्यो जानुभ्यां धरणीं गताः

tāḥ pṛṣṭās tv aprabhāṣantyo jānubhyāṃ dharaṇīṃ gatāḥ

Line 156

अधोमुख्यस् ततस् तस्थुः कृताञ्जलिपुटास् तदा

adhomukhyas tatas tasthuḥ kṛtāñjalipuṭās tadā

Line 157

तद् अपूर्वम् अदृष्ट्वैव गन्धं मुञ्चति मेदिनीम्

tad apūrvam adṛṣṭvaiva gandhaṃ muñcati medinīm

Line 158

कथम् एकतरस् तस्या गन्धो ऽयम् उदभूत् खलु

katham ekataras tasyā gandho 'yam udabhūt khalu

Line 159

किं त्व् इदं स्याद् इति च सा विवेक्षन्ती समन्ततः

kiṃ tv idaṃ syād iti ca sā vivekṣantī samantataḥ

Line 160

ददृशे केशवं देवी सहसा लोकभावनम्

dadṛśe keśavaṃ devī sahasā lokabhāvanam

Line 161

युज्यतीति तदोवाच सहसास्राविलेक्षणा

yujyatīti tadovāca sahasāsrāvilekṣaṇā

Line 162

अवसिक्तेव रोषेण बभूव प्रणयान्विता

avasikteva roṣeṇa babhūva praṇayānvitā

Line 163

सा प्रस्फुरितचार्वोष्ठी निःश्वस्याधोमुखी तदा

sā prasphuritacārvoṣṭhī niḥśvasyādhomukhī tadā

Line 164

मुहूर्तम् असितापाङ्गी तस्थाव् अन्यमुखी शुभा

muhūrtam asitāpāṅgī tasthāv anyamukhī śubhā

Line 165

निबध्य भ्रूकुटीं वामां सम्यग् उत्क्षिप्य लोचने

nibadhya bhrūkuṭīṃ vāmāṃ samyag utkṣipya locane

Line 166

निवेश्य वदनं हस्ते शोभसीत्य् अब्रवीद् धरिम्

niveśya vadanaṃ haste śobhasīty abravīd dharim

Line 167

तस्याः सुस्राव नेत्राभ्यां वारि प्रणयकोपजम्

tasyāḥ susrāva netrābhyāṃ vāri praṇayakopajam

Line 168

कुशेशयपलाशाभ्याम् अवश्यायजलं यथा

kuśeśayapalāśābhyām avaśyāyajalaṃ yathā

Line 169

समुत्पत्य जलं तत्र पतितं वदनाम्बुजात्

samutpatya jalaṃ tatra patitaṃ vadanāmbujāt

Line 170

प्रतिजग्राह पद्माक्षः कराभ्याम् अपि सत्वरम्

pratijagrāha padmākṣaḥ karābhyām api satvaram

Line 171

अथोरसि पतत् तोयं श्रीवत्साङ्को ऽम्बुजेक्षणः

athorasi patat toyaṃ śrīvatsāṅko 'mbujekṣaṇaḥ

Line 172

प्रियानयनजं देवः परिमृज्येदम् अब्रवीत्

priyānayanajaṃ devaḥ parimṛjyedam abravīt

Line 173

स्रवत्य् असितपत्राक्षि किमर्थं तव भामिनि

sravaty asitapatrākṣi kimarthaṃ tava bhāmini

Line 174

तोयं सुन्दरि नेत्राभ्यां पुष्कराभ्याम् इवोदकम्

toyaṃ sundari netrābhyāṃ puṣkarābhyām ivodakam

Line 175

प्रभाते पूर्णचन्द्रस्य मध्याह्ने पङ्कजस्य च

prabhāte pūrṇacandrasya madhyāhne paṅkajasya ca

Line 176

बिभर्ति तव किं वक्त्रं वपुर् मम मनोहरम्

bibharti tava kiṃ vaktraṃ vapur mama manoharam

Line 177

किमर्थं कौङ्कुमं वासो महारजतम् एव च

kimarthaṃ kauṅkumaṃ vāso mahārajatam eva ca

Line 178

नानुगृह्णासि सुश्रोणि शुक्लं वासो ऽनुगृह्यते

nānugṛhṇāsi suśroṇi śuklaṃ vāso 'nugṛhyate

Line 179

वासस्य् एते तवाभीष्टे महारजतकौङ्कुमे

vāsasy ete tavābhīṣṭe mahārajatakauṅkume

Line 180

देवाभिगमनाद् ऊर्ध्वं शुक्लं नेष्टं हि ते प्रिये

devābhigamanād ūrdhvaṃ śuklaṃ neṣṭaṃ hi te priye

Line 181

किं चानाभरणं गात्रं सुगात्रि तव कथ्यताम्

kiṃ cānābharaṇaṃ gātraṃ sugātri tava kathyatām

Line 182

चित्रकस्थानम् आक्रान्तं कस्माच् च वरवर्णिनि

citrakasthānam ākrāntaṃ kasmāc ca varavarṇini

Line 183

श्वेतेन तव पट्टेन वाससा प्रियदर्शने

śvetena tava paṭṭena vāsasā priyadarśane

Line 184

ललाटं सेव्यते कस्माच् चन्दनेन सुगन्धिना

lalāṭaṃ sevyate kasmāc candanena sugandhinā

Line 185

सरसेनायतापाङ्गि कान्तेन हृदयप्रिये

sarasenāyatāpāṅgi kāntena hṛdayapriye

Line 186

प्रभोपमर्दः केनाथ कारणेनाननस्य च

prabhopamardaḥ kenātha kāraṇenānanasya ca

Line 187

करोषि मम चात्यर्थं मनो ग्लापयसि प्रिये

karoṣi mama cātyarthaṃ mano glāpayasi priye

Line 188

प्रसृतश् चन्दनरसः कपोलप्रणयी तव

prasṛtaś candanarasaḥ kapolapraṇayī tava

Line 189

पत्रलेखासपत्नत्वं प्राप्तो नातिविराजते

patralekhāsapatnatvaṃ prāpto nātivirājate

Line 190

रत्नस्याभरणैर् मुक्ता तव ग्रीवा न शोभते

ratnasyābharaṇair muktā tava grīvā na śobhate

Line 191

ग्रहनक्षत्ररहिता द्यौर् इवाव्यक्तशारदी

grahanakṣatrarahitā dyaur ivāvyaktaśāradī

Line 192

पूर्णचन्द्रसपत्नेन स्मेरेणाबहुभाषिणा

pūrṇacandrasapatnena smereṇābahubhāṣiṇā

Line 193

किम् उ नाभाषसे माद्य सुखेनोत्पलगन्धिना

kim u nābhāṣase mādya sukhenotpalagandhinā

Line 194

अर्धाक्ष्णापि हि तावन् मां किमर्थं न निरीक्षसे

ardhākṣṇāpi hi tāvan māṃ kimarthaṃ na nirīkṣase

Line 195

मुञ्चस्य् एव सनिःश्वासं तोयम् अञ्जनदुर्दिनम्

muñcasy eva saniḥśvāsaṃ toyam añjanadurdinam

Line 196

अलम् इन्दीवरश्यामे रुदितेन मनस्विनि

alam indīvaraśyāme ruditena manasvini

Line 197

जलम् अञ्जनकल्माषं मा मोक्षीर् आननद्विषम्

jalam añjanakalmāṣaṃ mā mokṣīr ānanadviṣam

Line 198

त्वदीयो ऽहं यदा देवि ख्यातो जगति किंकरः

tvadīyo 'haṃ yadā devi khyāto jagati kiṃkaraḥ

Line 199

नाज्ञापयसि मां किं त्वं पुरेव वरवर्णिनि

nājñāpayasi māṃ kiṃ tvaṃ pureva varavarṇini

Line 200

किम् अकार्षम् अहं देवि विप्रियं तव भामिनि

kim akārṣam ahaṃ devi vipriyaṃ tava bhāmini

Line 201

येनातिमात्रम् आत्मानम् आयासयसि सुन्दरि

yenātimātram ātmānam āyāsayasi sundari

Line 202

मनसा कर्मणा वाचा न त्वाम् अतिचराम्य् अहम्

manasā karmaṇā vācā na tvām aticarāmy aham

Line 203

सर्वथा सर्वचार्वङ्गि सत्यम् एतद् ब्रवीम्य् अहम्

sarvathā sarvacārvaṅgi satyam etad bravīmy aham

Line 204

बहुमानो ममान्यासु स्त्रीषु सर्वासु शोभने

bahumāno mamānyāsu strīṣu sarvāsu śobhane

Line 205

स्नेहश् च बहुमानश् च त्वाम् ऋते ऽन्यासु नास्ति मे

snehaś ca bahumānaś ca tvām ṛte 'nyāsu nāsti me

Line 206

नैव त्वां मदनो जह्याद् अमृते मयि मामकः

naiva tvāṃ madano jahyād amṛte mayi māmakaḥ

Line 207

इति मे निश्चितं विद्धि चेतः सुरसुतोपमे

iti me niścitaṃ viddhi cetaḥ surasutopame

Line 208

क्षमादयश् च मेदिन्यां शब्दाद्याश् चाम्बरे गुणाः

kṣamādayaś ca medinyāṃ śabdādyāś cāmbare guṇāḥ

Line 209

ध्रुवं पङ्कजगर्भाभे त्वयि स्नेहस् तथा मम

dhruvaṃ paṅkajagarbhābhe tvayi snehas tathā mama

Line 210

रुचिर् अग्नौ यथा दिव्या प्रभा चैव दिवाकरे

rucir agnau yathā divyā prabhā caiva divākare

Line 211

कान्तिश् च चाश्वती चन्द्रे स्नेहस् त्वयि तथा मम

kāntiś ca cāśvatī candre snehas tvayi tathā mama

Line 212

एवंवादिनम् आत्मेष्टं सत्यभामा जनार्दनम्

evaṃvādinam ātmeṣṭaṃ satyabhāmā janārdanam

Line 213

शनैर् उवाच नेत्राभ्यां प्रमृज्य सुभगा जलम्

śanair uvāca netrābhyāṃ pramṛjya subhagā jalam

Line 214

मदीयस् त्वम् इति ह्य् आसीन् मम नित्यं मनः प्रभो

madīyas tvam iti hy āsīn mama nityaṃ manaḥ prabho

Line 215

अद्य साधारणस्नेहस् त्वम् इत्य् अवगता ह्य् अहम्

adya sādhāraṇasnehas tvam ity avagatā hy aham

Line 216

नाज्ञासिषम् अहं पूर्वम् अनित्यं कालपर्ययम्

nājñāsiṣam ahaṃ pūrvam anityaṃ kālaparyayam

Line 217

अद्य लोकगतिं कृत्स्नाम् अवगच्छामि न ध्रुवाम्

adya lokagatiṃ kṛtsnām avagacchāmi na dhruvām

Line 218

अमृताया द्वितीयं हि जन्मेदं मम सर्वथा

amṛtāyā dvitīyaṃ hi janmedaṃ mama sarvathā

Line 219

किम् अत्र बहुनोक्तेन हृदयं वेत्ति ते ऽच्युत

kim atra bahunoktena hṛdayaṃ vetti te 'cyuta

Line 220

वाङ्मात्रम् इव पश्यामि माधुर्यं संप्रयुज्यते

vāṅmātram iva paśyāmi mādhuryaṃ saṃprayujyate

Line 221

मयि स्नेहश् च कृतकस् तवान्यत्र न कृत्रिमः

mayi snehaś ca kṛtakas tavānyatra na kṛtrimaḥ

Line 222

ऋजुस्वभावां भक्तां च सर्वथा पुरुषोत्तम

ṛjusvabhāvāṃ bhaktāṃ ca sarvathā puruṣottama

Line 223

अवजानासि जानन् मां कैतवीं वृत्तिम् आस्थितः

avajānāsi jānan māṃ kaitavīṃ vṛttim āsthitaḥ

Line 224

एतावत् खलु पर्याप्तं दृष्टं द्रष्टव्यम् अद्य यत्

etāvat khalu paryāptaṃ dṛṣṭaṃ draṣṭavyam adya yat

Line 225

श्रुतं वाप्य् अथ वा श्राव्यं दृष्टः स्नेहफलोदयः

śrutaṃ vāpy atha vā śrāvyaṃ dṛṣṭaḥ snehaphalodayaḥ

Line 226

यदि त्व् अहम् अनुग्राह्या माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि

yadi tv aham anugrāhyā mām anujñātum arhasi

Line 227

तपस्येयं परं कृत्वा निश्चयं पुरुषोत्तम

tapasyeyaṃ paraṃ kṛtvā niścayaṃ puruṣottama

Line 228

भर्तुश् छन्देन नारीणां तपो वा व्रतकानि वा

bhartuś chandena nārīṇāṃ tapo vā vratakāni vā

Line 229

निष्फलं खलु यद् भर्तुर् अच्छन्देन क्रियेत यत्

niṣphalaṃ khalu yad bhartur acchandena kriyeta yat

Line 230

इतीदम् उक्त्वा पुनर् एव शोभना @

itīdam uktvā punar eva śobhanā @

Line 231

मुमोच तोयं नयनोद्भवं सती ।

mumoca toyaṃ nayanodbhavaṃ satī |

Line 232

ग्रहाय पीतं हरिवाससः शुभा @

grahāya pītaṃ harivāsasaḥ śubhā @

Line 233

पटान्तम् आधाय मुखे शुचिस्मिता ॥

paṭāntam ādhāya mukhe śucismitā ||

Line 234

नारायणः सत्यभामां पुनर् एवाथ भारत

nārāyaṇaḥ satyabhāmāṃ punar evātha bhārata

Line 235

प्रोवाच प्रणयात् क्रुद्धाम् अभिमानवतीं सतीम्

provāca praṇayāt kruddhām abhimānavatīṃ satīm

Line 236

दहतीव ममाङ्गानि शोकः कमललोचने

dahatīva mamāṅgāni śokaḥ kamalalocane

Line 237

किम् उ तत्कारणं येन त्वम् एवम् अतिविक्लवा

kim u tatkāraṇaṃ yena tvam evam ativiklavā

Line 238

शापितासि मम प्राणैर् आचक्ष्वानत्ययो यदि

śāpitāsi mama prāṇair ācakṣvānatyayo yadi

Line 239

श्रोतव्यं यदि भक्तेन भर्त्रा सर्वाङ्गशोभने

śrotavyaṃ yadi bhaktena bhartrā sarvāṅgaśobhane

Line 240

ततः प्रोवाच भर्तारं सत्या सत्यव्रते स्थितम्

tataḥ provāca bhartāraṃ satyā satyavrate sthitam

Line 241

बाष्पगद्गदया वाचा तथैवाधोमुखी स्थिता

bāṣpagadgadayā vācā tathaivādhomukhī sthitā

Line 242

त्वयैव स्थापितं पूर्वं सौभाग्यं मम मानद

tvayaiva sthāpitaṃ pūrvaṃ saubhāgyaṃ mama mānada

Line 243

जगत्य् अमलपत्राक्षे तत् ख्यातं केशिनाशन

jagaty amalapatrākṣe tat khyātaṃ keśināśana

Line 244

शिरो वहामि चेष्टत्वात् तवाहं देव गर्विता

śiro vahāmi ceṣṭatvāt tavāhaṃ deva garvitā

Line 245

सर्वसीमन्तिनीमध्ये स्पृहणीयास्मि सर्वथा

sarvasīmantinīmadhye spṛhaṇīyāsmi sarvathā

Line 246

साहम् अद्यावहास्यास्मि सपत्नीनां जनस्य च

sāham adyāvahāsyāsmi sapatnīnāṃ janasya ca

Line 247

इति प्रेष्याभिर् आख्यातं श्रुत्वा तथ्यं ततस् ततः

iti preṣyābhir ākhyātaṃ śrutvā tathyaṃ tatas tataḥ

Line 248

यत् पारिजातकुसुमं दत्तवान् नारदस् तव

yat pārijātakusumaṃ dattavān nāradas tava

Line 249

तत् किलेष्टजने दत्तं त्वयाहं परिवर्जिता

tat kileṣṭajane dattaṃ tvayāhaṃ parivarjitā

Line 250

रत्नातिशयदानेन तस्याम् अभ्यधिकः किल

ratnātiśayadānena tasyām abhyadhikaḥ kila

Line 251

स्नेहश् च बहुमानश् च प्रकाशं गमितस् त्वया

snehaś ca bahumānaś ca prakāśaṃ gamitas tvayā

Line 252

ताम् अस्तौषीत् समक्षं ते प्रियां स किल नारदः

tām astauṣīt samakṣaṃ te priyāṃ sa kila nāradaḥ

Line 253

तम् अश्रौषीश् च हृष्टस् त्वं प्रियायाः संस्तवं किल

tam aśrauṣīś ca hṛṣṭas tvaṃ priyāyāḥ saṃstavaṃ kila

Line 254

स्तोतव्या यदि तावत् सा नारदेन तवाग्रतः

stotavyā yadi tāvat sā nāradena tavāgrataḥ

Line 255

दुर्भगो ऽयं जनस् तत्र किमर्थम् अनुशब्दितः

durbhago 'yaṃ janas tatra kimartham anuśabditaḥ

Line 256

प्रणयस्य रसं दत्त्वा पश्चात्तापः प्रभो यदि

praṇayasya rasaṃ dattvā paścāttāpaḥ prabho yadi

Line 257

अनुज्ञां मे प्रयच्छस्व तपः कर्तुं प्रसीद मे

anujñāṃ me prayacchasva tapaḥ kartuṃ prasīda me

Line 258

स्वप्नेनापि न दृष्ट्वाहं श्रद्दध्यां पुष्करेक्षण

svapnenāpi na dṛṣṭvāhaṃ śraddadhyāṃ puṣkarekṣaṇa

Line 259

यद् अन्यद् एव निर्वृत्तम् अश्रौषं पश्यतस् तव

yad anyad eva nirvṛttam aśrauṣaṃ paśyatas tava

Line 260

कामः कामं तु तस्यैव मुनेर् अतुलतेजसः

kāmaḥ kāmaṃ tu tasyaiva muner atulatejasaḥ

Line 261

अत्र मन्युस् तु मे देव सांनिध्यं तव तत्र यत्

atra manyus tu me deva sāṃnidhyaṃ tava tatra yat

Line 262

मानार्थं जीव्यते लोके सद्भिर् इत्य् उक्तवान् असि

mānārthaṃ jīvyate loke sadbhir ity uktavān asi

Line 263

तद् एवं सति नेच्छामि जीवितुं मानवर्जिता

tad evaṃ sati necchāmi jīvituṃ mānavarjitā

Line 264

ममाभवद् यतो रक्षा भयम् अद्य ततो मम

mamābhavad yato rakṣā bhayam adya tato mama

Line 265

सर्वतो रक्षते यो मां स मां नाद्याभिरक्षति

sarvato rakṣate yo māṃ sa māṃ nādyābhirakṣati

Line 266

हा गतिं कां गमिष्यामि त्यक्ता देव त्वया विभो

hā gatiṃ kāṃ gamiṣyāmi tyaktā deva tvayā vibho

Line 267

कुमुद्वतीगतां नूनं गतिं यास्याम्य् असंगता

kumudvatīgatāṃ nūnaṃ gatiṃ yāsyāmy asaṃgatā

Line 268

किम् अकार्षम् अहं मोहाद् ईश्वराणां प्रियाप्रियम्

kim akārṣam ahaṃ mohād īśvarāṇāṃ priyāpriyam

Line 269

प्रिया भूत्वाप्रिया भूता यद् अहं तव मानद

priyā bhūtvāpriyā bhūtā yad ahaṃ tava mānada

Line 270

वसन्तकुसुमैश् चित्रं सदा रैवतकं गिरिम्

vasantakusumaiś citraṃ sadā raivatakaṃ girim

Line 271

प्रिया भूत्वाप्रिया भूता कथं द्रक्ष्याम्य् अहं पुनः

priyā bhūtvāpriyā bhūtā kathaṃ drakṣyāmy ahaṃ punaḥ

Line 272

परपुष्टस्वनोन्मिश्रं पुष्पगन्धवहं शुचिम्

parapuṣṭasvanonmiśraṃ puṣpagandhavahaṃ śucim

Line 273

कथं नामानिलं द्वेष्या सेवेयं दुर्भगा सती

kathaṃ nāmānilaṃ dveṣyā seveyaṃ durbhagā satī

Line 274

जलक्रीडां तवाङ्कस्था देव कृत्वा महोदधौ

jalakrīḍāṃ tavāṅkasthā deva kṛtvā mahodadhau

Line 275

कथं दौर्भाग्यम् आपन्ना पश्येयम् अपि सागरम्

kathaṃ daurbhāgyam āpannā paśyeyam api sāgaram

Line 276

सात्राजिति प्रिया नान्या त्वत्तो मे ऽस्तीति विद्धि माम्

sātrājiti priyā nānyā tvatto me 'stīti viddhi mām

Line 277

त्वम् अवोचः क्व तद् यातम् अथ वा कः स्मरिष्यति

tvam avocaḥ kva tad yātam atha vā kaḥ smariṣyati

Line 278

यद् अद्राक्षीद् धि मां श्वश्रूर् बहुमानेन नन्दिनीम्

yad adrākṣīd dhi māṃ śvaśrūr bahumānena nandinīm

Line 279

अवज्ञाता त्वया राज्ञी नूनं दौर्भाग्यकीर्तिता

avajñātā tvayā rājñī nūnaṃ daurbhāgyakīrtitā

Line 280

किं नु गूढेन मे प्रेम्णा सुस्निग्धेनापि मानद

kiṃ nu gūḍhena me premṇā susnigdhenāpi mānada

Line 281

यत् समानां जनैर् देवो मां न पश्यति नित्यदा

yat samānāṃ janair devo māṃ na paśyati nityadā

Line 282

नाहं त्वां कितवं धूर्तम् अज्ञासिषम् अरिंदम

nāhaṃ tvāṃ kitavaṃ dhūrtam ajñāsiṣam ariṃdama

Line 283

अद्य ज्ञातो ऽसि तत्पक्षश् चञ्चलो जनवञ्चकः

adya jñāto 'si tatpakṣaś cañcalo janavañcakaḥ

Line 284

स्वरवर्णेङ्गिताकारैर् निगूढो देव यत्नतः

svaravarṇeṅgitākārair nigūḍho deva yatnataḥ

Line 285

चोर ज्ञातो ऽसि तत्पक्षो वाङ्मात्रमधुरः शठः

cora jñāto 'si tatpakṣo vāṅmātramadhuraḥ śaṭhaḥ

Line 286

एवम् ईर्श्यावशं प्राप्तां देवीं सात्राजितीं हरिः

evam īrśyāvaśaṃ prāptāṃ devīṃ sātrājitīṃ hariḥ

Line 287

अभिमानवतीं देवः सान्त्वपूर्वम् अथाब्रवीत्

abhimānavatīṃ devaḥ sāntvapūrvam athābravīt

Line 288

मैवं पद्मपलाशाक्षि ममेश्वरि वद प्रिये

maivaṃ padmapalāśākṣi mameśvari vada priye

Line 289

किम् अत्र बहुनोक्तेन त्वदीयम् अवगच्छ माम्

kim atra bahunoktena tvadīyam avagaccha mām

Line 290

तत् पारिजातकुसुमं तस्या देवि ममाग्रतः

tat pārijātakusumaṃ tasyā devi mamāgrataḥ

Line 291

नारदो मत्प्रियं कुर्वन् मुनिर् अक्लिष्टकर्मकृत्

nārado matpriyaṃ kurvan munir akliṣṭakarmakṛt

Line 292

दाक्षिण्याद् अनुरोधाच् च दत्तवान् नात्र संशयः

dākṣiṇyād anurodhāc ca dattavān nātra saṃśayaḥ

Line 293

प्रसीदैकापराधं मे मर्षयस्व शुचिस्मिते

prasīdaikāparādhaṃ me marṣayasva śucismite

Line 294

पारिजातस्य पुष्पाणि यदीच्छस्य् अतिकोपने

pārijātasya puṣpāṇi yadīcchasy atikopane

Line 295

तदा दातास्मि सुश्रोणि सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते

tadā dātāsmi suśroṇi satyam etad bravīmi te

Line 296

स्वर्गास्पदाद् आनयित्वा पारिजातं द्रुमेश्वरम्

svargāspadād ānayitvā pārijātaṃ drumeśvaram

Line 297

गृहे ते स्थापयिष्यामि यावत्कालं त्वम् इच्छसि

gṛhe te sthāpayiṣyāmi yāvatkālaṃ tvam icchasi

Line 298

एवम् उक्त्वा तु हरिणा प्रोवाच हरिवल्लभा

evam uktvā tu hariṇā provāca harivallabhā

Line 299

यद्य् एवं स द्रुमः शक्य इहानयितुम् अच्युत

yady evaṃ sa drumaḥ śakya ihānayitum acyuta

Line 300

मन्युर् एष प्रमृष्टो हि भवेद् बहुगुणो मम

manyur eṣa pramṛṣṭo hi bhaved bahuguṇo mama

Line 301

सीमन्तिनीनां सर्वासाम् अधिका स्याम् अधोक्षज

sīmantinīnāṃ sarvāsām adhikā syām adhokṣaja

Line 302

तथास्तु प्रथमः कल्प इति तां मधुसूदनः

tathāstu prathamaḥ kalpa iti tāṃ madhusūdanaḥ

Line 303

प्रोवाचाप्रतिमो देवो जगतः प्रभवो ऽव्ययः

provācāpratimo devo jagataḥ prabhavo 'vyayaḥ

Line 304

तथेत्युक्ते ऽथ कृष्णेन तुतोष समितिंजय

tathetyukte 'tha kṛṣṇena tutoṣa samitiṃjaya

Line 305

सत्यभामा सताम् इष्टा कंसनाशनवल्लभा

satyabhāmā satām iṣṭā kaṃsanāśanavallabhā

Line 306

ततः स्नातो जगन्नाथः सर्वेशः सर्वभावनः

tataḥ snāto jagannāthaḥ sarveśaḥ sarvabhāvanaḥ

Line 307

चकारावश्यकं सर्वं सर्वकामप्रदः सताम्

cakārāvaśyakaṃ sarvaṃ sarvakāmapradaḥ satām

Line 308

दध्यौ च नारदं देवः स्नातो देवमुनिं नृप

dadhyau ca nāradaṃ devaḥ snāto devamuniṃ nṛpa

Line 309

अभ्याजगाम स्नानान्ते मुनिश्रेष्ठो महोदधौ

abhyājagāma snānānte muniśreṣṭho mahodadhau

Line 310

तम् आगतं नरपते सतां गतिर् अधोक्षजः

tam āgataṃ narapate satāṃ gatir adhokṣajaḥ

Line 311

सत्यया सह धर्मात्मा यथाविधिम् अपूजयत्

satyayā saha dharmātmā yathāvidhim apūjayat

Line 312

पादौ प्रक्षालयां चक्रे मुनेः सात्राजिती स्वयम्

pādau prakṣālayāṃ cakre muneḥ sātrājitī svayam

Line 313

जलं देवः स्वयं कृष्णो भृङ्गारेण ददौ तदा

jalaṃ devaḥ svayaṃ kṛṣṇo bhṛṅgāreṇa dadau tadā

Line 314

अथोपकल्पयाम् आस सुखासीनाय केशवः

athopakalpayām āsa sukhāsīnāya keśavaḥ

Line 315

परमान्नं स मुनये प्रयतात्मा जगद्गुरुः

paramānnaṃ sa munaye prayatātmā jagadguruḥ

Line 316

तल् लोककर्त्रा सत्कृत्य दत्तं मुनिर् उदारधीः

tal lokakartrā satkṛtya dattaṃ munir udāradhīḥ

Line 317

बुभुजे वदतां श्रेष्ठः श्रद्धया परयान्वितः

bubhuje vadatāṃ śreṣṭhaḥ śraddhayā parayānvitaḥ

Line 318

उपस्पृश्य ततस् तृप्तः प्रददौ चाशिषः प्रभोः

upaspṛśya tatas tṛptaḥ pradadau cāśiṣaḥ prabhoḥ

Line 319

ताश् च प्रीतेन मनसा प्रतिजग्राह केशवः

tāś ca prītena manasā pratijagrāha keśavaḥ

Line 320

ततः सात्राजितीं देवीं प्रणतां नारदो ऽब्रवीत्

tataḥ sātrājitīṃ devīṃ praṇatāṃ nārado 'bravīt

Line 321

प्रसार्य दक्षिणं हस्तं सजलं जलजेक्षणाम्

prasārya dakṣiṇaṃ hastaṃ sajalaṃ jalajekṣaṇām

Line 322

यथेदानीं तथैव त्वं भव देवि पतिव्रता

yathedānīṃ tathaiva tvaṃ bhava devi pativratā

Line 323

सविशेषं च सुभगा भव त्वं तपसो बलात्

saviśeṣaṃ ca subhagā bhava tvaṃ tapaso balāt

Line 324

इत्य् उक्ता मुनिमुख्येन सत्यभामा हरिप्रिया

ity uktā munimukhyena satyabhāmā haripriyā

Line 325

उत्तस्थौ महता युक्ता हर्षेण तु नराधिप

uttasthau mahatā yuktā harṣeṇa tu narādhipa

Line 326

स कृष्णो ऽप्य् अभ्यनुज्ञां तु लब्ध्वा मुनिवरात् तदा

sa kṛṣṇo 'py abhyanujñāṃ tu labdhvā munivarāt tadā

Line 327

बुभुजे विघसं धीमान् अप्रमेयपराक्रमः

bubhuje vighasaṃ dhīmān aprameyaparākramaḥ

Line 328

ततस् त्व् आवश्यकं कृत्वा सत्यभामापि भारत

tatas tv āvaśyakaṃ kṛtvā satyabhāmāpi bhārata

Line 329

अनुज्ञया तदा भर्तुर् विवेशान्तर्गृहं मुदा

anujñayā tadā bhartur viveśāntargṛhaṃ mudā

Line 330

ततो विनिर्गता देवी कृष्णस्यैवाभ्यनुज्ञया

tato vinirgatā devī kṛṣṇasyaivābhyanujñayā

Line 331

स्थिता पार्श्वे च कृष्णस्य नमस्कृत्वा महात्मने

sthitā pārśve ca kṛṣṇasya namaskṛtvā mahātmane

Line 332

ततो मुहूर्तम् आसित्वा नारदः कृष्णम् अब्रवीत्

tato muhūrtam āsitvā nāradaḥ kṛṣṇam abravīt

Line 333

आपृच्छे त्वां गमिष्यामि शक्रलोकम् अधोक्षज

āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi śakralokam adhokṣaja

Line 334

तत्राद्यं देवम् ईशानं नमस्कृत्य महेश्वरम्

tatrādyaṃ devam īśānaṃ namaskṛtya maheśvaram

Line 335

गास्यन्ति देवगन्धर्वास् तथैवाप्सरसां वराः

gāsyanti devagandharvās tathaivāpsarasāṃ varāḥ

Line 336

मासि मास्य् उचितं ह्य् एतन् महेन्द्रसदने विभो

māsi māsy ucitaṃ hy etan mahendrasadane vibho

Line 337

पूजार्थं देवदेवस्य गान्धर्वं नृत्यम् एव च

pūjārthaṃ devadevasya gāndharvaṃ nṛtyam eva ca

Line 338

अन्तर्हितो देवदेवः सोमः सप्रवरो विभुः

antarhito devadevaḥ somaḥ sapravaro vibhuḥ

Line 339

पश्यत्य् अमरमुख्येन कृतं भक्त्याद्रिघातिना

paśyaty amaramukhyena kṛtaṃ bhaktyādrighātinā

Line 340

निमन्त्रितो ऽहं पूर्वेद्युः पुष्पं दातुं महाद्युते

nimantrito 'haṃ pūrvedyuḥ puṣpaṃ dātuṃ mahādyute

Line 341

पारिजातस्य भद्रं ते तरुराज्ञो महात्मनः

pārijātasya bhadraṃ te tarurājño mahātmanaḥ

Line 342

यद् एतद् आहृतं स्वर्गात् तत् त्वदर्थं मया विभो

yad etad āhṛtaṃ svargāt tat tvadarthaṃ mayā vibho

Line 343

देवोपभोग्यम् एतद् धि तरुराजसमुद्भवम्

devopabhogyam etad dhi tarurājasamudbhavam

Line 344

इष्टः स वृक्षः सततं शच्याः पुष्करलोचन

iṣṭaḥ sa vṛkṣaḥ satataṃ śacyāḥ puṣkaralocana

Line 345

सौभाग्यम् आवहत्य् एव पूज्यमानो ऽपि नित्यशः

saubhāgyam āvahaty eva pūjyamāno 'pi nityaśaḥ

Line 346

पुण्यं कर्तुं तदा सृष्टः पारिजातो महाद्रुमः

puṇyaṃ kartuṃ tadā sṛṣṭaḥ pārijāto mahādrumaḥ

Line 347

अदित्या धर्मनित्येन कश्यपेन महात्मना

adityā dharmanityena kaśyapena mahātmanā

Line 348

पुरादित्या महातेजास् तोषितः किल कश्यपः

purādityā mahātejās toṣitaḥ kila kaśyapaḥ

Line 349

वरेण च्छन्दयाम् आस मारीचस् तपसो निधिः

vareṇa cchandayām āsa mārīcas tapaso nidhiḥ

Line 350

सोवाच सुभगा येन भवेयं मुनिसत्तम

sovāca subhagā yena bhaveyaṃ munisattama

Line 351

स्वलंकृता कामतश् च सर्वैर् एव विभूषणैः

svalaṃkṛtā kāmataś ca sarvair eva vibhūṣaṇaiḥ

Line 352

ईप्सितं गीतनृत्यं च भवेन् मम तपोधन

īpsitaṃ gītanṛtyaṃ ca bhaven mama tapodhana

Line 353

कुमारी नित्यदा चैव भवेयं तपसां निधे

kumārī nityadā caiva bhaveyaṃ tapasāṃ nidhe

Line 354

विरजाः शोकरहिता भवेयम् अपि नित्यदा

virajāḥ śokarahitā bhaveyam api nityadā

Line 355

पतिभक्तिमती चैव धर्मशीला तथैव च

patibhaktimatī caiva dharmaśīlā tathaiva ca

Line 356

पारिजातं ततो ऽस्राक्षीद् अदित्याः प्रियकाम्यया

pārijātaṃ tato 'srākṣīd adityāḥ priyakāmyayā

Line 357

सर्वकामप्रदैः पुष्पैर् आवृतं दिव्यगन्धदैः

sarvakāmapradaiḥ puṣpair āvṛtaṃ divyagandhadaiḥ

Line 358

त्रिशाखं सर्वदा दृश्यं सर्वभूतमनोहरम्

triśākhaṃ sarvadā dṛśyaṃ sarvabhūtamanoharam

Line 359

सर्वपुष्पाणि दृश्यन्ते तस्मिन्न् एव महाद्रुमे

sarvapuṣpāṇi dṛśyante tasminn eva mahādrume

Line 360

ईदृशान्य् अस्य पुष्पाणि बिभर्त्य् एकातिरूपिणी

īdṛśāny asya puṣpāṇi bibharty ekātirūpiṇī

Line 361

बहुरूपाणि चाप्य् अन्या पद्मानि च तथापरा

bahurūpāṇi cāpy anyā padmāni ca tathāparā

Line 362

मन्दाराद् अपि वृक्षाच् च सारस् उद्धृत्य कश्यपः

mandārād api vṛkṣāc ca sāras uddhṛtya kaśyapaḥ

Line 363

तस्माद् एष तरुश्रेष्ठः सर्वेषां श्रेष्ठतां गतः

tasmād eṣa taruśreṣṭhaḥ sarveṣāṃ śreṣṭhatāṃ gataḥ

Line 364

ततस् तत्र निबध्याथ कश्यपं प्रददौ शुभा

tatas tatra nibadhyātha kaśyapaṃ pradadau śubhā

Line 365

अदितिर् मम पुण्यार्थं सौभाग्यार्थं तथैव च

aditir mama puṇyārthaṃ saubhāgyārthaṃ tathaiva ca

Line 366

निष्क्रयेण मया मुक्तः कश्यपस् तु तपोधनः

niṣkrayeṇa mayā muktaḥ kaśyapas tu tapodhanaḥ

Line 367

इन्द्रो दत्तस् तथेन्द्राण्या सौभाग्यार्थं ततो मम

indro dattas tathendrāṇyā saubhāgyārthaṃ tato mama

Line 368

सोमश् चाप्य् अथ रोहिण्या ऋद्ध्या च धनदस् तथा

somaś cāpy atha rohiṇyā ṛddhyā ca dhanadas tathā

Line 369

एवं सौभाग्यदो वृक्षः पारिजातो न संशयः

evaṃ saubhāgyado vṛkṣaḥ pārijāto na saṃśayaḥ

Line 370

पारिजातो विष्णुपद्याः पारिजातेति शब्दितः

pārijāto viṣṇupadyāḥ pārijāteti śabditaḥ

Line 371

मन्दारपुष्पैर् यद् युक्तो मन्दारस् तेन कथ्यते

mandārapuṣpair yad yukto mandāras tena kathyate

Line 372

को ऽप्य् अयं दारुर् इत्य् आहुर् अजानन्तो यतो जनाः

ko 'py ayaṃ dārur ity āhur ajānanto yato janāḥ

Line 373

कोविदार इति ख्यातः संततः स महातरुः

kovidāra iti khyātaḥ saṃtataḥ sa mahātaruḥ

Line 374

मन्दारः कोविदारश् च पारिजातश् च नामभिः

mandāraḥ kovidāraś ca pārijātaś ca nāmabhiḥ

Line 375

स वृक्षो ज्ञायते दिव्यो यस्यैतत् कुसुमोत्तमम्

sa vṛkṣo jñāyate divyo yasyaitat kusumottamam

Line 376

ततो जिगमिषुं तत्र नारदं मुनिसत्तमम्

tato jigamiṣuṃ tatra nāradaṃ munisattamam

Line 377

प्रोवाच भगवान् विष्णुर् अप्रमेयपराक्रमः

provāca bhagavān viṣṇur aprameyaparākramaḥ

Line 378

महर्षे धर्मतत्त्वज्ञ स्वर्गं गत्वा त्वयानघ

maharṣe dharmatattvajña svargaṃ gatvā tvayānagha

Line 379

दृष्ट्वा सदस्यान् देवस्य त्रिपुरघ्नस्य धीमतः

dṛṣṭvā sadasyān devasya tripuraghnasya dhīmataḥ

Line 380

अनुज्ञया मद्वचनाद् विज्ञाप्यः पाकशासनः

anujñayā madvacanād vijñāpyaḥ pākaśāsanaḥ

Line 381

संवर्णयित्वा भ्रातृत्वं पौराणं वेत्सि यन् मुने

saṃvarṇayitvā bhrātṛtvaṃ paurāṇaṃ vetsi yan mune

Line 382

यद् अस्राक्षीन् मुनिश्रेष्ठो भगवान् कश्यपस् तरुम्

yad asrākṣīn muniśreṣṭho bhagavān kaśyapas tarum

Line 383

पारिजातं पुरादित्याः प्रियार्थं धर्मवित्तम

pārijātaṃ purādityāḥ priyārthaṃ dharmavittama

Line 384

स पुण्यम् अतिसौभाग्यं ददाति तरुसत्तमः

sa puṇyam atisaubhāgyaṃ dadāti tarusattamaḥ

Line 385

तव दत्तं पुरा दानं व्रते च तरुसत्तमम्

tava dattaṃ purā dānaṃ vrate ca tarusattamam

Line 386

देवीभिर् धर्मनित्याभिर् धर्मार्थम् अमरोत्तम

devībhir dharmanityābhir dharmārtham amarottama

Line 387

दत्तं श्रुत्वाभिकाङ्क्षन्ति दातुं पत्न्यो मम प्रभो

dattaṃ śrutvābhikāṅkṣanti dātuṃ patnyo mama prabho

Line 388

पुण्यार्थं दानधर्मार्थं मम प्रीत्यर्थम् एव च

puṇyārthaṃ dānadharmārthaṃ mama prītyartham eva ca

Line 389

आनाय्य च द्वारवतीं पारिजातं महातरुम्

ānāyya ca dvāravatīṃ pārijātaṃ mahātarum

Line 390

दत्ते दाने पुनः स्वर्गं तत्र तं नाययिष्यसि

datte dāne punaḥ svargaṃ tatra taṃ nāyayiṣyasi

Line 391

स वाच्य एवं भगवान् बलभिद् भगवंस् त्वया

sa vācya evaṃ bhagavān balabhid bhagavaṃs tvayā

Line 392

तथा तथा प्रयत्नश् च कार्यो मुनिवर त्वया

tathā tathā prayatnaś ca kāryo munivara tvayā

Line 393

यथा तरुवरं दद्यात् पारिजातं सुरेश्वरः

yathā taruvaraṃ dadyāt pārijātaṃ sureśvaraḥ

Line 394

तत्र दूतगुणं तावत् पश्यामस् ते तपोधन

tatra dūtaguṇaṃ tāvat paśyāmas te tapodhana

Line 395

संभाव्या सर्वकृत्यानां संपद् धि त्वयि मे मता

saṃbhāvyā sarvakṛtyānāṃ saṃpad dhi tvayi me matā

Line 396

एवं नारायणेनोक्तो नारदो भगवान् ऋषिः

evaṃ nārāyaṇenokto nārado bhagavān ṛṣiḥ

Line 397

प्रहस्योवाच केशिघ्नम् इदं वाक्यं तपोधनः

prahasyovāca keśighnam idaṃ vākyaṃ tapodhanaḥ

Line 398

बाढम् एवं प्रवक्ष्यामि यदुमुख्य सुरेश्वरम्

bāḍham evaṃ pravakṣyāmi yadumukhya sureśvaram

Line 399

न तु दास्यति देवेन्द्रः पारिजातं कथंचन

na tu dāsyati devendraḥ pārijātaṃ kathaṃcana

Line 400

मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं दानवैस् त्रिदशैस् तथा

mandaraṃ parvataśreṣṭhaṃ dānavais tridaśais tathā

Line 401

निक्षिप्य तोयधौ पूर्वं पारिजातः समाहृतः

nikṣipya toyadhau pūrvaṃ pārijātaḥ samāhṛtaḥ

Line 402

मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं नयितुं प्रेषितः पुरा

mandaraṃ parvataśreṣṭhaṃ nayituṃ preṣitaḥ purā

Line 403

पारिजातं हरेणापि लोककर्त्रा जनार्दन

pārijātaṃ hareṇāpi lokakartrā janārdana

Line 404

स्वयं विज्ञापितो गत्वा ततः शक्रेण शंकरः

svayaṃ vijñāpito gatvā tataḥ śakreṇa śaṃkaraḥ

Line 405

आक्रीडद्रुम उद्याने शच्याः स्याद् इति याचितः

ākrīḍadruma udyāne śacyāḥ syād iti yācitaḥ

Line 406

तथास्त्व् इति वरो दत्तो महादेवेन चानघ

tathāstv iti varo datto mahādevena cānagha

Line 407

न च नीतः पारिजातो मन्दरं चित्रकन्दरम्

na ca nītaḥ pārijāto mandaraṃ citrakandaram

Line 408

क्रीडावृक्षः स शच्येति व्यपदेशेन मोक्षितः

krīḍāvṛkṣaḥ sa śacyeti vyapadeśena mokṣitaḥ

Line 409

महेन्द्रेण महाबाहो पारिजातस् तरुः पुरा

mahendreṇa mahābāho pārijātas taruḥ purā

Line 410

प्रियार्थम् उमयास्राक्षीत् पारिजातवनं हरः

priyārtham umayāsrākṣīt pārijātavanaṃ haraḥ

Line 411

गव्यूतिमात्रविस्तीर्णं मन्दरस्यैककन्दरे

gavyūtimātravistīrṇaṃ mandarasyaikakandare

Line 412

न तत्र सूर्यभाः कृष्ण प्रविशन्ति नगोत्तमे

na tatra sūryabhāḥ kṛṣṇa praviśanti nagottame

Line 413

न च चन्द्रप्रभाः शीता नैव कृष्ण सदागतिः

na ca candraprabhāḥ śītā naiva kṛṣṇa sadāgatiḥ

Line 414

शीतोष्णे छन्दतस् तत्र शैलपुत्र्या भवन्ति हि

śītoṣṇe chandatas tatra śailaputryā bhavanti hi

Line 415

स्वयंप्रभं वनं तद् धि महादेवस्य तेजसा

svayaṃprabhaṃ vanaṃ tad dhi mahādevasya tejasā

Line 416

वर्जयित्वा महादेवं सगणं यदुवर्धन

varjayitvā mahādevaṃ sagaṇaṃ yaduvardhana

Line 417

मां चान्यस् तद् वनं दिव्यं न प्रयाति कथंचन

māṃ cānyas tad vanaṃ divyaṃ na prayāti kathaṃcana

Line 418

स्रवन्ति तत्र वार्ष्णेय पारिजाताः समन्ततः

sravanti tatra vārṣṇeya pārijātāḥ samantataḥ

Line 419

सर्वरत्नानि मुख्यानि मनसा काङ्क्षितानि वै

sarvaratnāni mukhyāni manasā kāṅkṣitāni vai

Line 420

गणास् तान्य् उपभुञ्जन्ति प्रवराणां महात्मनाम्

gaṇās tāny upabhuñjanti pravarāṇāṃ mahātmanām

Line 421

आज्ञया देवदेवस्य लोकनाथस्य केशव

ājñayā devadevasya lokanāthasya keśava

Line 422

पारिजाताद् बहुगुणं फलं तेषां तथा धनम्

pārijātād bahuguṇaṃ phalaṃ teṣāṃ tathā dhanam

Line 423

अभिमानं प्रभा चैव गुणा भूरिगुणास् तथा

abhimānaṃ prabhā caiva guṇā bhūriguṇās tathā

Line 424

मूर्तिमन्तश् च ते वृक्षाः सोमं देवं वृषध्वजम्

mūrtimantaś ca te vṛkṣāḥ somaṃ devaṃ vṛṣadhvajam

Line 425

उपतिष्ठन्ति सततं प्रवरैः सह केशव

upatiṣṭhanti satataṃ pravaraiḥ saha keśava

Line 426

रौद्रेण तेजसा जुष्टा हीना दुःखैः सुखान्विताः

raudreṇa tejasā juṣṭā hīnā duḥkhaiḥ sukhānvitāḥ

Line 427

तरवो मन्दरे ते हि दयिताः शैलकन्यया

taravo mandare te hi dayitāḥ śailakanyayā

Line 428

प्रविवेशान्धको नाम घोरस् तत्र महाबलः

praviveśāndhako nāma ghoras tatra mahābalaḥ

Line 429

दैतेयो वरदानेन दर्पितः पापनिश्चयः

daiteyo varadānena darpitaḥ pāpaniścayaḥ

Line 430

स हतो देवदेवेन हरेणामित्रघातिना

sa hato devadevena hareṇāmitraghātinā

Line 431

अवध्यः सर्वभूतानां वृत्राद् दशगुणं बली

avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ vṛtrād daśaguṇaṃ balī

Line 432

एवं दुःखेन ते देव पारिजातं प्रदास्यति

evaṃ duḥkhena te deva pārijātaṃ pradāsyati

Line 433

पुष्कराक्ष सहस्राक्षः सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते

puṣkarākṣa sahasrākṣaḥ satyam etad bravīmi te

Line 434

सततं सहितो देव्या शच्या स हि वरद्रुमः

satataṃ sahito devyā śacyā sa hi varadrumaḥ

Line 435

सर्वकामप्रदः कृष्ण तथेन्द्रस्यामितौजसः

sarvakāmapradaḥ kṛṣṇa tathendrasyāmitaujasaḥ

Line 436

मुने तद् युज्यते साधु महादेवेन धीमता

mune tad yujyate sādhu mahādevena dhīmatā

Line 437

यच् छचीं कारणं कृत्वा न नीतः स तरुः पुरा

yac chacīṃ kāraṇaṃ kṛtvā na nītaḥ sa taruḥ purā

Line 438

स ज्येष्ठः सर्वभूतानां लोककृत् प्रभवो ऽव्ययः

sa jyeṣṭhaḥ sarvabhūtānāṃ lokakṛt prabhavo 'vyayaḥ

Line 439

पारावर्यस्य सदृशं कृतवान् इति मे मतिः

pārāvaryasya sadṛśaṃ kṛtavān iti me matiḥ

Line 440

अहं यवीयान् देवस्य सर्वथा बलघातिनः

ahaṃ yavīyān devasya sarvathā balaghātinaḥ

Line 441

लालनीयश् च भगवञ् जयन्त इव सत्तम

lālanīyaś ca bhagavañ jayanta iva sattama

Line 442

सर्वथा भगवांस् तावद् उपायैर् बहुविस्तरैः

sarvathā bhagavāṃs tāvad upāyair bahuvistaraiḥ

Line 443

करोतु यत्नं प्रीत्यर्थं शक्तो ह्य् असि तपोधन

karotu yatnaṃ prītyarthaṃ śakto hy asi tapodhana

Line 444

मया मुने प्रतिज्ञातं पुण्यार्थं सत्यभामया

mayā mune pratijñātaṃ puṇyārthaṃ satyabhāmayā

Line 445

स्वर्गाद् इहानयिष्यामि पारिजातम् इति प्रभो

svargād ihānayiṣyāmi pārijātam iti prabho

Line 446

मया तद् अनृतं शक्यं कथं कर्तुं तपोधन

mayā tad anṛtaṃ śakyaṃ kathaṃ kartuṃ tapodhana

Line 447

नानृतं हि वचो विप्र प्रोक्तपूर्वं मयानघ

nānṛtaṃ hi vaco vipra proktapūrvaṃ mayānagha

Line 448

मयि भग्नप्रतिज्ञे हि लोकानां संप्लवो भवेत्

mayi bhagnapratijñe hi lokānāṃ saṃplavo bhavet

Line 449

यन् मया हि मुनिश्रेष्ठ लोका धर्मगुणान्विताः

yan mayā hi muniśreṣṭha lokā dharmaguṇānvitāḥ

Line 450

परिपाल्याः स्थितौ सर्वे स कथं ह्य् अनृतं वदेत्

paripālyāḥ sthitau sarve sa kathaṃ hy anṛtaṃ vadet

Line 451

न देवगन्धर्वगणा न राक्षसा @

na devagandharvagaṇā na rākṣasā @

Line 452

न चासुरा नैव च यक्षपन्नगाः ।

na cāsurā naiva ca yakṣapannagāḥ |

Line 453

मम प्रतिज्ञाम् अपहन्तुम् उद्यताः @

mama pratijñām apahantum udyatāḥ @

Line 454

सुखाय जीवन्ति चिरं महामुने ॥

sukhāya jīvanti ciraṃ mahāmune ||

Line 455

स पारिजातं यदि न प्रदास्यति @

sa pārijātaṃ yadi na pradāsyati @

Line 456

प्रयाच्यमानो भवतामरेश्वरः ।

prayācyamāno bhavatāmareśvaraḥ |

Line 457

ततः शचीव्यामृदितानुलेपने @

tataḥ śacīvyāmṛditānulepane @

Line 458

गदां विभोक्ष्यामि पुरंदरोरसि ॥

gadāṃ vibhokṣyāmi puraṃdarorasi ||

Line 459

इति प्रवाच्यो यदि सामपूर्वकं @

iti pravācyo yadi sāmapūrvakaṃ @

Line 460

प्रयाच्यमानो न तरुं प्रयच्छति ।

prayācyamāno na taruṃ prayacchati |

Line 461

सुनिश्चितं माम् अवगम्य सर्वथा @

suniścitaṃ mām avagamya sarvathā @

Line 462

त्वयापि कार्यः खलु तत्र निश्चयः ॥

tvayāpi kāryaḥ khalu tatra niścayaḥ ||

Line 463

नारदो ऽथ मुनिर् गत्वा महेन्द्रसदनं प्रभुः

nārado 'tha munir gatvā mahendrasadanaṃ prabhuḥ

Line 464

तां रात्रिम् अवसत् तत्र ददृशे च महोत्सवम्

tāṃ rātrim avasat tatra dadṛśe ca mahotsavam

Line 465

तत्रादित्या महात्मानो वसवश् च सुरोत्तमाः

tatrādityā mahātmāno vasavaś ca surottamāḥ

Line 466

राजर्षयश् च विद्वांसः स्वर्गताः कर्मभिः शुभैः

rājarṣayaś ca vidvāṃsaḥ svargatāḥ karmabhiḥ śubhaiḥ

Line 467

नागा यक्षाश् च सिद्धाश् च चारणाश् च तपोधनाः

nāgā yakṣāś ca siddhāś ca cāraṇāś ca tapodhanāḥ

Line 468

ब्रह्मर्षयश् च शतशो देवर्षिमनवस् तथा

brahmarṣayaś ca śataśo devarṣimanavas tathā

Line 469

सुपर्णाश् च महात्मानो मरुतश् च महाबलाः

suparṇāś ca mahātmāno marutaś ca mahābalāḥ

Line 470

दिवौकसां निकायाश् च शतशो ऽन्ये समागताः

divaukasāṃ nikāyāś ca śataśo 'nye samāgatāḥ

Line 471

उपर्य् उपरि सर्वेषां सोमो देवो महेश्वरः

upary upari sarveṣāṃ somo devo maheśvaraḥ

Line 472

तस्थाव् अमितविक्रान्तः स्वैर् गणैः परिवारितः

tasthāv amitavikrāntaḥ svair gaṇaiḥ parivāritaḥ

Line 473

देवर्षिभिर् मुनिश्रेष्ठैः संवृतः सर्वभावनः

devarṣibhir muniśreṣṭhaiḥ saṃvṛtaḥ sarvabhāvanaḥ

Line 474

कल्पान्तरसहस्रेषु क्षयो येषां न विद्यते

kalpāntarasahasreṣu kṣayo yeṣāṃ na vidyate

Line 475

यान् अर्चयन्ति सततं देवा देवेश्वरोपमाः

yān arcayanti satataṃ devā deveśvaropamāḥ

Line 476

आत्मज्ञा नावलेपान्धा ये च धर्मपथे स्थिताः

ātmajñā nāvalepāndhā ye ca dharmapathe sthitāḥ

Line 477

रुद्राश् च काश्यपा देवम् अध्युपासन्त भारत

rudrāś ca kāśyapā devam adhyupāsanta bhārata

Line 478

स्कन्दश् च भगवान् रौद्रिर् गङ्गा च सरितां वरा

skandaś ca bhagavān raudrir gaṅgā ca saritāṃ varā

Line 479

अर्चिष्मांस् तुम्बुरुश् चैव भारिश् च वदतां वरः

arciṣmāṃs tumburuś caiva bhāriś ca vadatāṃ varaḥ

Line 480

नेतारो देवदेवानाम् एते हि तपसान्विताः

netāro devadevānām ete hi tapasānvitāḥ

Line 481

एतान् अनुविधीयन्ते सर्वदेवगणा नृप

etān anuvidhīyante sarvadevagaṇā nṛpa

Line 482

धर्मनित्यास् तपोनित्याः सतां मार्गम् उपाश्रिताः

dharmanityās taponityāḥ satāṃ mārgam upāśritāḥ

Line 483

ये त्व् इमे मानुषा देवान् अर्चयन्ति शुभार्थिनः

ye tv ime mānuṣā devān arcayanti śubhārthinaḥ

Line 484

तान् अर्चयन्ति ह्य् अमरास् तथा राजञ् शुभार्थिनः

tān arcayanti hy amarās tathā rājañ śubhārthinaḥ

Line 485

पितृकृत्येषु देवानां संन्यासं ये त्व् अनुष्ठिताः

pitṛkṛtyeṣu devānāṃ saṃnyāsaṃ ye tv anuṣṭhitāḥ

Line 486

स्वाध्यायवन्तः कौरव्य सदा नियमचारिणः

svādhyāyavantaḥ kauravya sadā niyamacāriṇaḥ

Line 487

गन्धर्वाधिपतिः श्रीमांस् तत्र चित्ररथो नृप

gandharvādhipatiḥ śrīmāṃs tatra citraratho nṛpa

Line 488

सपुत्रो वादयाम् आस देववाद्यानि हृष्टवत्

saputro vādayām āsa devavādyāni hṛṣṭavat

Line 489

ऊर्णायुश् चित्रसेनश् च हाहा हूहूस् तथैव च

ūrṇāyuś citrasenaś ca hāhā hūhūs tathaiva ca

Line 490

डम्बरस् तुम्बुरुश् चैव जगुर् अन्ये च तद्गणाः

ḍambaras tumburuś caiva jagur anye ca tadgaṇāḥ

Line 491

उर्वशी पूर्वचित्तिश् च हेमा रम्भा च भारत

urvaśī pūrvacittiś ca hemā rambhā ca bhārata

Line 492

हेमदन्ता घृताची च सहजन्या तथैव च

hemadantā ghṛtācī ca sahajanyā tathaiva ca

Line 493

जुजोष भगवान् देवस् तदुपस्थानम् आत्मवान्

jujoṣa bhagavān devas tadupasthānam ātmavān

Line 494

वृत्तेन तुष्टः शक्रस्य जगाम जगतः पतिः

vṛttena tuṣṭaḥ śakrasya jagāma jagataḥ patiḥ

Line 495

गते भूतपतौ सर्वे नृपा जग्मुर् यथागतम्

gate bhūtapatau sarve nṛpā jagmur yathāgatam

Line 496

महेन्द्रेणार्चिता देवाः स्वान् एव निलयान् गताः

mahendreṇārcitā devāḥ svān eva nilayān gatāḥ

Line 497

ततः सर्वेषु यातेषु सुखासीनं पुरंदरम्

tataḥ sarveṣu yāteṣu sukhāsīnaṃ puraṃdaram

Line 498

सदस्यैः स्वैः सहासीनं नारदो ऽभ्याययौ मुनिः

sadasyaiḥ svaiḥ sahāsīnaṃ nārado 'bhyāyayau muniḥ

Line 499

तम् इन्द्रः पूजयाम् आस समुत्थाय तपोधनम्

tam indraḥ pūjayām āsa samutthāya tapodhanam

Line 500

दिदेश कुशगर्भं च पीठम् आत्मासनोपमम्

dideśa kuśagarbhaṃ ca pīṭham ātmāsanopamam

Line 501

नारदो ऽथ महातेजा महेन्द्रम् इदम् अब्रवीत्

nārado 'tha mahātejā mahendram idam abravīt

Line 502

दूतो ऽहम् अमरश्रेष्ठ विष्णोर् अतुलतेजसः

dūto 'ham amaraśreṣṭha viṣṇor atulatejasaḥ

Line 503

किंचित् कार्यं पुरस्कृत्य प्रेषितो ऽस्मि महात्मना

kiṃcit kāryaṃ puraskṛtya preṣito 'smi mahātmanā

Line 504

आनर्ताद् आर्तिहरणं तस्यैवानघतेजसः

ānartād ārtiharaṇaṃ tasyaivānaghatejasaḥ

Line 505

प्रीतिवाक्यानि हृद्यानि प्रयुज्य मुनये तदा

prītivākyāni hṛdyāni prayujya munaye tadā

Line 506

ततः प्रहृष्टो भगवान् अब्रवीत् पाकशासनः

tataḥ prahṛṣṭo bhagavān abravīt pākaśāsanaḥ

Line 507

किम् आह पुरुषश्रेष्ठः शीघ्रम् आचक्ष्व मे मुने

kim āha puruṣaśreṣṭhaḥ śīghram ācakṣva me mune

Line 508

चिरस्य खलु कृष्णेन संस्मृताः स्म महात्मना

cirasya khalu kṛṣṇena saṃsmṛtāḥ sma mahātmanā

Line 509

प्रियवाक्यानि हृद्यानि ब्रूहि धर्मभृतां वर

priyavākyāni hṛdyāni brūhi dharmabhṛtāṃ vara

Line 510

महेन्द्रेन्द्रानुजं द्रष्टुं गतो ऽहं भ्रातरं तव

mahendrendrānujaṃ draṣṭuṃ gato 'haṃ bhrātaraṃ tava

Line 511

द्वारकां पुरुषश्रेष्ठ काश्यपानां यशस्करम्

dvārakāṃ puruṣaśreṣṭha kāśyapānāṃ yaśaskaram

Line 512

तं तु रैवतके ऽद्राक्षं तदासीनम् अरिंदमम्

taṃ tu raivatake 'drākṣaṃ tadāsīnam ariṃdamam

Line 513

रुक्मिण्या सहितं वीरम् उमयेव वृषध्वजम्

rukmiṇyā sahitaṃ vīram umayeva vṛṣadhvajam

Line 514

पारिजाततरोः पुष्पं तस्य दत्तं मयानघ

pārijātataroḥ puṣpaṃ tasya dattaṃ mayānagha

Line 515

विस्मापनार्थं देवेश पत्नीनाम् उरुतेजसः

vismāpanārthaṃ deveśa patnīnām urutejasaḥ

Line 516

तद् दृष्ट्वा तस्य पत्न्यस् तु विस्मयं परमं ययुः

tad dṛṣṭvā tasya patnyas tu vismayaṃ paramaṃ yayuḥ

Line 517

बहुकामप्रदं पुष्पं वृक्षराजसमुद्भवम्

bahukāmapradaṃ puṣpaṃ vṛkṣarājasamudbhavam

Line 518

गुणास् तासां मयाख्यातास् तस्य पुष्पस्य मानद

guṇās tāsāṃ mayākhyātās tasya puṣpasya mānada

Line 519

सृष्टिश् च पारिजातस्य कश्यपेनातितेजसा

sṛṣṭiś ca pārijātasya kaśyapenātitejasā

Line 520

अदित्या कश्यपो दत्तः पुण्यार्थं च यथा मम

adityā kaśyapo dattaḥ puṇyārthaṃ ca yathā mama

Line 521

पुष्पदाम्ना वेष्टयित्वा कण्ठे पुण्यार्थम् आत्मवान्

puṣpadāmnā veṣṭayitvā kaṇṭhe puṇyārtham ātmavān

Line 522

त्वं च दत्तो यथा शच्या देवाश् चान्ये सुरेश्वर

tvaṃ ca datto yathā śacyā devāś cānye sureśvara

Line 523

निष्क्रयश् च यथा दत्तः कश्यपाद्यैर् महात्मभिः

niṣkrayaś ca yathā dattaḥ kaśyapādyair mahātmabhiḥ

Line 524

तच् छ्रुत्वा तस्य पत्न्य् एका सत्यभामेति विश्रुता

tac chrutvā tasya patny ekā satyabhāmeti viśrutā

Line 525

पुण्यकार्थं मनश् चक्रे दयिता ते यवीयसः

puṇyakārthaṃ manaś cakre dayitā te yavīyasaḥ

Line 526

तया चाभ्यर्थितो भर्ता देव्या देवगणेश्वरः

tayā cābhyarthito bhartā devyā devagaṇeśvaraḥ

Line 527

प्रतिजज्ञे स धर्मात्मा यवीयांस् तव मानद

pratijajñe sa dharmātmā yavīyāṃs tava mānada

Line 528

ततो माम् उक्तवान् वीरो विष्णुर् बलवतां वरः

tato mām uktavān vīro viṣṇur balavatāṃ varaḥ

Line 529

यथावत् सुरमुख्येश ब्रुवतः शृणु भावन

yathāvat suramukhyeśa bruvataḥ śṛṇu bhāvana

Line 530

लालनीयो यवीयांस् तु प्रणिपत्याच्युतो ऽब्रवीत्

lālanīyo yavīyāṃs tu praṇipatyācyuto 'bravīt

Line 531

आनायय सुरश्रेष्ठ पारिजातं वरद्रुमम्

ānāyaya suraśreṣṭha pārijātaṃ varadrumam

Line 532

मनोरथो ऽस्तु सफलो वध्वास् ते ऽसुरसूदन

manoratho 'stu saphalo vadhvās te 'surasūdana

Line 533

धर्मकृत्ये विशेषेण वध्वास् ते ऽमरसत्तम

dharmakṛtye viśeṣeṇa vadhvās te 'marasattama

Line 534

अयं दुर्लभकल्याणो लोके लोकगणेश्वर

ayaṃ durlabhakalyāṇo loke lokagaṇeśvara

Line 535

पश्यन्त्व् अमरकल्याणं मत्प्रभावाच् च मानुषाः

paśyantv amarakalyāṇaṃ matprabhāvāc ca mānuṣāḥ

Line 536

वासुदेववचः श्रुत्वा महेन्द्रः कुरुनन्दन

vāsudevavacaḥ śrutvā mahendraḥ kurunandana

Line 537

नारदं वदतां श्रेष्ठम् इदं वाक्यम् अथाब्रवीत्

nāradaṃ vadatāṃ śreṣṭham idaṃ vākyam athābravīt

Line 538

भजासनं द्विजश्रेष्ठ श्रुतम् उक्तं त्वया द्विज

bhajāsanaṃ dvijaśreṣṭha śrutam uktaṃ tvayā dvija

Line 539

संदेशं प्रतिदास्यामि विष्णोर् अतुलतेजसः

saṃdeśaṃ pratidāsyāmi viṣṇor atulatejasaḥ

Line 540

आसीने नारदे शक्रो लब्धानुज्ञो ऽथ नारदात्

āsīne nārade śakro labdhānujño 'tha nāradāt

Line 541

स्वम् आसनं ततो भेजे तस्यैव सदृशं विभो

svam āsanaṃ tato bheje tasyaiva sadṛśaṃ vibho

Line 542

उपविष्टः सुरपतिर् अथोवाच तपोधनम्

upaviṣṭaḥ surapatir athovāca tapodhanam

Line 543

निरीक्ष्य स्वबलं वीर्यं पार्षदं वृत्रनाशनः

nirīkṣya svabalaṃ vīryaṃ pārṣadaṃ vṛtranāśanaḥ

Line 544

महर्षे कुशलं पृष्ट्वा वक्तव्यस् ते जनार्दनः

maharṣe kuśalaṃ pṛṣṭvā vaktavyas te janārdanaḥ

Line 545

वचनान् मम धर्मज्ञ सर्वभूतसुखावहम्

vacanān mama dharmajña sarvabhūtasukhāvaham

Line 546

मदनन्तरम् ईशस् त्वं जगतो नात्र संशयः

madanantaram īśas tvaṃ jagato nātra saṃśayaḥ

Line 547

त्वदीयः पारिजातश् च रत्नान्य् अन्यानि चाच्युत

tvadīyaḥ pārijātaś ca ratnāny anyāni cācyuta

Line 548

त्वं तु भारावतरणं कर्तुं देव महीं गतः

tvaṃ tu bhārāvataraṇaṃ kartuṃ deva mahīṃ gataḥ

Line 549

मानुष्यं सर्वभूतानाम् आस्थितः कार्यसिद्धये

mānuṣyaṃ sarvabhūtānām āsthitaḥ kāryasiddhaye

Line 550

त्वयि तीर्णप्रतिज्ञे हि पुनः प्राप्ते त्रिविष्टपम्

tvayi tīrṇapratijñe hi punaḥ prāpte triviṣṭapam

Line 551

पूरयिष्यामि वध्वास् ते इष्टान् कामान् अधोक्षज

pūrayiṣyāmi vadhvās te iṣṭān kāmān adhokṣaja

Line 552

स्वर्गीयाणि न रत्नानि नयितव्यानि केशव

svargīyāṇi na ratnāni nayitavyāni keśava

Line 553

स्वल्पार्थे मानुषं लोकम् इति पूर्वकृता स्थितिः

svalpārthe mānuṣaṃ lokam iti pūrvakṛtā sthitiḥ

Line 554

उत्क्रम्य हि स्थितिं दैवीं प्रवर्तामि महाबल

utkramya hi sthitiṃ daivīṃ pravartāmi mahābala

Line 555

यद्य् अहं किं प्रवक्ष्यन्ति प्रजापतिगणाः प्रभो

yady ahaṃ kiṃ pravakṣyanti prajāpatigaṇāḥ prabho

Line 556

ब्रह्मणा सहपुत्रेण सपौत्रेण महात्मना

brahmaṇā sahaputreṇa sapautreṇa mahātmanā

Line 557

नियमाः सर्वकृत्यानां स्थापिता जगतो ध्रुवाः

niyamāḥ sarvakṛtyānāṃ sthāpitā jagato dhruvāḥ

Line 558

प्रजापतिकृतं मार्गम् अपास्य व्रजतो मम

prajāpatikṛtaṃ mārgam apāsya vrajato mama

Line 559

श्रुत्वा प्रजापतिर् धीमाञ् शापम् अप्य् उत्सृजेत् प्रभुः

śrutvā prajāpatir dhīmāñ śāpam apy utsṛjet prabhuḥ

Line 560

अस्माभिर् भिद्यमानं हि मार्यादसेतुबन्धनम्

asmābhir bhidyamānaṃ hi māryādasetubandhanam

Line 561

भेत्स्यन्त्य् अशङ्किता दैत्या दैत्यपक्षास् तथापरे

bhetsyanty aśaṅkitā daityā daityapakṣās tathāpare

Line 562

स्त्रीनिमित्तम् इतो नीते पारिजाते द्रुमेश्वरे

strīnimittam ito nīte pārijāte drumeśvare

Line 563

स्वर्गौकसो भविष्यन्ति विमनस्काश् च मानद

svargaukaso bhaviṣyanti vimanaskāś ca mānada

Line 564

उपभोगा मनुष्याणां विहिता ये स्वयंभुवा

upabhogā manuṣyāṇāṃ vihitā ye svayaṃbhuvā

Line 565

तैस् तु तुष्यतु मे भ्राता संपश्यन् कालपर्ययम्

tais tu tuṣyatu me bhrātā saṃpaśyan kālaparyayam

Line 566

इहापि तावत् त्रिदिवे मम यः स्यात् परिग्रहः

ihāpi tāvat tridive mama yaḥ syāt parigrahaḥ

Line 567

त्रिदिवस्थो ऽपि तं कृष्णः सर्वं भोक्तुम् इहार्हति

tridivastho 'pi taṃ kṛṣṇaḥ sarvaṃ bhoktum ihārhati

Line 568

तृप्तो ह्य् आमिषभोज्यानाम् अभिमानाज् जनर्दनः

tṛpto hy āmiṣabhojyānām abhimānāj janardanaḥ

Line 569

ततो धर्मं समुत्सृज्य पापम् एवानुवर्तते

tato dharmaṃ samutsṛjya pāpam evānuvartate

Line 570

स्त्रीवश्यता ख्याप्यमाना कृष्णस्य हि महात्मनः

strīvaśyatā khyāpyamānā kṛṣṇasya hi mahātmanaḥ

Line 571

जगत्य् अयशसो योगं जनयेद् इति मे मतिः

jagaty ayaśaso yogaṃ janayed iti me matiḥ

Line 572

मानुष्यं मानुषे प्राप्तो यद् एतन् मधुसूदनः

mānuṣyaṃ mānuṣe prāpto yad etan madhusūdanaḥ

Line 573

कुर्यान् निर्बन्धनीयं यद् भ्रात्रा ज्येष्ठेन नारद

kuryān nirbandhanīyaṃ yad bhrātrā jyeṣṭhena nārada

Line 574

स्वर्गरत्नविलोपेन धर्षणा स्यान् ममानघ

svargaratnavilopena dharṣaṇā syān mamānagha

Line 575

ज्ञातितो धर्षणा चैव विशेषेण हि गर्हिता

jñātito dharṣaṇā caiva viśeṣeṇa hi garhitā

Line 576

धर्मम् अर्थं च कामं च क्रमेण मधुसूदनः

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca krameṇa madhusūdanaḥ

Line 577

सेवत्व् एष सतां धर्मान् स्थापितान् पद्मयोनिनः

sevatv eṣa satāṃ dharmān sthāpitān padmayoninaḥ

Line 578

महीतलं पारिजातम् अर्पयिष्यामि ते यदि

mahītalaṃ pārijātam arpayiṣyāmi te yadi

Line 579

पौलोमीम् आदितः कृत्वा को नु मां बहु मंस्यते

paulomīm āditaḥ kṛtvā ko nu māṃ bahu maṃsyate

Line 580

पारिजातं महीपृष्ठे दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च मानुषाः

pārijātaṃ mahīpṛṣṭhe dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca mānuṣāḥ

Line 581

स्वर्गार्थं नोद्यमिष्यन्ति दृष्ट्वा स्वर्गफलं क्षितौ

svargārthaṃ nodyamiṣyanti dṛṣṭvā svargaphalaṃ kṣitau

Line 582

पारिजातगुणान् मर्त्या जुषन्ति यदि नारद

pārijātaguṇān martyā juṣanti yadi nārada

Line 583

देवानां मनुषाणां च न विशेषो भविष्यति

devānāṃ manuṣāṇāṃ ca na viśeṣo bhaviṣyati

Line 584

तत्र यत् क्रियते कर्म इह तद् भुज्यते नरैः

tatra yat kriyate karma iha tad bhujyate naraiḥ

Line 585

स्वर्गार्थं न यतिष्यन्ति पारिजातगुणान्विताः

svargārthaṃ na yatiṣyanti pārijātaguṇānvitāḥ

Line 586

सर्वरत्नवरः स्वर्गे पारिजातस् तपोधन

sarvaratnavaraḥ svarge pārijātas tapodhana

Line 587

तुल्यं देवसमैर् मर्त्यैः सर्वदैव जगद् भवेत्

tulyaṃ devasamair martyaiḥ sarvadaiva jagad bhavet

Line 588

यज्ञैर् मर्त्या न यक्ष्यन्ति लब्धस्वर्गफला भुवि

yajñair martyā na yakṣyanti labdhasvargaphalā bhuvi

Line 589

न पूर्तानि प्रदास्यन्ति तुल्यत्वम् अमरैर् गताः

na pūrtāni pradāsyanti tulyatvam amarair gatāḥ

Line 590

यज्ञैर् जप्याह्निकैश् चैव नित्यम् आप्याययन्ति नः

yajñair japyāhnikaiś caiva nityam āpyāyayanti naḥ

Line 591

मानुषाः स्वर्गम् इच्छन्तः श्रद्दधानास् तपोधन

mānuṣāḥ svargam icchantaḥ śraddadhānās tapodhana

Line 592

तत् सर्वं न करिष्यन्ति पारिजातगुणान्विताः

tat sarvaṃ na kariṣyanti pārijātaguṇānvitāḥ

Line 593

निस्तेजसो भविष्यामस् ते गतास् तद्विहीनताम्

nistejaso bhaviṣyāmas te gatās tadvihīnatām

Line 594

इतः सुवृष्ट्या सस्यैस् ते जीवन्ति पुरुषा भुवि

itaḥ suvṛṣṭyā sasyais te jīvanti puruṣā bhuvi

Line 595

आप्याययन्तस् ते ऽप्य् अस्मान् दानैर् यज्ञैस् तथैव च

āpyāyayantas te 'py asmān dānair yajñais tathaiva ca

Line 596

न बुभुक्षा पिपासा वा बाधते यदि मानुषान्

na bubhukṣā pipāsā vā bādhate yadi mānuṣān

Line 597

रोगो जरा वा धर्मज्ञ मृत्युर् वा रतिर् एव वा

rogo jarā vā dharmajña mṛtyur vā ratir eva vā

Line 598

दौर्गन्ध्यं वा सुघोरा व ईतयः कर्मसंभवाः

daurgandhyaṃ vā sughorā va ītayaḥ karmasaṃbhavāḥ

Line 599

किम् उद्योगं करिष्यन्ति पारिजातगुणान्विताः

kim udyogaṃ kariṣyanti pārijātaguṇānvitāḥ

Line 600

सर्वथा नयनं तत्र पारिजातस्य न क्षमम्

sarvathā nayanaṃ tatra pārijātasya na kṣamam

Line 601

इति वाच्यस् त्वया विप्र विष्णुर् अक्लिष्टकर्मकृत्

iti vācyas tvayā vipra viṣṇur akliṣṭakarmakṛt

Line 602

यथा यथा च मे भ्राता तुष्यत्य् एतद् विचारयन्

yathā yathā ca me bhrātā tuṣyaty etad vicārayan

Line 603

तथा तथा त्वया कार्यं कार्यं मत्प्रीतिम् इच्छता

tathā tathā tvayā kāryaṃ kāryaṃ matprītim icchatā

Line 604

हारांश् च मणयश् चैव चन्दनान्य् अगुरूणि च

hārāṃś ca maṇayaś caiva candanāny agurūṇi ca

Line 605

वस्त्राणि च विचित्राणि वध्वास् त्वं द्वारकां नय

vastrāṇi ca vicitrāṇi vadhvās tvaṃ dvārakāṃ naya

Line 606

योग्यानि यानि मर्त्यानां यवद् इच्छति केशवः

yogyāni yāni martyānāṃ yavad icchati keśavaḥ

Line 607

न स्वर्गपरिमोषं तु कर्तुम् अर्हति केशवः

na svargaparimoṣaṃ tu kartum arhati keśavaḥ

Line 608

ददामि रत्नानि यथेप्सितान्य् अहं @

dadāmi ratnāni yathepsitāny ahaṃ @

Line 609

बहूनि चित्राणि विभूषणानि च ।

bahūni citrāṇi vibhūṣaṇāni ca |

Line 610

न पारिजातं च कथंचन द्रुमं @

na pārijātaṃ ca kathaṃcana drumaṃ @

Line 611

मुने प्रदास्यामि दिवौकसां प्रियम् ॥

mune pradāsyāmi divaukasāṃ priyam ||

Line 612

देवराजवचः श्रुत्वा नारदः कुरुनन्दन

devarājavacaḥ śrutvā nāradaḥ kurunandana

Line 613

प्रोवाच वाक्यं वाक्यज्ञो महात्मा धर्मवित्तमः

provāca vākyaṃ vākyajño mahātmā dharmavittamaḥ

Line 614

अवश्यम् एव वक्तव्यं हितं बलनिषूदन

avaśyam eva vaktavyaṃ hitaṃ balaniṣūdana

Line 615

मया तव महाबाहो बहुमानो ऽस्ति मे त्वयि

mayā tava mahābāho bahumāno 'sti me tvayi

Line 616

उक्तो मया वासुदेवो जानता भवतो मतम्

ukto mayā vāsudevo jānatā bhavato matam

Line 617

न दत्तः पारिजातो हि हरस्यापि त्वया पुरा

na dattaḥ pārijāto hi harasyāpi tvayā purā

Line 618

हेतवश् च मया तस्य दर्शिता भोः समासतः

hetavaś ca mayā tasya darśitā bhoḥ samāsataḥ

Line 619

न चावगतवान् देवः सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते

na cāvagatavān devaḥ satyam etad bravīmi te

Line 620

उपेन्द्रो ऽहं महेन्द्रेण लालनीयः सदेति माम्

upendro 'haṃ mahendreṇa lālanīyaḥ sadeti mām

Line 621

अथाह पुण्डरीकाक्षस् तत् तद् उत्तरम् एव च

athāha puṇḍarīkākṣas tat tad uttaram eva ca

Line 622

पुनः पुनर् मया चास्य हेतवो देव दर्शिताः

punaḥ punar mayā cāsya hetavo deva darśitāḥ

Line 623

ततो न बुद्धिर् व्यावृत्ता वृत्रनाशन तस्य वै

tato na buddhir vyāvṛttā vṛtranāśana tasya vai

Line 624

अपि चाप्य् उक्तवान् देवो वाक्यं ते मधुसूदनः

api cāpy uktavān devo vākyaṃ te madhusūdanaḥ

Line 625

प्रहस्य पुरुषश्रेष्ठः सरोषम् इव वासवः

prahasya puruṣaśreṣṭhaḥ saroṣam iva vāsavaḥ

Line 626

न देवगन्धर्वगणा न राक्षसा @

na devagandharvagaṇā na rākṣasā @

Line 627

न चासुरा नैव च पन्नगोत्तमाः ।

na cāsurā naiva ca pannagottamāḥ |

Line 628

मम प्रतिज्ञाम् अपहन्तुम् उद्यता @

mama pratijñām apahantum udyatā @

Line 629

मुने समर्थाः खलु भद्रम् अस्तु ते ॥

mune samarthāḥ khalu bhadram astu te ||

Line 630

स पारिजातं यदि न प्रदास्यति @

sa pārijātaṃ yadi na pradāsyati @

Line 631

प्रयाच्यमानो भवतामरेश्वरः ।

prayācyamāno bhavatāmareśvaraḥ |

Line 632

ततः शचीव्यामृदितानुलेपने @

tataḥ śacīvyāmṛditānulepane @

Line 633

गदां विमोक्ष्यामि पुरंदरोरसि ॥

gadāṃ vimokṣyāmi puraṃdarorasi ||

Line 634

उपेन्द्रस्य महेन्द्रायं भ्रातुस् ते निश्चयः परः

upendrasya mahendrāyaṃ bhrātus te niścayaḥ paraḥ

Line 635

यद् अत्र मन्यसे न्याय्यं संप्रधार्य कुरुष्व तत्

yad atra manyase nyāyyaṃ saṃpradhārya kuruṣva tat

Line 636

तत्त्वं हितं च देवेश श्रूयतां वदतो मम

tattvaṃ hitaṃ ca deveśa śrūyatāṃ vadato mama

Line 637

नयनं पारिजातस्य द्वारकां मम रोचते

nayanaṃ pārijātasya dvārakāṃ mama rocate

Line 638

नारदेनैवम् उक्तस् तु प्रव्यक्तं बलदेहभित्

nāradenaivam uktas tu pravyaktaṃ baladehabhit

Line 639

रोषाविष्टः सहस्राक्षो ऽब्रवीद् एतन् नराधिप

roṣāviṣṭaḥ sahasrākṣo 'bravīd etan narādhipa

Line 640

अनागसि मयि ज्येष्ठे सोदरे यदि केशवः

anāgasi mayi jyeṣṭhe sodare yadi keśavaḥ

Line 641

एवं प्रवृत्तः किं शक्यं कर्तुम् अद्य तपोधन

evaṃ pravṛttaḥ kiṃ śakyaṃ kartum adya tapodhana

Line 642

बहूनि प्रतिलोमानि पुरा स कृतवान् मयि

bahūni pratilomāni purā sa kṛtavān mayi

Line 643

कृष्णो नारद सोढानि भ्रातेति स्म मयानघ

kṛṣṇo nārada soḍhāni bhrāteti sma mayānagha

Line 644

खाण्डवे चार्जुनरथं पुरा वाहयता सता

khāṇḍave cārjunarathaṃ purā vāhayatā satā

Line 645

मदीया वारिता मेघाः शमयन्तो ऽग्निम् उद्धतम्

madīyā vāritā meghāḥ śamayanto 'gnim uddhatam

Line 646

गोवर्धनं धारयतास् विप्रियं च कृतं मम

govardhanaṃ dhārayatās vipriyaṃ ca kṛtaṃ mama

Line 647

तथा वृत्रवधे प्राप्ते साहाय्यार्थं वृतो मया

tathā vṛtravadhe prāpte sāhāyyārthaṃ vṛto mayā

Line 648

समो ऽहम् इति सर्वेषां भूतानाम् इति चोक्तवान्

samo 'ham iti sarveṣāṃ bhūtānām iti coktavān

Line 649

स्वबाहुबलम् आश्रित्य वृत्रश् च निहतो मया

svabāhubalam āśritya vṛtraś ca nihato mayā

Line 650

देवासुरेषु प्राप्तेषु संग्रामेषु च नारद

devāsureṣu prāpteṣu saṃgrāmeṣu ca nārada

Line 651

युध्यत्य् आत्मेच्छया कृष्णो मुने सुविदितं तव

yudhyaty ātmecchayā kṛṣṇo mune suviditaṃ tava

Line 652

बहुनात्र किम् उक्तेन तस्माद् इष्ट्या प्रवर्तताम्

bahunātra kim uktena tasmād iṣṭyā pravartatām

Line 653

ज्ञातिभेदो न मे कार्यः साक्षी त्वं मम नारद

jñātibhedo na me kāryaḥ sākṣī tvaṃ mama nārada

Line 654

ममोरसि गदां मोक्तुम् उद्यतो यदि केशवः

mamorasi gadāṃ moktum udyato yadi keśavaḥ

Line 655

अनुशोच्याथ पौलोमी गुणः क इह दृश्यते

anuśocyātha paulomī guṇaḥ ka iha dṛśyate

Line 656

उदवासगतो धीमान् पिता नः कश्यपः प्रभुः

udavāsagato dhīmān pitā naḥ kaśyapaḥ prabhuḥ

Line 657

अदित्या सह मे मात्रा तयोर् वाच्यम् इदं भवेत्

adityā saha me mātrā tayor vācyam idaṃ bhavet

Line 658

अजितात्मा मम भ्राता रजसा महता वृतः

ajitātmā mama bhrātā rajasā mahatā vṛtaḥ

Line 659

कामेन च स्त्रिया वाक्याद् एवं माम् उक्तवान् गुरुम्

kāmena ca striyā vākyād evaṃ mām uktavān gurum

Line 660

सर्वथा धिक् स्त्रियो विप्र धिग् रजस्तमसी तथा

sarvathā dhik striyo vipra dhig rajastamasī tathā

Line 661

यत्राधिक्षिप्तवान् विष्णुर् एवं मां स्त्रीजितो द्विज

yatrādhikṣiptavān viṣṇur evaṃ māṃ strījito dvija

Line 662

न दृष्टं कश्यपकुलं व्यपदेश्यं महामुने

na dṛṣṭaṃ kaśyapakulaṃ vyapadeśyaṃ mahāmune

Line 663

नैव दक्षकुलं दृष्टं मातुर् मे यत्र संभवः

naiva dakṣakulaṃ dṛṣṭaṃ mātur me yatra saṃbhavaḥ

Line 664

न ज्येष्ठता न राजत्वं देवानां प्रतिमानितम्

na jyeṣṭhatā na rājatvaṃ devānāṃ pratimānitam

Line 665

कामरागाभिभूतेन कृष्णेन खलु नारद

kāmarāgābhibhūtena kṛṣṇena khalu nārada

Line 666

पुत्रदारसहस्रैर् हि भ्रातानघ विशिष्यते

putradārasahasrair hi bhrātānagha viśiṣyate

Line 667

सद्वृत्तो ज्ञानसंपन्न इति ब्रह्मा पुराब्रवीत्

sadvṛtto jñānasaṃpanna iti brahmā purābravīt

Line 668

नास्ति भ्रातृसमो बन्धुर् आहार्य इतरो जनः

nāsti bhrātṛsamo bandhur āhārya itaro janaḥ

Line 669

इति माम् अब्रवीन् माता पिता चैव प्रजापतिः

iti mām abravīn mātā pitā caiva prajāpatiḥ

Line 670

सोदरेषु विशेषं तु पिता मे कश्यपो ऽब्रवीत्

sodareṣu viśeṣaṃ tu pitā me kaśyapo 'bravīt

Line 671

दृप्ता मया विरुध्यन्ते दानवाः पापनिश्चयाः

dṛptā mayā virudhyante dānavāḥ pāpaniścayāḥ

Line 672

कामम् एतन् न वक्तव्यं स्वयम् आत्मस्तवान्वितम्

kāmam etan na vaktavyaṃ svayam ātmastavānvitam

Line 673

प्राप्तस् त्व् अवसरो विप्र यद् इहाद्योच्यते मया

prāptas tv avasaro vipra yad ihādyocyate mayā

Line 674

धनुर् ज्यायां मुनिश्रेष्ठ च्छिन्नायां हि पुरानघ

dhanur jyāyāṃ muniśreṣṭha cchinnāyāṃ hi purānagha

Line 675

धन्विभिर् अमराणां च वरदानान् महामते

dhanvibhir amarāṇāṃ ca varadānān mahāmate

Line 676

उत्कृत्तशिरसो विष्णोः पुरा देहो धृतो मया

utkṛttaśiraso viṣṇoḥ purā deho dhṛto mayā

Line 677

संधितं च शिरो यत्नाच् छिन्नं रौद्रेण तेजसा

saṃdhitaṃ ca śiro yatnāc chinnaṃ raudreṇa tejasā

Line 678

अहं विशिष्टो देवानाम् इत्य् उक्त्वा पुनर् अच्युतः

ahaṃ viśiṣṭo devānām ity uktvā punar acyutaḥ

Line 679

धनुर् आरोप्य दर्पेण स्थितो नारद केशवः

dhanur āropya darpeṇa sthito nārada keśavaḥ

Line 680

किं मां पिता वा माता व वक्ष्यतीति मया मुने

kiṃ māṃ pitā vā mātā va vakṣyatīti mayā mune

Line 681

स्नेहेन विधृतं विष्णोः शरीरं मुनिसत्तम

snehena vidhṛtaṃ viṣṇoḥ śarīraṃ munisattama

Line 682

ऐन्द्रं वैष्णवम् अस्यैव मुने भागम् अहं ददौ

aindraṃ vaiṣṇavam asyaiva mune bhāgam ahaṃ dadau

Line 683

यवीयांसम् अहं प्रेम्णा कृष्णं पश्यामि नारद

yavīyāṃsam ahaṃ premṇā kṛṣṇaṃ paśyāmi nārada

Line 684

संग्रामेषु प्रहर्तव्यं तेन पूर्वं तपोधन

saṃgrāmeṣu prahartavyaṃ tena pūrvaṃ tapodhana

Line 685

राजा किलाहं समरे प्रहराम्य् अग्रतो ध्रुवम्

rājā kilāhaṃ samare praharāmy agrato dhruvam

Line 686

प्रादुर्भावेषु सर्वेषु स्वशरीरम् इवानघ

prādurbhāveṣu sarveṣu svaśarīram ivānagha

Line 687

यत्तो रक्षामि धर्मज्ञ केशवं भक्तिम् आश्रितम्

yatto rakṣāmi dharmajña keśavaṃ bhaktim āśritam

Line 688

इदं भङ्क्त्वा मदीयं च भगवन् विष्णुना कृतम्

idaṃ bhaṅktvā madīyaṃ ca bhagavan viṣṇunā kṛtam

Line 689

उपर्युपरि लोकानां अधिकं भवनं मुने

uparyupari lokānāṃ adhikaṃ bhavanaṃ mune

Line 690

अवमानः स च मया पृष्ठतः क्रियते मुने

avamānaḥ sa ca mayā pṛṣṭhataḥ kriyate mune

Line 691

लालनीयो मया बाल इत्य् एवं भ्रातृगौरवात्

lālanīyo mayā bāla ity evaṃ bhrātṛgauravāt

Line 692

बालो ऽयं मम पुत्रेति यवीयान् इति नारद

bālo 'yaṃ mama putreti yavīyān iti nārada

Line 693

पित्रा मात्रा च गोविन्दो नातीव परिभाषितः

pitrā mātrā ca govindo nātīva paribhāṣitaḥ

Line 694

इष्टस् तत्र जनन्याः स केशवः सविशेषतः

iṣṭas tatra jananyāḥ sa keśavaḥ saviśeṣataḥ

Line 695

वयं द्वेष्या न संदेहस् तत्र स्नेहो ऽतिरिच्यते

vayaṃ dveṣyā na saṃdehas tatra sneho 'tiricyate

Line 696

सर्वज्ञो बलवाञ् शूरः पात्रं मानयिता तथा

sarvajño balavāñ śūraḥ pātraṃ mānayitā tathā

Line 697

केशवेत्य् एव च ध्यानं यत् तद् वितथतां गतम्

keśavety eva ca dhyānaṃ yat tad vitathatāṃ gatam

Line 698

गच्छ नारद वक्तव्यः केशवो वचनान् मम

gaccha nārada vaktavyaḥ keśavo vacanān mama

Line 699

आहूतो न निवर्तेयं समरं प्रति शत्रुभिः

āhūto na nivarteyaṃ samaraṃ prati śatrubhiḥ

Line 700

यदीच्छसि तद् आगच्छ सह्यं ते यत् त्वम् इच्छसि

yadīcchasi tad āgaccha sahyaṃ te yat tvam icchasi

Line 701

प्रहरस्व च पूर्वं त्वं भार्याजित यथेच्छसि

praharasva ca pūrvaṃ tvaṃ bhāryājita yathecchasi

Line 702

रथाङ्गेनाथ शार्ङ्गेण गदया नन्दकेन वा

rathāṅgenātha śārṅgeṇa gadayā nandakena vā

Line 703

प्रहरारुह्य गरुडं दृढो भूत्वा जनार्दन

praharāruhya garuḍaṃ dṛḍho bhūtvā janārdana

Line 704

प्रहृते प्रहरिष्यामि यथाशक्त्या च केशव

prahṛte prahariṣyāmi yathāśaktyā ca keśava

Line 705

अहो धिग् यदि मां स्नेहो विक्लवं न करिष्यति

aho dhig yadi māṃ sneho viklavaṃ na kariṣyati

Line 706

यावन् न संग्रामगतो जितो ऽहं चक्रपाणिना

yāvan na saṃgrāmagato jito 'haṃ cakrapāṇinā

Line 707

पारिजातं न दास्यामि तावद् भो मुनिसत्तम

pārijātaṃ na dāsyāmi tāvad bho munisattama

Line 708

मां समाह्वयते ज्येष्ठं यवीयांसस् तपोधन

māṃ samāhvayate jyeṣṭhaṃ yavīyāṃsas tapodhana

Line 709

अहं तं मर्षयिष्यामि किमर्थं स्त्रीजितं हरिम्

ahaṃ taṃ marṣayiṣyāmi kimarthaṃ strījitaṃ harim

Line 710

अद्यैव गच्छ भगवन् द्वारकां कृष्णपालिताम्

adyaiva gaccha bhagavan dvārakāṃ kṛṣṇapālitām

Line 711

विवादः संस्थितः सो ऽद्य इति वाच्यस् त्वयाच्युतः

vivādaḥ saṃsthitaḥ so 'dya iti vācyas tvayācyutaḥ

Line 712

पलाशपत्रार्धम् अपि त्वयाजितो @

palāśapatrārdham api tvayājito @

Line 713

न पारिजातस्य तव प्रदास्यति ।

na pārijātasya tava pradāsyati |

Line 714

इति प्रवाच्यो मधुसूदनस् त्वया @

iti pravācyo madhusūdanas tvayā @

Line 715

वचो मदीयं स्मरता तपोधन ॥

vaco madīyaṃ smaratā tapodhana ||

Line 716

पुनः प्रवाच्यो भगवंस् त्वयाच्युतो @

punaḥ pravācyo bhagavaṃs tvayācyuto @

Line 717

मम प्रियार्थं खलु निर्विशङ्कितम् ।

mama priyārthaṃ khalu nirviśaṅkitam |

Line 718

न मायया हर्तुम् इहार्हसि द्रुमं @

na māyayā hartum ihārhasi drumaṃ @

Line 719

सुयुद्धम् एवास्तु धिग् अस्तु जिह्मताम् ॥

suyuddham evāstu dhig astu jihmatām ||

Line 720

महेन्द्रवचनं श्रुत्वा नारदो वदतां वरः

mahendravacanaṃ śrutvā nārado vadatāṃ varaḥ

Line 721

विविक्ते देवराजानम् इदं वचनम् अब्रवीत्

vivikte devarājānam idaṃ vacanam abravīt

Line 722

कामं प्रियाणि राजानो वक्तव्या नात्र संशयः

kāmaṃ priyāṇi rājāno vaktavyā nātra saṃśayaḥ

Line 723

प्राप्तकालं तु वक्तव्यं हितम् अप्रियम् अच्युत

prāptakālaṃ tu vaktavyaṃ hitam apriyam acyuta

Line 724

अनियुक्तः पुरोभागो न स्याद् इति वदन्ति हि

aniyuktaḥ purobhāgo na syād iti vadanti hi

Line 725

स लोकगतितत्त्वज्ञो नयविज्ञानकोविदः

sa lokagatitattvajño nayavijñānakovidaḥ

Line 726

कार्याकार्ये समुत्पन्ने परिपृच्छति मां भवान्

kāryākārye samutpanne paripṛcchati māṃ bhavān

Line 727

यतस् ततः प्रवक्ष्यामि गृह्यतां यदि रोचते

yatas tataḥ pravakṣyāmi gṛhyatāṃ yadi rocate

Line 728

अनुक्तेनापि सुहृदा वक्तव्यं जानता हितम्

anuktenāpi suhṛdā vaktavyaṃ jānatā hitam

Line 729

न्याय्यं च प्राप्तकालं च पराभवम् अनिच्छता

nyāyyaṃ ca prāptakālaṃ ca parābhavam anicchatā

Line 730

वक्तव्यं सर्वथा सद्भिर् अप्रियं चापि यद् धितम्

vaktavyaṃ sarvathā sadbhir apriyaṃ cāpi yad dhitam

Line 731

आनृण्यम् एतत् स्नेहस्य सद्भिर् एवादृतं पुरा

ānṛṇyam etat snehasya sadbhir evādṛtaṃ purā

Line 732

अनृते धर्मभग्ने च न शुश्रूषति चाप्रिये

anṛte dharmabhagne ca na śuśrūṣati cāpriye

Line 733

न प्रियं न हितं वाच्यं सद्भिर् एते विनिन्दिताः

na priyaṃ na hitaṃ vācyaṃ sadbhir ete vininditāḥ

Line 734

सर्वथा देव वक्तव्यं श्रूयतां शृण्वतां वर

sarvathā deva vaktavyaṃ śrūyatāṃ śṛṇvatāṃ vara

Line 735

श्रुत्वा च कुरु सर्वज्ञ मम श्रेयस्करं वचः

śrutvā ca kuru sarvajña mama śreyaskaraṃ vacaḥ

Line 736

अन्योन्यभेदो भ्रातॄणां सुहृदां वा बलान्तक

anyonyabhedo bhrātṝṇāṃ suhṛdāṃ vā balāntaka

Line 737

भवत्य् अनन्दकृद् देव द्विषतां नात्र संशयः

bhavaty anandakṛd deva dviṣatāṃ nātra saṃśayaḥ

Line 738

हितानुबन्धसहितं कार्यं ज्ञेयं सुरेश्वर

hitānubandhasahitaṃ kāryaṃ jñeyaṃ sureśvara

Line 739

विपरीतं च तद् बुद्ध्वा नित्यं बुद्धिमतां वर

viparītaṃ ca tad buddhvā nityaṃ buddhimatāṃ vara

Line 740

यत् स्यात् तापकरं पश्चाद् आरब्धं कार्यम् ईदृशम्

yat syāt tāpakaraṃ paścād ārabdhaṃ kāryam īdṛśam

Line 741

आरभेन् नैव तद् विद्वान् एष बुद्धिमतां नयः

ārabhen naiva tad vidvān eṣa buddhimatāṃ nayaḥ

Line 742

विपाकम् अस्य कार्यस्य नानुपश्यामि शोभनम्

vipākam asya kāryasya nānupaśyāmi śobhanam

Line 743

यत् तु तत्कारणं देव निबोध विबुधाधिप

yat tu tatkāraṇaṃ deva nibodha vibudhādhipa

Line 744

य एको विश्वम् अध्यास्ते प्रधानं जगतो हरिः

ya eko viśvam adhyāste pradhānaṃ jagato hariḥ

Line 745

प्रकृत्या यं परं सर्वे क्षेत्रज्ञं वै विदुर् बुधाः

prakṛtyā yaṃ paraṃ sarve kṣetrajñaṃ vai vidur budhāḥ

Line 746

तस्याव्यक्तस्य यो व्यक्तो भागः सर्वभवोद्भवः

tasyāvyaktasya yo vyakto bhāgaḥ sarvabhavodbhavaḥ

Line 747

तस्यात्मा प्रथमो देवो विष्णुः सर्वस्य धीमतः

tasyātmā prathamo devo viṣṇuḥ sarvasya dhīmataḥ

Line 748

प्रकृत्याः प्रथमो भाग उमा देवी यशस्विनी

prakṛtyāḥ prathamo bhāga umā devī yaśasvinī

Line 749

व्यक्तः सर्वमयो विष्णुः स्त्रीसंज्ञो लोकभावनः

vyaktaḥ sarvamayo viṣṇuḥ strīsaṃjño lokabhāvanaḥ

Line 750

रुक्मिण्याद्याः स्त्रियस् तस्य व्यक्तत्वे प्रथमो गुणः

rukmiṇyādyāḥ striyas tasya vyaktatve prathamo guṇaḥ

Line 751

अव्यया प्रकृतिर् देवी गुणदेवो महेश्वरः

avyayā prakṛtir devī guṇadevo maheśvaraḥ

Line 752

न विशेषो ऽस्ति रुद्रस्य विष्णोश् चामरसत्तम

na viśeṣo 'sti rudrasya viṣṇoś cāmarasattama

Line 753

गुणिनश् चाव्ययः शश्वत् सदा च प्रथमो गुणः

guṇinaś cāvyayaḥ śaśvat sadā ca prathamo guṇaḥ

Line 754

नारायणो महातेजाः सर्वकृल् लोकभावनः

nārāyaṇo mahātejāḥ sarvakṛl lokabhāvanaḥ

Line 755

भोक्ता महेश्वरो देवः कर्ता विष्णुर् अधोक्षजः

bhoktā maheśvaro devaḥ kartā viṣṇur adhokṣajaḥ

Line 756

ब्रह्मा देवगणाश् चान्ये पश्चात् सृष्टा महात्मना

brahmā devagaṇāś cānye paścāt sṛṣṭā mahātmanā

Line 757

महादेवेन देवेश प्रजापतिगणास् तथा

mahādevena deveśa prajāpatigaṇās tathā

Line 758

एवं पुराणपुरुषो विष्णुर् देवेषु पठ्यते

evaṃ purāṇapuruṣo viṣṇur deveṣu paṭhyate

Line 759

अचिन्त्यश् चाप्रमेयश् च गुणेभ्यश् च परस् तथा

acintyaś cāprameyaś ca guṇebhyaś ca paras tathā

Line 760

अदित्या तपसा विष्णुर् महात्माराधितः पुरा

adityā tapasā viṣṇur mahātmārādhitaḥ purā

Line 761

वरेण च्छन्दिता तेन परितुष्टेन चादितिः

vareṇa cchanditā tena parituṣṭena cāditiḥ

Line 762

तयोक्तस् त्वाम् अहं पुत्रम् इच्छामीति सुरोत्तम

tayoktas tvām ahaṃ putram icchāmīti surottama

Line 763

प्रणतं देव विज्ञाय नारायणम् अधोक्षजम्

praṇataṃ deva vijñāya nārāyaṇam adhokṣajam

Line 764

तेनोक्ता भुवने नास्ति मत्समः पुरुषो ऽपरः

tenoktā bhuvane nāsti matsamaḥ puruṣo 'paraḥ

Line 765

अंशेन तु भविष्यामि पुत्रः खल्व् अहम् एव ते

aṃśena tu bhaviṣyāmi putraḥ khalv aham eva te

Line 766

स जातः सर्वकृद् देवो भ्राता तव सुरेश्वर

sa jātaḥ sarvakṛd devo bhrātā tava sureśvara

Line 767

नारायणो महातेजा यम् उपेन्द्रं प्रचक्षते

nārāyaṇo mahātejā yam upendraṃ pracakṣate

Line 768

इच्छन्न् एव हरिर् देवः काश्यपत्वम् उपागतः

icchann eva harir devaḥ kāśyapatvam upāgataḥ

Line 769

तैस् तैर् भावैर् विकुरुते भूतभव्यभवो ऽव्ययः

tais tair bhāvair vikurute bhūtabhavyabhavo 'vyayaḥ

Line 770

प्रादुर्भावं गतो देवो जगतो हितकाम्यया

prādurbhāvaṃ gato devo jagato hitakāmyayā

Line 771

माथुरं जगतो नाथः कर्ता हर्ता च केशवः

māthuraṃ jagato nāthaḥ kartā hartā ca keśavaḥ

Line 772

यथा च तिलपिण्डः स्याद् व्याप्तः स्नेहेन मानद

yathā ca tilapiṇḍaḥ syād vyāptaḥ snehena mānada

Line 773

तथा जगद् इदं व्याप्तं विष्णुना प्रभविष्णुना

tathā jagad idaṃ vyāptaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā

Line 774

ब्रह्मण्यदेवः सर्वात्मा तैस् तैर् भावैर् विकुर्वते

brahmaṇyadevaḥ sarvātmā tais tair bhāvair vikurvate

Line 775

जगत्य् अतिगुणो देवो वैकुण्ठः सर्वभावनः

jagaty atiguṇo devo vaikuṇṭhaḥ sarvabhāvanaḥ

Line 776

अतः समस्तदेवानां पूज्य एव च केशवः

ataḥ samastadevānāṃ pūjya eva ca keśavaḥ

Line 777

पद्मनाभश् च भगवान् प्रजासर्गकरो विभुः

padmanābhaś ca bhagavān prajāsargakaro vibhuḥ

Line 778

अनन्तो धारणार्थं च बिभर्ति च महद् यशः

ananto dhāraṇārthaṃ ca bibharti ca mahad yaśaḥ

Line 779

यज्ञ इत्य् अपि सद्भिश् च कथ्यते वेदवादिभिः

yajña ity api sadbhiś ca kathyate vedavādibhiḥ

Line 780

श्वेतः कृतयुगे देवो रक्तस् त्रेतायुगे तथा

śvetaḥ kṛtayuge devo raktas tretāyuge tathā

Line 781

द्वापरे च यथा पीतः कृष्णः कलियुगे विभुः

dvāpare ca yathā pītaḥ kṛṣṇaḥ kaliyuge vibhuḥ

Line 782

अवधीत् स हिरण्याक्षं दिव्यरूपधरो हरिः

avadhīt sa hiraṇyākṣaṃ divyarūpadharo hariḥ

Line 783

जघ्ने हिरण्यकशिपुं नारसिंहवपुर् हरिः

jaghne hiraṇyakaśipuṃ nārasiṃhavapur hariḥ

Line 784

दधाराप्सु निमज्जन्तीम् एष देवो वसुंधराम्

dadhārāpsu nimajjantīm eṣa devo vasuṃdharām

Line 785

वाराहं वपुर् आश्रित्य जगतो हितकाम्यया

vārāhaṃ vapur āśritya jagato hitakāmyayā

Line 786

जिगाय जगतीं चैव विष्णुर् वामनरूपधृक्

jigāya jagatīṃ caiva viṣṇur vāmanarūpadhṛk

Line 787

बबन्ध च बलिं देवः श्रीमान् पन्नगबन्धनैः

babandha ca baliṃ devaḥ śrīmān pannagabandhanaiḥ

Line 788

देवदानवसंभूताम् अकामयद् अपि श्रियम्

devadānavasaṃbhūtām akāmayad api śriyam

Line 789

त्वय्य् आयत्तः पुरा विष्णुर् उदारम् अतिविक्रमः

tvayy āyattaḥ purā viṣṇur udāram ativikramaḥ

Line 790

सावशेषं तपो यस्य तं निहन्ति जनार्दनः

sāvaśeṣaṃ tapo yasya taṃ nihanti janārdanaḥ

Line 791

अलीकेष्व् अपि वर्तन्तं व्रतं एतन् महात्मनः

alīkeṣv api vartantaṃ vrataṃ etan mahātmanaḥ

Line 792

जघ्ने च दानवान् मुख्यान् देवानां ये च शत्रवः

jaghne ca dānavān mukhyān devānāṃ ye ca śatravaḥ

Line 793

तव प्रियार्थं गोविन्दो धर्मनित्यः सतां गतिः

tava priyārthaṃ govindo dharmanityaḥ satāṃ gatiḥ

Line 794

रामत्वम् अपि चावाप्य जघ्ने रावणम् आत्मवान्

rāmatvam api cāvāpya jaghne rāvaṇam ātmavān

Line 795

भूत्वा कामगुणश् चैव जघान द्विरदं हरिः

bhūtvā kāmaguṇaś caiva jaghāna dviradaṃ hariḥ

Line 796

हिताय जगतो ऽद्यापि लोके वसति मानुषे

hitāya jagato 'dyāpi loke vasati mānuṣe

Line 797

उपेन्द्रो जगतो नाथः सर्वभूतोत्तमोत्तमः

upendro jagato nāthaḥ sarvabhūtottamottamaḥ

Line 798

जटी कृष्णाजिनी दण्डी दृष्टपूर्वो मया हरिः

jaṭī kṛṣṇājinī daṇḍī dṛṣṭapūrvo mayā hariḥ

Line 799

दैतेयेषु चरन् देवस् तृणेष्व् अग्निर् इवोद्धतः

daiteyeṣu caran devas tṛṇeṣv agnir ivoddhataḥ

Line 800

अद्राक्षम् अपि गोविन्दं दानवैकार्णवं जगत्

adrākṣam api govindaṃ dānavaikārṇavaṃ jagat

Line 801

कुर्वाणं दानवैर् हीनं जगतो हितकाम्यया

kurvāṇaṃ dānavair hīnaṃ jagato hitakāmyayā

Line 802

अवश्यं पारिजातं ते नयिष्यति जनार्दनः

avaśyaṃ pārijātaṃ te nayiṣyati janārdanaḥ

Line 803

द्वारकाम् अमरश्रेष्ठ नानृतं च ब्रवीम्य् अहम्

dvārakām amaraśreṣṭha nānṛtaṃ ca bravīmy aham

Line 804

भ्रातृस्नेहाभिभूतस् त्वं कृष्णे न प्रहरिष्यसि

bhrātṛsnehābhibhūtas tvaṃ kṛṣṇe na prahariṣyasi

Line 805

नापि कृष्णस् त्वयि ज्येष्ठ प्रहरिष्यति वासव

nāpi kṛṣṇas tvayi jyeṣṭha prahariṣyati vāsava

Line 806

नैव चेच् छ्रोष्यसि प्रोक्तं मया देव कथंचन

naiva cec chroṣyasi proktaṃ mayā deva kathaṃcana

Line 807

पृच्छ त्वं नयधर्मज्ञान् ये हितास् तव मन्त्रिणः

pṛccha tvaṃ nayadharmajñān ye hitās tava mantriṇaḥ

Line 808

नारदेनैवम् उक्तस् तु महेन्द्रो जनमेजय

nāradenaivam uktas tu mahendro janamejaya

Line 809

इदम् उत्तरम् ईशो ऽथ प्रत्युवाच जगद्गुरुम्

idam uttaram īśo 'tha pratyuvāca jagadgurum

Line 810

एवंविधप्रभावं त्वं कृष्णं वदसि यद् द्विज

evaṃvidhaprabhāvaṃ tvaṃ kṛṣṇaṃ vadasi yad dvija

Line 811

एवम् एतत् सुबहुशः श्रुतं खलु मया मुने

evam etat subahuśaḥ śrutaṃ khalu mayā mune

Line 812

यतश् चैवंविधः कृष्णस् ततो ऽहं तस्य तं तरुम्

yataś caivaṃvidhaḥ kṛṣṇas tato 'haṃ tasya taṃ tarum

Line 813

न प्रदास्यामि दातव्यं सतां धर्मम् अनुस्मरन्

na pradāsyāmi dātavyaṃ satāṃ dharmam anusmaran

Line 814

महाप्रभावो नाल्पार्थे रुष्येद् इति विचिन्तयन्

mahāprabhāvo nālpārthe ruṣyed iti vicintayan

Line 815

व्यवस्थितो ऽहं भद्रं ते मुने सर्वगुणोदितः

vyavasthito 'haṃ bhadraṃ te mune sarvaguṇoditaḥ

Line 816

महाप्रभावाः सततं भवन्ति हि सहिष्णवः

mahāprabhāvāḥ satataṃ bhavanti hi sahiṣṇavaḥ

Line 817

श्रोतारश् चैव सततं वृद्धानां ज्ञानचक्षुषाम्

śrotāraś caiva satataṃ vṛddhānāṃ jñānacakṣuṣām

Line 818

महात्मा कारणे नाल्पे कृष्णो धर्मभृतां वरः

mahātmā kāraṇe nālpe kṛṣṇo dharmabhṛtāṃ varaḥ

Line 819

भ्रात्रा ज्येष्ठेन धर्मज्ञो विरोधं गन्तुम् अर्हति

bhrātrā jyeṣṭhena dharmajño virodhaṃ gantum arhati

Line 820

यथैव मम मातुः स वरं प्रादाद् अधोक्षजः

yathaiva mama mātuḥ sa varaṃ prādād adhokṣajaḥ

Line 821

तथैव तस्याः पुत्राणां ज्येष्ठानां सोढुम् अर्हति

tathaiva tasyāḥ putrāṇāṃ jyeṣṭhānāṃ soḍhum arhati

Line 822

यथैवोपेन्द्रतां यातः स्वयम् इच्छञ् जनार्दनः

yathaivopendratāṃ yātaḥ svayam icchañ janārdanaḥ

Line 823

तथैव भ्रातुर् इन्द्रस्य संमानं कर्तुम् अर्हति

tathaiva bhrātur indrasya saṃmānaṃ kartum arhati

Line 824

ज्यैष्ठ्यम् एतेन देवेन नारब्धं किं पुरातने

jyaiṣṭhyam etena devena nārabdhaṃ kiṃ purātane

Line 825

अथेदानीम् अपीच्छेत् स ज्येष्ठो ऽस्तु मधुसूदनः

athedānīm apīcchet sa jyeṣṭho 'stu madhusūdanaḥ

Line 826

सुनिश्चितं बलरिपुम् ईक्ष्य नारदो @

suniścitaṃ balaripum īkṣya nārado @

Line 827

विसर्जितस् त्रिदशवरेण धर्मवित् ।

visarjitas tridaśavareṇa dharmavit |

Line 828

ययौ पुरीं यदुवृषभाभिरक्षितां @

yayau purīṃ yaduvṛṣabhābhirakṣitāṃ @

Line 829

कुशस्थलीं धृतिमतिमांस् तपोधनः ॥

kuśasthalīṃ dhṛtimatimāṃs tapodhanaḥ ||

Line 830

अथैत्य द्वारकां रम्यां नारदो मुनिसत्तमः

athaitya dvārakāṃ ramyāṃ nārado munisattamaḥ

Line 831

ददर्श पुरुषश्रेष्ठं नारायणम् अरिंदमम्

dadarśa puruṣaśreṣṭhaṃ nārāyaṇam ariṃdamam

Line 832

स्ववेश्मनि सुखासीनं सहितं सत्यभामया

svaveśmani sukhāsīnaṃ sahitaṃ satyabhāmayā

Line 833

विराजमानं वपुषा सर्वतेजोतिगामिना

virājamānaṃ vapuṣā sarvatejotigāminā

Line 834

तम् एवार्थं महात्मानं चिन्तयन्तं दृढव्रतम्

tam evārthaṃ mahātmānaṃ cintayantaṃ dṛḍhavratam

Line 835

केवलं योजयन्तं च वाक्यमात्रेण भामिनीम्

kevalaṃ yojayantaṃ ca vākyamātreṇa bhāminīm

Line 836

दृष्ट्वैव नारदं देवः प्रत्युत्थाय अधोक्षजः

dṛṣṭvaiva nāradaṃ devaḥ pratyutthāya adhokṣajaḥ

Line 837

पूजयाम् आस च तदा विधिदृष्टेन कर्मणा

pūjayām āsa ca tadā vidhidṛṣṭena karmaṇā

Line 838

सुखोपविष्टं विश्रान्तं प्रहस्य मधुसूदनः

sukhopaviṣṭaṃ viśrāntaṃ prahasya madhusūdanaḥ

Line 839

वृत्तान्तं परिपप्रच्छ पारिजाततरुं प्रति

vṛttāntaṃ paripapraccha pārijātataruṃ prati

Line 840

अथोवाच मुनिः सर्वं विस्तरेण तपोधनः

athovāca muniḥ sarvaṃ vistareṇa tapodhanaḥ

Line 841

इन्द्रानुजायेन्द्रवाक्यं निखिलं जनमेजय

indrānujāyendravākyaṃ nikhilaṃ janamejaya

Line 842

श्रुत्वा कृष्णस् तु तत् सर्वं नारदं वाक्यम् अब्रवीत्

śrutvā kṛṣṇas tu tat sarvaṃ nāradaṃ vākyam abravīt

Line 843

अमरावतीं पुरीं यास्ये सो ऽहं धर्मभृतां वर

amarāvatīṃ purīṃ yāsye so 'haṃ dharmabhṛtāṃ vara

Line 844

इत्य् उक्त्वा नारदेनैव सहितः सागरं ययौ

ity uktvā nāradenaiva sahitaḥ sāgaraṃ yayau

Line 845

संदिदेश ततस् तत्र विविक्ते नारदं हरिः

saṃdideśa tatas tatra vivikte nāradaṃ hariḥ

Line 846

महेन्द्रभवनं गत्वा वदस्वाद्य तपोधन

mahendrabhavanaṃ gatvā vadasvādya tapodhana

Line 847

अभिवाद्य महात्मानं मद्वाक्यम् अमरोत्तमम्

abhivādya mahātmānaṃ madvākyam amarottamam

Line 848

न युद्धे प्रमुखे शक्र स्थातुम् अर्हसि मे प्रभो

na yuddhe pramukhe śakra sthātum arhasi me prabho

Line 849

पारिजातस्य नयने निश्चितं त्वम् अवेहि माम्

pārijātasya nayane niścitaṃ tvam avehi mām

Line 850

एवम् उक्तस् तु कृष्णेन नारदस् त्रिदिवं गतः

evam uktas tu kṛṣṇena nāradas tridivaṃ gataḥ

Line 851

आचचक्षे च कृष्णोक्तं देवेन्द्रस्यामितौजसः

ācacakṣe ca kṛṣṇoktaṃ devendrasyāmitaujasaḥ

Line 852

ततो बृहस्पतेः शक्रः शशंस बलनाशनः

tato bṛhaspateḥ śakraḥ śaśaṃsa balanāśanaḥ

Line 853

श्रुत्वा बृहस्पतिर् देवम् उवाच कुरुनन्दन

śrutvā bṛhaspatir devam uvāca kurunandana

Line 854

अहो धिग् ब्रह्मसदनं मयि याते शतक्रतो

aho dhig brahmasadanaṃ mayi yāte śatakrato

Line 855

दुर्नीतम् इदम् आरब्धम् अत्र भेदो हि दारुणः

durnītam idam ārabdham atra bhedo hi dāruṇaḥ

Line 856

अनाख्याय कथं नाम भवता भुवनेश्वर

anākhyāya kathaṃ nāma bhavatā bhuvaneśvara

Line 857

ममैतत् कृत्यम् आरब्धं देव केनापि हेतुना

mamaitat kṛtyam ārabdhaṃ deva kenāpi hetunā

Line 858

अथ वा भवितव्येन कर्मजेन प्रमुह्यते

atha vā bhavitavyena karmajena pramuhyate

Line 859

जगद्वृत्रघ्न न विधिः शक्यः समतिवर्तितुम्

jagadvṛtraghna na vidhiḥ śakyaḥ samativartitum

Line 860

सहसैव तु कार्याणाम् प्रारम्भो न प्रशस्यते

sahasaiva tu kāryāṇām prārambho na praśasyate

Line 861

तद् एतत् सहसारब्धं कार्यं दास्यति लाघवम्

tad etat sahasārabdhaṃ kāryaṃ dāsyati lāghavam

Line 862

बृहस्पतिं महात्मानं महेन्द्रस् त्व् अब्रवीद् वचः

bṛhaspatiṃ mahātmānaṃ mahendras tv abravīd vacaḥ

Line 863

एवं गते ऽद्य यत् कार्यं तद् भवान् वक्तुम् अर्हति

evaṃ gate 'dya yat kāryaṃ tad bhavān vaktum arhati

Line 864

तम् उवाचाथ धर्मात्मा गतानागततत्त्ववित्

tam uvācātha dharmātmā gatānāgatatattvavit

Line 865

अधोमुखश् चिन्तयित्वा बृहस्पतिर् उदारधीः

adhomukhaś cintayitvā bṛhaspatir udāradhīḥ

Line 866

यतस्व सहपुत्रेण योधयस्व जनार्दनम्

yatasva sahaputreṇa yodhayasva janārdanam

Line 867

तथा शक्र करिष्यामि यथा न्याय्यं भविष्यति

tathā śakra kariṣyāmi yathā nyāyyaṃ bhaviṣyati

Line 868

बृहस्पतिस् त्व् एवम् उक्त्वा क्षीरोदं सागरं गतः

bṛhaspatis tv evam uktvā kṣīrodaṃ sāgaraṃ gataḥ

Line 869

आचष्ट मुनये सर्वं कश्यपाय महात्मने

ācaṣṭa munaye sarvaṃ kaśyapāya mahātmane

Line 870

तच् छ्रुत्वा कश्यपः क्रुद्धो बृहस्पतिम् अभाषत

tac chrutvā kaśyapaḥ kruddho bṛhaspatim abhāṣata

Line 871

अवश्यं भाव्यम् एतद् भोः सर्वथा नात्र संशयः

avaśyaṃ bhāvyam etad bhoḥ sarvathā nātra saṃśayaḥ

Line 872

इच्छतः सदृशीं भार्यां महर्षेर् देवशर्मणः

icchataḥ sadṛśīṃ bhāryāṃ maharṣer devaśarmaṇaḥ

Line 873

अपध्यानकृतो दोषः पतत्य् एष शतक्रतोः

apadhyānakṛto doṣaḥ pataty eṣa śatakratoḥ

Line 874

अस्य दोषस्य शान्त्यर्थम् आरब्धश् च मुने मया

asya doṣasya śāntyartham ārabdhaś ca mune mayā

Line 875

उदवासः स दोषश् च प्राप्त एव सुदारुणः

udavāsaḥ sa doṣaś ca prāpta eva sudāruṇaḥ

Line 876

तद् गमिष्यामि मात्रास्य सहादित्या तपोधन

tad gamiṣyāmi mātrāsya sahādityā tapodhana

Line 877

उभौ तौ वारयिष्यामि दैवं संवदते यदि

ubhau tau vārayiṣyāmi daivaṃ saṃvadate yadi

Line 878

बृहस्पतिस् तु धर्मात्मा मारीचम् इदम् अब्रवीत्

bṛhaspatis tu dharmātmā mārīcam idam abravīt

Line 879

प्राप्तकालं त्वया तत्र भवितव्यं तपोधन

prāptakālaṃ tvayā tatra bhavitavyaṃ tapodhana

Line 880

तथेति कश्यपश् चोक्त्वा संप्रस्थाप्य बृहस्पतिम्

tatheti kaśyapaś coktvā saṃprasthāpya bṛhaspatim

Line 881

जगामार्चयितुं देवं रुद्रं भूतगणेश्वरम्

jagāmārcayituṃ devaṃ rudraṃ bhūtagaṇeśvaram

Line 882

तत्र सोमं महात्मानम् आनर्च वृषभध्वजम्

tatra somaṃ mahātmānam ānarca vṛṣabhadhvajam

Line 883

वरार्थो कश्यपो धीमान् अदित्या सहितः प्रभुः

varārtho kaśyapo dhīmān adityā sahitaḥ prabhuḥ

Line 884

तुष्टाव च तम् ईशनं मारीचः कश्यपस् तदा

tuṣṭāva ca tam īśanaṃ mārīcaḥ kaśyapas tadā

Line 885

वेदोक्तैः स्वकृतैश् चैव स्तवैः स्तव्यं जगद्गुरुम्

vedoktaiḥ svakṛtaiś caiva stavaiḥ stavyaṃ jagadgurum

Line 886

उरुक्रमं विश्वकर्माणम् ईशं @

urukramaṃ viśvakarmāṇam īśaṃ @

Line 887

जगत्स्रष्टारं धर्मदृश्यं परेशम् ॥

jagatsraṣṭāraṃ dharmadṛśyaṃ pareśam ||

Line 888

सर्वेशं त्वां धृतिमद्धाम दिव्यं @

sarveśaṃ tvāṃ dhṛtimaddhāma divyaṃ @

Line 889

विश्वेश्वरं भगवन्तं नमस्ये ।

viśveśvaraṃ bhagavantaṃ namasye |

Line 890

यो देवानाम् अधिपः पापहर्ता @

yo devānām adhipaḥ pāpahartā @

Line 891

ततं विश्वं येन जगन्मयत्वात् ।

tataṃ viśvaṃ yena jaganmayatvāt |

Line 892

आपो गर्भो यस्य शुभा धरित्र्यो @

āpo garbho yasya śubhā dharitryo @

Line 893

विश्वेश्वरं तं शरणम् अहं प्रपद्ये ॥

viśveśvaraṃ taṃ śaraṇam ahaṃ prapadye ||

Line 894

शालावृकान् यो यतिरूपो निजघ्ने @

śālāvṛkān yo yatirūpo nijaghne @

Line 895

दत्तान् इन्द्रेण प्रणुदो ऽहितानाम् ।

dattān indreṇa praṇudo 'hitānām |

Line 896

विरूपाक्षं सुदर्शनं पुण्ययोनिं @

virūpākṣaṃ sudarśanaṃ puṇyayoniṃ @

Line 897

विश्वेश्वरं यामि मूर्ध्ना प्रपद्ये ॥

viśveśvaraṃ yāmi mūrdhnā prapadye ||

Line 898

भुङ्क्ते य एको विभुर् जगतो विश्वम् अग्र्यं @

bhuṅkte ya eko vibhur jagato viśvam agryaṃ @

Line 899

धाम्नां धाम सुकृतित्वान् न धृष्यः ।

dhāmnāṃ dhāma sukṛtitvān na dhṛṣyaḥ |

Line 900

पुष्यात् स मां महसा शाश्वतेन @

puṣyāt sa māṃ mahasā śāśvatena @

Line 901

सोमपानां मरीचिपानां वरिष्ठः ॥

somapānāṃ marīcipānāṃ variṣṭhaḥ ||

Line 902

अथर्वाणं सुशिरसं भूतयोनिं @

atharvāṇaṃ suśirasaṃ bhūtayoniṃ @

Line 903

कृतिनं वीरं दानवानां च बाधम् ।

kṛtinaṃ vīraṃ dānavānāṃ ca bādham |

Line 904

वियज्जुष्टं संस्कृतं वैकृतं च @

viyajjuṣṭaṃ saṃskṛtaṃ vaikṛtaṃ ca @

Line 905

विश्वेश्वरं शरणं यामि देवम् ॥

viśveśvaraṃ śaraṇaṃ yāmi devam ||

Line 906

जगज्जालं विततं यत्र विश्वं @

jagajjālaṃ vitataṃ yatra viśvaṃ @

Line 907

विश्वात्मानं प्रीतिदेवं नतानाम् ।

viśvātmānaṃ prītidevaṃ natānām |

Line 908

यद् ऊर्ध्वगं रथम् आस्थाय याति @

yad ūrdhvagaṃ ratham āsthāya yāti @

Line 909

विश्वेश्वरः स सुमना मे ऽस्तु नित्यम् ॥

viśveśvaraḥ sa sumanā me 'stu nityam ||

Line 910

अन्तश्चरं रोचनं चारुशाखं @

antaścaraṃ rocanaṃ cāruśākhaṃ @

Line 911

महाबलं धर्मनेतारम् आद्यम् ।

mahābalaṃ dharmanetāram ādyam |

Line 912

सहस्रनेत्रं शतवर्त्मानम् उग्रं @

sahasranetraṃ śatavartmānam ugraṃ @

Line 913

महादेवं विश्वसृजं नमस्ये ॥

mahādevaṃ viśvasṛjaṃ namasye ||

Line 914

शोचिष्केशं शमनं शान्तपापं @

śociṣkeśaṃ śamanaṃ śāntapāpaṃ @

Line 915

शर्वं शंभुं शंकरं भूतनाथम् ।

śarvaṃ śaṃbhuṃ śaṃkaraṃ bhūtanātham |

Line 916

धुरंधरं गोपतिं चन्द्रचिह्नं @

dhuraṃdharaṃ gopatiṃ candracihnaṃ @

Line 917

हृषीकाणाम् अयनं यामि मूर्ध्ना ॥

hṛṣīkāṇām ayanaṃ yāmi mūrdhnā ||

Line 918

आशुःशशिनं वृषभं रोरुवाणं @

āśuḥśaśinaṃ vṛṣabhaṃ roruvāṇaṃ @

Line 919

कृतं धर्मं वितथं नाशुशेषम् ।

kṛtaṃ dharmaṃ vitathaṃ nāśuśeṣam |

Line 920

वसुंधरं समृडीकं समर्थं @

vasuṃdharaṃ samṛḍīkaṃ samarthaṃ @

Line 921

धृतव्रतं शूलधरं प्रपद्ये ॥

dhṛtavrataṃ śūladharaṃ prapadye ||

Line 922

अनन्तवीर्यं धृतकर्माणम् आद्यं @

anantavīryaṃ dhṛtakarmāṇam ādyaṃ @

Line 923

यज्ञस्येजं (??) यजतां चातियाज्यम् ।

yajñasyejaṃ (??) yajatāṃ cātiyājyam |

Line 924

हविर्भुजं भुवनानां सदैव @

havirbhujaṃ bhuvanānāṃ sadaiva @

Line 925

ज्येष्ठं द्विजं धर्मभृतां प्रपद्ये ॥

jyeṣṭhaṃ dvijaṃ dharmabhṛtāṃ prapadye ||

Line 926

परं गुणेभ्यः पृश्निगर्भस्वरूपं @

paraṃ guṇebhyaḥ pṛśnigarbhasvarūpaṃ @

Line 927

यशःशृङ्गं व्यूहनं कान्तरूपम् ।

yaśaḥśṛṅgaṃ vyūhanaṃ kāntarūpam |

Line 928

नभो वृण्वानं पुरुषं सत्यधाम @

nabho vṛṇvānaṃ puruṣaṃ satyadhāma @

Line 929

संमोहनं दुष्कृतिनां नमस्ये ॥

saṃmohanaṃ duṣkṛtināṃ namasye ||

Line 930

युक्तोंकारं सुशिरसं चारुकर्म @

yuktoṃkāraṃ suśirasaṃ cārukarma @

Line 931

दृढव्रतं दृढधन्वानम् आजौ ।

dṛḍhavrataṃ dṛḍhadhanvānam ājau |

Line 932

शूरं वेत्तारं धनुषो ऽस्त्रातिरेकं @

śūraṃ vettāraṃ dhanuṣo 'strātirekaṃ @

Line 933

पतिं पशूनां शमनं नमस्ये ॥

patiṃ paśūnāṃ śamanaṃ namasye ||

Line 934

एको ऽरातिश् चैव भूतं भविष्यं @

eko 'rātiś caiva bhūtaṃ bhaviṣyaṃ @

Line 935

सर्वातिथिर् यो हि जुषत्य् अरिघ्नः ।

sarvātithir yo hi juṣaty arighnaḥ |

Line 936

अरुंतुदो ऽनुत्तमः संविभागी @

aruṃtudo 'nuttamaḥ saṃvibhāgī @

Line 937

विभाजको मां भगवान् पातु देवः ॥

vibhājako māṃ bhagavān pātu devaḥ ||

Line 938

य एको याति जगतां विश्वम् ईशो @

ya eko yāti jagatāṃ viśvam īśo @

Line 939

य एको ऽदान् मरुतां प्राणम् अग्र्यम् ।

ya eko 'dān marutāṃ prāṇam agryam |

Line 940

येनानृशंस्याच् छाश्वतं साम जुष्टं @

yenānṛśaṃsyāc chāśvataṃ sāma juṣṭaṃ @

Line 941

स मां जुष्यात् सुकृती श्रेयसे सः ॥

sa māṃ juṣyāt sukṛtī śreyase saḥ ||

Line 942

ब्रह्मासृजद् यो भुवनोत्तमोत्तमं @

brahmāsṛjad yo bhuvanottamottamaṃ @

Line 943

तृप्तो विद्वान् ब्राह्मणः षड्गुणस्य ।

tṛpto vidvān brāhmaṇaḥ ṣaḍguṇasya |

Line 944

स्रष्टारं तं व्याहृतिस्थं समग्रं @

sraṣṭāraṃ taṃ vyāhṛtisthaṃ samagraṃ @

Line 945

स मां पायाद् बहुरूपैर् इहाङ्गैः ॥

sa māṃ pāyād bahurūpair ihāṅgaiḥ ||

Line 946

व्यञ्जनो ऽजनो ऽथ विद्वान् समग्रः @

vyañjano 'jano 'tha vidvān samagraḥ @

Line 947

स्पृशिः शंभुः प्राणदः कृत्तिवासाः ।

spṛśiḥ śaṃbhuḥ prāṇadaḥ kṛttivāsāḥ |

Line 948

रसो ध्रुवः पवमानस्य भर्ता @

raso dhruvaḥ pavamānasya bhartā @

Line 949

सपत्नीशः शंकरः सारधाता ॥

sapatnīśaḥ śaṃkaraḥ sāradhātā ||

Line 950

त्र्यम्बकं पुष्टिदं वो ब्रुवाणं @

tryambakaṃ puṣṭidaṃ vo bruvāṇaṃ @

Line 951

धर्मं विप्राणां वरदं यज्वनां च ।

dharmaṃ viprāṇāṃ varadaṃ yajvanāṃ ca |

Line 952

वराद् वरं रणजेतारम् ईशं @

varād varaṃ raṇajetāram īśaṃ @

Line 953

देवं देवानां शरणं यामि रुद्रम् ॥

devaṃ devānāṃ śaraṇaṃ yāmi rudram ||

Line 954

आस्यं देवानाम् अन्तकं दुष्कृतीनां @

āsyaṃ devānām antakaṃ duṣkṛtīnāṃ @

Line 955

त्रिवृत्सोमं वृक्षहं कर्मसाक्षिम् ।

trivṛtsomaṃ vṛkṣahaṃ karmasākṣim |

Line 956

भूतायनं भूतपतिं गुणज्ञं @

bhūtāyanaṃ bhūtapatiṃ guṇajñaṃ @

Line 957

गुणाकारं शरणं यामि रुद्रम् ॥

guṇākāraṃ śaraṇaṃ yāmi rudram ||

Line 958

अनुद्धतं यज्ञकर्तारम् अन्तं @

anuddhataṃ yajñakartāram antaṃ @

Line 959

मध्यं चाद्यं जगतो ऽसाम्यरूपम् ।

madhyaṃ cādyaṃ jagato 'sāmyarūpam |

Line 960

देवव्रतेषु बहुधा गीतम् ईशम् @

devavrateṣu bahudhā gītam īśam @

Line 961

अभि त्रिविष्टपं शरणं यामि रुद्रम् ॥

abhi triviṣṭapaṃ śaraṇaṃ yāmi rudram ||

Line 962

महाजिनं व्रतिनं मेखलालं @

mahājinaṃ vratinaṃ mekhalālaṃ @

Line 963

सुतोषणं क्रोधधनं विपापम् ।

sutoṣaṇaṃ krodhadhanaṃ vipāpam |

Line 964

भूतं क्षेत्रज्ञं गुणिनं वा कपर्दिनं @

bhūtaṃ kṣetrajñaṃ guṇinaṃ vā kapardinaṃ @

Line 965

नतो ऽस्मीशं वन्दनं वन्दनानाम् ॥

nato 'smīśaṃ vandanaṃ vandanānām ||

Line 966

देवं देवानां पावनं पावनानां @

devaṃ devānāṃ pāvanaṃ pāvanānāṃ @

Line 967

कृतिं कृतीनां महतो महान्तम् ।

kṛtiṃ kṛtīnāṃ mahato mahāntam |

Line 968

शतात्मानं संस्तुतं गोपतीनां @

śatātmānaṃ saṃstutaṃ gopatīnāṃ @

Line 969

पतिं देवं शरणं यामि रुद्रम् ॥

patiṃ devaṃ śaraṇaṃ yāmi rudram ||

Line 970

अन्तश्चरं पुरुषं गुह्यसंज्ञं @

antaścaraṃ puruṣaṃ guhyasaṃjñaṃ @

Line 971

प्रभास्वन्तं प्रणवं धीप्रदीपम् ।

prabhāsvantaṃ praṇavaṃ dhīpradīpam |

Line 972

हेतुं परं परमस्याक्षरस्य @

hetuṃ paraṃ paramasyākṣarasya @

Line 973

शुभं देवं गुणिनं संनतो ऽस्मि ॥

śubhaṃ devaṃ guṇinaṃ saṃnato 'smi ||

Line 974

प्रसूतिर् उभयोर् न प्रसूतिश् च सूक्ष्मः @

prasūtir ubhayor na prasūtiś ca sūkṣmaḥ @

Line 975

पृथग् भूतेभ्यो न पृथक् चैकभूतः ।

pṛthag bhūtebhyo na pṛthak caikabhūtaḥ |

Line 976

स्वयंभूतः पातु मां सर्वसारः @

svayaṃbhūtaḥ pātu māṃ sarvasāraḥ @

Line 977

प्रदः स्वादः संमदः पातु रत्नम् ॥

pradaḥ svādaḥ saṃmadaḥ pātu ratnam ||

Line 978

आसन्नः सन्नतरः साधकानां @

āsannaḥ sannataraḥ sādhakānāṃ @

Line 979

श्रद्धावतां श्राद्धवृत्तिप्रणेता ।

śraddhāvatāṃ śrāddhavṛttipraṇetā |

Line 980

पतिर् गणानां महतां सत्कृतीनां @

patir gaṇānāṃ mahatāṃ satkṛtīnāṃ @

Line 981

पायान् मेशः पूरणः षड्गुणानाम् ॥

pāyān meśaḥ pūraṇaḥ ṣaḍguṇānām ||

Line 982

अन्तर् बहिर् वृजिनानां निहन्ता @

antar bahir vṛjinānāṃ nihantā @

Line 983

स्वयं कर्ता भूतभावी विकुर्वन् ।

svayaṃ kartā bhūtabhāvī vikurvan |

Line 984

धृतायुधः सुकृतिनाम् उत्तमौजाः @

dhṛtāyudhaḥ sukṛtinām uttamaujāḥ @

Line 985

प्रणुद्यान् मे वृजिनं देवदेवः ॥

praṇudyān me vṛjinaṃ devadevaḥ ||

Line 986

येनोद्धृतास् त्रैपुरा मायिनो वै @

yenoddhṛtās traipurā māyino vai @

Line 987

दग्धा घोरेण वितथान्ताः शरेण ।

dagdhā ghoreṇa vitathāntāḥ śareṇa |

Line 988

महत् कुर्वन्तो वृजिनं देवतानां @

mahat kurvanto vṛjinaṃ devatānāṃ @

Line 989

स माम् ईशः पातु विश्वस्य धाता ॥

sa mām īśaḥ pātu viśvasya dhātā ||

Line 990

भागीयसां भागमतो ऽन्तम् इच्छन् @

bhāgīyasāṃ bhāgamato 'ntam icchan @

Line 991

मखो दाक्षो येन कृत्तो ऽन्वधावत् ।

makho dākṣo yena kṛtto 'nvadhāvat |

Line 992

विद्वान् यज्ञस्यादिर् अथान्तः स देवः @

vidvān yajñasyādir athāntaḥ sa devaḥ @

Line 993

पायाद् ईशो मां दक्षयज्ञान्तहेतुः ॥

pāyād īśo māṃ dakṣayajñāntahetuḥ ||

Line 994

अन्यो धन्यः संकृतश् चोत्तमश् च @

anyo dhanyaḥ saṃkṛtaś cottamaś ca @

Line 995

जगत् सृष्ट्वा यो ऽत्ति सर्वातिगुह्यम् ।

jagat sṛṣṭvā yo 'tti sarvātiguhyam |

Line 996

स मां मुखप्रमुखे पातु नित्यं @

sa māṃ mukhapramukhe pātu nityaṃ @

Line 997

विचिन्वानः प्रथमः षड्गुणानाम् ॥

vicinvānaḥ prathamaḥ ṣaḍguṇānām ||

Line 998

गुणत्रैकाल्यं यस्य देवस्य नित्यं @

guṇatraikālyaṃ yasya devasya nityaṃ @

Line 999

सत्त्वोद्रेको यस्य भावात् प्रसूतः ।

sattvodreko yasya bhāvāt prasūtaḥ |

Line 1000

गोप्तो गोप्तॄणां सादनो दुष्कृतीनाम् @

gopto goptṝṇāṃ sādano duṣkṛtīnām @

Line 1001

आद्यो विश्वस्य धावमानस्य क्रुद्धः ॥

ādyo viśvasya dhāvamānasya kruddhaḥ ||

Line 1002

धाम्नो यस्य हरिर् अग्रो ऽथ विश्वो @

dhāmno yasya harir agro 'tha viśvo @

Line 1003

ब्रह्मा पुत्रैः सहितश् च द्विजाश् च ।

brahmā putraiḥ sahitaś ca dvijāś ca |

Line 1004

पराभूता भुवने यस्य सोमो @

parābhūtā bhuvane yasya somo @

Line 1005

जुषत्व् एष श्रेयसे साधुगोप्ता ॥

juṣatv eṣa śreyase sādhugoptā ||

Line 1006

यस्माद् भूतानां भूतिर् अन्तो ऽथ मध्यं @

yasmād bhūtānāṃ bhūtir anto 'tha madhyaṃ @

Line 1007

धृतिर् भूतिर् यश् च गुहा श्रुतिश् च ।

dhṛtir bhūtir yaś ca guhā śrutiś ca |

Line 1008

गुहाभूतेषु पुरुषेश्वरस्य @

guhābhūteṣu puruṣeśvarasya @

Line 1009

महात्मनः स मृडवेद्यस्य तस्य ॥

mahātmanaḥ sa mṛḍavedyasya tasya ||

Line 1010

यल् लिङ्गाङ्कं त्र्यम्बकः सर्वम् ईशो @

yal liṅgāṅkaṃ tryambakaḥ sarvam īśo @

Line 1011

भगाङ्कं यत् तद् ध्य् उमा सर्वधात्री ।

bhagāṅkaṃ yat tad dhy umā sarvadhātrī |

Line 1012

नान्यत् तृतीयं जगतीहास्ति किंचिन् @

nānyat tṛtīyaṃ jagatīhāsti kiṃcin @

Line 1013

महादेवात् सर्वसर्वेश्वरो ऽसौ ॥

mahādevāt sarvasarveśvaro 'sau ||

Line 1014

इति संस्तूयमानस् तु भगवान् वृषभध्वजः

iti saṃstūyamānas tu bhagavān vṛṣabhadhvajaḥ

Line 1015

दर्शयाम् आस धर्मात्मा कश्यपं धर्मभृद्वरम्

darśayām āsa dharmātmā kaśyapaṃ dharmabhṛdvaram

Line 1016

उवाच चैनं देवेशः प्रसन्नेनान्तरात्मना

uvāca cainaṃ deveśaḥ prasannenāntarātmanā

Line 1017

येन संस्तौषि कार्येण त्वं तज् जाने प्रजापते

yena saṃstauṣi kāryeṇa tvaṃ taj jāne prajāpate

Line 1018

इन्द्रोपेन्द्रौ महात्मानौ देवौ प्रकृतिम् एष्यतः

indropendrau mahātmānau devau prakṛtim eṣyataḥ

Line 1019

पारिजातं तु धर्मात्मा नयिष्यति जनार्दनः

pārijātaṃ tu dharmātmā nayiṣyati janārdanaḥ

Line 1020

अपध्यातो महेन्द्रो हि मुनिना देवशर्मणा

apadhyāto mahendro hi muninā devaśarmaṇā

Line 1021

अस्याकाङ्क्षत् पुरा भार्यां तपोदीप्तस्य कश्यप

asyākāṅkṣat purā bhāryāṃ tapodīptasya kaśyapa

Line 1022

गम्यतां तत्र धर्मज्ञ दाक्षायण्या सह त्वया

gamyatāṃ tatra dharmajña dākṣāyaṇyā saha tvayā

Line 1023

अदित्या शक्रसदनं श्रेयस् ते पुत्रयोर् ध्रुवम्

adityā śakrasadanaṃ śreyas te putrayor dhruvam

Line 1024

इति हरवचनं निशम्य विद्वान् @

iti haravacanaṃ niśamya vidvān @

Line 1025

कमलभवात्मजसूनुर् अप्रमेयः ।

kamalabhavātmajasūnur aprameyaḥ |

Line 1026

त्रिदशगणगुरुं प्रणम्य रुद्रं @

tridaśagaṇaguruṃ praṇamya rudraṃ @

Line 1027

मुदितमनाः स्वम् अथो गृहं जगाम ॥

muditamanāḥ svam atho gṛhaṃ jagāma ||

Line 1028

अथ विष्णुर् महातेजा मुहूर्ताभ्युदिते रवौ

atha viṣṇur mahātejā muhūrtābhyudite ravau

Line 1029

मृगयाव्यपदेशेन ययौ रैवतकं गिरिम्

mṛgayāvyapadeśena yayau raivatakaṃ girim

Line 1030

आरोप्यैकरथे देवः सात्यकिं नरपुंगवम्

āropyaikarathe devaḥ sātyakiṃ narapuṃgavam

Line 1031

प्रद्युम्नम् अनुगच्छेति प्रोक्त्वा कुरुकुलोद्वह

pradyumnam anugaccheti proktvā kurukulodvaha

Line 1032

रैवतं च गिरिं देवो गत्वा दारुकम् अब्रवीत्

raivataṃ ca giriṃ devo gatvā dārukam abravīt

Line 1033

मदीयं रथम् एतं तं त्वं गृहीत्वेहैव दारुक

madīyaṃ ratham etaṃ taṃ tvaṃ gṛhītvehaiva dāruka

Line 1034

प्रतिपालय मां सौम्य दिनार्धं चारयन् हरीन्

pratipālaya māṃ saumya dinārdhaṃ cārayan harīn

Line 1035

रथेनैव प्रवेष्टाहं द्वारकां सूतसत्तम

rathenaiva praveṣṭāhaṃ dvārakāṃ sūtasattama

Line 1036

इति संदिश्य भगवान् आरुरोह जयोद्यतः

iti saṃdiśya bhagavān āruroha jayodyataḥ

Line 1037

तार्क्ष्यं ससात्यकिर् धीमान् अप्रमेयपराक्रमः

tārkṣyaṃ sasātyakir dhīmān aprameyaparākramaḥ

Line 1038

पृथग् रथेन कौरव्य प्रद्युम्नः शत्रुसूदनः

pṛthag rathena kauravya pradyumnaḥ śatrusūdanaḥ

Line 1039

आकाशगामिना राजन् पृष्ठतः कृष्णम् अन्वियात्

ākāśagāminā rājan pṛṣṭhataḥ kṛṣṇam anviyāt

Line 1040

निमेषान्तरमात्रेण नन्दनं काननं हरिः

nimeṣāntaramātreṇa nandanaṃ kānanaṃ hariḥ

Line 1041

देवोद्यानं ययौ धीमान् पारिजातजिहीर्षया

devodyānaṃ yayau dhīmān pārijātajihīrṣayā

Line 1042

ददर्श यत्र भगवान् देवयोधान् दुरासदान्

dadarśa yatra bhagavān devayodhān durāsadān

Line 1043

नानायुधधरान् वीरान् नन्दनस्थान् अधोक्षजः

nānāyudhadharān vīrān nandanasthān adhokṣajaḥ

Line 1044

तेषां संपश्यताम् एव पारिजातं महाबलः

teṣāṃ saṃpaśyatām eva pārijātaṃ mahābalaḥ

Line 1045

उत्पाट्यार्पयाम् आस पारिजातं सातां गतिः

utpāṭyārpayām āsa pārijātaṃ sātāṃ gatiḥ

Line 1046

गरुडं पक्षिराजानम् अयत्नेनैव भारत

garuḍaṃ pakṣirājānam ayatnenaiva bhārata

Line 1047

उपस्थितो विग्रहवान् पारिजातश् च केशवम्

upasthito vigrahavān pārijātaś ca keśavam

Line 1048

सान्त्वितो वासुदेवेन पारिजातश् च भारत

sāntvito vāsudevena pārijātaś ca bhārata

Line 1049

उक्तश् च वृक्ष मा भैस् त्वं केशवेन महात्मना

uktaś ca vṛkṣa mā bhais tvaṃ keśavena mahātmanā

Line 1050

तं प्रस्थितं तरुं दृष्ट्वा पारिजातम् अधोक्षजः

taṃ prasthitaṃ taruṃ dṛṣṭvā pārijātam adhokṣajaḥ

Line 1051

अमरावतीं पुरीं श्रेष्ठां ततश् चक्रे प्रदक्षिणम्

amarāvatīṃ purīṃ śreṣṭhāṃ tataś cakre pradakṣiṇam

Line 1052

ते तु नन्दनगोप्तारः पारिजातं द्रुमोत्तमम्

te tu nandanagoptāraḥ pārijātaṃ drumottamam

Line 1053

ह्रियतेति महेन्द्राय गत्वा नृप शशंसिरे

hriyateti mahendrāya gatvā nṛpa śaśaṃsire

Line 1054

अथैरावतम् आरुह्य निर्ययौ पाकशासनः

athairāvatam āruhya niryayau pākaśāsanaḥ

Line 1055

जयन्तेन रथस्थेन पृष्ठतो ऽनुगतः प्रभुः

jayantena rathasthena pṛṣṭhato 'nugataḥ prabhuḥ

Line 1056

पूर्वम् अभ्यागतं द्वारं केशवं शत्रुसूदनम्

pūrvam abhyāgataṃ dvāraṃ keśavaṃ śatrusūdanam

Line 1057

दृष्ट्वोवाच प्रवृत्तं भोः किम् इदं मधुसूदन

dṛṣṭvovāca pravṛttaṃ bhoḥ kim idaṃ madhusūdana

Line 1058

प्रणम्य गरुडस्थो ऽथ केशवः शक्रम् अब्रवीत्

praṇamya garuḍastho 'tha keśavaḥ śakram abravīt

Line 1059

वध्वास् ते पुण्यकार्थाय नीयते ऽयं वरद्रुमः

vadhvās te puṇyakārthāya nīyate 'yaṃ varadrumaḥ

Line 1060

तम् उवाच ततः शक्रो मा मैवं पुष्करेक्षण

tam uvāca tataḥ śakro mā maivaṃ puṣkarekṣaṇa

Line 1061

अयोधयित्वा न तरुर् नयितव्यस् त्वयाच्युत

ayodhayitvā na tarur nayitavyas tvayācyuta

Line 1062

प्रहरस्व महाबाहो प्रथमं मयि केशव

praharasva mahābāho prathamaṃ mayi keśava

Line 1063

प्रतिज्ञा सफला ते ऽस्तु मुक्त्वा कौमोदकीम् अपि

pratijñā saphalā te 'stu muktvā kaumodakīm api

Line 1064

ततः कृष्णः शरैस् तीक्ष्णैर् देवराजगजोत्तमम्

tataḥ kṛṣṇaḥ śarais tīkṣṇair devarājagajottamam

Line 1065

बिभेदाशनिसंकाशैः प्रहसन्न् इव भारत

bibhedāśanisaṃkāśaiḥ prahasann iva bhārata

Line 1066

विव्याध गरुडं वज्री दिव्यैः शरवरैस् तथा

vivyādha garuḍaṃ vajrī divyaiḥ śaravarais tathā

Line 1067

बाणांश् च च्छेदयाम् आस केशवस्य तरस्विनः

bāṇāṃś ca cchedayām āsa keśavasya tarasvinaḥ

Line 1068

यान् यान् मुमोच देवेन्द्रस् तांस् तांश् चिच्छेद माधवः

yān yān mumoca devendras tāṃs tāṃś ciccheda mādhavaḥ

Line 1069

माधवेन प्रयुक्तांश् च चिच्छेद बलवृत्रहा

mādhavena prayuktāṃś ca ciccheda balavṛtrahā

Line 1070

महेन्द्रस्य च शब्देन धनुषः कुरुनन्दन

mahendrasya ca śabdena dhanuṣaḥ kurunandana

Line 1071

शार्ङ्गस्य च निनादेन मुमुहुः स्वर्गवासिनः

śārṅgasya ca ninādena mumuhuḥ svargavāsinaḥ

Line 1072

तयोर् वर्तति संग्रामे गरुडस्थं महाबलः

tayor vartati saṃgrāme garuḍasthaṃ mahābalaḥ

Line 1073

पारिजातं जयन्तो ऽथ हर्तुम् अभ्युदितो बली

pārijātaṃ jayanto 'tha hartum abhyudito balī

Line 1074

प्रद्युम्नम् अथ कंसघ्नो वारयेति तम् अब्रवीत्

pradyumnam atha kaṃsaghno vārayeti tam abravīt

Line 1075

ततस् तं वारयाम् आस रौक्मिणेयः प्रतापवान्

tatas taṃ vārayām āsa raukmiṇeyaḥ pratāpavān

Line 1076

जयन्तो जयतां श्रेष्ठो रौक्मिणेयम् अथेषुभिः

jayanto jayatāṃ śreṣṭho raukmiṇeyam atheṣubhiḥ

Line 1077

सर्वगात्रेषु विहसन्न् आजघान रथे स्थितः

sarvagātreṣu vihasann ājaghāna rathe sthitaḥ

Line 1078

रथस्थ एव रथिनं कामस् तु कमलेक्षणः

rathastha eva rathinaṃ kāmas tu kamalekṣaṇaḥ

Line 1079

ऐन्द्रिम् अभ्यर्दयाम् आस बाणैर् आशीविषोपमैः

aindrim abhyardayām āsa bāṇair āśīviṣopamaiḥ

Line 1080

स संनिपातस् तुमुलो बभूव कुरुनन्दन

sa saṃnipātas tumulo babhūva kurunandana

Line 1081

जयन्तस्य च वीरस्य रौक्मिणेयस्य चोभयोः

jayantasya ca vīrasya raukmiṇeyasya cobhayoḥ

Line 1082

कृतप्रतिकृतं युद्धे चक्रतुस् तौ महाबलौ

kṛtapratikṛtaṃ yuddhe cakratus tau mahābalau

Line 1083

महेन्द्रोपेन्द्रतनयौ जगत्य् अस्त्रभृतां वरौ

mahendropendratanayau jagaty astrabhṛtāṃ varau

Line 1084

देवाश् च मुनयश् चैव ददृशुर् विस्मयान्विताः

devāś ca munayaś caiva dadṛśur vismayānvitāḥ

Line 1085

तं संग्रामं महाघोरं सिद्धाश् चैव सचारणाः

taṃ saṃgrāmaṃ mahāghoraṃ siddhāś caiva sacāraṇāḥ

Line 1086

ततस् तु प्रवरो नाम देवदूतो महाबलः

tatas tu pravaro nāma devadūto mahābalaḥ

Line 1087

पारिजातं पुनर् हर्तुम् इयेष कुरुनन्दन

pārijātaṃ punar hartum iyeṣa kurunandana

Line 1088

सखा स देवराजस्य महास्त्रविद् अरिंदमः

sakhā sa devarājasya mahāstravid ariṃdamaḥ

Line 1089

अवध्यो वरदानेन ब्रह्मणः कुरुनन्दन

avadhyo varadānena brahmaṇaḥ kurunandana

Line 1090

ब्राह्मणस् तपसा सिद्धो जम्बुद्वीपाद् दिवं गतः

brāhmaṇas tapasā siddho jambudvīpād divaṃ gataḥ

Line 1091

स्वशक्त्या नृप संयातः सखित्वं बलघातिनः

svaśaktyā nṛpa saṃyātaḥ sakhitvaṃ balaghātinaḥ

Line 1092

तम् आपतन्तं संप्रेक्ष्य कृष्णः सात्यकिम् अब्रवीत्

tam āpatantaṃ saṃprekṣya kṛṣṇaḥ sātyakim abravīt

Line 1093

रथस्थ एव प्रवरं शरैर् वारय सात्यके

rathastha eva pravaraṃ śarair vāraya sātyake

Line 1094

न त्व् एव निर्दयं बाणा मोक्तव्याः सात्यके त्वया

na tv eva nirdayaṃ bāṇā moktavyāḥ sātyake tvayā

Line 1095

अस्य ब्राह्मणचापल्यं सोढव्यं खलु सर्वथा

asya brāhmaṇacāpalyaṃ soḍhavyaṃ khalu sarvathā

Line 1096

ततः षष्ट्या तथेषूणां गरुडस्थं द्विजस् तदा

tataḥ ṣaṣṭyā tatheṣūṇāṃ garuḍasthaṃ dvijas tadā

Line 1097

आजघान महाबाहो सात्यकिं प्रवरो भृशम्

ājaghāna mahābāho sātyakiṃ pravaro bhṛśam

Line 1098

शिनेर् नप्ता ततस् तस्य क्षिपतः सायकान् नृप

śiner naptā tatas tasya kṣipataḥ sāyakān nṛpa

Line 1099

चिच्छेद पुरुषव्याघ्रो वचनं चेदम् अब्रवीत्

ciccheda puruṣavyāghro vacanaṃ cedam abravīt

Line 1100

ब्राह्मणो नाभिहन्तव्यस् तिष्ठ विप्र स्ववर्त्मनि

brāhmaṇo nābhihantavyas tiṣṭha vipra svavartmani

Line 1101

अवध्या यादवानां हि स्वपराधे ऽपि हि द्विजाः

avadhyā yādavānāṃ hi svaparādhe 'pi hi dvijāḥ

Line 1102

प्रवरस् तु प्रहस्यैनम् उवाच कुरुनन्दन

pravaras tu prahasyainam uvāca kurunandana

Line 1103

अलं क्षान्त्या नृणां शूर युध्य सर्वात्मना रणे

alaṃ kṣāntyā nṛṇāṃ śūra yudhya sarvātmanā raṇe

Line 1104

जामदग्न्यस्य रामस्य शिष्यो ऽहम् अपि यादव

jāmadagnyasya rāmasya śiṣyo 'ham api yādava

Line 1105

नामतः प्रवरो नाम सखा शक्रस्य धीमतः

nāmataḥ pravaro nāma sakhā śakrasya dhīmataḥ

Line 1106

न देवा योद्धुम् इच्छन्ति मन्यन्तो मधुसूदन

na devā yoddhum icchanti manyanto madhusūdana

Line 1107

आनृण्यं सौह्र्दस्याहम् अद्य गन्तास्मि माधव

ānṛṇyaṃ sauhrdasyāham adya gantāsmi mādhava

Line 1108

ततस् तयोस् तदा रौद्रः संग्रामो ववृधे नृप

tatas tayos tadā raudraḥ saṃgrāmo vavṛdhe nṛpa

Line 1109

अस्त्रैर् दिव्यैर् नरव्याघ्र शैनेयद्विजमुख्ययोः

astrair divyair naravyāghra śaineyadvijamukhyayoḥ

Line 1110

द्यौश् चचाल तदा राजन् द्युचराश् च सहस्रशः

dyauś cacāla tadā rājan dyucarāś ca sahasraśaḥ

Line 1111

तस्मिन् वर्तति संग्रामे तेषाम् अतिमहात्मनाम्

tasmin vartati saṃgrāme teṣām atimahātmanām

Line 1112

नातिशिष्ये रणे कार्ष्णिर् ऐन्द्रम् अस्त्रभृतां वरं

nātiśiṣye raṇe kārṣṇir aindram astrabhṛtāṃ varaṃ

Line 1113

ऐन्द्रिः कार्ष्णिं महात्मानं मायिनं शूरसंमतम्

aindriḥ kārṣṇiṃ mahātmānaṃ māyinaṃ śūrasaṃmatam

Line 1114

हन्त गृह्ण प्रतीच्छेति ताव् उभौ योधसत्तमौ

hanta gṛhṇa pratīccheti tāv ubhau yodhasattamau

Line 1115

युयुधाते नरश्रेष्ठ परस्परजयैषिणौ

yuyudhāte naraśreṣṭha parasparajayaiṣiṇau

Line 1116

अथ शार्ङ्गायुधसुतं शचीपुत्रः प्रतापवान्

atha śārṅgāyudhasutaṃ śacīputraḥ pratāpavān

Line 1117

विभाष्याभ्यहनद् राजन् दिव्येनास्त्रेण सत्वरः

vibhāṣyābhyahanad rājan divyenāstreṇa satvaraḥ

Line 1118

सो ऽस्त्रं तद् अतिदीप्यन्तम् आपतन्तं शितैः शरैः

so 'straṃ tad atidīpyantam āpatantaṃ śitaiḥ śaraiḥ

Line 1119

तस्तम्भे बाणजालेन तद् अद्भुतम् इवाभवत्

tastambhe bāṇajālena tad adbhutam ivābhavat

Line 1120

ततस् तद् दीप्यमानं तु पपात रणमूर्धनि

tatas tad dīpyamānaṃ tu papāta raṇamūrdhani

Line 1121

रौक्मिणेयस्य कौरव्य घोरं दानवमर्दनम्

raukmiṇeyasya kauravya ghoraṃ dānavamardanam

Line 1122

तेनास्त्रेण रथो दग्धः प्रद्युम्नस्य महात्मनः

tenāstreṇa ratho dagdhaḥ pradyumnasya mahātmanaḥ

Line 1123

नादहत् तत् तु घोरं तं रौक्मिणेयं जनाधिप

nādahat tat tu ghoraṃ taṃ raukmiṇeyaṃ janādhipa

Line 1124

दहत्य् अग्निं न खल्व् अग्निर् उद्धतो ऽपि विशां पते

dahaty agniṃ na khalv agnir uddhato 'pi viśāṃ pate

Line 1125

दग्धाद् रथान् महाबाहू रौक्मिणेयो ऽपचक्रमे

dagdhād rathān mahābāhū raukmiṇeyo 'pacakrame

Line 1126

अथ नारायणसुतो विरथो रथिनां वरः

atha nārāyaṇasuto viratho rathināṃ varaḥ

Line 1127

स्थितो धनुष्मान् आकाशे जयन्तम् इदम् अब्रवीत्

sthito dhanuṣmān ākāśe jayantam idam abravīt

Line 1128

महेन्द्रपुत्र दिव्यं त्वं यद् अस्त्रं मुक्तवान् असि

mahendraputra divyaṃ tvaṃ yad astraṃ muktavān asi

Line 1129

नाहम् इदृशरूपाणां शक्यो हन्तुं शतैर् अपि

nāham idṛśarūpāṇāṃ śakyo hantuṃ śatair api

Line 1130

प्रयत्नं कुरु शिक्षायां यत्नं मे ऽद्य प्रदर्शय

prayatnaṃ kuru śikṣāyāṃ yatnaṃ me 'dya pradarśaya

Line 1131

नास्ति मे ऽतिशयं कर्ता संग्रामे ऽमरनन्दन

nāsti me 'tiśayaṃ kartā saṃgrāme 'maranandana

Line 1132

आसीन् मे साध्वसं दृष्ट्वा रथस्थं त्वां धृतायुधम्

āsīn me sādhvasaṃ dṛṣṭvā rathasthaṃ tvāṃ dhṛtāyudham

Line 1133

बिभेमि तव नेदानीं युद्धे दृष्टबलाबलः

bibhemi tava nedānīṃ yuddhe dṛṣṭabalābalaḥ

Line 1134

मनसा स्मर्यताम् एष पारिजातस् त्वया तरुः

manasā smaryatām eṣa pārijātas tvayā taruḥ

Line 1135

शक्यं न खलु हस्ताभ्यां स्प्रष्टव्यो यस् त्वया ह्य् असौ

śakyaṃ na khalu hastābhyāṃ spraṣṭavyo yas tvayā hy asau

Line 1136

रथो मायामयो दग्धस् त्वया यो ह्य् अस्त्रतेजसा

ratho māyāmayo dagdhas tvayā yo hy astratejasā

Line 1137

ईदृशाणां सहस्राणि स्रष्टुं शक्तो ऽस्मि मायया

īdṛśāṇāṃ sahasrāṇi sraṣṭuṃ śakto 'smi māyayā

Line 1138

एवम् उक्तो जयन्तश् च मुमोचास्त्रं महाबलः

evam ukto jayantaś ca mumocāstraṃ mahābalaḥ

Line 1139

तपसोपचितं तेन स्वयम् एवातितेजसा

tapasopacitaṃ tena svayam evātitejasā

Line 1140

तत् प्रद्युम्नो महावेगं शरजालैर् अवारयत्

tat pradyumno mahāvegaṃ śarajālair avārayat

Line 1141

चत्वार्य् अस्त्राणि दिव्यानि मुमोचैवापराणि सः

catvāry astrāṇi divyāni mumocaivāparāṇi saḥ

Line 1142

दिक्षु सर्वासु रुरुधुस् तन्य् अस्त्राण्य् अथ भारत

dikṣu sarvāsu rurudhus tany astrāṇy atha bhārata

Line 1143

रौक्मिणेयं महात्मानम् अन्तरिक्षे च पञ्चमम्

raukmiṇeyaṃ mahātmānam antarikṣe ca pañcamam

Line 1144

महोल्कासदृशान् बाणान् अस्त्राण्य् अमरसत्तमः

maholkāsadṛśān bāṇān astrāṇy amarasattamaḥ

Line 1145

मुमोच तानि घोराणि प्रद्युम्नं प्रति सर्वतः

mumoca tāni ghorāṇi pradyumnaṃ prati sarvataḥ

Line 1146

तानि सर्वाणि बाणौघैः कार्ष्णिर् अस्त्राण्य् अवारयत्

tāni sarvāṇi bāṇaughaiḥ kārṣṇir astrāṇy avārayat

Line 1147

जयन्तं चापरैर् बाणैर् विव्याध निशितैस् तदा

jayantaṃ cāparair bāṇair vivyādha niśitais tadā

Line 1148

ततो नादः समुत्सृष्टो द्युचरैः पुण्यकर्मभिः

tato nādaḥ samutsṛṣṭo dyucaraiḥ puṇyakarmabhiḥ

Line 1149

दृष्ट्वा स्थैर्यं च शैघ्र्यं च प्रद्युम्नस्य महात्मनः

dṛṣṭvā sthairyaṃ ca śaighryaṃ ca pradyumnasya mahātmanaḥ

Line 1150

प्रवरस्यापि बाणेन शितेन शिनिपुंगवः

pravarasyāpi bāṇena śitena śinipuṃgavaḥ

Line 1151

चिच्छेदेष्वसनं वीरो हस्तावापं च भारत

cicchedeṣvasanaṃ vīro hastāvāpaṃ ca bhārata

Line 1152

ततो ऽन्यत् स तु जग्राह महत् तद् धनुर् उत्तमम्

tato 'nyat sa tu jagrāha mahat tad dhanur uttamam

Line 1153

महेन्द्रदत्तं प्रवरो महाशनिसमस्वनम्

mahendradattaṃ pravaro mahāśanisamasvanam

Line 1154

स तेन वीरो महता धनुषा विप्रसत्तमः

sa tena vīro mahatā dhanuṣā viprasattamaḥ

Line 1155

शरान् मुमोच विशिखान् अर्करश्मिनिभांस् तदा

śarān mumoca viśikhān arkaraśminibhāṃs tadā

Line 1156

चकर्त च धनुश् चित्रं शैनेयस्यामितौजसः

cakarta ca dhanuś citraṃ śaineyasyāmitaujasaḥ

Line 1157

विव्याध सर्वगात्रेषु बाणैर् अपि च सात्यकिम्

vivyādha sarvagātreṣu bāṇair api ca sātyakim

Line 1158

धनुर् आदाय शैनेयस् ततो ऽन्यत् कुरुनन्दन

dhanur ādāya śaineyas tato 'nyat kurunandana

Line 1159

दृढं भारसहं धीमान् विव्याध प्रवरं रणे

dṛḍhaṃ bhārasahaṃ dhīmān vivyādha pravaraṃ raṇe

Line 1160

उच्चकर्ततुर् अन्योन्यं वर्मणी तौ शितैः शरैः

uccakartatur anyonyaṃ varmaṇī tau śitaiḥ śaraiḥ

Line 1161

गात्रेभ्यश् चैव मांसानि मर्मभिद्भिः शरोत्तमैः

gātrebhyaś caiva māṃsāni marmabhidbhiḥ śarottamaiḥ

Line 1162

अथाष्टधारबाणेन पुनर् इष्वसनं द्विधा

athāṣṭadhārabāṇena punar iṣvasanaṃ dvidhā

Line 1163

चिच्छेद प्रवरो वीरस् त्रिभिश् चैनम् अताडयत्

ciccheda pravaro vīras tribhiś cainam atāḍayat

Line 1164

अन्यद् इष्वसनं तं तु ग्रहीतुमनसं द्विजः

anyad iṣvasanaṃ taṃ tu grahītumanasaṃ dvijaḥ

Line 1165

गदया ताडयाम् आस क्षिप्तया लघुहस्तवत्

gadayā tāḍayām āsa kṣiptayā laghuhastavat

Line 1166

सो ऽसिं चर्म च जग्राह सात्यकिः प्रहसन्न् इव

so 'siṃ carma ca jagrāha sātyakiḥ prahasann iva

Line 1167

न जग्राह धनुर् धीमान् गदयाभिहतो भृशम्

na jagrāha dhanur dhīmān gadayābhihato bhṛśam

Line 1168

ततः शरशतान्य् एव मुमोच प्रवरस् तदा

tataḥ śaraśatāny eva mumoca pravaras tadā

Line 1169

विहस्तम् इव विज्ञाय सात्यकिं यदुनन्दनम्

vihastam iva vijñāya sātyakiṃ yadunandanam

Line 1170

प्रद्युम्नो ऽस्य ददौ खड्गं निर्मलाकाशसंनिभम्

pradyumno 'sya dadau khaḍgaṃ nirmalākāśasaṃnibham

Line 1171

तस्य चिच्छेद भल्लेन निस्त्रिंशं प्रवरस् तदा

tasya ciccheda bhallena nistriṃśaṃ pravaras tadā

Line 1172

त्सरुदेशे ऽपातयच् च प्रवरः प्रहसन्न् इव

tsarudeśe 'pātayac ca pravaraḥ prahasann iva

Line 1173

व्यधमच् च तथा चर्म शितैर् बाणैर् अजिह्मगैः

vyadhamac ca tathā carma śitair bāṇair ajihmagaiḥ

Line 1174

आजघान च शक्त्यैनं हृदि विप्रो ननाद च

ājaghāna ca śaktyainaṃ hṛdi vipro nanāda ca

Line 1175

तं विक्लवम् इव ज्ञात्वा पारिजातजिहीर्षया

taṃ viklavam iva jñātvā pārijātajihīrṣayā

Line 1176

तार्क्ष्याभ्याशे रथेनैव स तस्थौ प्रवरस् तदा

tārkṣyābhyāśe rathenaiva sa tasthau pravaras tadā

Line 1177

तं पक्षपुटवेगेन चिक्षेप गरुडस् तदा

taṃ pakṣapuṭavegena cikṣepa garuḍas tadā

Line 1178

गव्यूतिम् एकं सरथः स पपात मुमोह च

gavyūtim ekaṃ sarathaḥ sa papāta mumoha ca

Line 1179

तं जयन्तो निपत्याथ पतितं ब्राह्मणं नृप

taṃ jayanto nipatyātha patitaṃ brāhmaṇaṃ nṛpa

Line 1180

समाश्वास्य रथं शीघ्रं समारोपितवांस् तदा

samāśvāsya rathaṃ śīghraṃ samāropitavāṃs tadā

Line 1181

शैनेयम् अपि मुह्यन्तं पतन्तं च मुहुर् मुहुः

śaineyam api muhyantaṃ patantaṃ ca muhur muhuḥ

Line 1182

आश्वासयानः प्रद्युम्नः पितृव्यं परिषस्वजे

āśvāsayānaḥ pradyumnaḥ pitṛvyaṃ pariṣasvaje

Line 1183

तं हि पस्पर्श हस्तेन सव्येन मधुसूदनः

taṃ hi pasparśa hastena savyena madhusūdanaḥ

Line 1184

नीरुजः स्पृष्टमात्रेण सात्यकिः समपद्यत

nīrujaḥ spṛṣṭamātreṇa sātyakiḥ samapadyata

Line 1185

प्रद्युम्नो दक्षिणे पार्श्वे वामे तु शिनिपुंगवः

pradyumno dakṣiṇe pārśve vāme tu śinipuṃgavaḥ

Line 1186

तस्थतुः पारिजातस्य युद्धशौण्डतराव् उभौ

tasthatuḥ pārijātasya yuddhaśauṇḍatarāv ubhau

Line 1187

जयन्तः प्रवरश् चैव रथेनैकेन भारत

jayantaḥ pravaraś caiva rathenaikena bhārata

Line 1188

संपतन्तौ महेन्द्रेण प्रहस्योक्तौ महात्मना

saṃpatantau mahendreṇa prahasyoktau mahātmanā

Line 1189

नासन्नम् अभिगन्तव्यं गरुडस्य कथंचन

nāsannam abhigantavyaṃ garuḍasya kathaṃcana

Line 1190

बलवान् एष पततां राजा च विनतासुतः

balavān eṣa patatāṃ rājā ca vinatāsutaḥ

Line 1191

दक्षिणे चैव सव्ये च पार्श्वे मम धृतायुधौ

dakṣiṇe caiva savye ca pārśve mama dhṛtāyudhau

Line 1192

उभौ स्थितौ युध्यमानं माम् एवेह प्रपश्यतम्

ubhau sthitau yudhyamānaṃ mām eveha prapaśyatam

Line 1193

एवम् उक्तौ स्थितौ वीरौ ततः शक्रस्य पार्श्वयोः

evam uktau sthitau vīrau tataḥ śakrasya pārśvayoḥ

Line 1194

ददृशाते युध्यमानौ देवराजजनार्दनौ

dadṛśāte yudhyamānau devarājajanārdanau

Line 1195

अथेन्द्रो गरुडं बाणैर् महाशनिसमस्वनैः

athendro garuḍaṃ bāṇair mahāśanisamasvanaiḥ

Line 1196

विव्याध सर्वगात्रेषु महास्त्रप्रभवैस् तदा

vivyādha sarvagātreṣu mahāstraprabhavais tadā

Line 1197

स तान् बाणान् अगणयन् वैनतेयः प्रतापवान्

sa tān bāṇān agaṇayan vainateyaḥ pratāpavān

Line 1198

ससाराभिमुखो वीरः शक्रनागम् अरिंदमः

sasārābhimukho vīraḥ śakranāgam ariṃdamaḥ

Line 1199

उभौ तौ सहसा राजन् बलिनौ गजपक्षिणौ

ubhau tau sahasā rājan balinau gajapakṣiṇau

Line 1200

प्रयुद्धौ वीर्यसंपन्नौ महाप्राणौ दुरासदौ

prayuddhau vīryasaṃpannau mahāprāṇau durāsadau

Line 1201

रदनैः पन्नगरिपुं करेण शिरसा तदा

radanaiḥ pannagaripuṃ kareṇa śirasā tadā

Line 1202

ऐरावतो गजपतिर् आजघान नदंस् तदा

airāvato gajapatir ājaghāna nadaṃs tadā

Line 1203

तथा नखाङ्कुशैस् तीक्ष्णैर् वैनतेयो बलोत्कटः

tathā nakhāṅkuśais tīkṣṇair vainateyo balotkaṭaḥ

Line 1204

तथा पक्षनिपातैश् च शक्रनागं जघान ह

tathā pakṣanipātaiś ca śakranāgaṃ jaghāna ha

Line 1205

मुहूर्तं सुमहान् आसीत् संपातो गजपक्षिणोः

muhūrtaṃ sumahān āsīt saṃpāto gajapakṣiṇoḥ

Line 1206

विस्मापनीयो जगतः प्रेक्षकाणां भयावहः

vismāpanīyo jagataḥ prekṣakāṇāṃ bhayāvahaḥ

Line 1207

मूर्ध्न्य् अथैरावतं तार्क्ष्यस् ताडयाम् आस भारत

mūrdhny athairāvataṃ tārkṣyas tāḍayām āsa bhārata

Line 1208

नखाङ्कुशकरालेन चरणेन महाबलः

nakhāṅkuśakarālena caraṇena mahābalaḥ

Line 1209

स प्रहाराभिसंतप्तो निपपात त्रिविष्टपात्

sa prahārābhisaṃtapto nipapāta triviṣṭapāt

Line 1210

पारियात्रे गिरिश्रेष्ठे द्वीपे ऽस्मिञ् जनमेजय

pāriyātre giriśreṣṭhe dvīpe 'smiñ janamejaya

Line 1211

पतन्तम् अपि तं शक्रो न मुमोच महाबलः

patantam api taṃ śakro na mumoca mahābalaḥ

Line 1212

कारुण्याद् अथ सौहार्दात् पूर्वाभ्युपगमाद् अपि

kāruṇyād atha sauhārdāt pūrvābhyupagamād api

Line 1213

कृष्णो ऽप्य् अन्वगमच् चैनं पृष्ठतः प्रभवाव्ययः

kṛṣṇo 'py anvagamac cainaṃ pṛṣṭhataḥ prabhavāvyayaḥ

Line 1214

पारिजातवता धीमान् गरुडेन महाबलः

pārijātavatā dhīmān garuḍena mahābalaḥ

Line 1215

स तस्थौ पर्वतश्रेष्ठे पारियात्रे तु वृत्रहा

sa tasthau parvataśreṣṭhe pāriyātre tu vṛtrahā

Line 1216

ऐरावते समाश्वस्ते संग्रामो ववृधे पुनः

airāvate samāśvaste saṃgrāmo vavṛdhe punaḥ

Line 1217

शरैर् आशीविषप्रख्यैर् अस्त्रयुक्तैः सुतेजितैः

śarair āśīviṣaprakhyair astrayuktaiḥ sutejitaiḥ

Line 1218

अन्योन्यं कुरुशार्दूल शक्रकेशवयोर् महान्

anyonyaṃ kuruśārdūla śakrakeśavayor mahān

Line 1219

ततो वज्रायुधो वज्रम् आशनिं च पुनः पुनः

tato vajrāyudho vajram āśaniṃ ca punaḥ punaḥ

Line 1220

मुमोच गरुडे राजन्न् ऐरावणरिपौ नृप

mumoca garuḍe rājann airāvaṇaripau nṛpa

Line 1221

वज्राशनिनिपातांस् तान् सेहे शक्रस्य नागहा

vajrāśaninipātāṃs tān sehe śakrasya nāgahā

Line 1222

अवध्यो बलिनां श्रेष्ठो निसर्गेण तपोबलात्

avadhyo balināṃ śreṣṭho nisargeṇa tapobalāt

Line 1223

मुमोच पक्षम् एकैकं मानयन्न् अशनिं तदा

mumoca pakṣam ekaikaṃ mānayann aśaniṃ tadā

Line 1224

वज्रं च देवराज्ञो ऽथ भ्रातुः कश्यपसंभवः

vajraṃ ca devarājño 'tha bhrātuḥ kaśyapasaṃbhavaḥ

Line 1225

आक्रम्यमाणस् तार्क्ष्येण न्यमज्जन् नृपते गिरिः

ākramyamāṇas tārkṣyeṇa nyamajjan nṛpate giriḥ

Line 1226

विवेश धरणीं राजञ् शीर्यमाणः समन्ततः

viveśa dharaṇīṃ rājañ śīryamāṇaḥ samantataḥ

Line 1227

चुकूज बहुमानेन कृष्णस्य स तु पर्वतः

cukūja bahumānena kṛṣṇasya sa tu parvataḥ

Line 1228

तम् अद्राक्षीत् ततः कृष्णः किंचिच् छेषम् अधोक्षजः

tam adrākṣīt tataḥ kṛṣṇaḥ kiṃcic cheṣam adhokṣajaḥ

Line 1229

तं मुक्त्वा गरुडेनाथ तस्थौ देवो विहायसि

taṃ muktvā garuḍenātha tasthau devo vihāyasi

Line 1230

प्रद्युम्नं च तदोवाच सर्वकृल् लोकभावनः

pradyumnaṃ ca tadovāca sarvakṛl lokabhāvanaḥ

Line 1231

इतो द्वारवतीं गत्वा रथम् आनय माचिरम्

ito dvāravatīṃ gatvā ratham ānaya māciram

Line 1232

सदारुकं महाबाहो मत्तेजोबलम् आश्रितः

sadārukaṃ mahābāho mattejobalam āśritaḥ

Line 1233

वक्तव्यो बलभद्रश् च राजा च कुकुराधिपः

vaktavyo balabhadraś ca rājā ca kukurādhipaḥ

Line 1234

श्वो जित्वेन्द्रम् आगमिष्ये द्वारकाम् इति मानद

śvo jitvendram āgamiṣye dvārakām iti mānada

Line 1235

तथेत्य् उक्त्वा तु धर्मात्मा प्रद्युम्नः पितरं विभुः

tathety uktvā tu dharmātmā pradyumnaḥ pitaraṃ vibhuḥ

Line 1236

गत्वा यथोक्तम् उक्त्वा च यादवेशबलाव् उभौ

gatvā yathoktam uktvā ca yādaveśabalāv ubhau

Line 1237

नाडिकान्तरमात्रेण पुनस् तं देशम् आययौ

nāḍikāntaramātreṇa punas taṃ deśam āyayau

Line 1238

दारुकेण समायुक्तं रथम् अस्थाय भारत

dārukeṇa samāyuktaṃ ratham asthāya bhārata

Line 1239

तम् आरुह्य रथं कृष्णः पारियात्रं गिरिं ययौ

tam āruhya rathaṃ kṛṣṇaḥ pāriyātraṃ giriṃ yayau

Line 1240

यत्रैरावतम् आस्थाय स्थितः सुरपतिः प्रभुः

yatrairāvatam āsthāya sthitaḥ surapatiḥ prabhuḥ

Line 1241

पारियात्रो गिरिश्रेष्ठो दृष्ट्वायान्तं जनार्दनम्

pāriyātro giriśreṣṭho dṛṣṭvāyāntaṃ janārdanam

Line 1242

शाणपादसमो भूत्व प्रविवेश वसुंधराम्

śāṇapādasamo bhūtva praviveśa vasuṃdharām

Line 1243

प्रियार्थं वासुदेवस्य प्रभावज्ञो महात्मनः

priyārthaṃ vāsudevasya prabhāvajño mahātmanaḥ

Line 1244

तस्य प्रीतो हृषीकेशः पर्वतस्य जनाधिप

tasya prīto hṛṣīkeśaḥ parvatasya janādhipa

Line 1245

ततः प्रयान्तं युद्धार्थम् अच्युतं कुरुनन्दन

tataḥ prayāntaṃ yuddhārtham acyutaṃ kurunandana

Line 1246

सपारिजातो गरुडः पृष्ठतो ऽनुययौ बली

sapārijāto garuḍaḥ pṛṣṭhato 'nuyayau balī

Line 1247

प्रद्युम्नः सात्यकिश् चापि गरुडस्थौ महाबलौ

pradyumnaḥ sātyakiś cāpi garuḍasthau mahābalau

Line 1248

गताव् उभौ रक्षणार्थं पारिजातम् अरिंदमौ

gatāv ubhau rakṣaṇārthaṃ pārijātam ariṃdamau

Line 1249

ततस् त्व् अस्तं गतः सूर्यः प्रवृत्ता रजनी नृप

tatas tv astaṃ gataḥ sūryaḥ pravṛttā rajanī nṛpa

Line 1250

उपस्थितं पुनर् युद्धं शक्रकेशवयोस् तदा

upasthitaṃ punar yuddhaṃ śakrakeśavayos tadā

Line 1251

सुप्रहाराहतं दृष्ट्वा विष्णुर् ऐरावतं गजम्

suprahārāhataṃ dṛṣṭvā viṣṇur airāvataṃ gajam

Line 1252

नातिकल्यं महातेजा देवराजानम् अब्रवीत्

nātikalyaṃ mahātejā devarājānam abravīt

Line 1253

गरुडाभिहतः पूर्वं नातिकल्यो गजोत्तमः

garuḍābhihataḥ pūrvaṃ nātikalyo gajottamaḥ

Line 1254

ऐरावतो महाबाहो रात्रिश् च समुपोह्यते

airāvato mahābāho rātriś ca samupohyate

Line 1255

श्वः प्रभाते पुनः कामं प्रवर्तस्व यथेच्छसि

śvaḥ prabhāte punaḥ kāmaṃ pravartasva yathecchasi

Line 1256

एवम् अस्त्व् इति कृष्णं तु देवराजो ऽब्रवीत् प्रभुः

evam astv iti kṛṣṇaṃ tu devarājo 'bravīt prabhuḥ

Line 1257

उवास पुष्कराभ्याशे देवराजः पुरंदरः

uvāsa puṣkarābhyāśe devarājaḥ puraṃdaraḥ

Line 1258

व्रजं गिरिमयं कृत्वा धर्मात्मा नृपसत्तम

vrajaṃ girimayaṃ kṛtvā dharmātmā nṛpasattama

Line 1259

ब्रह्मा ततो जगामाथ कश्यपश् च महान् ऋषिः

brahmā tato jagāmātha kaśyapaś ca mahān ṛṣiḥ

Line 1260

अदितिश् चैव सर्वे च देवा मुनय एव च

aditiś caiva sarve ca devā munaya eva ca

Line 1261

साध्या विश्वे च कौरव्य नासत्याव् अश्विनौ तथा

sādhyā viśve ca kauravya nāsatyāv aśvinau tathā

Line 1262

आदित्याश् चैव रुद्राश् च वसवश् च जनेश्वर

ādityāś caiva rudrāś ca vasavaś ca janeśvara

Line 1263

नारायणश् च पुत्रेण सात्यकेन च भारत

nārāyaṇaś ca putreṇa sātyakena ca bhārata

Line 1264

सहोवास गिरौ रम्ये पारियात्रे प्रहृष्टवत्

sahovāsa girau ramye pāriyātre prahṛṣṭavat

Line 1265

यः स शाणप्रमाणो ऽस्य भक्त्या समभवन् नृप

yaḥ sa śāṇapramāṇo 'sya bhaktyā samabhavan nṛpa

Line 1266

वरं प्रादात् ततस् तस्य पर्वतस्य महाद्युतिः

varaṃ prādāt tatas tasya parvatasya mahādyutiḥ

Line 1267

शाणपाद इति ख्यातो भविष्यसि महागिरे

śāṇapāda iti khyāto bhaviṣyasi mahāgire

Line 1268

पुण्येनार्धेन तुल्यो हि पुण्यो हिमवतः शुभः

puṇyenārdhena tulyo hi puṇyo himavataḥ śubhaḥ

Line 1269

एवम् एव च भूयिष्ठो भव पर्वतसत्तम

evam eva ca bhūyiṣṭho bhava parvatasattama

Line 1270

मेरुणा स्पर्धमानो हि बहुचित्रमृगायुतः

meruṇā spardhamāno hi bahucitramṛgāyutaḥ

Line 1271

तथा दत्त्वा वरं तस्य पर्वतस्य तु केशवः

tathā dattvā varaṃ tasya parvatasya tu keśavaḥ

Line 1272

दध्यौ गङ्गां सरिच्छ्रेष्ठां नमस्कृत्य वृषध्वजम्

dadhyau gaṅgāṃ saricchreṣṭhāṃ namaskṛtya vṛṣadhvajam

Line 1273

अथाययौ विष्णुपदी स्मृता कृष्णेन भारत

athāyayau viṣṇupadī smṛtā kṛṣṇena bhārata

Line 1274

संपूज्य तां ततः कृष्णः स्नात्वा स्नानम् अधोक्षजः

saṃpūjya tāṃ tataḥ kṛṣṇaḥ snātvā snānam adhokṣajaḥ

Line 1275

उदकं च ग्रहायाथ बिल्वं च हरिर् अव्ययः

udakaṃ ca grahāyātha bilvaṃ ca harir avyayaḥ

Line 1276

देवम् आवाहयाम् आस रुद्रं सर्वसुरेश्वरम्

devam āvāhayām āsa rudraṃ sarvasureśvaram

Line 1277

ततः प्राप्तो महादेवः सोमः सप्रवरो विभुः

tataḥ prāpto mahādevaḥ somaḥ sapravaro vibhuḥ

Line 1278

तस्थाव् उपरि बिल्वस्य तथा गङ्गोदकस्य च

tasthāv upari bilvasya tathā gaṅgodakasya ca

Line 1279

तं पारिजातकुसुमैर् अर्चयाम् आस केशवः

taṃ pārijātakusumair arcayām āsa keśavaḥ

Line 1280

तुष्टाव वाग्भिर् ईशेशं सर्वकर्तारम् ईश्वरम्

tuṣṭāva vāgbhir īśeśaṃ sarvakartāram īśvaram

Line 1281

रुद्रो देवस् त्वं रुदनाद् रावणाच् च @

rudro devas tvaṃ rudanād rāvaṇāc ca @

Line 1282

रोरूयमाणो द्रावणाच् चादिदेवः ।

rorūyamāṇo drāvaṇāc cādidevaḥ |

Line 1283

भक्तं भक्तानां वत्सलं वत्सलानां @

bhaktaṃ bhaktānāṃ vatsalaṃ vatsalānāṃ @

Line 1284

कीर्त्या युङ्क्ष्वेशाद्य प्रभवाम्य् अन्तरेण ॥

kīrtyā yuṅkṣveśādya prabhavāmy antareṇa ||

Line 1285

ग्राम्यारण्यानां त्वं पतिस् त्वं पशूनां @

grāmyāraṇyānāṃ tvaṃ patis tvaṃ paśūnāṃ @

Line 1286

ख्यातो देवः पशुपतिः सर्वकर्मा ।

khyāto devaḥ paśupatiḥ sarvakarmā |

Line 1287

नान्यस् त्वत्तः परमो देवदेव @

nānyas tvattaḥ paramo devadeva @

Line 1288

जगत्पतिः सुरवीरारिहन्ता ॥

jagatpatiḥ suravīrārihantā ||

Line 1289

यस्माद् ईशो महताम् ईश्वराणां @

yasmād īśo mahatām īśvarāṇāṃ @

Line 1290

भवान् आद्यः प्रीतिदः प्राणदश् च ।

bhavān ādyaḥ prītidaḥ prāṇadaś ca |

Line 1291

तस्माद् धि त्वाम् ईश्वरं प्राहुर् ईशं @

tasmād dhi tvām īśvaraṃ prāhur īśaṃ @

Line 1292

सन्तो विद्वांसः सर्वशास्त्रार्थतज्ज्ञाः ॥

santo vidvāṃsaḥ sarvaśāstrārthatajjñāḥ ||

Line 1293

भूतं यस्माज् जगद् अत्यन्तधीर @

bhūtaṃ yasmāj jagad atyantadhīra @

Line 1294

त्वत्तो ऽव्यक्ताद् अक्षराद् अक्षरेश ।

tvatto 'vyaktād akṣarād akṣareśa |

Line 1295

तस्मात् त्वाम् आहुर् भव इत्य् एव भूतं @

tasmāt tvām āhur bhava ity eva bhūtaṃ @

Line 1296

सर्वेश्वराणां महताम् अत्युदारम् ॥

sarveśvarāṇāṃ mahatām atyudāram ||

Line 1297

यास्माज् जितैर् अभिषिक्तो ऽसि सर्वैर् @

yāsmāj jitair abhiṣikto 'si sarvair @

Line 1298

देवासुरैः सर्वभूतैश् च देव ।

devāsuraiḥ sarvabhūtaiś ca deva |

Line 1299

महेश्वरं विश्वकर्माणम् आहुस् @

maheśvaraṃ viśvakarmāṇam āhus @

Line 1300

त्वां वै सर्वे तेन देवाधिदेव ॥

tvāṃ vai sarve tena devādhideva ||

Line 1301

पूज्यो देवैः पूज्यसे नित्यदा वै @

pūjyo devaiḥ pūjyase nityadā vai @

Line 1302

शश्वच् छ्रेयःकाङ्क्षिभिर् वरदामेयवीर्य ।

śaśvac chreyaḥkāṅkṣibhir varadāmeyavīrya |

Line 1303

तस्माद् विख्यातो भगवान् देवदेवः @

tasmād vikhyāto bhagavān devadevaḥ @

Line 1304

सताम् इष्टः सर्वभूतात्मभावी ॥

satām iṣṭaḥ sarvabhūtātmabhāvī ||

Line 1305

भूमिस् त्रयाणां देव यस्मात् प्रतिष्ठा @

bhūmis trayāṇāṃ deva yasmāt pratiṣṭhā @

Line 1306

मुने लोकानां भावनो ऽमेयकीर्तिः ।

mune lokānāṃ bhāvano 'meyakīrtiḥ |

Line 1307

त्र्यम्बकेति प्रथमं तेन नाम @

tryambaketi prathamaṃ tena nāma @

Line 1308

तवाप्रमेयेति त्रिदशेशनाथ ॥

tavāprameyeti tridaśeśanātha ||

Line 1309

शर्वः शत्रूणां शासनाद् अप्रमेयस् @

śarvaḥ śatrūṇāṃ śāsanād aprameyas @

Line 1310

तथा भूयः शासनाच् चेश्वरेश ।

tathā bhūyaḥ śāsanāc ceśvareśa |

Line 1311

सर्वव्यापित्वाच् छंकरत्वाच् च सद्भिः @

sarvavyāpitvāc chaṃkaratvāc ca sadbhiḥ @

Line 1312

शब्दस्येशानः श्रीकरार्काग्र्यतेजाः ॥

śabdasyeśānaḥ śrīkarārkāgryatejāḥ ||

Line 1313

संसक्तानां नित्यदा यत् करोषि @

saṃsaktānāṃ nityadā yat karoṣi @

Line 1314

शमं भ्रातृव्यान् यद् व्यनैषीः समस्तान् ।

śamaṃ bhrātṛvyān yad vyanaiṣīḥ samastān |

Line 1315

तस्माद् देवः शंकरो ऽस्य् अप्रमेयः @

tasmād devaḥ śaṃkaro 'sy aprameyaḥ @

Line 1316

सद्भिर् धर्मज्ञैः कथ्यसे सर्वनाथ ॥

sadbhir dharmajñaiḥ kathyase sarvanātha ||

Line 1317

दत्तः प्रहारः कुलिशेन पूर्वं @

dattaḥ prahāraḥ kuliśena pūrvaṃ @

Line 1318

तवेशान सुरराज्ञातिवीर्य ।

taveśāna surarājñātivīrya |

Line 1319

कण्ठे नैल्यं तेन ते यत् प्रवृत्तं @

kaṇṭhe nailyaṃ tena te yat pravṛttaṃ @

Line 1320

तस्मात् ख्यातस् त्वं नीलकण्ठेति कल्यः ॥

tasmāt khyātas tvaṃ nīlakaṇṭheti kalyaḥ ||

Line 1321

यल् लिङ्गाङ्कं यच् च लोके भगाङ्कं @

yal liṅgāṅkaṃ yac ca loke bhagāṅkaṃ @

Line 1322

सर्वं सोम त्वं स्थावरं जङ्गमं च ।

sarvaṃ soma tvaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca |

Line 1323

प्राहुर् विप्रास् त्वां गुणिनं तत्त्वविज्ञास् @

prāhur viprās tvāṃ guṇinaṃ tattvavijñās @

Line 1324

तथा ध्येयाम् अम्बिकां भूतधात्रीम् ॥

tathā dhyeyām ambikāṃ bhūtadhātrīm ||

Line 1325

वेदैर् गीता सा हि तत्त्वं प्रसूता @

vedair gītā sā hi tattvaṃ prasūtā @

Line 1326

यज्ञो दीक्षाणां योगिनां चातिरूपः ।

yajño dīkṣāṇāṃ yogināṃ cātirūpaḥ |

Line 1327

नात्यद्भुतं त्वत्समं देव भूतं @

nātyadbhutaṃ tvatsamaṃ deva bhūtaṃ @

Line 1328

भूतं भव्यं भव देवाथ नास्ति ॥

bhūtaṃ bhavyaṃ bhava devātha nāsti ||

Line 1329

अहं ब्रह्मा कपिलो ऽथाप्य् अनन्तः @

ahaṃ brahmā kapilo 'thāpy anantaḥ @

Line 1330

पुत्राः सर्वे ब्रह्मणश् चातिवीराः ।

putrāḥ sarve brahmaṇaś cātivīrāḥ |

Line 1331

त्वत्तः सर्वे देवदेव प्रसूता @

tvattaḥ sarve devadeva prasūtā @

Line 1332

एवं सर्वेशः कारणात्मा त्वम् ईड्यः ॥

evaṃ sarveśaḥ kāraṇātmā tvam īḍyaḥ ||

Line 1333

इति संस्तूयमानस् तु भगवान् गोवृषध्वजः

iti saṃstūyamānas tu bhagavān govṛṣadhvajaḥ

Line 1334

प्रसार्य दक्षिणं हस्तं नारायणम् अथाब्रवीत्

prasārya dakṣiṇaṃ hastaṃ nārāyaṇam athābravīt

Line 1335

मनीषितानाम् अर्हानां प्राप्तिस् ते ऽस्तु सुरोत्तम

manīṣitānām arhānāṃ prāptis te 'stu surottama

Line 1336

पारिजातं च हर्तासि मा भूत् ते मनसा व्यथा

pārijātaṃ ca hartāsi mā bhūt te manasā vyathā

Line 1337

यथा मैनाकम् आश्रित्य तपस् त्वम् अकरोः प्रभो

yathā mainākam āśritya tapas tvam akaroḥ prabho

Line 1338

तथा मम वरं कृष्ण संस्मृत्य स्थैर्यम् आप्नुहि

tathā mama varaṃ kṛṣṇa saṃsmṛtya sthairyam āpnuhi

Line 1339

अवध्यस् त्वम् अजेयश् च मत्तः शूरतरस् तथा

avadhyas tvam ajeyaś ca mattaḥ śūrataras tathā

Line 1340

भवितासीत्य् अवोचं यत् तत् तथा न तद् अन्यथा

bhavitāsīty avocaṃ yat tat tathā na tad anyathā

Line 1341

यश् च स्तवेन मां भक्त्या स्तोष्यते ऽमरसत्तम

yaś ca stavena māṃ bhaktyā stoṣyate 'marasattama

Line 1342

त्वया कृतेन धर्मज्ञ धर्मभाक् स भविष्यति

tvayā kṛtena dharmajña dharmabhāk sa bhaviṣyati

Line 1343

समरे च जयं विष्णो प्राप्य पूजां तथोत्तमाम्

samare ca jayaṃ viṣṇo prāpya pūjāṃ tathottamām

Line 1344

बिल्वोदकेश्वरो नाम भविताहम् इहानघ

bilvodakeśvaro nāma bhavitāham ihānagha

Line 1345

देशे त्वया स्थापितो वै देवसिद्धोपयाचनः

deśe tvayā sthāpito vai devasiddhopayācanaḥ

Line 1346

इहस्थोपोषितो विद्वान् भक्तिमान् मम केशव

ihasthopoṣito vidvān bhaktimān mama keśava

Line 1347

त्रिरात्रम् ईप्सितांल् लोकान् गमिष्यति जनार्दन

trirātram īpsitāṃl lokān gamiṣyati janārdana

Line 1348

अवन्ध्या नाम देशे ऽस्मिन् गङ्गा चैव भविष्यति

avandhyā nāma deśe 'smin gaṅgā caiva bhaviṣyati

Line 1349

गङ्गास्नानसमं स्नानं मन्त्रतो भविता तथा

gaṅgāsnānasamaṃ snānaṃ mantrato bhavitā tathā

Line 1350

षट्पुरं नाम नगरं दानवानां जनार्दन

ṣaṭpuraṃ nāma nagaraṃ dānavānāṃ janārdana

Line 1351

अत्रान्तर्धरणीदेशे तच् चाक्रम्य महाबलाः

atrāntardharaṇīdeśe tac cākramya mahābalāḥ

Line 1352

एते दैत्या दुरात्मानो जगतो देवकण्टकाः

ete daityā durātmāno jagato devakaṇṭakāḥ

Line 1353

छन्ना वसन्ति गोविन्द सानाव् अस्य महागिरेः

channā vasanti govinda sānāv asya mahāgireḥ

Line 1354

अवध्या देवदेवानां वरेण ब्रह्मणो ऽनघ

avadhyā devadevānāṃ vareṇa brahmaṇo 'nagha

Line 1355

मानुषान्तरितस् तस्मात् त्वम् एताञ् जहि केशव

mānuṣāntaritas tasmāt tvam etāñ jahi keśava

Line 1356

एवम् उक्त्वा महादेवस् तत्रैवान्तरधीयत

evam uktvā mahādevas tatraivāntaradhīyata

Line 1357

परिष्वज्य महात्मानं वासुदेवं जनाधिप

pariṣvajya mahātmānaṃ vāsudevaṃ janādhipa

Line 1358

ततो याते महादेवे प्रभातायां नराधिप

tato yāte mahādeve prabhātāyāṃ narādhipa

Line 1359

तस्यां निशायां गोविन्दो भूयः पर्वतम् अब्रवीत्

tasyāṃ niśāyāṃ govindo bhūyaḥ parvatam abravīt

Line 1360

तवाधः पर्वतश्रेष्ठ निवसन्ति महासुराः

tavādhaḥ parvataśreṣṭha nivasanti mahāsurāḥ

Line 1361

त्वया रुद्धो हि तन्मार्गो जगतो हितकाम्यया

tvayā ruddho hi tanmārgo jagato hitakāmyayā

Line 1362

निर्गमिष्यन्ति ते नैव मया रुद्धा महाबलाः

nirgamiṣyanti te naiva mayā ruddhā mahābalāḥ

Line 1363

द्वारे निरुद्धे तत्रैव विनङ्क्ष्यन्ति ममाज्ञया

dvāre niruddhe tatraiva vinaṅkṣyanti mamājñayā

Line 1364

त्वयि संनिहितश् चाहं भविष्यामि महागिरे

tvayi saṃnihitaś cāhaṃ bhaviṣyāmi mahāgire

Line 1365

अधिष्ठाय महाघोरान् निवत्स्यामि च पर्वत

adhiṣṭhāya mahāghorān nivatsyāmi ca parvata

Line 1366

आरुह्य मूर्ध्नि मद्रूपं दृष्ट्वा पर्वतसत्तम

āruhya mūrdhni madrūpaṃ dṛṣṭvā parvatasattama

Line 1367

गोसहस्रप्रदानस्य फलं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम्

gosahasrapradānasya phalaṃ prāpsyanti śāśvatam

Line 1368

त्वत्तो ऽश्मभिश् च प्रतिमां कारयित्वेह भक्तितः

tvatto 'śmabhiś ca pratimāṃ kārayitveha bhaktitaḥ

Line 1369

शुश्रूषिष्यन्ति ये नित्यं मम यास्यन्ति ते गतिम्

śuśrūṣiṣyanti ye nityaṃ mama yāsyanti te gatim

Line 1370

इति तं पर्वतं कृष्णो वरदो ऽनुगृहीतवान्

iti taṃ parvataṃ kṛṣṇo varado 'nugṛhītavān

Line 1371

तदाप्रभृति देवेशस् तत्र संनिहितो ऽच्युतः

tadāprabhṛti deveśas tatra saṃnihito 'cyutaḥ

Line 1372

पाषाणैः प्रतिमां तत्र कारयित्वा च कौरव

pāṣāṇaiḥ pratimāṃ tatra kārayitvā ca kaurava

Line 1373

शुश्रूषन्ति कृतात्मानो विष्णुलोकाभिकाङ्क्षिणः

śuśrūṣanti kṛtātmāno viṣṇulokābhikāṅkṣiṇaḥ

Line 1374

तथो रथवरं कृष्णः आरुह्य महात्मनाः

tatho rathavaraṃ kṛṣṇaḥ āruhya mahātmanāḥ

Line 1375

बिल्वोदकेश्वरं देवं नमस्कृत्य ययौ नृप

bilvodakeśvaraṃ devaṃ namaskṛtya yayau nṛpa

Line 1376

महेन्द्रम् आह्वयाम् आस रथस्थो मधुसूदनः

mahendram āhvayām āsa rathastho madhusūdanaḥ

Line 1377

सत्कृतं पुष्कराभ्याशे सर्वैर् देवगणैः सह

satkṛtaṃ puṣkarābhyāśe sarvair devagaṇaiḥ saha

Line 1378

ततः शक्रो जयन्तो ऽथ हरिभिर् युक्तम् उत्तमम्

tataḥ śakro jayanto 'tha haribhir yuktam uttamam

Line 1379

आरुरोह रथं देवः सर्वकामप्रदः सताम्

āruroha rathaṃ devaḥ sarvakāmapradaḥ satām

Line 1380

तयो रथस्थयोर् युद्धम् अभवत् कुरुनन्दन

tayo rathasthayor yuddham abhavat kurunandana

Line 1381

देवयोर् दैवयोगेन पारिजातकृते तदा

devayor daivayogena pārijātakṛte tadā

Line 1382

ततो ऽहनद् रणे विष्णुर् बाणैः शत्रुबलार्दनः

tato 'hanad raṇe viṣṇur bāṇaiḥ śatrubalārdanaḥ

Line 1383

सैन्यानि देवराजस्य बाणजालैर् अजिह्मगैः

sainyāni devarājasya bāṇajālair ajihmagaiḥ

Line 1384

उपेन्द्रं न महेन्द्रो ऽथ नैव विष्णुः सुरेश्वरम्

upendraṃ na mahendro 'tha naiva viṣṇuḥ sureśvaram

Line 1385

ताडयाम् आसतुर् वीरौ शस्त्रैः शक्ताव् उभौ प्रभो

tāḍayām āsatur vīrau śastraiḥ śaktāv ubhau prabho

Line 1386

एकैकम् अश्वं दशभिर् महेन्द्रस्य जनार्दनः

ekaikam aśvaṃ daśabhir mahendrasya janārdanaḥ

Line 1387

विव्याध बाणैर् निशितैर् अस्त्रयुक्तैर् जनेश्वर

vivyādha bāṇair niśitair astrayuktair janeśvara

Line 1388

सैन्यान्य् अपि च देवेन्द्रः शरैर् अमरसत्तमः

sainyāny api ca devendraḥ śarair amarasattamaḥ

Line 1389

छादयाम् आस राजेन्द्र घोरैर् अस्त्राभिमन्त्रितैः

chādayām āsa rājendra ghorair astrābhimantritaiḥ

Line 1390

स च बाणसहस्रैश् च कृष्णो गजम् अवाकिरत्

sa ca bāṇasahasraiś ca kṛṣṇo gajam avākirat

Line 1391

गरुडं च महातेजा बलभिद् धरिवाहनः

garuḍaṃ ca mahātejā balabhid dharivāhanaḥ

Line 1392

भूमिष्ठाभ्यां रथाभ्यां तौ तद् अहः शत्रुदारणौ

bhūmiṣṭhābhyāṃ rathābhyāṃ tau tad ahaḥ śatrudāraṇau

Line 1393

युयुधाते महात्मानौ नारायणसुराधिपौ

yuyudhāte mahātmānau nārāyaṇasurādhipau

Line 1394

चकम्प वसुधा कृत्स्ना नौर् जलस्थेव भारत

cakampa vasudhā kṛtsnā naur jalastheva bhārata

Line 1395

दिशां दाहेन दिग्देशाः संवृताश् च समन्ततः

diśāṃ dāhena digdeśāḥ saṃvṛtāś ca samantataḥ

Line 1396

चेलुर् गिरिवराश् चैव पेतुश् च शतशो द्रुमाः

celur girivarāś caiva petuś ca śataśo drumāḥ

Line 1397

पेतुश् च धरणीपृष्ठे मर्त्या धर्मगुणान्विताः

petuś ca dharaṇīpṛṣṭhe martyā dharmaguṇānvitāḥ

Line 1398

निर्घाताः शतशश् चान्ये पेतुस् तत्र नराधिप

nirghātāḥ śataśaś cānye petus tatra narādhipa

Line 1399

ऊहुश् च सरितः सर्वाः प्रतिस्रोतो विशां पते

ūhuś ca saritaḥ sarvāḥ pratisroto viśāṃ pate

Line 1400

विष्वग् वाता ववुश् चैव पेतुर् उल्काश् च निष्प्रभाः

viṣvag vātā vavuś caiva petur ulkāś ca niṣprabhāḥ

Line 1401

मुहुर् मुहुर् भूतसंघा रथनादेन मोहिताः

muhur muhur bhūtasaṃghā rathanādena mohitāḥ

Line 1402

प्रजज्वाल जले चैव वह्निर् जनपदेश्वर

prajajvāla jale caiva vahnir janapadeśvara

Line 1403

युयुधुश् च ग्रहैः सार्धं ग्रहा नभसि सर्वतः

yuyudhuś ca grahaiḥ sārdhaṃ grahā nabhasi sarvataḥ

Line 1404

ज्योतींषि शतशः पेतुः स्वर्गाच् च धरणीतले

jyotīṃṣi śataśaḥ petuḥ svargāc ca dharaṇītale

Line 1405

दिशां गजाः प्रकुपिता नागाश् च धरणीतले

diśāṃ gajāḥ prakupitā nāgāś ca dharaṇītale

Line 1406

गर्दभारुणसंस्थानैश् छन्नाभ्रैश् चावृतं नभः

gardabhāruṇasaṃsthānaiś channābhraiś cāvṛtaṃ nabhaḥ

Line 1407

विनदद्भिर् महारावैर् उल्काशोणितवर्षिभिः

vinadadbhir mahārāvair ulkāśoṇitavarṣibhiḥ

Line 1408

न भूर् न द्यौर् न गगनं नरेन्द्रवृषभाभवन्

na bhūr na dyaur na gaganaṃ narendravṛṣabhābhavan

Line 1409

स्वस्थानि सुरवीरौ तौ दृष्ट्वा युद्धगतौ तदा

svasthāni suravīrau tau dṛṣṭvā yuddhagatau tadā

Line 1410

जेपुर् मुनिगणा मन्त्राञ् जगतो हितकाम्यया

jepur munigaṇā mantrāñ jagato hitakāmyayā

Line 1411

ब्राह्मणाश् च महात्मानो व्यतिष्ठंस् तेषु सत्वराः

brāhmaṇāś ca mahātmāno vyatiṣṭhaṃs teṣu satvarāḥ

Line 1412

ततो ब्रह्मा महातेजाः कश्यपं वाक्यम् अब्रवीत्

tato brahmā mahātejāḥ kaśyapaṃ vākyam abravīt

Line 1413

गच्छ वध्वा सहादित्या पुत्रौ वारय सुव्रत

gaccha vadhvā sahādityā putrau vāraya suvrata

Line 1414

स तथेति तदा देवम् उक्त्वा पद्मनभं मुनिः

sa tatheti tadā devam uktvā padmanabhaṃ muniḥ

Line 1415

जगाम रथम् आस्थाय तस्थौ नरवरान्तिके

jagāma ratham āsthāya tasthau naravarāntike

Line 1416

स्थितं तु कश्यपं द्र्ष्ट्वा सहादित्या तदान्तरा

sthitaṃ tu kaśyapaṃ drṣṭvā sahādityā tadāntarā

Line 1417

उभौ रथाभ्यां धरणीम् अवतीर्णौ महाबलौ

ubhau rathābhyāṃ dharaṇīm avatīrṇau mahābalau

Line 1418

न्यस्तशस्त्रौ च तौ वीरौ ववन्दतुर् अरिंदमौ

nyastaśastrau ca tau vīrau vavandatur ariṃdamau

Line 1419

पितरौ धर्मतत्त्वज्ञौ सर्वभूतहिते रतौ

pitarau dharmatattvajñau sarvabhūtahite ratau

Line 1420

उभौ ग्रहाय हस्ताभ्याम् अदितिस् त्व् अब्रवीद् वचः

ubhau grahāya hastābhyām aditis tv abravīd vacaḥ

Line 1421

असोदराव् इवैवं किम् अन्योन्यं हन्तुम् इच्छथ

asodarāv ivaivaṃ kim anyonyaṃ hantum icchatha

Line 1422

स्वल्पम् अर्थं पुरस्कृत्य प्रवृत्तम् अतिदारुणम्

svalpam arthaṃ puraskṛtya pravṛttam atidāruṇam

Line 1423

सदृशं नेति पश्यामि सर्वथा मम पुत्रयोः

sadṛśaṃ neti paśyāmi sarvathā mama putrayoḥ

Line 1424

श्रोतव्यं यदि मातुश् च पितुश् चैव प्रजापतेः

śrotavyaṃ yadi mātuś ca pituś caiva prajāpateḥ

Line 1425

न्यस्तशस्त्रौ स्थितौ भूत्वा कुरुतं वचनं मम

nyastaśastrau sthitau bhūtvā kurutaṃ vacanaṃ mama

Line 1426

तथेत्य् उक्त्वा च तौ देवौ स्नातुकामौ महाबलौ

tathety uktvā ca tau devau snātukāmau mahābalau

Line 1427

गङ्गां जग्मतुर् एवाथ प्रजल्पन्तौ परस्परम्

gaṅgāṃ jagmatur evātha prajalpantau parasparam

Line 1428

त्वं प्रभुर् लोककृत् कृष्ण राज्ये ऽहं स्थापितस् त्वया

tvaṃ prabhur lokakṛt kṛṣṇa rājye 'haṃ sthāpitas tvayā

Line 1429

स्थापयित्वा कथं नाम पुनर् माम् अवमन्यसे

sthāpayitvā kathaṃ nāma punar mām avamanyase

Line 1430

भ्रातृत्वम् उपगम्यैवं ज्येष्ठत्वं प्रतिपूज्य च

bhrātṛtvam upagamyaivaṃ jyeṣṭhatvaṃ pratipūjya ca

Line 1431

कथं कमलपत्राक्ष निर्वाणं कर्तुम् अर्हसि

kathaṃ kamalapatrākṣa nirvāṇaṃ kartum arhasi

Line 1432

स्नातौ तु जाह्नवीतोये पुनर् अभागतौ नृप

snātau tu jāhnavītoye punar abhāgatau nṛpa

Line 1433

यत्रादितिः कश्यपश् च महात्मानौ दृढव्रतौ

yatrāditiḥ kaśyapaś ca mahātmānau dṛḍhavratau

Line 1434

प्रियसंगमनं नाम तं देशं मुनयो ऽवदन्

priyasaṃgamanaṃ nāma taṃ deśaṃ munayo 'vadan

Line 1435

यत्र तौ संगतौ चोभौ पितृभ्यां कमलेक्षणौ

yatra tau saṃgatau cobhau pitṛbhyāṃ kamalekṣaṇau

Line 1436

ततः शक्रस्य कौरव्य प्राप्ता वासाजिरं तदा

tataḥ śakrasya kauravya prāptā vāsājiraṃ tadā

Line 1437

यत्र देवगणाः सर्वे समेता धर्मचारिणः

yatra devagaṇāḥ sarve sametā dharmacāriṇaḥ

Line 1438

ततो ययुर् विमानैर् तु देवाः सर्वे त्रिविष्टपम्

tato yayur vimānair tu devāḥ sarve triviṣṭapam

Line 1439

ऋद्ध्या परमया युक्तास् तेषाम् एवानुरूपया

ṛddhyā paramayā yuktās teṣām evānurūpayā

Line 1440

कश्यपश् चादितिश् चैव तथा शक्रजनार्दनौ

kaśyapaś cāditiś caiva tathā śakrajanārdanau

Line 1441

विमानम् एकम् आरुह्य गता राजंस् त्रिविष्टपम्

vimānam ekam āruhya gatā rājaṃs triviṣṭapam

Line 1442

ते शक्रसदनं प्राप्ता रम्यं सर्वगुणान्वितम्

te śakrasadanaṃ prāptā ramyaṃ sarvaguṇānvitam

Line 1443

ऊषुर् एकत्र कौरव्य मुदिता धर्मचारिणः

ūṣur ekatra kauravya muditā dharmacāriṇaḥ

Line 1444

शची तु कश्यपं पत्न्या सहितं धर्मवत्सला

śacī tu kaśyapaṃ patnyā sahitaṃ dharmavatsalā

Line 1445

उपाचरन् महात्मानं सर्वभूतहिते रता

upācaran mahātmānaṃ sarvabhūtahite ratā

Line 1446

ततस् तस्यां प्रभातायां रजन्याम् अब्रवीद् धरिम्

tatas tasyāṃ prabhātāyāṃ rajanyām abravīd dharim

Line 1447

अदितिर् धर्मतत्त्वज्ञा सर्वभूतहितंकरम्

aditir dharmatattvajñā sarvabhūtahitaṃkaram

Line 1448

उपेन्द्र द्वारकं गच्छ पारिजातं नयस्व च

upendra dvārakaṃ gaccha pārijātaṃ nayasva ca

Line 1449

वध्वा संप्रापयस्वेमं पुण्यकं हृदयेप्सितम्

vadhvā saṃprāpayasvemaṃ puṇyakaṃ hṛdayepsitam

Line 1450

पुण्यके सत्यया प्राप्ते पुनर् एष त्वया तरुः

puṇyake satyayā prāpte punar eṣa tvayā taruḥ

Line 1451

नन्दने पुरुषश्रेष्ठ स्थाप्यः स्थाने यथोचिते

nandane puruṣaśreṣṭha sthāpyaḥ sthāne yathocite

Line 1452

एवम् अस्त्व् इति कृष्णेन देवमाता यशस्विनी

evam astv iti kṛṣṇena devamātā yaśasvinī

Line 1453

उक्ता धर्मगुणैर् युक्ता यादवेन महात्मना

uktā dharmaguṇair yuktā yādavena mahātmanā

Line 1454

ततो ऽभिवाद्य पितरं मातरं च जनार्दनः

tato 'bhivādya pitaraṃ mātaraṃ ca janārdanaḥ

Line 1455

महेन्द्रं सह शच्या च प्रतस्थे द्वारकां प्रति

mahendraṃ saha śacyā ca pratasthe dvārakāṃ prati

Line 1456

ददौ कृष्णाय पौलोमी नियोगात् कुरुनन्दन

dadau kṛṣṇāya paulomī niyogāt kurunandana

Line 1457

सर्वासाम् एव कृष्णस्य भार्याणां धर्मचारिणी

sarvāsām eva kṛṣṇasya bhāryāṇāṃ dharmacāriṇī

Line 1458

दिव्यानां सर्वरत्नानां वाससां च मनस्विनी

divyānāṃ sarvaratnānāṃ vāsasāṃ ca manasvinī

Line 1459

नानारागविरक्तानां सदैवारजसाम् अपि

nānārāgaviraktānāṃ sadaivārajasām api

Line 1460

भार्याणां च सहस्राणि यानि षोदश माधवे

bhāryāṇāṃ ca sahasrāṇi yāni ṣodaśa mādhave

Line 1461

प्रतिगृह्य महातेजाः प्रययौ द्वारकां प्रति

pratigṛhya mahātejāḥ prayayau dvārakāṃ prati

Line 1462

संपूजयमानो द्युतिमान् खेचरैः पुण्यकर्मभिः

saṃpūjayamāno dyutimān khecaraiḥ puṇyakarmabhiḥ

Line 1463

ससात्यकिः सपुत्रश् च प्राप्तो रैवतकं गिरिम्

sasātyakiḥ saputraś ca prāpto raivatakaṃ girim

Line 1464

स तत्र स्थापयित्वा च पारिजातं वरद्रुमम्

sa tatra sthāpayitvā ca pārijātaṃ varadrumam

Line 1465

सात्यकिं प्रेषयाम् आस द्वारकां द्वारमालिमीम्

sātyakiṃ preṣayām āsa dvārakāṃ dvāramālimīm

Line 1466

पारिजातम् इहानीतं महेन्द्रसदनान् मया

pārijātam ihānītaṃ mahendrasadanān mayā

Line 1467

निवेदय महाबाहो भैमानां भैमवर्धन

nivedaya mahābāho bhaimānāṃ bhaimavardhana

Line 1468

अद्य द्वारवतीं चैव पारिजातं महाद्रुमम्

adya dvāravatīṃ caiva pārijātaṃ mahādrumam

Line 1469

प्रवेशयिष्ये नगरे शोभा प्रक्रियतां शुभा

praveśayiṣye nagare śobhā prakriyatāṃ śubhā

Line 1470

इत्य् उक्तः सत्यको गत्वा तथोक्त्वा पुनर् आगतः

ity uktaḥ satyako gatvā tathoktvā punar āgataḥ

Line 1471

कुमारैर् नागरैः सार्धं साम्बप्रभृतिभिः प्रभो

kumārair nāgaraiḥ sārdhaṃ sāmbaprabhṛtibhiḥ prabho

Line 1472

ततो ऽग्रतः पारिजातम् आरोप्य गरुडे तदा

tato 'grataḥ pārijātam āropya garuḍe tadā

Line 1473

प्रद्युम्नो द्वारकां रम्यां विवेश रथिनां वरः

pradyumno dvārakāṃ ramyāṃ viveśa rathināṃ varaḥ

Line 1474

शैब्यादिहययुक्तेन रथेनानुययौ हरिः

śaibyādihayayuktena rathenānuyayau hariḥ

Line 1475

तस्यानु रथमुख्येन सत्यकः साम्ब एव च

tasyānu rathamukhyena satyakaḥ sāmba eva ca

Line 1476

ये त्व् अन्ये नृप वार्ष्णेया यानैर् बहुविधैस् तथा

ye tv anye nṛpa vārṣṇeyā yānair bahuvidhais tathā

Line 1477

ययुः प्रहृष्टास् तत् कर्म पूजयन्तो महात्मनः

yayuḥ prahṛṣṭās tat karma pūjayanto mahātmanaḥ

Line 1478

सत्यकाद् विस्तरं श्रुत्वा यादवा नागरास् तथा

satyakād vistaraṃ śrutvā yādavā nāgarās tathā

Line 1479

विस्मयं परमं जग्मुर् अप्रमेयस्य कर्मणः

vismayaṃ paramaṃ jagmur aprameyasya karmaṇaḥ

Line 1480

तं दिव्यकुसुमं वृक्षं दृष्ट्वानर्तनिवासिनः

taṃ divyakusumaṃ vṛkṣaṃ dṛṣṭvānartanivāsinaḥ

Line 1481

राजन् न ततृपुर् हृष्टाः पश्यमाना महोदयम्

rājan na tatṛpur hṛṣṭāḥ paśyamānā mahodayam

Line 1482

तम् अद्भुतम् अचिन्त्यं च मदकेलिकिलाण्डजम्

tam adbhutam acintyaṃ ca madakelikilāṇḍajam

Line 1483

वृक्षोत्तमं पश्यतां वै वृद्धानाम् अगमज् जरा

vṛkṣottamaṃ paśyatāṃ vai vṛddhānām agamaj jarā

Line 1484

ये त्व् अन्धचक्षुषः सर्वे ते ऽभवन् दिव्यचक्षुषः

ye tv andhacakṣuṣaḥ sarve te 'bhavan divyacakṣuṣaḥ

Line 1485

विरोगा रोगिणश् चासन् घ्रात्वा गन्धं वनस्पतेः

virogā rogiṇaś cāsan ghrātvā gandhaṃ vanaspateḥ

Line 1486

लपन्तः कोकिलाः श्वेताः श्रुत्वानर्तनिवासिनः

lapantaḥ kokilāḥ śvetāḥ śrutvānartanivāsinaḥ

Line 1487

बभूवुर् हृष्टमनसो ववन्दुश् च जनार्दनम्

babhūvur hṛṣṭamanaso vavanduś ca janārdanam

Line 1488

नानाविधानि तूर्याणि गेयानि मधुराणि च

nānāvidhāni tūryāṇi geyāni madhurāṇi ca

Line 1489

शुश्रुवुस् तस्य वृक्षस्य नातिदूरगता नराः

śuśruvus tasya vṛkṣasya nātidūragatā narāḥ

Line 1490

यो यं संकल्पयाम् आस गन्धं हृद्यं नरस् तदा

yo yaṃ saṃkalpayām āsa gandhaṃ hṛdyaṃ naras tadā

Line 1491

स तदैव तम् आजघ्रे पारिजातसमुद्भवम्

sa tadaiva tam ājaghre pārijātasamudbhavam

Line 1492

ततः प्रविश्य रम्यां तु द्वारकां यदुनन्दनः

tataḥ praviśya ramyāṃ tu dvārakāṃ yadunandanaḥ

Line 1493

वसुदेवं महात्मानं ददृशे देवकीं तथा

vasudevaṃ mahātmānaṃ dadṛśe devakīṃ tathā

Line 1494

कुकुराधिपतिं चैव बलं भ्रातरम् एव च

kukurādhipatiṃ caiva balaṃ bhrātaram eva ca

Line 1495

वृद्धांश् च यादवानां ये मानार्हान् अमरोपमान्

vṛddhāṃś ca yādavānāṃ ye mānārhān amaropamān

Line 1496

विसर्ज्य तान् वै भगवान् अनादिनिधनो ऽच्युतः

visarjya tān vai bhagavān anādinidhano 'cyutaḥ

Line 1497

संपूज्य च यथान्यायं स्वम् एव भवनं गतः

saṃpūjya ca yathānyāyaṃ svam eva bhavanaṃ gataḥ

Line 1498

स सत्यभामया वासं विवेश मधुसूदनः

sa satyabhāmayā vāsaṃ viveśa madhusūdanaḥ

Line 1499

पारिजातं तरुश्रेष्ट्ःअं ग्रहाय गदपूर्वजः

pārijātaṃ taruśreṣṭḥaṃ grahāya gadapūrvajaḥ

Line 1500

सा देवी पूजयाम् आस प्रहृष्टा वासवानुजम्

sā devī pūjayām āsa prahṛṣṭā vāsavānujam

Line 1501

प्रतिजग्राह तं चापि पारिजातं महाद्रुमम्

pratijagrāha taṃ cāpi pārijātaṃ mahādrumam

Line 1502

मनीषितेन स तरुर् अल्पो भवति भारत

manīṣitena sa tarur alpo bhavati bhārata

Line 1503

महांश् च वासुदेवस्य तद् अद्भुतम् इवाभवत्

mahāṃś ca vāsudevasya tad adbhutam ivābhavat

Line 1504

कदाचिद् द्वारकां सर्वां प्रच्छादयति भारत

kadācid dvārakāṃ sarvāṃ pracchādayati bhārata

Line 1505

कदाचिद् धस्तधार्यस् तु भवत्य् अङ्गुष्ठसंनिभः

kadācid dhastadhāryas tu bhavaty aṅguṣṭhasaṃnibhaḥ

Line 1506

ननन्द सत्या कौरव्य देवी प्राप्य मनोरथम्

nananda satyā kauravya devī prāpya manoratham

Line 1507

पुण्यकार्थं तु संभारान् संभर्तुम् उपचक्रमे

puṇyakārthaṃ tu saṃbhārān saṃbhartum upacakrame

Line 1508

यानि द्रव्याणि कौरव्य जम्बुद्वीपे तु कानिचित्

yāni dravyāṇi kauravya jambudvīpe tu kānicit

Line 1509

योग्यानि तानि कृष्णेन संहृतानि महात्मना

yogyāni tāni kṛṣṇena saṃhṛtāni mahātmanā

Line 1510

मुनिं तदा संस्मृतवान् स नारदं @

muniṃ tadā saṃsmṛtavān sa nāradaṃ @

Line 1511

जनार्दनः सर्वगुणान्वितं वशी ।

janārdanaḥ sarvaguṇānvitaṃ vaśī |

Line 1512

प्रतिग्रहार्थं व्रतकस्य सत्यया @

pratigrahārthaṃ vratakasya satyayā @

Line 1513

यथोपदिष्टस्य पुरंदरानुजः ॥

yathopadiṣṭasya puraṃdarānujaḥ ||

Line 1514

अथ कृष्णस्य कौरव्य ध्यातमात्रस् तपोधनः

atha kṛṣṇasya kauravya dhyātamātras tapodhanaḥ

Line 1515

आजगाम मुनिश्रेष्ठो नारदो वदतां वरः

ājagāma muniśreṣṭho nārado vadatāṃ varaḥ

Line 1516

तं पूजयित्वा विधिवद् वासुदेवो विशां पते

taṃ pūjayitvā vidhivad vāsudevo viśāṃ pate

Line 1517

प्रतिग्रहार्थं विधिवच् छ्रीमान् अभिन्यमन्त्रयत्

pratigrahārthaṃ vidhivac chrīmān abhinyamantrayat

Line 1518

ततः काले च संप्राप्ते स्नातं देवो महामुनिम्

tataḥ kāle ca saṃprāpte snātaṃ devo mahāmunim

Line 1519

संपूज्य माल्यैर् गन्धैश् च भोजयाम् आस भारत

saṃpūjya mālyair gandhaiś ca bhojayām āsa bhārata

Line 1520

सार्वकामिकम् अन्नाद्यं सर्वभूतकृद् अव्ययः

sārvakāmikam annādyaṃ sarvabhūtakṛd avyayaḥ

Line 1521

सत्यया प्रियया सार्धं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

satyayā priyayā sārdhaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

Line 1522

पुष्पदामावसज्याथ कण्ठे कृष्णस्य भावनी

puṣpadāmāvasajyātha kaṇṭhe kṛṣṇasya bhāvanī

Line 1523

बबन्ध कृष्णं सुभगा पारिजाते वनस्पतौ

babandha kṛṣṇaṃ subhagā pārijāte vanaspatau

Line 1524

अद्भिर् ददौ नारदाय ततो ऽनुज्ञाप्य केशवम्

adbhir dadau nāradāya tato 'nujñāpya keśavam

Line 1525

देवी धेनुसहस्रं च काञ्चनस्य च पर्वतम्

devī dhenusahasraṃ ca kāñcanasya ca parvatam

Line 1526

हिरण्यरूप्यमिश्रस्य मणिरत्नप्रभस्य च

hiraṇyarūpyamiśrasya maṇiratnaprabhasya ca

Line 1527

तिलमिश्रस्य च तथा धान्यैर् अन्यैर् युतस्य च

tilamiśrasya ca tathā dhānyair anyair yutasya ca

Line 1528

प्रतिगृह्य तु तत् सर्वं नारदो मुनिसत्तमः

pratigṛhya tu tat sarvaṃ nārado munisattamaḥ

Line 1529

प्रहृष्टो वदतां श्रेष्ठो भुक्त्वा केशवम् अब्रवीत्

prahṛṣṭo vadatāṃ śreṣṭho bhuktvā keśavam abravīt

Line 1530

भोः केशव मदीयस् त्वम् अद्भिर् दत्तो ऽसि सत्यया

bhoḥ keśava madīyas tvam adbhir datto 'si satyayā

Line 1531

स त्वं माम् अनुगच्छस्व कुरु यद् यद् ब्रवीम्य् अहम्

sa tvaṃ mām anugacchasva kuru yad yad bravīmy aham

Line 1532

प्रथमः कल्पः इत्य् एवम् अब्रवीन् मधुसूदनः

prathamaḥ kalpaḥ ity evam abravīn madhusūdanaḥ

Line 1533

व्रजन्तम् अनुवव्राज नारदं च जनार्दनः

vrajantam anuvavrāja nāradaṃ ca janārdanaḥ

Line 1534

परिहासं बहुविधं कृत्वा मुनिवरस् तदा

parihāsaṃ bahuvidhaṃ kṛtvā munivaras tadā

Line 1535

तिष्ठस्व गच्छामीत्य् उक्त्वा परिहासविचक्षणः

tiṣṭhasva gacchāmīty uktvā parihāsavicakṣaṇaḥ

Line 1536

अपनीय ततः कण्ठात् पुष्पदामैनम् अब्रवीत्

apanīya tataḥ kaṇṭhāt puṣpadāmainam abravīt

Line 1537

कपिलां गां सवत्सां भो निष्क्रयार्थं प्रयच्छ मे

kapilāṃ gāṃ savatsāṃ bho niṣkrayārthaṃ prayaccha me

Line 1538

कृष्णाजिनं तिलैः पूर्णं प्रयच्छ च सकाञ्चनम्

kṛṣṇājinaṃ tilaiḥ pūrṇaṃ prayaccha ca sakāñcanam

Line 1539

एषो ऽत्र निष्क्रयः कृष्ण विहितो वृषकेतुना

eṣo 'tra niṣkrayaḥ kṛṣṇa vihito vṛṣaketunā

Line 1540

तथेत्य् उक्त्वा हृषीकेशस् तथा चक्रे जनाधिप

tathety uktvā hṛṣīkeśas tathā cakre janādhipa

Line 1541

स उवाच मुनिश्रेष्ठं रहिते मधुसूदनः

sa uvāca muniśreṣṭhaṃ rahite madhusūdanaḥ

Line 1542

वरं वरय धर्मज्ञ यस् ते नारद काङ्क्षितः

varaṃ varaya dharmajña yas te nārada kāṅkṣitaḥ

Line 1543

तं ते दातास्मि धर्मज्ञ परा प्रीतिर् हि मे त्वयि

taṃ te dātāsmi dharmajña parā prītir hi me tvayi

Line 1544

नित्यम् एवास्तु मे प्रीतो भवान् विष्णो सनातन

nityam evāstu me prīto bhavān viṣṇo sanātana

Line 1545

त्वत्प्रभावाच् च सालोक्यं व्रजेयं ते महामते

tvatprabhāvāc ca sālokyaṃ vrajeyaṃ te mahāmate

Line 1546

अयोनिजो भवेयं च नारायण सतां गते

ayonijo bhaveyaṃ ca nārāyaṇa satāṃ gate

Line 1547

भवेयं ब्राह्मणश् चैव पुनर्जात्यन्तरेष्व् अहम्

bhaveyaṃ brāhmaṇaś caiva punarjātyantareṣv aham

Line 1548

एवम् अस्त्व् इति तं देवो विष्णुः प्रोवाच भारत

evam astv iti taṃ devo viṣṇuḥ provāca bhārata

Line 1549

तुतोष च ततो धीमान् नारदो मुनिसत्तमः

tutoṣa ca tato dhīmān nārado munisattamaḥ

Line 1550

षोडश स्त्रीसहस्राणि विष्णोर् अतुलतेजसः

ṣoḍaśa strīsahasrāṇi viṣṇor atulatejasaḥ

Line 1551

निमन्त्रितानि कौरव्य सत्यया हरिकन्यया

nimantritāni kauravya satyayā harikanyayā

Line 1552

तासां ददौ संनियोगम् एकैकं हरिवल्लभा

tāsāṃ dadau saṃniyogam ekaikaṃ harivallabhā

Line 1553

शच्या यो वासुदेवस्य पुरा दत्तो नराधिप

śacyā yo vāsudevasya purā datto narādhipa

Line 1554

पारिजातो वसंस् तत्र ततः प्रववृधे तदा

pārijāto vasaṃs tatra tataḥ pravavṛdhe tadā

Line 1555

आज्ञया वासुदेवस्य नारदेन महात्मनः

ājñayā vāsudevasya nāradena mahātmanaḥ

Line 1556

निमन्त्रिता गणाः सर्वे केशवेन महात्मना

nimantritā gaṇāḥ sarve keśavena mahātmanā

Line 1557

विभूतिं पारिजातस्य ददृशुः कुरुनन्दन

vibhūtiṃ pārijātasya dadṛśuḥ kurunandana

Line 1558

पाण्डवांश् चानयाम् आस सहैव पृथया हरिः

pāṇḍavāṃś cānayām āsa sahaiva pṛthayā hariḥ

Line 1559

द्रौपद्या च महातेजास् तथैव च सुभद्रया

draupadyā ca mahātejās tathaiva ca subhadrayā

Line 1560

श्रुतश्रवां च ससुतां भीष्मकं ससुतं तथा

śrutaśravāṃ ca sasutāṃ bhīṣmakaṃ sasutaṃ tathā

Line 1561

अन्यान् अपि च कौरव्य मित्रसंबन्धिबान्धवान्

anyān api ca kauravya mitrasaṃbandhibāndhavān

Line 1562

रेमे च सह पार्थेन फाल्गुनेन जनार्दनः

reme ca saha pārthena phālgunena janārdanaḥ

Line 1563

सान्तःपुरो महातेजाः परमर्द्ध्यावसन् नृप

sāntaḥpuro mahātejāḥ paramarddhyāvasan nṛpa

Line 1564

संवत्सरे ततो याते केशिहामरसंनिभः

saṃvatsare tato yāte keśihāmarasaṃnibhaḥ

Line 1565

पारिजातं पुनः स्वर्गम् अनयत् सर्वभावनः

pārijātaṃ punaḥ svargam anayat sarvabhāvanaḥ

Line 1566

तत्रादितिं कश्यपं च दृष्ट्वा स्वपितरौ प्रभुः

tatrāditiṃ kaśyapaṃ ca dṛṣṭvā svapitarau prabhuḥ

Line 1567

शक्रेण सहितो धीमान् अप्रमेयपराक्रमः

śakreṇa sahito dhīmān aprameyaparākramaḥ

Line 1568

तम् उवाचादितिर् माता प्रणतं मधुसूदनम्

tam uvācāditir mātā praṇataṃ madhusūdanam

Line 1569

सौभ्रात्रम् अस्तु वाम् एवं नित्यं चामरसत्तम

saubhrātram astu vām evaṃ nityaṃ cāmarasattama

Line 1570

मनोरथं ममैतं त्वं पूरयस्व जनार्दन

manorathaṃ mamaitaṃ tvaṃ pūrayasva janārdana

Line 1571

तथेत्य् एवाब्रवीत् कृष्णस् ततो मातरम् आत्मवान्

tathety evābravīt kṛṣṇas tato mātaram ātmavān

Line 1572

आमन्त्रयित्वा पितरौ देवराजानम् अब्रवीत्

āmantrayitvā pitarau devarājānam abravīt

Line 1573

वासुदेवो महातेजाः कालप्राप्तम् इदं वचः

vāsudevo mahātejāḥ kālaprāptam idaṃ vacaḥ

Line 1574

महादेवेन देवेश संदिष्टो ऽस्मि महात्मना

mahādevena deveśa saṃdiṣṭo 'smi mahātmanā

Line 1575

अन्तर्भूमितले वध्यान् असुरान् प्रति मानद

antarbhūmitale vadhyān asurān prati mānada

Line 1576

तद् इतो दशरात्रेण हन्ताहम् असुरोत्तमान्

tad ito daśarātreṇa hantāham asurottamān

Line 1577

तत्रोपरिष्टात् स्थातव्यं प्रवणेन महात्मना

tatropariṣṭāt sthātavyaṃ pravaṇena mahātmanā

Line 1578

जयन्तेन च वीरेण दानवानां जिघासया

jayantena ca vīreṇa dānavānāṃ jighāsayā

Line 1579

एको ऽत्र मानुषो देवो देवपुत्रस् तथापरः

eko 'tra mānuṣo devo devaputras tathāparaḥ

Line 1580

अवध्याः किल ते देवैर् ब्रह्मणो वरदर्पिताः

avadhyāḥ kila te devair brahmaṇo varadarpitāḥ

Line 1581

अस्माभिः किल हन्तव्या मानुषत्वम् उपागतैः

asmābhiḥ kila hantavyā mānuṣatvam upāgataiḥ

Line 1582

तथेति कृष्णं स हरिः प्रीतरूपस् तदाब्रवीत्

tatheti kṛṣṇaṃ sa hariḥ prītarūpas tadābravīt

Line 1583

सस्वजाते ऽथ तौ देवाव् अन्योन्यं जनमेजय

sasvajāte 'tha tau devāv anyonyaṃ janamejaya

Line 1584

ददौ किरीटं कृष्णाय शक्रो ऽमृतसमुद्भवम्

dadau kirīṭaṃ kṛṣṇāya śakro 'mṛtasamudbhavam

Line 1585

प्रीतात्मा कुरुशार्दूल कुण्डलद्वयम् एव च

prītātmā kuruśārdūla kuṇḍaladvayam eva ca