Inserts after HV 7.47

Line 1

मन्वन्तरस्य संख्यानं युगानां च महामते

manvantarasya saṃkhyānaṃ yugānāṃ ca mahāmate

Line 2

ब्रह्मणो ऽह्नः प्रमाणं च वक्तुम् अर्हसि मे द्विज

brahmaṇo 'hnaḥ pramāṇaṃ ca vaktum arhasi me dvija

Line 3

अहोरात्रं विभजते सूर्यो मानेन लौकिकम्

ahorātraṃ vibhajate sūryo mānena laukikam

Line 4

ताम् उपादाय गणनां शृणु संख्याम् अरिंदम

tām upādāya gaṇanāṃ śṛṇu saṃkhyām ariṃdama

Line 5

निमेषैः पञ्चदशभिः काष्ठा त्रिंशत् तु ताः कला

nimeṣaiḥ pañcadaśabhiḥ kāṣṭhā triṃśat tu tāḥ kalā

Line 6

त्रिंशत्कलो मुहूर्तस् तु त्रिंशता तैर् मनीषिणः

triṃśatkalo muhūrtas tu triṃśatā tair manīṣiṇaḥ

Line 7

अहोरात्रम् इति प्राहुश् चन्द्रसूर्यगतिं नृप

ahorātram iti prāhuś candrasūryagatiṃ nṛpa

Line 8

विशेषेण तु सर्वेषु अहोरात्रं च नित्यशः

viśeṣeṇa tu sarveṣu ahorātraṃ ca nityaśaḥ

Line 9

अहोत्रात्राः पञ्चदश पक्ष इत्य् अभिशब्दितः

ahotrātrāḥ pañcadaśa pakṣa ity abhiśabditaḥ

Line 10

पक्षौ द्वौ च स्मृतो मासो द्वौ मासाव् ऋतुर् उच्यते

pakṣau dvau ca smṛto māso dvau māsāv ṛtur ucyate

Line 11

अब्दं द्व्ययनम् उक्तं तु अयनं त्व् ऋतुभिस् त्रिभिः

abdaṃ dvyayanam uktaṃ tu ayanaṃ tv ṛtubhis tribhiḥ

Line 12

दक्षिणं चोत्तरं चैव संख्यानार्थविशारदैः

dakṣiṇaṃ cottaraṃ caiva saṃkhyānārthaviśāradaiḥ

Line 13

मानेनानेन यो मासः पक्षद्वयसमाहितः

mānenānena yo māsaḥ pakṣadvayasamāhitaḥ

Line 14

पितॄणां तद् अहोरात्रम् इति कालविदो विदुः

pitṝṇāṃ tad ahorātram iti kālavido viduḥ

Line 15

कृष्णपक्षस् त्व् अहस् तेषां शुक्लपक्षस् तु शर्वरी

kṛṣṇapakṣas tv ahas teṣāṃ śuklapakṣas tu śarvarī

Line 16

कृष्णपक्षे त्व् अहःश्राद्धं पितॄणां वर्तते नृप

kṛṣṇapakṣe tv ahaḥśrāddhaṃ pitṝṇāṃ vartate nṛpa

Line 17

मानुषेण तु मानेन यो वै संवत्सरः स्मृतः

mānuṣeṇa tu mānena yo vai saṃvatsaraḥ smṛtaḥ

Line 18

देवानां तद् अहोरात्रं दिवा चैवोत्तरायणम्

devānāṃ tad ahorātraṃ divā caivottarāyaṇam

Line 19

दक्षिणायनं स्मृता रात्रिः प्राज्ञैस् तत्त्वार्थकोविदैः

dakṣiṇāyanaṃ smṛtā rātriḥ prājñais tattvārthakovidaiḥ

Line 20

दिव्यम् अब्दं दशगुणम् अहोरात्रं मनोः स्मृतम्

divyam abdaṃ daśaguṇam ahorātraṃ manoḥ smṛtam

Line 21

अहोरात्रं दशगुणं मानवः पक्ष उच्यते

ahorātraṃ daśaguṇaṃ mānavaḥ pakṣa ucyate

Line 22

पक्षो दशगुणो मासो मासैर् द्वादशभिर् गुणैः

pakṣo daśaguṇo māso māsair dvādaśabhir guṇaiḥ

Line 23

ऋतुर् मनूनां संप्रोक्तः प्राज्ञैस् तत्त्वार्थदर्शिभिः

ṛtur manūnāṃ saṃproktaḥ prājñais tattvārthadarśibhiḥ

Line 24

ऋतुत्रयेण त्व् अयनं तद्द्वयेनैव वत्सरः

ṛtutrayeṇa tv ayanaṃ taddvayenaiva vatsaraḥ

Line 25

चत्वार्य् एव सहस्राणि वर्षाणां तु कृतं युगम्

catvāry eva sahasrāṇi varṣāṇāṃ tu kṛtaṃ yugam

Line 26

तावच् छती भवेत् संध्या संध्यांशश् च तथा नृप

tāvac chatī bhavet saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tathā nṛpa

Line 27

त्रीणि वर्षसहस्राणि त्रेता स्यात् परिमाणतः

trīṇi varṣasahasrāṇi tretā syāt parimāṇataḥ

Line 28

तस्याश् च त्रिशती संध्या संध्यांशश् च तथापरः

tasyāś ca triśatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tathāparaḥ

Line 29

तथा वर्षसहस्रे द्वे द्वापरं परिकीर्तितम्

tathā varṣasahasre dve dvāparaṃ parikīrtitam

Line 30

तस्यापि द्विशती संध्या संध्याशश् च तथाविधः

tasyāpi dviśatī saṃdhyā saṃdhyāśaś ca tathāvidhaḥ

Line 31

कलिर् वर्षसहस्रं तु संख्यातो ऽत्र मनीषिभिः

kalir varṣasahasraṃ tu saṃkhyāto 'tra manīṣibhiḥ

Line 32

तस्यापि शतिका संध्या संध्यांशश् चैव तद्विधः

tasyāpi śatikā saṃdhyā saṃdhyāṃśaś caiva tadvidhaḥ

Line 33

एषा द्वादशसाहस्री युगसंख्या प्रकीर्तिता

eṣā dvādaśasāhasrī yugasaṃkhyā prakīrtitā

Line 34

दिव्येनानेन मानेन युगसंख्यां निबोध मे

divyenānena mānena yugasaṃkhyāṃ nibodha me

Line 35

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश् चैव चतुर्युगम्

kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś caiva caturyugam

Line 36

युगं तद् एकसप्तत्या गुणितं नृपसत्तम

yugaṃ tad ekasaptatyā guṇitaṃ nṛpasattama

Line 37

मन्वन्तरम् इति प्रोक्तं संख्यानार्थविशारदैः

manvantaram iti proktaṃ saṃkhyānārthaviśāradaiḥ

Line 38

अयनं चापि तत् प्रोक्तं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे

ayanaṃ cāpi tat proktaṃ dve 'yane dakṣiṇottare

Line 39

मनुः प्रलीयते ह्य् अत्र समाप्ते ऽथायने प्रभो

manuḥ pralīyate hy atra samāpte 'thāyane prabho

Line 40

ततो ऽपरो मनुः कालम् एतावन्तं भवत्य् उत

tato 'paro manuḥ kālam etāvantaṃ bhavaty uta

Line 41

समतीतेषु राजेन्द्र प्रोक्तः संवत्सरः स वै

samatīteṣu rājendra proktaḥ saṃvatsaraḥ sa vai

Line 42

तद् एव चायुतं प्रोक्तं मुनिना तत्त्वदर्शिना

tad eva cāyutaṃ proktaṃ muninā tattvadarśinā

Line 43

ब्रह्मणस् तद् अहः प्रोक्तं कल्पश् चेति स शब्द्यते

brahmaṇas tad ahaḥ proktaṃ kalpaś ceti sa śabdyate

Line 44

सहस्रयुगपर्यन्ता या निशा प्रोच्यते बुधैः

sahasrayugaparyantā yā niśā procyate budhaiḥ

Line 45

निमज्जत्य् अप्सु यत्रोर्वी सशैलवनकानना

nimajjaty apsu yatrorvī saśailavanakānanā

Line 46

तस्मिन् युगसहस्रे तु पूर्णे भरतसत्तम

tasmin yugasahasre tu pūrṇe bharatasattama

Line 47

ब्राह्मे दिवसपर्यन्ते कल्पो निःशेष उच्यते

brāhme divasaparyante kalpo niḥśeṣa ucyate