Inserts at HV 53 (adhyāya-level)

Line 1

तौ तु वृन्दावनं प्राप्तौ वसुदेवसुताव् उभौ

tau tu vṛndāvanaṃ prāptau vasudevasutāv ubhau

Line 2

चेरतुर् वत्सयूथानि चारयन्तौ स्वरूपिणौ

ceratur vatsayūthāni cārayantau svarūpiṇau

Line 3

प्रविश्य च महारण्यं तदा वृन्दावनं वनम्

praviśya ca mahāraṇyaṃ tadā vṛndāvanaṃ vanam

Line 4

रेमिरे सुचिरं कालं यथेष्टं सहकेशवाः

remire suciraṃ kālaṃ yatheṣṭaṃ sahakeśavāḥ

Line 5

गावश् च क्षीरसंपन्ना महिष्यश् च सुनिर्वृताः

gāvaś ca kṣīrasaṃpannā mahiṣyaś ca sunirvṛtāḥ

Line 6

तस्मिन् काले तदा चेरुः सवत्साश् च यथासुखम्

tasmin kāle tadā ceruḥ savatsāś ca yathāsukham

Line 7

अथ त्रयोदशे वर्षे वर्धमाने च केशवे

atha trayodaśe varṣe vardhamāne ca keśave

Line 8

संप्राप्तो घर्मसमयः कृष्णे वृन्दावने स्थिते

saṃprāpto gharmasamayaḥ kṛṣṇe vṛndāvane sthite

Line 9

गते च भास्करे काष्ठाम् उत्तरां तीक्ष्णदीधितौ

gate ca bhāskare kāṣṭhām uttarāṃ tīkṣṇadīdhitau

Line 10

मरीच्यो दिक्षु सर्वासु प्रसृतास् तीक्ष्णवर्चसः

marīcyo dikṣu sarvāsu prasṛtās tīkṣṇavarcasaḥ

Line 11

लोभयन्त्यो मृगाञ् शश्वत् तीक्ष्णरश्मौ दिवाकरे

lobhayantyo mṛgāñ śaśvat tīkṣṇaraśmau divākare

Line 12

दावदग्धविभिन्नेभ्यः कीचकेभ्यो विनिर्गताः

dāvadagdhavibhinnebhyaḥ kīcakebhyo vinirgatāḥ

Line 13

सप्तार्चिषो गिरिं दग्धम् उदभूवन्न् इतस् ततः

saptārciṣo giriṃ dagdham udabhūvann itas tataḥ

Line 14

रुरवस् तरक्षवश् चैव दघ्ददेहा दवानलैः

ruravas tarakṣavaś caiva daghdadehā davānalaiḥ

Line 15

कुञ्जरा घर्घररवा घर्मकालविलोलिताः

kuñjarā gharghararavā gharmakālavilolitāḥ

Line 16

घर्मवातसमाक्रान्ता विनेदुर् विस्वरं रवम्

gharmavātasamākrāntā vinedur visvaraṃ ravam

Line 17

कृष्णलाः पाकनिर्भिन्ना वनवायुविदारिताः

kṛṣṇalāḥ pākanirbhinnā vanavāyuvidāritāḥ

Line 18

पेतुश् च सर्वतः पृथ्वीं रक्तपाता इवाद्रिषु

petuś ca sarvataḥ pṛthvīṃ raktapātā ivādriṣu

Line 19

रेणवो बहुला भूमेर् नेत्रमार्गविरोधिनः

reṇavo bahulā bhūmer netramārgavirodhinaḥ

Line 20

तमांसीव हि गोपानां दृष्टिं पिदधिरे मुहुः

tamāṃsīva hi gopānāṃ dṛṣṭiṃ pidadhire muhuḥ

Line 21

गोपाश् घर्मसंतप्ता मध्यं याते दिवाकरे

gopāś gharmasaṃtaptā madhyaṃ yāte divākare

Line 22

वनेषु द्रुममूलेषु गाश् च संकाल्य तस्थिरे

vaneṣu drumamūleṣu gāś ca saṃkālya tasthire

Line 23

गोप्यः कुम्भीः समादाय नीरैः पूर्णाः समन्ततः

gopyaḥ kumbhīḥ samādāya nīraiḥ pūrṇāḥ samantataḥ

Line 24

उष्णरश्मिकरैस् तप्ताश् छायाम् आश्रित्य तस्थिरे

uṣṇaraśmikarais taptāś chāyām āśritya tasthire

Line 25

वस्त्रैर् जलार्द्रैः सततं वाहयन्त्यः कुचान् पृथून्

vastrair jalārdraiḥ satataṃ vāhayantyaḥ kucān pṛthūn

Line 26

जलबिन्दून् दृतिगताञ् शीतलान् अमलान् मुहुः

jalabindūn dṛtigatāñ śītalān amalān muhuḥ

Line 27

आदाय पथि गोपाला आस्यशोषं निरासिरे

ādāya pathi gopālā āsyaśoṣaṃ nirāsire

Line 28

मृणालैर् देहजं रूक्षं नीडस्थाश् च विहंगमाः

mṛṇālair dehajaṃ rūkṣaṃ nīḍasthāś ca vihaṃgamāḥ

Line 29

अत्युष्णघर्घररवाः शुष्कपर्णनिवासिनः

atyuṣṇagharghararavāḥ śuṣkaparṇanivāsinaḥ

Line 30

विनेदुर् भृशसंतप्ता दावरूक्षैः समाहताः

vinedur bhṛśasaṃtaptā dāvarūkṣaiḥ samāhatāḥ

Line 31

पुष्पैर् वैभीतकैर् भिन्ना जनप्राणहरैः समम्

puṣpair vaibhītakair bhinnā janaprāṇaharaiḥ samam

Line 32

किंपाकफलगन्धाढ्याः कालयन्तो मृगद्विजान्

kiṃpākaphalagandhāḍhyāḥ kālayanto mṛgadvijān

Line 33

इतः क्वचित् ततः सद्यस् ततो ऽन्यत्र ततः पुनः

itaḥ kvacit tataḥ sadyas tato 'nyatra tataḥ punaḥ

Line 34

वाता ववुर् महावेगाः कालयन्तो रजो दिशः

vātā vavur mahāvegāḥ kālayanto rajo diśaḥ

Line 35

आग्नेयं तेज एवैतत् प्रसृतं माधवस्य ह

āgneyaṃ teja evaitat prasṛtaṃ mādhavasya ha

Line 36

वर्धमाने महाघर्मे जगतः शोषहेतुके

vardhamāne mahāgharme jagataḥ śoṣahetuke

Line 37

केशवे जगतां पाले स्थिते वृन्दावने वने

keśave jagatāṃ pāle sthite vṛndāvane vane

Line 38

व्याधिर् गोपकुले तत्र बभूव तुमुलो महान्

vyādhir gopakule tatra babhūva tumulo mahān

Line 39

व्याधयो विविधाकारा गोषु गोपालकेषु च

vyādhayo vividhākārā goṣu gopālakeṣu ca

Line 40

प्रादुर् बभूवुर् बहवो घर्मकाल उपस्थिते

prādur babhūvur bahavo gharmakāla upasthite

Line 41

महिषाश् च भृशं तप्ता ज्वरातीसारमूर्छिताः

mahiṣāś ca bhṛśaṃ taptā jvarātīsāramūrchitāḥ

Line 42

सहसा प्रपतन्ति स्म वज्रभिन्ना नगा इव

sahasā prapatanti sma vajrabhinnā nagā iva

Line 43

स्तब्धलोमाक्षिपक्ष्माणो लम्बकर्णशिरोधराः

stabdhalomākṣipakṣmāṇo lambakarṇaśirodharāḥ

Line 44

स्रवदक्षिमुखघ्राणा दन्तैः कटकटायितैः

sravadakṣimukhaghrāṇā dantaiḥ kaṭakaṭāyitaiḥ

Line 45

अपूर्ववर्णाः पशवो नेच्छन्तो यवसं तृणम्

apūrvavarṇāḥ paśavo necchanto yavasaṃ tṛṇam

Line 46

अभीक्ष्णं चपलाङ्गाश् च परिनिम्नाक्षिमण्डलाः

abhīkṣṇaṃ capalāṅgāś ca parinimnākṣimaṇḍalāḥ

Line 47

क्रन्दमानाश् च तिष्ठन्ति शयिताश् च सहस्रशः

krandamānāś ca tiṣṭhanti śayitāś ca sahasraśaḥ

Line 48

भूमौ परिपतन्ति स्म स्रंसयन्तः शकृन्त्य् अपि

bhūmau paripatanti sma sraṃsayantaḥ śakṛnty api

Line 49

एवंविधैर् अहोभिश् च पञ्चषैश् च दिनैर् अभूत्

evaṃvidhair ahobhiś ca pañcaṣaiś ca dinair abhūt

Line 50

महिषाणां गवां चापि दारुणं मृत्युसंशयम्

mahiṣāṇāṃ gavāṃ cāpi dāruṇaṃ mṛtyusaṃśayam

Line 51

अपूर्वम् एवं सहसा गोपालानाम् अभूद् भयम्

apūrvam evaṃ sahasā gopālānām abhūd bhayam

Line 52

पालयाने तु गोविन्दे गोपालैः सह गोगणम्

pālayāne tu govinde gopālaiḥ saha gogaṇam

Line 53

सवत्सानां गवाम् एवं व्याधयश् च पृथग्विधाः

savatsānāṃ gavām evaṃ vyādhayaś ca pṛthagvidhāḥ

Line 54

अप्रज्ञाताः प्रदृश्यन्ते वृद्धगोपालपण्डितैः

aprajñātāḥ pradṛśyante vṛddhagopālapaṇḍitaiḥ

Line 55

मन्त्रैश् च भेषजैर् मुख्यैर् भिषजः शास्त्रयुक्तिभिः

mantraiś ca bheṣajair mukhyair bhiṣajaḥ śāstrayuktibhiḥ

Line 56

यतमानाश् च गोपाला न शेकुस् तान् निवारितुम्

yatamānāś ca gopālā na śekus tān nivāritum

Line 57

कृत्वा चाङ्गेषु दहनं सिरावेधांश् च तद्विदः

kṛtvā cāṅgeṣu dahanaṃ sirāvedhāṃś ca tadvidaḥ

Line 58

कुर्वाणा बहुधा यत्नं न व्याधीन् प्रतिचक्रिरे

kurvāṇā bahudhā yatnaṃ na vyādhīn praticakrire

Line 59

ततो विषण्णम् अभवद् गोपालानां तदा कुलम्

tato viṣaṇṇam abhavad gopālānāṃ tadā kulam

Line 60

सवृद्धबालं सस्त्रीकं व्याक्रोशद् व्याधिना स्वयम्

savṛddhabālaṃ sastrīkaṃ vyākrośad vyādhinā svayam

Line 61

भृशम् आर्तम् अभूत् त्रस्तं संनिपातज्वरार्दितम्

bhṛśam ārtam abhūt trastaṃ saṃnipātajvarārditam

Line 62

सर्वमर्मातिगतया महावेदनया युतम्

sarvamarmātigatayā mahāvedanayā yutam

Line 63

पीडिताः पिटकाभिश् च ग्रथिताः सर्वतस् तनुम्

pīḍitāḥ piṭakābhiś ca grathitāḥ sarvatas tanum

Line 64

सिरास्थिमांसं निर्भिद्य प्रादुर् भूतः सवेदनैः

sirāsthimāṃsaṃ nirbhidya prādur bhūtaḥ savedanaiḥ

Line 65

निष्क्रियाभिस् तथान्याभिर् व्याधिभिर् भृशपीडिताः

niṣkriyābhis tathānyābhir vyādhibhir bhṛśapīḍitāḥ

Line 66

विपन्ना व्ड्धगोपालाः सगोयूथास् त्व् अवापतन्

vipannā vḍdhagopālāḥ sagoyūthās tv avāpatan

Line 67

गोपालाश् च तथान्ये च ये च तद्वनवासिनः

gopālāś ca tathānye ca ye ca tadvanavāsinaḥ

Line 68

सर्वे परिपतन्ति स्म पिबन्तो यमुनाजलम्

sarve paripatanti sma pibanto yamunājalam

Line 69

यमुनातीरजेनाशु स्पृष्टाः सर्वे च वायुना

yamunātīrajenāśu spṛṣṭāḥ sarve ca vāyunā

Line 70

व्याधिरूपैर् बहुविधैर् भृशम् आर्तास् तदाभवन्

vyādhirūpair bahuvidhair bhṛśam ārtās tadābhavan

Line 71

सरीसृपाश् च व्याला ये मृगाः सर्वे च पक्षिणः

sarīsṛpāś ca vyālā ye mṛgāḥ sarve ca pakṣiṇaḥ

Line 72

प्राणिनो विविधाकारा यामुनं वनम् आश्रिताः

prāṇino vividhākārā yāmunaṃ vanam āśritāḥ

Line 73

ते सर्वे मृतसंकल्पा मृताश् चैव सहस्रशः

te sarve mṛtasaṃkalpā mṛtāś caiva sahasraśaḥ

Line 74

गोपालाः सह गोभिश् च परिपेतुर् दिशो दश

gopālāḥ saha gobhiś ca paripetur diśo daśa

Line 75

सर्वे संघूर्णनयना निश्चेष्टा मूर्छिता भृशम्

sarve saṃghūrṇanayanā niśceṣṭā mūrchitā bhṛśam

Line 76

पेतुर् वनचरा राजञ् जीवन्तो ऽपि मृता यथा

petur vanacarā rājañ jīvanto 'pi mṛtā yathā

Line 77

अपानमूत्रद्वारेभ्यो मुखनासाक्षिकर्णतः

apānamūtradvārebhyo mukhanāsākṣikarṇataḥ

Line 78

शोणितं लोमकूपेभ्यो जन्तवः ससृजुर् बहु

śoṇitaṃ lomakūpebhyo jantavaḥ sasṛjur bahu

Line 79

सर्वेषां प्राणिनाम् अन्तः समन्तात् सव्रणैर् मुखैः

sarveṣāṃ prāṇinām antaḥ samantāt savraṇair mukhaiḥ

Line 80

अशक्यम् अम्बु वाहर्तुं किं पुनर् भोजनादिकम्

aśakyam ambu vāhartuṃ kiṃ punar bhojanādikam

Line 81

दन्ताश् च विप्रशीर्यन्ते केषांचिन् न च भाषणम्

dantāś ca vipraśīryante keṣāṃcin na ca bhāṣaṇam

Line 82

रसनोद्गीर्यते कण्ठैः समन्तात् सव्रणैर् अपि

rasanodgīryate kaṇṭhaiḥ samantāt savraṇair api

Line 83

दुर्गन्धं दुःसहं तत्र प्रादुर् आसीद् विशेषतः

durgandhaṃ duḥsahaṃ tatra prādur āsīd viśeṣataḥ

Line 84

सर्वेषु समवायेषु दुष्प्रेक्ष्यं च समन्ततः

sarveṣu samavāyeṣu duṣprekṣyaṃ ca samantataḥ

Line 85

आक्रोशबहुलं चासीत् सर्वतो यमुनातटे

ākrośabahulaṃ cāsīt sarvato yamunātaṭe

Line 86

नरगोमृगयूथानाम् आर्तानां सर्वतोदिशम्

naragomṛgayūthānām ārtānāṃ sarvatodiśam

Line 87

नाहारं भुञ्जते गावो नौषधं न च खादनम्

nāhāraṃ bhuñjate gāvo nauṣadhaṃ na ca khādanam

Line 88

श्वासमात्रं व्रजं सर्वं शयितं गोगणैः सह

śvāsamātraṃ vrajaṃ sarvaṃ śayitaṃ gogaṇaiḥ saha

Line 89

एवं गते व्रजे तस्मिञ् श्वासमात्रे स्थिते नृप

evaṃ gate vraje tasmiñ śvāsamātre sthite nṛpa

Line 90

अथ कृष्णश् च रामश् च कैश्चिद् गोपैः सहापरैः

atha kṛṣṇaś ca rāmaś ca kaiścid gopaiḥ sahāparaiḥ

Line 91

पृथग् अन्यत्र संवासम् आदाव् एवाभ्यरोचताम्

pṛthag anyatra saṃvāsam ādāv evābhyarocatām

Line 92

बालो ऽपि बुद्ध्या संचिन्त्य कृष्णः कमललोचनः

bālo 'pi buddhyā saṃcintya kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ

Line 93

इदम् अत्रेतिकर्तव्यम् इति निश्चितवान् प्रभुः

idam atretikartavyam iti niścitavān prabhuḥ

Line 94

क्रोशमात्रम् अतिक्रम्य पर्वतेनान्तरीकृतः

krośamātram atikramya parvatenāntarīkṛtaḥ

Line 95

परःशतैः स्वसखिभिर् नीरोगः समपद्यत

paraḥśataiḥ svasakhibhir nīrogaḥ samapadyata

Line 96

मृच्छिलाशर्करावृक्ष+ तृणकाष्ठलतागुणैः

mṛcchilāśarkarāvṛkṣa+ tṛṇakāṣṭhalatāguṇaiḥ

Line 97

भुवः संस्थानम् आलोक्य खानयाम् आस मेदिनीम्

bhuvaḥ saṃsthānam ālokya khānayām āsa medinīm

Line 98

उत्पाद्य सलिलं कृष्णः स्वयूथ्यैः सह गोगणैः

utpādya salilaṃ kṛṣṇaḥ svayūthyaiḥ saha gogaṇaiḥ

Line 99

तज्जलं स पिबन् कृष्णो नीरोगः समपद्यत

tajjalaṃ sa piban kṛṣṇo nīrogaḥ samapadyata

Line 100

तद् दृष्ट्वान्ये च गोपालाः शक्त्याल्पतरया युताः

tad dṛṣṭvānye ca gopālāḥ śaktyālpatarayā yutāḥ

Line 101

प्रआणम् अनुतिष्ठन्ति तेषाम् कृष्णो ऽभवद् गतिः

praāṇam anutiṣṭhanti teṣām kṛṣṇo 'bhavad gatiḥ

Line 102

नन्दगोपो यशोदा च पुत्रौ दृष्ट्वा निराकुलौ

nandagopo yaśodā ca putrau dṛṣṭvā nirākulau

Line 103

भृशम् आर्तियुतौ चास्ताम् अन्तःप्रीतियुताव् अपि

bhṛśam ārtiyutau cāstām antaḥprītiyutāv api

Line 104

बन्धुवर्गो ऽपि सुमहान् नन्दगोपस्य चाभवत्

bandhuvargo 'pi sumahān nandagopasya cābhavat

Line 105

तम् अवेक्ष्य भृशं तप्तो नाभवत् कृष्णसंनिधौ

tam avekṣya bhṛśaṃ tapto nābhavat kṛṣṇasaṃnidhau

Line 106

अनेन बन्धुवर्गेण सह मे गोधनेन च

anena bandhuvargeṇa saha me godhanena ca

Line 107

म्रियेयं चाहम् अप्य् अत्रेत्य् एवं मतिर् अजायत

mriyeyaṃ cāham apy atrety evaṃ matir ajāyata

Line 108

अथ कृष्णश् च रामश् च ज्वरितौ पितरौ तदा

atha kṛṣṇaś ca rāmaś ca jvaritau pitarau tadā

Line 109

श्रुत्वैवम् परमोद्विग्नौ व्यथितौ किल तौ स्थितौ

śrutvaivam paramodvignau vyathitau kila tau sthitau

Line 110

बन्धुवर्गं च सकलं गोधनं च तथागतम्

bandhuvargaṃ ca sakalaṃ godhanaṃ ca tathāgatam

Line 111

दृष्ट्वा परमसंत्रासम् आगतौ बलकेशवौ

dṛṣṭvā paramasaṃtrāsam āgatau balakeśavau

Line 112

अथ तस्याम् अवस्थायां गोपालानां वयोतिगः

atha tasyām avasthāyāṃ gopālānāṃ vayotigaḥ

Line 113

विदेहाद् आगतः कश्चित् तस्मिन् कोलाहले किल

videhād āgataḥ kaścit tasmin kolāhale kila

Line 114

स बन्धुवर्गं संप्रेक्ष्य गोधनं च तथागतम्

sa bandhuvargaṃ saṃprekṣya godhanaṃ ca tathāgatam

Line 115

प्रोवाचामृतसंकल्पं वाक्यं विद्वान् सभागतः

provācāmṛtasaṃkalpaṃ vākyaṃ vidvān sabhāgataḥ

Line 116

वयं पशून् समाश्रित्य जीवामो विगतज्वराः

vayaṃ paśūn samāśritya jīvāmo vigatajvarāḥ

Line 117

पशूनां च पतिर् देवः सर्वथा वृष्हभध्वजः

paśūnāṃ ca patir devaḥ sarvathā vṛṣhabhadhvajaḥ

Line 118

तस्यार्चनविधिं शीघ्रं कुरुध्वं गोवृषस्य च

tasyārcanavidhiṃ śīghraṃ kurudhvaṃ govṛṣasya ca

Line 119

येन शान्तिम् अवाप्स्यामो न मन्त्रौषधपौष्टिकैः

yena śāntim avāpsyāmo na mantrauṣadhapauṣṭikaiḥ

Line 120

ब्राह्मणाञ् श्रुतसंपन्नान् समाहूय यथाविधि

brāhmaṇāñ śrutasaṃpannān samāhūya yathāvidhi

Line 121

अस्मिन् संनिहिते स्थाने सम्यग् अर्चाम शंकरम्

asmin saṃnihite sthāne samyag arcāma śaṃkaram

Line 122

इत्युक्ताः कुलवृद्धेन ते गोपाः कृष्णम् आश्रिताः

ityuktāḥ kulavṛddhena te gopāḥ kṛṣṇam āśritāḥ

Line 123

तथा चक्रुर् द्विजेन्द्रांश् च समाहूयार्चनाविदः

tathā cakrur dvijendrāṃś ca samāhūyārcanāvidaḥ

Line 124

उपहारैर् नमस्कारैर् अर्चनाभिर् अनेकधा

upahārair namaskārair arcanābhir anekadhā

Line 125

सुप्रीतमनसो विप्रास् तथा चक्रुर् यथाक्रमम्

suprītamanaso viprās tathā cakrur yathākramam

Line 126

हविर्भिः पायसैश् चापि घृतेन पयसाम्बुना

havirbhiḥ pāyasaiś cāpi ghṛtena payasāmbunā

Line 127

संतर्पयन्तो विश्वेशं हुत्वा चाग्नौ ऋषध्वजम्

saṃtarpayanto viśveśaṃ hutvā cāgnau ṛṣadhvajam

Line 128

देवीं स्कन्दगणांश् चैव गोवृषं नन्दिकेश्वरम्

devīṃ skandagaṇāṃś caiva govṛṣaṃ nandikeśvaram

Line 129

विनायकं च संपूज्य स्तुतिभिश् चास्तुवन् हरम्

vināyakaṃ ca saṃpūjya stutibhiś cāstuvan haram

Line 130

मन्त्रैर् माहेश्वरैर् एवं शान्तिमङ्गलयुक्तिभिः

mantrair māheśvarair evaṃ śāntimaṅgalayuktibhiḥ

Line 131

पूजयन्ति स्म विप्रेन्द्रास् तद्भक्ता भक्तवत्सलम्

pūjayanti sma viprendrās tadbhaktā bhaktavatsalam

Line 132

पुष्पैर् गन्धैश् च धूपैश् च दीपैश् चैव समन्ततः

puṣpair gandhaiś ca dhūpaiś ca dīpaiś caiva samantataḥ

Line 133

पृथक् पृथक् समर्चन्ति ब्राह्मणा वेदपारगाः

pṛthak pṛthak samarcanti brāhmaṇā vedapāragāḥ

Line 134

अर्चा मूर्ध्नि कृतास् तिस्रः सप्तरात्रं च संततम्

arcā mūrdhni kṛtās tisraḥ saptarātraṃ ca saṃtatam

Line 135

पृथग् गोघृतधारास् तु यथाविध्युपपादिताः

pṛthag goghṛtadhārās tu yathāvidhyupapāditāḥ

Line 136

तेष्व् एवाहःसु विप्रेन्द्राः संहिताध्ययने रताः

teṣv evāhaḥsu viprendrāḥ saṃhitādhyayane ratāḥ

Line 137

त्रिभिर् वेदैस् तथा चक्रुर् महादेवप्रसक्तये

tribhir vedais tathā cakrur mahādevaprasaktaye

Line 138

गानैश् च केचिद् गायन्ति शंकरं वृषभध्वजम्

gānaiś ca kecid gāyanti śaṃkaraṃ vṛṣabhadhvajam

Line 139

नृत्यन्ति च विशेषेण रुद्रप्रीत्यर्थम् उद्यताः

nṛtyanti ca viśeṣeṇa rudraprītyartham udyatāḥ

Line 140

भ्रूक्षेपैर् अक्षविक्षेपैर् मुखान् नयनसूचकैः

bhrūkṣepair akṣavikṣepair mukhān nayanasūcakaiḥ

Line 141

हस्तविन्यासयोगैश् च पादघातैश् च भागतः

hastavinyāsayogaiś ca pādaghātaiś ca bhāgataḥ

Line 142

नृत्तं कुर्वत्सु विप्रेषु शिवस्य प्रमुखे तदा

nṛttaṃ kurvatsu vipreṣu śivasya pramukhe tadā

Line 143

सप्तमे ऽहनि मधाह्ने प्रोद्भूतं महद् अद्भुतम्

saptame 'hani madhāhne prodbhūtaṃ mahad adbhutam

Line 144

तेषाम् एको द्विजेन्द्रस् तु वेदवेदाङ्गपारगः

teṣām eko dvijendras tu vedavedāṅgapāragaḥ

Line 145

उन्मत्त इव संजज्ञे साट्टहासः पुनः पुनः

unmatta iva saṃjajñe sāṭṭahāsaḥ punaḥ punaḥ

Line 146

दिव्यं नृत्तं समालेभे दिव्यं गेयं तथैव च

divyaṃ nṛttaṃ samālebhe divyaṃ geyaṃ tathaiva ca

Line 147

माहेश्वरेण भूतेन समाविष्टो विमोहितः

māheśvareṇa bhūtena samāviṣṭo vimohitaḥ

Line 148

विस्मिताः सर्व एवासंस् तस्मिन् सदसि ये स्थिताः

vismitāḥ sarva evāsaṃs tasmin sadasi ye sthitāḥ

Line 149

स च वै दिव्यनृत्तान्ते देवावेशी वचो ऽब्रवीत्

sa ca vai divyanṛttānte devāveśī vaco 'bravīt

Line 150

अस्मिन् मुहूर्ते कैलासाद् आगतः परमेष्ठिनः

asmin muhūrte kailāsād āgataḥ parameṣṭhinaḥ

Line 151

शासनं समुपादाय मूर्ध्ना सर्वजगद्गुरोः

śāsanaṃ samupādāya mūrdhnā sarvajagadguroḥ

Line 152

वर्तमानं पशूनां च गोपालानां च संकटम्

vartamānaṃ paśūnāṃ ca gopālānāṃ ca saṃkaṭam

Line 153

वने निवसतां ज्ञात्वा प्राणिनां च महद्भयम्

vane nivasatāṃ jñātvā prāṇināṃ ca mahadbhayam

Line 154

युष्मदर्चाविशेषाच् च सौष्ठवाच् चेह कर्मणः

yuṣmadarcāviśeṣāc ca sauṣṭhavāc ceha karmaṇaḥ

Line 155

वचो गोवृषभक्त्या च पशूनां पतिर् अब्रवीत्

vaco govṛṣabhaktyā ca paśūnāṃ patir abravīt

Line 156

शङ्कुकर्णाशु गत्वा त्वं यमुनातीरवासिनाम्

śaṅkukarṇāśu gatvā tvaṃ yamunātīravāsinām

Line 157

आर्तानां ब्रूहि मद्वाक्यं समाविश्य द्विजोत्तमम्

ārtānāṃ brūhi madvākyaṃ samāviśya dvijottamam

Line 158

सर्वप्राणिषु सर्वत्र द्वापरान्ते महासुरः

sarvaprāṇiṣu sarvatra dvāparānte mahāsuraḥ

Line 159

मनुष्यलोके भोगार्थं दृष्ट्वा बन्धून् अनेकशः

manuṣyaloke bhogārthaṃ dṛṣṭvā bandhūn anekaśaḥ

Line 160

जातः कालः कलिर् नाम विरोचनसुतो बली

jātaḥ kālaḥ kalir nāma virocanasuto balī

Line 161

अनुजातो बलेः पूर्वम् असुरेन्द्रो महाबलः

anujāto baleḥ pūrvam asurendro mahābalaḥ

Line 162

विषवृक्षः कपित्थो ऽबूत् कालिन्द्या दक्षिणे तटे

viṣavṛkṣaḥ kapittho 'būt kālindyā dakṣiṇe taṭe

Line 163

प्रभूतस्कन्धविटपः खगमैर् अनुपासितः

prabhūtaskandhaviṭapaḥ khagamair anupāsitaḥ

Line 164

परिवारास् तम् आश्रित्य बहुभृत्यास् तदाश्रयाः

parivārās tam āśritya bahubhṛtyās tadāśrayāḥ

Line 165

विषकण्टकिनो वृक्षा लता वल्ल्यश् च जज्ञिरे

viṣakaṇṭakino vṛkṣā latā vallyaś ca jajñire

Line 166

तस्य भार्याः सपक्षाश् च सहस्रतनयास् तथा

tasya bhāryāḥ sapakṣāś ca sahasratanayās tathā

Line 167

गोभूता वत्सभूताश् च चरन्ति यमुनातटे

gobhūtā vatsabhūtāś ca caranti yamunātaṭe

Line 168

निर्गोपा वनगावस् ता दर्पयुक्ता सवत्सकाः

nirgopā vanagāvas tā darpayuktā savatsakāḥ

Line 169

विषवृक्षस्य च फलम् उपयुञ्जन्ति निर्वृताः

viṣavṛkṣasya ca phalam upayuñjanti nirvṛtāḥ

Line 170

स च द्वादशवर्षान्ते वृक्षः पुष्पफलाकुलः

sa ca dvādaśavarṣānte vṛkṣaḥ puṣpaphalākulaḥ

Line 171

तदा भवन्ति रोगाश् च तद्गन्धरसमूर्छिताः

tadā bhavanti rogāś ca tadgandharasamūrchitāḥ

Line 172

स तु पुष्पितमात्रेण भवेत् फलयुतो द्रुमः

sa tu puṣpitamātreṇa bhavet phalayuto drumaḥ

Line 173

विसृजन् कटुकं गन्धं व्याधीनाम् आकरं मुहुः

visṛjan kaṭukaṃ gandhaṃ vyādhīnām ākaraṃ muhuḥ

Line 174

पुरा तद् वनम् उत्सृज्य जीवन्ति प्राणिनो भयात्

purā tad vanam utsṛjya jīvanti prāṇino bhayāt

Line 175

द्रुमाणां च भवेद् व्याधिर् वृक्षावेशसमुस्थितः (सिच्)

drumāṇāṃ ca bhaved vyādhir vṛkṣāveśasamusthitaḥ (sic)

Line 176

अस्मिन् काले हि गोपालाः प्रायशस् तद् वनं गताः

asmin kāle hi gopālāḥ prāyaśas tad vanaṃ gatāḥ

Line 177

गोभिः सह चरन्ति स्म ते वृक्षस्याविदूरतः

gobhiḥ saha caranti sma te vṛkṣasyāvidūrataḥ

Line 178

पर्यायाद् द्वादशाद् बानाम् अस्मिन् काले क्रमागते

paryāyād dvādaśād bānām asmin kāle kramāgate

Line 179

वृक्षश् च पुष्पफलवान् कपित्थः समजायत

vṛkṣaś ca puṣpaphalavān kapitthaḥ samajāyata

Line 180

अत्यासन्नतया कष्टम् अभूद् अत्रनिवासिनाम्

atyāsannatayā kaṣṭam abhūd atranivāsinām

Line 181

अन्यच् चाह महादेवो नन्दगोपसुताव् उभौ

anyac cāha mahādevo nandagopasutāv ubhau

Line 182

विषं च विषवृक्षं च शक्तौ शीघ्रम् अपोहितुम्

viṣaṃ ca viṣavṛkṣaṃ ca śaktau śīghram apohitum

Line 183

इतः परं व्याधयश् च न भवन्तीह पूर्ववत्

itaḥ paraṃ vyādhayaś ca na bhavantīha pūrvavat

Line 184

गावो गोपाश् च जीवन्तु प्रसादात् परमेष्ठिनः

gāvo gopāś ca jīvantu prasādāt parameṣṭhinaḥ

Line 185

अहं तत्र गमिष्यामि यत्रास्ते परमेश्वरः

ahaṃ tatra gamiṣyāmi yatrāste parameśvaraḥ

Line 186

अम्बिकाकुचकस्तूरी+ पङ्काङ्कितभुजान्तरः

ambikākucakastūrī+ paṅkāṅkitabhujāntaraḥ

Line 187

इत्य् उक्त्वावेशितो विप्रः संज्ञां स्वाम् आप्तवांस् तदा

ity uktvāveśito vipraḥ saṃjñāṃ svām āptavāṃs tadā

Line 188

अथ सर्वे तु गोपालाः संप्रेक्षन्त परस्परम्

atha sarve tu gopālāḥ saṃprekṣanta parasparam

Line 189

रामकृष्णौ विशेषेण प्रेक्षन्ते स्म मुदायुताः

rāmakṛṣṇau viśeṣeṇa prekṣante sma mudāyutāḥ

Line 190

तेषाम् इङ्गितम् आकारं ज्ञात्वा कृष्णः स्वबान्धवान्

teṣām iṅgitam ākāraṃ jñātvā kṛṣṇaḥ svabāndhavān

Line 191

इदम् आह वचो धीमान् मधुरं मधुराकृतिः

idam āha vaco dhīmān madhuraṃ madhurākṛtiḥ

Line 192

शासनाद् देवदेवस्य वयं सर्वे विषद्रुमम्

śāsanād devadevasya vayaṃ sarve viṣadrumam

Line 193

यास्यामो गोपवृद्धाश् च तिष्ठन्त्व् अत्र सबालकाः

yāsyāmo gopavṛddhāś ca tiṣṭhantv atra sabālakāḥ

Line 194

इत्य् उक्त्वा सहसा कृष्णः कृत्वा विप्रान् प्रदक्षिणम्

ity uktvā sahasā kṛṣṇaḥ kṛtvā viprān pradakṣiṇam

Line 195

देवालयं च तद् धीमान् प्रययौ यमुनावनम्

devālayaṃ ca tad dhīmān prayayau yamunāvanam

Line 196

संकर्षणेन सहिता युवानो गोपपुंगवाः

saṃkarṣaṇena sahitā yuvāno gopapuṃgavāḥ

Line 197

सिंहनादं प्रकुर्वन्तः कृष्णस्य पुरतो ययुः

siṃhanādaṃ prakurvantaḥ kṛṣṇasya purato yayuḥ

Line 198

मुक्तरोगा गणपतेः पश्चाद् आगमनाद् धरेः

muktarogā gaṇapateḥ paścād āgamanād dhareḥ

Line 199

पृष्ठतः सर्वगोपाला ब्राह्मणाश् च तम् अन्वयुः

pṛṣṭhataḥ sarvagopālā brāhmaṇāś ca tam anvayuḥ

Line 200

विचिन्वाना यथोद्दिष्टं सर्वत्र यमुनातटे

vicinvānā yathoddiṣṭaṃ sarvatra yamunātaṭe

Line 201

आघ्राय तिक्तं रूक्षमं च दुर्गन्धं घ्राणदुःसहम्

āghrāya tiktaṃ rūkṣamaṃ ca durgandhaṃ ghrāṇaduḥsaham

Line 202

तम् अपश्यन् नदीतीरे प्रभूतं वृक्षम् उच्छ्रितम्

tam apaśyan nadītīre prabhūtaṃ vṛkṣam ucchritam

Line 203

दूराद् एवाम्बरतले वनस्योपरि केतुवत्

dūrād evāmbaratale vanasyopari ketuvat

Line 204

टक्कैः कुन्तैः कुठारैश् च खनित्रैर् अपरैर् दृढैः

ṭakkaiḥ kuntaiḥ kuṭhāraiś ca khanitrair aparair dṛḍhaiḥ

Line 205

छित्त्वा ते तद् वनं घोरम् अतिदुर्वेधम् आयसैः

chittvā te tad vanaṃ ghoram atidurvedham āyasaiḥ

Line 206

द्रुमवल्लीलतारूपैर् दानवैर् अभिरक्षितम्

drumavallīlatārūpair dānavair abhirakṣitam

Line 207

विषवृक्षांश् च तांश् छित्त्वा ताव् उभौ रामकेशवौ

viṣavṛkṣāṃś ca tāṃś chittvā tāv ubhau rāmakeśavau

Line 208

जग्मतुस् तस्य वृक्षस्य समीपं प्राणिविद्विषः

jagmatus tasya vṛkṣasya samīpaṃ prāṇividviṣaḥ

Line 209

तौ तं ददृशतुर् दैत्यं वृक्षभूतम् अवस्थितम्

tau taṃ dadṛśatur daityaṃ vṛkṣabhūtam avasthitam

Line 210

त्रिंशद्व्यामायतस्कन्धं तदर्धपरिणाहिनम्

triṃśadvyāmāyataskandhaṃ tadardhapariṇāhinam

Line 211

अत्युच्छ्रितं महाशाखं सर्वप्राणिनिराश्रयम्

atyucchritaṃ mahāśākhaṃ sarvaprāṇinirāśrayam

Line 212

तौ समीक्ष्याशु ग्तहने सवत्सा मदगर्विताः

tau samīkṣyāśu gtahane savatsā madagarvitāḥ

Line 213

अदृष्टमानुषाः पूर्वं गावस् तस्थुः कुतूहलात्

adṛṣṭamānuṣāḥ pūrvaṃ gāvas tasthuḥ kutūhalāt

Line 214

ताव् उभाव् अपि संप्रेक्ष्य रामकृष्णौ विषद्रुमम्

tāv ubhāv api saṃprekṣya rāmakṛṣṇau viṣadrumam

Line 215

पक्वैर् अपक्वैर् बालैश् च सर्वतः संवृतः फलैः

pakvair apakvair bālaiś ca sarvataḥ saṃvṛtaḥ phalaiḥ

Line 216

संरब्धौ काष्ठपाषाणैः शातयाम् आसतुः फलम्

saṃrabdhau kāṣṭhapāṣāṇaiḥ śātayām āsatuḥ phalam

Line 217

उच्छ्रित्य बाहू विपुलौ निर्भुज्य दशनच्छदम्

ucchritya bāhū vipulau nirbhujya daśanacchadam

Line 218

विक्षेपं चक्रतुः खण्डैः काष्ठानाम् अश्मनाम् अपि

vikṣepaṃ cakratuḥ khaṇḍaiḥ kāṣṭhānām aśmanām api

Line 219

फलान्य् अशातयत् कृष्णो हस्ताभ्ह्यां काष्ठशङ्कुभिः

phalāny aśātayat kṛṣṇo hastābhhyāṃ kāṣṭhaśaṅkubhiḥ

Line 220

हस्तग्राह्यान् अनेकांश् च काष्ठान् पाषाणसंचयान्

hastagrāhyān anekāṃś ca kāṣṭhān pāṣāṇasaṃcayān

Line 221

प्रददुः सत्वरा गोपास् तयोर् हस्तेषु सर्वतः

pradaduḥ satvarā gopās tayor hasteṣu sarvataḥ

Line 222

उद्यम्याहत्य तैर् एवम् ऊर्ध्ववक्राव् उभाव् अपि

udyamyāhatya tair evam ūrdhvavakrāv ubhāv api

Line 223

फलानि कुभमात्राणि पातयां चक्रतुः क्षितौ

phalāni kubhamātrāṇi pātayāṃ cakratuḥ kṣitau

Line 224

तौ बृहद्भिः समाघ्नन्तौ बहुशाखास्व् अनेकधा

tau bṛhadbhiḥ samāghnantau bahuśākhāsv anekadhā

Line 225

पात्यमानैः फलैश् चैव चक्रतुस् तुमुलं स्वनम्

pātyamānaiḥ phalaiś caiva cakratus tumulaṃ svanam

Line 226

गोपाश् च नेदुः संहृष्टा नेदतुस् तौ च सिंहवत्

gopāś ca neduḥ saṃhṛṣṭā nedatus tau ca siṃhavat

Line 227

फलशातनजश् चासीद् एकीभूतो महारवः

phalaśātanajaś cāsīd ekībhūto mahāravaḥ

Line 228

ताश् च गावो भृशोद्विग्ना आसुरं भावम् आश्रिताः

tāś ca gāvo bhṛśodvignā āsuraṃ bhāvam āśritāḥ

Line 229

दृष्टवन्त्यश् चशृण्वन्त्यः प्रागदृष्टश्रुतं वने

dṛṣṭavantyaś caśṛṇvantyaḥ prāgadṛṣṭaśrutaṃ vane

Line 230

घोरा भयानका गावः सवत्सास् तान् अभिद्रुताः

ghorā bhayānakā gāvaḥ savatsās tān abhidrutāḥ

Line 231

निहन्तुं निश्चिता भूत्वा गोप्पालान् अभिसंगताः

nihantuṃ niścitā bhūtvā goppālān abhisaṃgatāḥ

Line 232

दन्तैर् विषाणैः पादैश् च लङ्गूलैर् मस्तकैः खुरैः

dantair viṣāṇaiḥ pādaiś ca laṅgūlair mastakaiḥ khuraiḥ

Line 233

समाहत्य निजघ्रुस् तान् सकृष्णमुसलायुधान्

samāhatya nijaghrus tān sakṛṣṇamusalāyudhān

Line 234

हन्यमाना वने गोपाः पशुभिर् भीमविक्रमैः

hanyamānā vane gopāḥ paśubhir bhīmavikramaiḥ

Line 235

अशक्नुवन्तस् ते तत्र विप्रजग्मुर् दिशो दश

aśaknuvantas te tatra viprajagmur diśo daśa

Line 236

हुम्भारवाश् च नादाश् च चेष्टाश् च विविधा गुणाः

humbhāravāś ca nādāś ca ceṣṭāś ca vividhā guṇāḥ

Line 237

यथा स्युः सौरभेयाणां न सन्त्य् आसां तथा क्वचित्

yathā syuḥ saurabheyāṇāṃ na santy āsāṃ tathā kvacit

Line 238

गवां भावोचितः कृष्णस् तत् सर्वम् उपलक्ष्य च

gavāṃ bhāvocitaḥ kṛṣṇas tat sarvam upalakṣya ca

Line 239

स्वयं च गोपो मेधावी बालो ऽपि निपुणः सदा

svayaṃ ca gopo medhāvī bālo 'pi nipuṇaḥ sadā

Line 240

विज्ञाय दानवगणं ततो गोरूपधारिणम्

vijñāya dānavagaṇaṃ tato gorūpadhāriṇam

Line 241

आकारैर् इङ्गितैर् युक्त्या निश्चितः स तु बुद्धिमान्

ākārair iṅgitair yuktyā niścitaḥ sa tu buddhimān

Line 242

तस्मिन् मुहूर्ते चत्वारो वत्सभूताः कलेः सुताः

tasmin muhūrte catvāro vatsabhūtāḥ kaleḥ sutāḥ

Line 243

समाघ्नन् सहसा कृष्णं ललाटैश् चरणैः खुरैः

samāghnan sahasā kṛṣṇaṃ lalāṭaiś caraṇaiḥ khuraiḥ

Line 244

स तीक्ष्णम् आहतः कृष्णो वत्सैस् तैर् वीतसंभ्रमः

sa tīkṣṇam āhataḥ kṛṣṇo vatsais tair vītasaṃbhramaḥ

Line 245

हस्ताभ्याम् अभिजग्राह संहतान् वातरंहसः

hastābhyām abhijagrāha saṃhatān vātaraṃhasaḥ

Line 246

तेषां बलेन विज्ञाय तेषु हस्तगतेषु च

teṣāṃ balena vijñāya teṣu hastagateṣu ca

Line 247

दैत्या निःसंशयम् इति हरिर् निश्चितवान् अयम्

daityā niḥsaṃśayam iti harir niścitavān ayam

Line 248

तत्क्षणाद् अविचार्यैव प्रारब्धं कार्यम् आत्मनः

tatkṣaṇād avicāryaiva prārabdhaṃ kāryam ātmanaḥ

Line 249

एकैकम् एषां चिक्षेप पादान् संगृह्य लीलया

ekaikam eṣāṃ cikṣepa pādān saṃgṛhya līlayā

Line 250

दक्षिणेन करेणैव गृहीत्वा चेतरान् अपि

dakṣiṇena kareṇaiva gṛhītvā cetarān api

Line 251

एवं वत्सैर् अभिघ्नन्तं सर्वे वत्सा विषद्रुमम्

evaṃ vatsair abhighnantaṃ sarve vatsā viṣadrumam

Line 252

कृष्णं दृष्ट्वाभ्यधावन्त विसृज्यान्यान् विमर्दितुम्

kṛṣṇaṃ dṛṣṭvābhyadhāvanta visṛjyānyān vimarditum

Line 253

तान् सर्वान् एकहस्तेन संधार्य स महाद्युतिः

tān sarvān ekahastena saṃdhārya sa mahādyutiḥ

Line 254

अपरेणाहनद् वत्सैर् उच्छ्रित्य बलवान् द्रुमम्

apareṇāhanad vatsair ucchritya balavān drumam

Line 255

ततः संभूय ते वत्साः सर्वतश् च समाद्रवन्

tataḥ saṃbhūya te vatsāḥ sarvataś ca samādravan

Line 256

समाहनन्त संरब्धाः पादैर् दन्तैश् च मस्तकैः

samāhananta saṃrabdhāḥ pādair dantaiś ca mastakaiḥ

Line 257

तान् हत्वा बलवान् कृष्णः पादजान्वंसकूर्परैः

tān hatvā balavān kṛṣṇaḥ pādajānvaṃsakūrparaiḥ

Line 258

विधूयापातयद् भूमौ स्वकार्यम् अनुतस्थिवान्

vidhūyāpātayad bhūmau svakāryam anutasthivān

Line 259

नृत्यन्न् इव बभौ कृष्णः कुर्वन्न् अभिनयक्रियाम्

nṛtyann iva babhau kṛṣṇaḥ kurvann abhinayakriyām

Line 260

शरीरेण समग्रेण कृष्णः कमललोचनः

śarīreṇa samagreṇa kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ

Line 261

तेनोत्सृष्टैश् च तैर् वत्सैः सारवद्भिर् अनेकधा

tenotsṛṣṭaiś ca tair vatsaiḥ sāravadbhir anekadhā

Line 262

बभञ्जुर् वृक्षशाखास् तं हन्यमाना बलीयसा

babhañjur vṛkṣaśākhās taṃ hanyamānā balīyasā

Line 263

उग्रम् उच्चैस्तरं भूयो वत्सद्रुमसमागमे

ugram uccaistaraṃ bhūyo vatsadrumasamāgame

Line 264

प्रादुर् आसातिकटुकं तन् महाभैरवं रवम्

prādur āsātikaṭukaṃ tan mahābhairavaṃ ravam

Line 265

वृक्षशाखाविभिन्नाङ्गाः कालेयस् ते महासुराः

vṛkṣaśākhāvibhinnāṅgāḥ kāleyas te mahāsurāḥ

Line 266

पेतुः पृथिव्यां स्वैर् देहैः शवभूता महासुराः

petuḥ pṛthivyāṃ svair dehaiḥ śavabhūtā mahāsurāḥ

Line 267

फलैश् च सहिताः शाखाः शाखाभिः सहिताः शवाः

phalaiś ca sahitāḥ śākhāḥ śākhābhiḥ sahitāḥ śavāḥ

Line 268

तत्रासीद् रुधिरक्लिन्ना भूमिः किंचित्क्षणान्तरे

tatrāsīd rudhiraklinnā bhūmiḥ kiṃcitkṣaṇāntare

Line 269

तस्मिन् कोलाहले वृत्ते गावस् तद्वत्समातरः

tasmin kolāhale vṛtte gāvas tadvatsamātaraḥ

Line 270

अभिपेतुः समुद्विघ्नाः सर्वास् ता यत्र ते स्थिताः

abhipetuḥ samudvighnāḥ sarvās tā yatra te sthitāḥ

Line 271

ता आपतन्तीर् एवादौ बलवान् रोहिणीसुतः

tā āpatantīr evādau balavān rohiṇīsutaḥ

Line 272

भर्त्स्यन् काष्ठघातैश् च भ्रामयन् सर्वतोदिशम्

bhartsyan kāṣṭhaghātaiś ca bhrāmayan sarvatodiśam

Line 273

हन्यमानान् सुतान् दृष्ट्वा प्रगदृष्टश्रुतेन च

hanyamānān sutān dṛṣṭvā pragadṛṣṭaśrutena ca

Line 274

महारेवण सोद्विग्नाः स्वयं चापि भृशाहताः

mahārevaṇa sodvignāḥ svayaṃ cāpi bhṛśāhatāḥ

Line 275

ताः समुच्छ्रितलाङ्गूलाः स्तब्धकर्णशिरोधराः

tāḥ samucchritalāṅgūlāḥ stabdhakarṇaśirodharāḥ

Line 276

भयाद् अञ्चितलोमानो विविशुः सर्वतो वनम्

bhayād añcitalomāno viviśuḥ sarvato vanam

Line 277

असुराः पशवस् तासाम् अन्वयो निष्फलो भुवि

asurāḥ paśavas tāsām anvayo niṣphalo bhuvi

Line 278

अद्यापि संचरन्त्य् एव महारण्ये जनावृते

adyāpi saṃcaranty eva mahāraṇye janāvṛte

Line 279

अथ दामोदरः शीघ्रं हस्तप्रापाङसंहतिम्

atha dāmodaraḥ śīghraṃ hastaprāpāṅasaṃhatim

Line 280

दिक्षु सर्वासु वत्सानां क्षिपन् वृक्षे बभञ्ज ह

dikṣu sarvāsu vatsānāṃ kṣipan vṛkṣe babhañja ha

Line 281

उभाभ्याम् अपि हस्ताभ्यां युगपच् च पृथक् च सः

ubhābhyām api hastābhyāṃ yugapac ca pṛthak ca saḥ

Line 282

एकग्राहैश् च बहुभिर् तैर् वत्सैर् वृक्षम् आहनत्

ekagrāhaiś ca bahubhir tair vatsair vṛkṣam āhanat

Line 283

क्षिप्यमाणैस् ततो वृक्षो वत्सैर् भग्नो ऽथ विष्णुना

kṣipyamāṇais tato vṛkṣo vatsair bhagno 'tha viṣṇunā

Line 284

सारवन्तो हता वृक्षा वत्साश् च निहतास् तथा

sāravanto hatā vṛkṣā vatsāś ca nihatās tathā

Line 285

अशेषम् एव वत्सानां क्षयं नीत्वा जनादनः

aśeṣam eva vatsānāṃ kṣayaṃ nītvā janādanaḥ

Line 286

ननाद सिंहवत् कृष्णः संकर्षणसहायवान्

nanāda siṃhavat kṛṣṇaḥ saṃkarṣaṇasahāyavān

Line 287

समासन्नशरीरास् ते शवभूताश् च दानवाः

samāsannaśarīrās te śavabhūtāś ca dānavāḥ

Line 288

सर्वतो विषवृक्षस्य शेरते धरणीतले

sarvato viṣavṛkṣasya śerate dharaṇītale

Line 289

दारुणैश् च वपुर्भिस् तैर् भग्नैर् अङ्गैर् अनेकधा

dāruṇaiś ca vapurbhis tair bhagnair aṅgair anekadhā

Line 290

आप्लुता रुधिरौघेण विरेजुर् विस्मयावहाः

āplutā rudhiraugheṇa virejur vismayāvahāḥ

Line 291

दृष्ट्वा तत् कर्म कृष्णस्य विस्मितास् तत्र ये स्थिताः

dṛṣṭvā tat karma kṛṣṇasya vismitās tatra ye sthitāḥ

Line 292

असाध्यं सुमहत् कार्यं कृत्वा कृष्णो व्यवस्थितः

asādhyaṃ sumahat kāryaṃ kṛtvā kṛṣṇo vyavasthitaḥ

Line 293

अथ पूर्वजम् आमन्त्र्य कृष्णः कमललोचनः

atha pūrvajam āmantrya kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ

Line 294

शेषं वृक्षं समुन्मथ्य गोपालैर् अदहत् सह

śeṣaṃ vṛkṣaṃ samunmathya gopālair adahat saha

Line 295

विषकण्टकिनो वृक्षास् तत्र ये तान् व्यनीनशत्

viṣakaṇṭakino vṛkṣās tatra ye tān vyanīnaśat

Line 296

ततो वल्ल्यश् च भूयिष्ठा ये च गुल्मास् तदाश्रिताः

tato vallyaś ca bhūyiṣṭhā ye ca gulmās tadāśritāḥ

Line 297

छित्त्वा संगृह्य तान् सर्वान् भग्नो यत्र विषद्रुमः

chittvā saṃgṛhya tān sarvān bhagno yatra viṣadrumaḥ

Line 298

तत्र पर्वतवद् राशिं कृत्वाग्निं समुपानयत्

tatra parvatavad rāśiṃ kṛtvāgniṃ samupānayat

Line 299

समूलस्कन्धविटपं विषवृक्षम् अशेषतः

samūlaskandhaviṭapaṃ viṣavṛkṣam aśeṣataḥ

Line 300

अदहत् पतितैः सार्धं फलैः पुष्पैः शवैस् तथा

adahat patitaiḥ sārdhaṃ phalaiḥ puṣpaiḥ śavais tathā

Line 301

अदहत् तद् वनं सर्वं सपर्वतमहाद्रुमम्

adahat tad vanaṃ sarvaṃ saparvatamahādrumam

Line 302

भूयिष्ठं ग्रीष्मकाले तु शुष्कपर्णतृणोलपम्

bhūyiṣṭhaṃ grīṣmakāle tu śuṣkaparṇatṛṇolapam

Line 303

भस्मावशेषं संदह्य शान्ते तस्मिन् विभावसौ

bhasmāvaśeṣaṃ saṃdahya śānte tasmin vibhāvasau

Line 304

आकाशात् पुष्पवृष्टिश् च पपात धरणीतले

ākāśāt puṣpavṛṣṭiś ca papāta dharaṇītale

Line 305

ववौ वायुः सुखस्पर्शः प्रशान्तम् अभवद् रजः

vavau vāyuḥ sukhasparśaḥ praśāntam abhavad rajaḥ

Line 306

देवदुंदुभयो नेदुर् नीरुजं चाभवद् वनम्

devaduṃdubhayo nedur nīrujaṃ cābhavad vanam

Line 307

ततो रामश् च कृष्णश् च पूज्यमानौ मुदा युतौ

tato rāmaś ca kṛṣṇaś ca pūjyamānau mudā yutau

Line 308

गोपालैर् ब्रह्मणैः सार्धं प्रतियातौ महावनात्

gopālair brahmaṇaiḥ sārdhaṃ pratiyātau mahāvanāt

Line 309

समूलघातं संदह्य सिद्धार्थास् तं महाद्रुमम्

samūlaghātaṃ saṃdahya siddhārthās taṃ mahādrumam

Line 310

गोपालाः कृतकर्माणश् चक्रुः सिंहध्वनिं मुहुः

gopālāḥ kṛtakarmāṇaś cakruḥ siṃhadhvaniṃ muhuḥ

Line 311

प्रविश्य यमुनां गोपा जलक्रीडास् त्व् अनेकशः

praviśya yamunāṃ gopā jalakrīḍās tv anekaśaḥ

Line 312

सकृष्णा गोपमुख्याश् च चक्रुर् नित्यविहारिणः

sakṛṣṇā gopamukhyāś ca cakrur nityavihāriṇaḥ

Line 313

जलवाद्यान्य् अनेकानि वादयन्तः परस्परम्

jalavādyāny anekāni vādayantaḥ parasparam

Line 314

चक्रुः शिक्षाविशेषांश् च व्यायामांश् च जलाश्रयान्

cakruḥ śikṣāviśeṣāṃś ca vyāyāmāṃś ca jalāśrayān

Line 315

नृत्यन्तः प्रहरन्तश् च गायन्तो गोपदारकाः

nṛtyantaḥ praharantaś ca gāyanto gopadārakāḥ

Line 316

आलिङ्गन्तः प्रमुदिता लङ्घयन्तः परस्परम्

āliṅgantaḥ pramuditā laṅghayantaḥ parasparam

Line 317

युद्धमार्गं च संयूह्य चक्रुर् युद्धक्रमं मुहुः

yuddhamārgaṃ ca saṃyūhya cakrur yuddhakramaṃ muhuḥ

Line 318

जलगूढशरीरास् ते चेरुर् नद्याम् अधोगताः

jalagūḍhaśarīrās te cerur nadyām adhogatāḥ

Line 319

अन्तश् चोपरि तोयस्य रामकृष्णौ मुदा युतौ

antaś copari toyasya rāmakṛṣṇau mudā yutau

Line 320

प्रशस्यमानौ गोपालैः स्वामित्वम् उपजग्मतुः

praśasyamānau gopālaiḥ svāmitvam upajagmatuḥ

Line 321

अथापराह्णसमये विशेषितजलक्रियौ

athāparāhṇasamaye viśeṣitajalakriyau

Line 322

समुत्तेरतुर् ईशौ तौ सयूथाव् इव यूथपौ

samutteratur īśau tau sayūthāv iva yūthapau

Line 323

नन्दगोपनियोगेन तत्रासीत् पूर्वम् एव हि

nandagopaniyogena tatrāsīt pūrvam eva hi

Line 324

परिकल्पितम् अन्नाद्यं पुत्रयोर् उत्सवे सति

parikalpitam annādyaṃ putrayor utsave sati

Line 325

ततस् तस्य नियोगाच् च सुद्धम् आहारम् आहृतम्

tatas tasya niyogāc ca suddham āhāram āhṛtam

Line 326

न्यवेदयंश् च तत्रैषां गोपनार्यः सदारकाः

nyavedayaṃś ca tatraiṣāṃ gopanāryaḥ sadārakāḥ

Line 327

तत्र तौ विमले वस्त्रे परिधाय स्वलंकृतौ

tatra tau vimale vastre paridhāya svalaṃkṛtau

Line 328

आजह्रुर् अशनं मृष्टम् अमृतं विबुधा इव

ājahrur aśanaṃ mṛṣṭam amṛtaṃ vibudhā iva

Line 329

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च विधिवद् व्यञ्जनान्वितम्

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca vidhivad vyañjanānvitam

Line 330

आहृत्याचम्य तत्रैव किंचित् कालंविशश्रमुः

āhṛtyācamya tatraiva kiṃcit kālaṃviśaśramuḥ

Line 331

तत्र मङ्गलसंयुक्ताः शकुना यमुनातटे

tatra maṅgalasaṃyuktāḥ śakunā yamunātaṭe

Line 332

शिवाश् च लोकसिद्ध्यर्थं शिवा वाचो ववाशिरे

śivāś ca lokasiddhyarthaṃ śivā vāco vavāśire

Line 333

तत उत्थाय गोपालाः स्वदेशान् प्रति निर्ययौः

tata utthāya gopālāḥ svadeśān prati niryayauḥ

Line 334

गोनिवेशं मुदा युक्ताः सायाह्ने वीतकल्मषाः

goniveśaṃ mudā yuktāḥ sāyāhne vītakalmaṣāḥ

Line 335

नृत्यन्तः प्रहसन्त्श् च धावन्तश् च परस्परम्

nṛtyantaḥ prahasantś ca dhāvantaś ca parasparam

Line 336

आलिङ्गन्तः प्रमुदिता लङ्घयन्तस् तथापरे

āliṅgantaḥ pramuditā laṅghayantas tathāpare

Line 337

सभ्रूविलसितां वीणां वादयन्तस् तथापरे

sabhrūvilasitāṃ vīṇāṃ vādayantas tathāpare

Line 338

प्रतियाताः सुखं गोपाः सुकण्ठा मधुरस्वराः

pratiyātāḥ sukhaṃ gopāḥ sukaṇṭhā madhurasvarāḥ

Line 339

पटहानां निनादश् च वेणुवीणाविमिश्रितः

paṭahānāṃ ninādaś ca veṇuvīṇāvimiśritaḥ

Line 340

समन्ततः प्रादुर् आसीत् कृतो गोपैर् मुदान्वितैः

samantataḥ prādur āsīt kṛto gopair mudānvitaiḥ

Line 341

एवं संभूतम् अतुलं शब्दं कुर्वन् कुमारकाः

evaṃ saṃbhūtam atulaṃ śabdaṃ kurvan kumārakāḥ

Line 342

प्रहर्षम् अतुलं लब्ध्वा भेजिरे वासम् एव ते

praharṣam atulaṃ labdhvā bhejire vāsam eva te