Harivaṃśa · Adhyāya 113

Verse 1

ततो दृष्ट्वैव गरुडम् अनिरुद्धशरीरगाः एवं वरान् बहूंल् लब्ध्वा बाणः प्रीतिमान् अभवत् जगाम सह रुद्रेण महाकालत्वम् आगतः वासुदेवो ऽपि बहुधा नारदं पर्यपृच्छत क्वानिरुद्धस् तु भगवान् संयतो नागबन्धनैः श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वेन स्नेहक्लिन्नं हि मे मनः अनिरुद्धे हृते वीरे क्षुभिता द्वारका पुरी शीघ्रं तं मोक्षयिष्यामि यद् अर्थं वयम् आगताः अद्य तं नष्टशत्रुं वै द्रष्टुम् इच्छामहे वयम् स प्रदेशस् तु भगवन् विदितस् तव सुव्रत एवम् उक्तस् तु कृष्णेन नारदः प्रत्यभाषत कन्यापुरे कुमारो ऽसौ बद्धो नागैश् च माधव एतस्मिन्न् अन्तरे शीघ्रं चित्रलेखा ह्य् उपस्थिता बाणस्योत्तमसत्त्वस्य दैत्येन्द्रस्य महात्मनः इदम् अन्तःपुरं देव प्रविशस्व यथासुखम् ततः प्रविष्टास् ते सर्वे अनिरुद्धस्य मोक्षणे बलः सुपर्णः कृष्णश् च प्रद्युम्नो नारदस् तथा वासुदेवो ऽपि सहसा विवेशान्तःपुरे रिपोः शररूपा महासर्पा वेष्टयित्वा तनुं स्थिताः

tato dṛṣṭvaiva garuḍam aniruddhaśarīragāḥ evaṃ varān bahūṃl labdhvā bāṇaḥ prītimān abhavat jagāma saha rudreṇa mahākālatvam āgataḥ vāsudevo 'pi bahudhā nāradaṃ paryapṛcchata kvāniruddhas tu bhagavān saṃyato nāgabandhanaiḥ śrotum icchāmi tattvena snehaklinnaṃ hi me manaḥ aniruddhe hṛte vīre kṣubhitā dvārakā purī śīghraṃ taṃ mokṣayiṣyāmi yad arthaṃ vayam āgatāḥ adya taṃ naṣṭaśatruṃ vai draṣṭum icchāmahe vayam sa pradeśas tu bhagavan viditas tava suvrata evam uktas tu kṛṣṇena nāradaḥ pratyabhāṣata kanyāpure kumāro 'sau baddho nāgaiś ca mādhava etasminn antare śīghraṃ citralekhā hy upasthitā bāṇasyottamasattvasya daityendrasya mahātmanaḥ idam antaḥpuraṃ deva praviśasva yathāsukham tataḥ praviṣṭās te sarve aniruddhasya mokṣaṇe balaḥ suparṇaḥ kṛṣṇaś ca pradyumno nāradas tathā vāsudevo 'pi sahasā viveśāntaḥpure ripoḥ śararūpā mahāsarpā veṣṭayitvā tanuṃ sthitāḥ

Then, at the sight of Garuḍa, the snake-arrows that had entered Aniruddha's body — having received many boons, Bāṇa was content. He went with Rudra to the state of Mahākāla. And Vāsudeva questioned Nārada repeatedly: 'Where is Aniruddha the Lord?'

Verse 2

ते सर्वे सहसा देहात् तस्य निःसृत्य भोगिनः क्षितिं सर्वे ऽभ्यधावन्त प्रकृत्यावस्थिताः शराः

te sarve sahasā dehāt tasya niḥsṛtya bhoginaḥ kṣitiṃ sarve 'bhyadhāvanta prakṛtyāvasthitāḥ śarāḥ

Verse 3

दृष्टः स्पृष्टश् च कृष्णेन सो ऽनिरुद्धो महात्मना स्थितिः प्रीतिमना भूत्वा प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्

dṛṣṭaḥ spṛṣṭaś ca kṛṣṇena so 'niruddho mahātmanā sthitiḥ prītimanā bhūtvā prāñjalir vākyam abravīt

Verse 4

देवदेव सदा युधे जेता त्वम् असि कस् तव शक्तो वै प्रमुखे स्थातुं साक्षाद् अपि शतक्रतुः

devadeva sadā yudhe jetā tvam asi kas tava śakto vai pramukhe sthātuṃ sākṣād api śatakratuḥ

Verse 5

आरोह गरुडं तूर्णं गच्छाम द्वारकां पुरीम् इत्युक्तः सो ऽधिरूढस् तु सह दानवकन्यया

āroha garuḍaṃ tūrṇaṃ gacchāma dvārakāṃ purīm ityuktaḥ so 'dhirūḍhas tu saha dānavakanyayā

Verse 6

गुरुभिः समनुज्ञातास् ततस् ते प्रययुस् तदा चित्रलेखासमायुक्तो या प्रिया तस्य नित्यशः ततस् ते दीर्घम् अध्वानं प्रययुः पुरुषर्षभाः चक्रायुधो गृह्य तदानिरुद्धं निघ्नं चक्रे बाणम् उदीर्णचक्रम् छित्त्वा तु बाणस्य स बाहुचक्रं चक्रायुधो गृह्य तदानिरुद्धम् पुरो महाबाणम् उदीर्णचक्र+ +निपातिते बाहुविशीर्णगात्रे आरुह्य गरुडं सर्वे जित्वा बाणं महासुरम्

gurubhiḥ samanujñātās tatas te prayayus tadā citralekhāsamāyukto yā priyā tasya nityaśaḥ tatas te dīrgham adhvānaṃ prayayuḥ puruṣarṣabhāḥ cakrāyudho gṛhya tadāniruddhaṃ nighnaṃ cakre bāṇam udīrṇacakram chittvā tu bāṇasya sa bāhucakraṃ cakrāyudho gṛhya tadāniruddham puro mahābāṇam udīrṇacakra+ +nipātite bāhuviśīrṇagātre āruhya garuḍaṃ sarve jitvā bāṇaṃ mahāsuram

Verse 7

ततो ऽम्बरतलस्थास् ते वारुणीं दिशम् आश्रिताः अपश्यन्त महात्मानो गावो दिव्यपयःप्रदाः वेलावनविचारिण्यो नानावर्णाः सहस्रशः

tato 'mbaratalasthās te vāruṇīṃ diśam āśritāḥ apaśyanta mahātmāno gāvo divyapayaḥpradāḥ velāvanavicāriṇyo nānāvarṇāḥ sahasraśaḥ

Verse 8

अभिज्ञाय तदा रूपं कुम्भाण्डवचनश्रवात् कृष्णः प्रहरतां श्रेष्ठस् तत्त्वतो ऽर्थविशारदः निशम्य बाणगावस् तु तासु चक्रे मनस् तदा आस्थितो गरुडं देवः सर्वलोकादिर् अव्ययः

abhijñāya tadā rūpaṃ kumbhāṇḍavacanaśravāt kṛṣṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhas tattvato 'rthaviśāradaḥ niśamya bāṇagāvas tu tāsu cakre manas tadā āsthito garuḍaṃ devaḥ sarvalokādir avyayaḥ

Verse 9

गरुड प्रयाहि तत्र त्वं यत्र बाणस्य गोधनम् यासां पीत्वा किल क्षीरम् अमृतत्वम् अवाप्नुयात् आह मां सत्यभामा च बाणगावो ममानय यासां पीत्वा किल क्षीरं न जीर्यन्ति महासुराः

garuḍa prayāhi tatra tvaṃ yatra bāṇasya godhanam yāsāṃ pītvā kila kṣīram amṛtatvam avāpnuyāt āha māṃ satyabhāmā ca bāṇagāvo mamānaya yāsāṃ pītvā kila kṣīraṃ na jīryanti mahāsurāḥ

Verse 10

विजराश् च जरां त्यक्त्वा भवन्ति किल जन्तवः ता ममानय भद्रं ते यदि कार्यं न लुप्यते अथ कार्यनिरोधः स्यान् नैव तासु मनः कृथाः

vijarāś ca jarāṃ tyaktvā bhavanti kila jantavaḥ tā mamānaya bhadraṃ te yadi kāryaṃ na lupyate atha kāryanirodhaḥ syān naiva tāsu manaḥ kṛthāḥ

Verse 11

इति माम् अब्रवीत् सत्या ताश् चैता विदिता मम दृश्यन्ते गाव एतास् ता मां दृष्ट्वा वरुणालयम् विशन्ति सहिताः सर्वाः कार्यम् अत्र विधीयताम्

iti mām abravīt satyā tāś caitā viditā mama dṛśyante gāva etās tā māṃ dṛṣṭvā varuṇālayam viśanti sahitāḥ sarvāḥ kāryam atra vidhīyatām

Verse 12

तथेत्य् उक्त्वा तु गरुडः पक्षवातेन सागरम् सो ऽवगाढो हि सहसा वरुणालयम् अन्तिकात्

tathety uktvā tu garuḍaḥ pakṣavātena sāgaram so 'vagāḍho hi sahasā varuṇālayam antikāt

Verse 13

दृष्ट्वा जवेन गरुडं प्राप्तं वै वरुणालयम् वारुणाश् च गणाः सर्वे विभ्रान्ताः प्राचलंस् तदा ततस् तु वारुणं सैन्यम् अभियातं सुदारुणम् प्रमुखे वासुदेवस्य नानाप्रहरणोद्यतम्

dṛṣṭvā javena garuḍaṃ prāptaṃ vai varuṇālayam vāruṇāś ca gaṇāḥ sarve vibhrāntāḥ prācalaṃs tadā tatas tu vāruṇaṃ sainyam abhiyātaṃ sudāruṇam pramukhe vāsudevasya nānāpraharaṇodyatam

Verse 14

तद् युद्धम् अभवद् घोरं वारुणैः पन्नगारिणा ततस् तु तस्य प्रमुखे वासुदेवस्य धीमतः तेषाम् आपततां संख्ये वारुणानां सहस्रशः देहा विद्योतयन्ति स्म कृत्स्नं वै वरुणालयम् चक्रेण भगवाञ् शौरिश् चकार कदनं महत् भग्नं बलम् अनाधृष्यं केशवेन महात्मना ते भग्नाः सहसा यान्ति तम् एव वरुणालयम्

tad yuddham abhavad ghoraṃ vāruṇaiḥ pannagāriṇā tatas tu tasya pramukhe vāsudevasya dhīmataḥ teṣām āpatatāṃ saṃkhye vāruṇānāṃ sahasraśaḥ dehā vidyotayanti sma kṛtsnaṃ vai varuṇālayam cakreṇa bhagavāñ śauriś cakāra kadanaṃ mahat bhagnaṃ balam anādhṛṣyaṃ keśavena mahātmanā te bhagnāḥ sahasā yānti tam eva varuṇālayam

Verse 15

षष्टिं रथसहस्राणि षष्टिं रथशतानि च वरुणेन प्रयुक्तानि दीप्तशस्त्राणि संयुगे

ṣaṣṭiṃ rathasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ rathaśatāni ca varuṇena prayuktāni dīptaśastrāṇi saṃyuge

Verse 16

तान्य् अयुध्यन्त कृष्णेन प्रद्युम्नेन बलेन च तानि सर्वाणि सहसा निजघान रणे हरिः तद् बलं कृष्णबाणौघैर् दह्यमानं समन्ततः भग्नं वरुणम् आश्रित्य नैव स्थानम् अविन्दत

tāny ayudhyanta kṛṣṇena pradyumnena balena ca tāni sarvāṇi sahasā nijaghāna raṇe hariḥ tad balaṃ kṛṣṇabāṇaughair dahyamānaṃ samantataḥ bhagnaṃ varuṇam āśritya naiva sthānam avindata

Verse 17

तद् बलं बलिभिः शूरैर् बलदेवजनार्दनैः प्रद्युमेनानिरुद्धेन गरुडेन च सर्वशः शरौघैर् विविधैस् तीक्ष्णैर् वध्यमानं समन्ततः ततो भग्नं बलं दृष्ट्वा कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा वरुणस् त्व् अथ संक्रुद्धो निर्ययौ यत्र केशवः ऋषिभिर् देवगन्धर्वैस् तथैवाप्सरसां गणैः संस्तूयमानो बहुधा वरुणः पर्यवस्थितः

tad balaṃ balibhiḥ śūrair baladevajanārdanaiḥ pradyumenāniruddhena garuḍena ca sarvaśaḥ śaraughair vividhais tīkṣṇair vadhyamānaṃ samantataḥ tato bhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā varuṇas tv atha saṃkruddho niryayau yatra keśavaḥ ṛṣibhir devagandharvais tathaivāpsarasāṃ gaṇaiḥ saṃstūyamāno bahudhā varuṇaḥ paryavasthitaḥ

Verse 18

छत्रेण ध्रियमाणेन पाण्डुरेण वपुष्मता सलिलस्राविणा श्रेष्ठं चापम् उद्यम्य विष्ठितः

chatreṇa dhriyamāṇena pāṇḍureṇa vapuṣmatā salilasrāviṇā śreṣṭhaṃ cāpam udyamya viṣṭhitaḥ

Verse 19

अपां पतिर् अभिक्रुद्धः पुत्रपौत्रबलान्वितः आह्वयन्न् इव युद्धे स विस्फारितमहाधनुः

apāṃ patir abhikruddhaḥ putrapautrabalānvitaḥ āhvayann iva yuddhe sa visphāritamahādhanuḥ

Verse 20

स तु प्रध्मापयञ् शङ्खं वरुणः समधावत हरिं हर इव क्रोधाद् बाणजालैः समावृणोत्

sa tu pradhmāpayañ śaṅkhaṃ varuṇaḥ samadhāvata hariṃ hara iva krodhād bāṇajālaiḥ samāvṛṇot

Verse 21

ततः प्रध्माय जलजं पाञ्चजन्यं महाबलः बाणवर्षाकुलाः सर्वा दिशश् चक्रे जनार्दनः

tataḥ pradhmāya jalajaṃ pāñcajanyaṃ mahābalaḥ bāṇavarṣākulāḥ sarvā diśaś cakre janārdanaḥ

Verse 22

ततः शरौघैर् बहुधा वरुणः पीडितो रणे स्मयन्न् इव तदा कृष्णं वरुणः प्रत्ययुध्यत

tataḥ śaraughair bahudhā varuṇaḥ pīḍito raṇe smayann iva tadā kṛṣṇaṃ varuṇaḥ pratyayudhyata

Verse 23

ततो ऽस्त्रं वैष्णवं घोरम् अभिमन्त्र्याहवे स्थितः वासुदेवो ऽब्रवीद् वाक्यं प्रमुखे तस्य संस्थितः

tato 'straṃ vaiṣṇavaṃ ghoram abhimantryāhave sthitaḥ vāsudevo 'bravīd vākyaṃ pramukhe tasya saṃsthitaḥ

Verse 24

इदम् अस्त्रं महाघोरं वैष्णवं शत्रुमर्दनम् मयोद्यतं वधार्थं ते तिष्ठेदानीं स्थिरो भव

idam astraṃ mahāghoraṃ vaiṣṇavaṃ śatrumardanam mayodyataṃ vadhārthaṃ te tiṣṭhedānīṃ sthiro bhava

Verse 25

ततस् तद् वरुणो देवो ह्य् अस्त्रं वैष्णवम् उद्यतम् वारुणास्त्रेण संयोज्य ननाद स महाबलः

tatas tad varuṇo devo hy astraṃ vaiṣṇavam udyatam vāruṇāstreṇa saṃyojya nanāda sa mahābalaḥ

Verse 26

तस्यास्त्रवितता ह्य् आपो वरुणास्याभिनिःसृताः वैष्णवास्त्रस्य शमने वर्तन्ते समितिंजय

tasyāstravitatā hy āpo varuṇāsyābhiniḥsṛtāḥ vaiṣṇavāstrasya śamane vartante samitiṃjaya

Verse 27

आपस् तु वारुणास् तत्र क्षिप्ताः क्षिप्ता ज्वलन्ति वै ततश् चक्रं समादाय ज्वालामालासमाकुलम् मोक्तुकामो जगन्नाथो वारुणे प्रत्यदृश्यत ततः प्रज्वलिताः सर्वे वारुणाश् चक्रतेजसा दह्यन्ते वारुणाः सर्वे ततो ऽस्त्रे ज्वलिते पुनः वैष्णवे तु महावीर्ये दिशो भीताः प्रदुद्रुवुः

āpas tu vāruṇās tatra kṣiptāḥ kṣiptā jvalanti vai tataś cakraṃ samādāya jvālāmālāsamākulam moktukāmo jagannātho vāruṇe pratyadṛśyata tataḥ prajvalitāḥ sarve vāruṇāś cakratejasā dahyante vāruṇāḥ sarve tato 'stre jvalite punaḥ vaiṣṇave tu mahāvīrye diśo bhītāḥ pradudruvuḥ

Verse 28

तांस् तु प्रज्वलतो दृष्ट्वा वरुणो वाक्यम् अब्रवीत् स्मर तां प्रकृतिं पूर्वाम् अव्यक्तां व्यक्तलक्षणां तमो जहि महाभाग रजसा मुह्यसे कथम्

tāṃs tu prajvalato dṛṣṭvā varuṇo vākyam abravīt smara tāṃ prakṛtiṃ pūrvām avyaktāṃ vyaktalakṣaṇāṃ tamo jahi mahābhāga rajasā muhyase katham

Verse 29

सत्त्वस्थो नित्यम् आसीत् त्वं योगीश्वर महामते पञ्चभूताश्रयान् दोषान् अहंकारं च संत्यज

sattvastho nityam āsīt tvaṃ yogīśvara mahāmate pañcabhūtāśrayān doṣān ahaṃkāraṃ ca saṃtyaja

Verse 30

येयं ते वैष्णवी मूर्तिस् तस्या ज्येष्ठो ह्य् अहं तव ज्येष्ठभावेन मान्यस् ते किं मां दग्धुम् इच्छसि

yeyaṃ te vaiṣṇavī mūrtis tasyā jyeṣṭho hy ahaṃ tava jyeṣṭhabhāvena mānyas te kiṃ māṃ dagdhum icchasi

Verse 31

नाग्निर् विक्रमते ह्य् अग्नौ त्यज कोपं युधां वर त्वयि न प्रभविष्यन्ति जगतः प्रभवो ह्य् असि

nāgnir vikramate hy agnau tyaja kopaṃ yudhāṃ vara tvayi na prabhaviṣyanti jagataḥ prabhavo hy asi

Verse 32

पूर्वं हि या त्वया सृष्टा प्रकृतिर् विकृतात्मिका धर्मिणी बीजभावेन पूर्वधर्मसमाश्रिता

pūrvaṃ hi yā tvayā sṛṣṭā prakṛtir vikṛtātmikā dharmiṇī bījabhāvena pūrvadharmasamāśritā

Verse 33

आग्नेयं चैव सौम्यं च प्रकृत्यैवेदम् आदितः त्वया सृष्टं जगद् इदं स कथं मन्यसे मयि

āgneyaṃ caiva saumyaṃ ca prakṛtyaivedam āditaḥ tvayā sṛṣṭaṃ jagad idaṃ sa kathaṃ manyase mayi

Verse 34

अजेयः शाश्वतो नित्यं स्वयंभूर् भूतभावनः अक्षयश् चाव्ययश् चैव भवान् एव महाद्युते

ajeyaḥ śāśvato nityaṃ svayaṃbhūr bhūtabhāvanaḥ akṣayaś cāvyayaś caiva bhavān eva mahādyute

Verse 35

रक्ष मां रक्षणीयो ऽहं त्वयानघ नमो ऽस्तु ते आदिकर्तासि लोकस्य त्वयैव बहुलीकृतम्

rakṣa māṃ rakṣaṇīyo 'haṃ tvayānagha namo 'stu te ādikartāsi lokasya tvayaiva bahulīkṛtam

Verse 36

किं क्रीडसि महादेव बालः क्रीडनकैर् इव न ह्य् अहं प्रकृतिद्वेषी नाहं प्रकृतिदूषकः

kiṃ krīḍasi mahādeva bālaḥ krīḍanakair iva na hy ahaṃ prakṛtidveṣī nāhaṃ prakṛtidūṣakaḥ

Verse 37

प्रकृतिर् या विकारेषु वर्तते पुरुषोत्तम तस्या विकारशमने वर्तसे त्वं यथाविधि

prakṛtir yā vikāreṣu vartate puruṣottama tasyā vikāraśamane vartase tvaṃ yathāvidhi

Verse 38

विकारो ऽसि विकाराणां विकारायतने ऽनघ तान् अधर्मविदो मन्दान् भवान् विकुरुते सदा

vikāro 'si vikārāṇāṃ vikārāyatane 'nagha tān adharmavido mandān bhavān vikurute sadā

Verse 39

इयं हि प्रकृतिर् दोषैस् तमसा युज्यते सदा रजसा वापि संदुष्टा ततो मोहः प्रवर्तते

iyaṃ hi prakṛtir doṣais tamasā yujyate sadā rajasā vāpi saṃduṣṭā tato mohaḥ pravartate

Verse 40

परावरज्ञः सर्वज्ञ ऐश्वर्यविधिम् आस्थितः किं मोहयसि नः सर्वान् प्रजापतिर् इव स्वयम्

parāvarajñaḥ sarvajña aiśvaryavidhim āsthitaḥ kiṃ mohayasi naḥ sarvān prajāpatir iva svayam

Verse 41

वरुणेनैवम् उक्तस् तु कृष्णो लोकपरायणः भावज्ञः सर्वविद्वीरस् ततः प्रीतिमना ह्य् अभूत् इत्येवमुक्तः प्रहसन् कृष्णो वचनम् अब्रवीत् गाः संप्रयच्छ मे देव शान्त्यर्थं भीमविक्रम

varuṇenaivam uktas tu kṛṣṇo lokaparāyaṇaḥ bhāvajñaḥ sarvavidvīras tataḥ prītimanā hy abhūt ityevamuktaḥ prahasan kṛṣṇo vacanam abravīt gāḥ saṃprayaccha me deva śāntyarthaṃ bhīmavikrama

Verse 42

इत्येवम् उक्तः कृष्णेन वाक्यं वाक्यविशारदः वरुणो ह्य् अब्रवीद् बूयः शृणु मे मधुसूदन बाणेन सार्धं समयो मया देव पुरा कृतः कथं च समयं कृत्वा कुर्यां विफलम् अन्यथा

ityevam uktaḥ kṛṣṇena vākyaṃ vākyaviśāradaḥ varuṇo hy abravīd būyaḥ śṛṇu me madhusūdana bāṇena sārdhaṃ samayo mayā deva purā kṛtaḥ kathaṃ ca samayaṃ kṛtvā kuryāṃ viphalam anyathā

So addressed by Kṛṣṇa, Varuṇa, skilled in speech, said again: 'Hear me, slayer of Madhu. Long ago I made an agreement with Bāṇa, God; how, having made an agreement, can I make it fruitless otherwise?'

Verse 43

त्वम् एव देव सर्वस्य यथा समयभेदकः चारित्रं दुष्यते तात न च सद्भिः प्रशस्यते धर्मभाग् ईश्वरो नित्यं वर्जते मधुसूदन न च लोकान् अवाप्नोति पापः समयभेदकः प्रसीद धर्मलोपश् च मा भून् मे मधुसूदन न मां समयभेदेन योक्तुम् अर्हसि माधव जीवन् नाहं प्रदास्यामि गावो वै वृषभेक्षण हत्वा मां नय गावस् त्वम् एष मे समयः कृतः

tvam eva deva sarvasya yathā samayabhedakaḥ cāritraṃ duṣyate tāta na ca sadbhiḥ praśasyate dharmabhāg īśvaro nityaṃ varjate madhusūdana na ca lokān avāpnoti pāpaḥ samayabhedakaḥ prasīda dharmalopaś ca mā bhūn me madhusūdana na māṃ samayabhedena yoktum arhasi mādhava jīvan nāhaṃ pradāsyāmi gāvo vai vṛṣabhekṣaṇa hatvā māṃ naya gāvas tvam eṣa me samayaḥ kṛtaḥ

Verse 44

एतच् च मे समाख्यातं समयं मधुसूदन सत्यम् एव महाबाहो न मिथ्या तु सुरेश्वर यद्य् एवाहम् अनुग्राह्यो रक्ष मां मधुसूदन अथ वा गोषु निर्बन्धो हत्वा नय महाभुज संभावयामि धर्मज्ञं मत्तो ऽभीष्टो भवान् असि सत्यं प्रभाषसे यत् त्वं तस्मान् मद्भावभावितः इति विज्ञापितस् तेन कृष्णः परपुरंजयः बाणवृत्तान्तम् अखिलं श्रावयित्वा तु पा.ने बाणासुरं पुरस्कृत्य दत्तं कृष्नाय गोधनम् वरुणेन गृहीत्वा तु ययौ द्वारवतीं हरिः उपायाद् द्वारकां कृष्णः श्रीमान् गरुडवाहनः अवसद् वृष्णिभिः सार्धं स्तूयमानः समागतैः एष ते बाणविषयः प्रोक्तस् ते जनमेजय पृच्छतो भवतो राजन् किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि वरुणेनैवम् उक्तस् तु मुक्त्वा गा वै महायशाः एवम् उक्तो ऽथ बाणस्य गावो मुक्त्वा महायशाः अभेद्यं समयं मत्वा न्यस्तवादो गवां प्रति प्रहस्य वरुणं देवं मानयाम् आस माधवः संप्रहस्य ततो वाक्यं व्याजहारार्थकोविदः मानयन् वरुणं देवो गा बाणस्य व्यमुञ्चत तस्मान् मुक्तो ऽसि यद्य् एवं बाणेन समयः कृतः प्रसृतैर् मधुरैर् वाक्यैस् तत्त्वार्थम् अनुभाषितैः कथं पापं करिष्यामि वरुण त्वय्य् अहं प्रभो गच्छ मुक्तो ऽसि वरुण सत्यसंधो ऽस्तु नो भवान् त्वत्प्रियार्थं मया मुक्ता बाणगावो न संशयः ततस् तूर्यनिनादैश् च भेरीणां च महास्वनैः अर्घम् आदाय वरुणः केशवं प्रत्यपूजयत् केशवो ऽर्धं तदा गृह्य वरुणाद्यदुनन्दनः बलं पूजयते देवः कुशली च समाहितः वरुणायाभयं दत्त्वा वासुदेवः प्रतापवान् त्वदर्थं धेनवो मुक्ता बाणस्य तु दुरात्मनः इत्य् उक्त्वा वरुणं देवो गा बाणस्य विमुञ्चत प्रययौ द्वारकां चापि शक्राद्यैर् अमरैर् वृतः

etac ca me samākhyātaṃ samayaṃ madhusūdana satyam eva mahābāho na mithyā tu sureśvara yady evāham anugrāhyo rakṣa māṃ madhusūdana atha vā goṣu nirbandho hatvā naya mahābhuja saṃbhāvayāmi dharmajñaṃ matto 'bhīṣṭo bhavān asi satyaṃ prabhāṣase yat tvaṃ tasmān madbhāvabhāvitaḥ iti vijñāpitas tena kṛṣṇaḥ parapuraṃjayaḥ bāṇavṛttāntam akhilaṃ śrāvayitvā tu pā.ne bāṇāsuraṃ puraskṛtya dattaṃ kṛṣnāya godhanam varuṇena gṛhītvā tu yayau dvāravatīṃ hariḥ upāyād dvārakāṃ kṛṣṇaḥ śrīmān garuḍavāhanaḥ avasad vṛṣṇibhiḥ sārdhaṃ stūyamānaḥ samāgataiḥ eṣa te bāṇaviṣayaḥ proktas te janamejaya pṛcchato bhavato rājan kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi varuṇenaivam uktas tu muktvā gā vai mahāyaśāḥ evam ukto 'tha bāṇasya gāvo muktvā mahāyaśāḥ abhedyaṃ samayaṃ matvā nyastavādo gavāṃ prati prahasya varuṇaṃ devaṃ mānayām āsa mādhavaḥ saṃprahasya tato vākyaṃ vyājahārārthakovidaḥ mānayan varuṇaṃ devo gā bāṇasya vyamuñcata tasmān mukto 'si yady evaṃ bāṇena samayaḥ kṛtaḥ prasṛtair madhurair vākyais tattvārtham anubhāṣitaiḥ kathaṃ pāpaṃ kariṣyāmi varuṇa tvayy ahaṃ prabho gaccha mukto 'si varuṇa satyasaṃdho 'stu no bhavān tvatpriyārthaṃ mayā muktā bāṇagāvo na saṃśayaḥ tatas tūryaninādaiś ca bherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ argham ādāya varuṇaḥ keśavaṃ pratyapūjayat keśavo 'rdhaṃ tadā gṛhya varuṇādyadunandanaḥ balaṃ pūjayate devaḥ kuśalī ca samāhitaḥ varuṇāyābhayaṃ dattvā vāsudevaḥ pratāpavān tvadarthaṃ dhenavo muktā bāṇasya tu durātmanaḥ ity uktvā varuṇaṃ devo gā bāṇasya vimuñcata prayayau dvārakāṃ cāpi śakrādyair amarair vṛtaḥ

Verse 45

द्वारकां प्रस्थितो देवः शचीपतिसहायवान् तत्र देवाः समरुतः ससाध्याः समितिंजय गन्धर्वाप्सरसश् चैव किंनराश् चान्तरिक्षगाः ऋषयो नारदमुखा वसिष्टाद्या तपोधनाः अनुगच्छन्ति विश्वेशं सर्वभूतादिम् अव्ययम्

dvārakāṃ prasthito devaḥ śacīpatisahāyavān tatra devāḥ samarutaḥ sasādhyāḥ samitiṃjaya gandharvāpsarasaś caiva kiṃnarāś cāntarikṣagāḥ ṛṣayo nāradamukhā vasiṣṭādyā tapodhanāḥ anugacchanti viśveśaṃ sarvabhūtādim avyayam

Verse 46

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च महाबलौ विद्याधरगणाश् चैव ये चान्ये सिद्धचारणाः आयान्तम् अनुगच्छन्ति यशसा विजयेन च

ādityā vasavo rudrā aśvinau ca mahābalau vidyādharagaṇāś caiva ye cānye siddhacāraṇāḥ āyāntam anugacchanti yaśasā vijayena ca

Verse 47

नारदश् च महाभागः प्रस्थितो द्वारकां प्रति तुष्टो बाणजयं दृष्ट्वा वरुणं च कृतप्रियम् कैलासशिखरप्रख्यैर् नीलग्रीवधरैश् च तैः दुराद् एव तु तां दृष्ट्वा द्वारकां द्वारमालिनीम् पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं चक्रे चक्रगदाधरः

nāradaś ca mahābhāgaḥ prasthito dvārakāṃ prati tuṣṭo bāṇajayaṃ dṛṣṭvā varuṇaṃ ca kṛtapriyam kailāsaśikharaprakhyair nīlagrīvadharaiś ca taiḥ durād eva tu tāṃ dṛṣṭvā dvārakāṃ dvāramālinīm pāñcajanyasya nirghoṣaṃ cakre cakragadādharaḥ

Verse 48

संज्ञां प्रयच्छते देवो द्वारकापुरवासिनाम् तेनाध्मातो महाशङ्खः पूरयाम् आस रोदसी देवानुयात्रनिर्घोषं पाञ्चजन्यस्य निस्वनम् श्रुत्वा द्वारवती सर्वा प्रहर्षम् अतुलं गता

saṃjñāṃ prayacchate devo dvārakāpuravāsinām tenādhmāto mahāśaṅkhaḥ pūrayām āsa rodasī devānuyātranirghoṣaṃ pāñcajanyasya nisvanam śrutvā dvāravatī sarvā praharṣam atulaṃ gatā

Verse 49

पूर्णकुम्भैश् च लाजैश् च बहुविन्यस्तविस्तरैः द्वारोपशोभितां कृत्वा सर्वां द्वारवतीं पुरीम् सुश्लिष्टरथ्यां सुश्रीकां कृतरत्नोपशोभितां विप्राश् चार्घं समादाय तथैव कुलनैगमाः जयशब्दैश् च विविधैः पूजयन्ति स्म माधवम् वैनतेयसमासीनं नीलाञ्जनचयोपमम् अवन्दन्यादवाः कृष्णं श्रिया परमया युतम्

pūrṇakumbhaiś ca lājaiś ca bahuvinyastavistaraiḥ dvāropaśobhitāṃ kṛtvā sarvāṃ dvāravatīṃ purīm suśliṣṭarathyāṃ suśrīkāṃ kṛtaratnopaśobhitāṃ viprāś cārghaṃ samādāya tathaiva kulanaigamāḥ jayaśabdaiś ca vividhaiḥ pūjayanti sma mādhavam vainateyasamāsīnaṃ nīlāñjanacayopamam avandanyādavāḥ kṛṣṇaṃ śriyā paramayā yutam

Verse 50

त्रयो ऽनुपूर्व्या वर्णाश् च पूजयन्ति महाबलम् अनन्तं केशिहन्तारं श्रेष्ठिपूर्वाश् च श्रेणयः ऋषिभिर् देवगन्धर्वैश् चारणैश् च समन्ततः संस्तूयमानो गोविन्दो द्वारकोपरि विष्ठितः

trayo 'nupūrvyā varṇāś ca pūjayanti mahābalam anantaṃ keśihantāraṃ śreṣṭhipūrvāś ca śreṇayaḥ ṛṣibhir devagandharvaiś cāraṇaiś ca samantataḥ saṃstūyamāno govindo dvārakopari viṣṭhitaḥ

Verse 51

तदाश्चर्यम् अपश्यन्त दाशार्हगणसत्तमाः प्रहर्षम् अतुलं प्राप्ता दृष्ट्वा कृष्णं महाभुजम् बाणं जित्वा महादेवम् आयान्तं पुरुषोत्तमम्

tadāścaryam apaśyanta dāśārhagaṇasattamāḥ praharṣam atulaṃ prāptā dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ mahābhujam bāṇaṃ jitvā mahādevam āyāntaṃ puruṣottamam

Verse 52

द्वारकावासिनां वाचश् चरन्ति बहुधा तदा प्राप्ते कृष्णे महाभागे सात्वतानां महारथे

dvārakāvāsināṃ vācaś caranti bahudhā tadā prāpte kṛṣṇe mahābhāge sātvatānāṃ mahārathe

Verse 53

गत्वा च दूरम् अध्वानं सुपर्णो द्रुतम् आगतः धन्याः स्मो ऽनुगृहीताः स्मो येषां नो जगतः पतिः रक्षिता चापि गोप्ता च दीर्घबाहुर् जनार्दनः

gatvā ca dūram adhvānaṃ suparṇo drutam āgataḥ dhanyāḥ smo 'nugṛhītāḥ smo yeṣāṃ no jagataḥ patiḥ rakṣitā cāpi goptā ca dīrghabāhur janārdanaḥ

Verse 54

वैनतेयं समारुह्य बाणं जित्वा सुदुर्जयम् प्राप्तो ऽयं पुण्डरीकाक्षो मनांस्य् आह्लादयन्न् इव

vainateyaṃ samāruhya bāṇaṃ jitvā sudurjayam prāpto 'yaṃ puṇḍarīkākṣo manāṃsy āhlādayann iva

Verse 55

एवं कथयताम् एव द्वारकावासिनां तदा वासुदेवगृहं देवा विविशुस् ते महारथाः

evaṃ kathayatām eva dvārakāvāsināṃ tadā vāsudevagṛhaṃ devā viviśus te mahārathāḥ

Verse 56

अवतीर्य सुपर्णात् तु वासुदेवो बलस् तदा प्रद्युम्नश् चानिरुद्धश् च गृहान् प्रविविशुस् तदा तानि तेषां विमानानि दिवि संचरतां तदा स्थितान्य् एव प्रदृश्यन्ते नानारूपाणि सर्वशः

avatīrya suparṇāt tu vāsudevo balas tadā pradyumnaś cāniruddhaś ca gṛhān praviviśus tadā tāni teṣāṃ vimānāni divi saṃcaratāṃ tadā sthitāny eva pradṛśyante nānārūpāṇi sarvaśaḥ

Verse 57

सिंहर्षभमृगैर् नागैर् वाजिसारसबर्हिणैः भास्वन्ति तानि दृश्यन्ते विमानानि सहस्रशः

siṃharṣabhamṛgair nāgair vājisārasabarhiṇaiḥ bhāsvanti tāni dṛśyante vimānāni sahasraśaḥ

Verse 58

अथ कृष्णो ऽब्रवीद् वाक्यं कुमारांस् तान् सहस्रशः प्रद्युम्नादीन् समस्तांस् तु श्लक्ष्णं मधुरया गिरा एते रुद्रास् तथादित्या वसवो ऽथाश्विनाव् अपि साध्या देवास् तथान्ये चाप्य् अवन्दंस् तान् यथाक्रमम्

atha kṛṣṇo 'bravīd vākyaṃ kumārāṃs tān sahasraśaḥ pradyumnādīn samastāṃs tu ślakṣṇaṃ madhurayā girā ete rudrās tathādityā vasavo 'thāśvināv api sādhyā devās tathānye cāpy avandaṃs tān yathākramam

Verse 59

सहस्राक्षं महाभागं दानवानां भयंकरम् वन्दध्वं सहिताः शक्रं सगणं नागवाहनम् सप्तर्षयो महाभागा मत्प्रियार्थम् इहागताः ऋषयश् च महात्मानो वन्दध्वं च यथासुखम् एते चक्रधराश् चैव एतान् वदन्त सर्वशः सागराश् च ह्रदाश् चैव मत्प्रियार्थम् इहागताः दिशश् च विदिशश् चैव वन्दध्वं च यथाक्रमम् वासुकिप्रमुखाश् चैव नागा वै सुमहाबलाः गावश् च मत्प्रियार्थं वै वन्दध्वं च यथाक्रमम् ज्योतींषि सह नक्षत्रैर् यक्षराक्षसकिंनरैः आगता मत्प्रियार्थं वै वन्दध्वं च यथाक्रमम् वासुदेववचः श्रुत्वा कुमाराः प्रणताः स्थिताः यथाक्रमेण सर्वेषां देवतानां महात्मनाम् सर्वान् दिवौकसो दृष्ट्वा पौरा विस्मयम् आगताः पूजार्थम् अथ संभारान् प्रगृह्य द्रुतम् आगताः अहो वै महद् आश्चर्यं वासुदेवस्य संश्रयात् प्राप्यते यद् इहास्माभिर् इति वाचश् चरन्ति हि

sahasrākṣaṃ mahābhāgaṃ dānavānāṃ bhayaṃkaram vandadhvaṃ sahitāḥ śakraṃ sagaṇaṃ nāgavāhanam saptarṣayo mahābhāgā matpriyārtham ihāgatāḥ ṛṣayaś ca mahātmāno vandadhvaṃ ca yathāsukham ete cakradharāś caiva etān vadanta sarvaśaḥ sāgarāś ca hradāś caiva matpriyārtham ihāgatāḥ diśaś ca vidiśaś caiva vandadhvaṃ ca yathākramam vāsukipramukhāś caiva nāgā vai sumahābalāḥ gāvaś ca matpriyārthaṃ vai vandadhvaṃ ca yathākramam jyotīṃṣi saha nakṣatrair yakṣarākṣasakiṃnaraiḥ āgatā matpriyārthaṃ vai vandadhvaṃ ca yathākramam vāsudevavacaḥ śrutvā kumārāḥ praṇatāḥ sthitāḥ yathākrameṇa sarveṣāṃ devatānāṃ mahātmanām sarvān divaukaso dṛṣṭvā paurā vismayam āgatāḥ pūjārtham atha saṃbhārān pragṛhya drutam āgatāḥ aho vai mahad āścaryaṃ vāsudevasya saṃśrayāt prāpyate yad ihāsmābhir iti vācaś caranti hi

Verse 60

ततश् चन्दनचूर्णैश् च पुष्पवर्षैश् च सर्वशः किरन्ति पौराः सर्वांस् तान् पूजयन्तो दिवौकसः

tataś candanacūrṇaiś ca puṣpavarṣaiś ca sarvaśaḥ kiranti paurāḥ sarvāṃs tān pūjayanto divaukasaḥ

Verse 61

लाजैः प्रणामैर् धूपैश् च वाग्बुद्धिनियतास् तथा द्वारकावासिनः सर्वे पूजयन्ति दिवौकसः

lājaiḥ praṇāmair dhūpaiś ca vāgbuddhiniyatās tathā dvārakāvāsinaḥ sarve pūjayanti divaukasaḥ

Verse 62

आहुकं वसुदेवं च साम्बं च यदुनन्दनम् सात्यकिं चोल्मुकं चैव विपृथुं च महाबलम्

āhukaṃ vasudevaṃ ca sāmbaṃ ca yadunandanam sātyakiṃ colmukaṃ caiva vipṛthuṃ ca mahābalam

Verse 63

अक्रूरं च महाभागं तथा निषधम् एव च एतान् परिष्वज्य तदा मूर्ध्नि चाघ्राय वीर्यवान् अथ शक्रो महाभागः समक्षं यदुमण्डले स्तुवन्तं केशिहन्तारं तत्रोवाचोत्तरं वचः अन्धकं च शुभाक्षं च ततो वचनम् अब्रवीत्

akrūraṃ ca mahābhāgaṃ tathā niṣadham eva ca etān pariṣvajya tadā mūrdhni cāghrāya vīryavān atha śakro mahābhāgaḥ samakṣaṃ yadumaṇḍale stuvantaṃ keśihantāraṃ tatrovācottaraṃ vacaḥ andhakaṃ ca śubhākṣaṃ ca tato vacanam abravīt

Verse 64

वासवः सात्वतान् सर्वान् एष वो यदुनन्दनः योजयित्वा रणे चैव यशसा पौरुषेण च

vāsavaḥ sātvatān sarvān eṣa vo yadunandanaḥ yojayitvā raṇe caiva yaśasā pauruṣeṇa ca

Verse 65

रमयत्य् अतितेजस्वी दिवीव च दिवौकसः महादेवस्य मिषतो गुहस्य च तथैव च एष बाणं रणे जित्वा द्वारकां पुनर् आगताः

ramayaty atitejasvī divīva ca divaukasaḥ mahādevasya miṣato guhasya ca tathaiva ca eṣa bāṇaṃ raṇe jitvā dvārakāṃ punar āgatāḥ

Verse 66

सहस्रबाहोर् बाहूनां कृत्वा क्षयम् अनुत्तमम् स्थापयित्वा द्विबाहुत्वे प्राप्तो ऽयं स्वपुरीं हरिः

sahasrabāhor bāhūnāṃ kṛtvā kṣayam anuttamam sthāpayitvā dvibāhutve prāpto 'yaṃ svapurīṃ hariḥ

Verse 67

यदर्थं जन्म कृष्णस्य मानुषेषु महात्मनः तद् अप्य् अवसितं कृत्स्नं नष्टशोका वयं कृताः

yadarthaṃ janma kṛṣṇasya mānuṣeṣu mahātmanaḥ tad apy avasitaṃ kṛtsnaṃ naṣṭaśokā vayaṃ kṛtāḥ

Verse 68

पिबन्तो मधुमाध्वीकं रंस्यामः प्रीतिसंयुताः कालो यास्यत्य् अविरतं विषयेष्व् एव सज्जताम्

pibanto madhumādhvīkaṃ raṃsyāmaḥ prītisaṃyutāḥ kālo yāsyaty avirataṃ viṣayeṣv eva sajjatām

Verse 69

बाहूनां संश्रयात् सर्वे वयम् अस्य महात्मनः प्रनष्टशोका रंस्यामः सर्व एवामराः सुखम्

bāhūnāṃ saṃśrayāt sarve vayam asya mahātmanaḥ pranaṣṭaśokā raṃsyāmaḥ sarva evāmarāḥ sukham

Verse 70

एवम् उक्त्वा परिष्वज्य कृष्णं कमललोचनम् एवं स्तुत्वा सहस्राक्षः केशवं दानवान्तकम् आपृच्छ्य तं महाभागः सर्वैर् देवगणैर् वृतः ततः पुनः परिष्वज्य कृष्णं लोकनमस्कृतम् इत्य् उक्त्वा यादवान् सर्वान् कृष्णं संपूज्य वासवः पुरंदरो दिवं यातः सर्वामरगणैर् वृतः ऋषयश् च महात्मानो जयाशीर्भिर् महौजसम् यथागतं पुनर् याता यक्षराक्षसकिंनराः पुरंदरे दिवं याते पद्मनाभो महाबलः अपृच्छत महाभागः सर्वान् कुशलम् अव्ययम् ततः किलकिलाशब्दं निर्वमन्तः सहस्रशः गच्छन्ति कौमुदीं द्रष्टुं सो ऽनघः प्रियया सह द्वारकां प्राप्य कृष्णस् तु रेमे यदुगणैर् वृतः

evam uktvā pariṣvajya kṛṣṇaṃ kamalalocanam evaṃ stutvā sahasrākṣaḥ keśavaṃ dānavāntakam āpṛcchya taṃ mahābhāgaḥ sarvair devagaṇair vṛtaḥ tataḥ punaḥ pariṣvajya kṛṣṇaṃ lokanamaskṛtam ity uktvā yādavān sarvān kṛṣṇaṃ saṃpūjya vāsavaḥ puraṃdaro divaṃ yātaḥ sarvāmaragaṇair vṛtaḥ ṛṣayaś ca mahātmāno jayāśīrbhir mahaujasam yathāgataṃ punar yātā yakṣarākṣasakiṃnarāḥ puraṃdare divaṃ yāte padmanābho mahābalaḥ apṛcchata mahābhāgaḥ sarvān kuśalam avyayam tataḥ kilakilāśabdaṃ nirvamantaḥ sahasraśaḥ gacchanti kaumudīṃ draṣṭuṃ so 'naghaḥ priyayā saha dvārakāṃ prāpya kṛṣṇas tu reme yadugaṇair vṛtaḥ

Verse 71

विविधान् सर्वकामार्थाञ् श्रिया परमया युतः एवम् एषो ऽवतीइर्णो वै पृथिव्यां पृथिवीपते विष्णुर् यदुकुलश्रेष्ठो वासुदेवेति विश्रुतः

vividhān sarvakāmārthāñ śriyā paramayā yutaḥ evam eṣo 'vatīirṇo vai pṛthivyāṃ pṛthivīpate viṣṇur yadukulaśreṣṭho vāsudeveti viśrutaḥ

Verse 72

एतैश् च कारणैः श्रीमान् वसुदेवकुले प्रभुः जातो वृष्णिषु देवक्यां यन् मां त्वं परिपृच्छसि

etaiś ca kāraṇaiḥ śrīmān vasudevakule prabhuḥ jāto vṛṣṇiṣu devakyāṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi

Verse 73

निवृत्ते नारदप्रश्ने मयोक्तं ते समासतः उक्तास् ते विस्तराः सर्वे पूर्वं ये जनमेजय

nivṛtte nāradapraśne mayoktaṃ te samāsataḥ uktās te vistarāḥ sarve pūrvaṃ ye janamejaya

Verse 74

विष्णोस् तु माथुरे कल्पे यत्र ते संशयो महान् वासुदेवगतिश् चैव सा मया समुदाहृता

viṣṇos tu māthure kalpe yatra te saṃśayo mahān vāsudevagatiś caiva sā mayā samudāhṛtā

Verse 75

आश्चर्यश् चैव नान्यो ऽस्ति कृष्णश् चाश्चर्यसंनिधिः सर्वेष्व् आश्चर्यकल्पेषु नास्त्य् आश्चर्यम् अवैष्णवम्

āścaryaś caiva nānyo 'sti kṛṣṇaś cāścaryasaṃnidhiḥ sarveṣv āścaryakalpeṣu nāsty āścaryam avaiṣṇavam

Verse 76

स एव धन्यो धनिनां धन्यकृद् धन्यभावनः देवेष्व् अपि सदैत्येषु नास्ति धन्यतरो ऽच्युतात्

sa eva dhanyo dhanināṃ dhanyakṛd dhanyabhāvanaḥ deveṣv api sadaityeṣu nāsti dhanyataro 'cyutāt

Verse 77

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ मरुतस् तथा गगनं भूर् दिशश् चैव सलिलं ज्योतिर् एव च

ādityā vasavo rudrā aśvinau marutas tathā gaganaṃ bhūr diśaś caiva salilaṃ jyotir eva ca

Verse 78

सर्वम् एतज् जगद्धाता विष्णुर् एव न चापरः एष धाता विधाता च संहर्ता काल एव च सत्यं धर्मस् तपश् चैव ब्रह्म चैव सनातनम् अनन्तश् चैव नागानां रुद्राणां शंकरः स्मृतः जङ्गमाजङ्गमं चैव जगन्नारायणोद्भवं एतस्माच् च जगत् सर्वं प्रसूयेत जनार्दनात् जगच् च सर्वं देवेशस् तं नमस् कुरु भारत

sarvam etaj jagaddhātā viṣṇur eva na cāparaḥ eṣa dhātā vidhātā ca saṃhartā kāla eva ca satyaṃ dharmas tapaś caiva brahma caiva sanātanam anantaś caiva nāgānāṃ rudrāṇāṃ śaṃkaraḥ smṛtaḥ jaṅgamājaṅgamaṃ caiva jagannārāyaṇodbhavaṃ etasmāc ca jagat sarvaṃ prasūyeta janārdanāt jagac ca sarvaṃ deveśas taṃ namas kuru bhārata

Verse 79

पूज्यश् च सततं सर्वैर् देवैर् एष सनातनः पूज्यो ऽयं देवदेवेशः पूज्यैर् अपि सवासवैः इज्यश् च देवदेवेशस् तं नमस्कुरु भारत आदिकर्ता च भोक्ता च भूतादिर् भूतिर् एव च नमस्कुरु जगन्नाथं भूयो भूयः प्रभो नृप नमस्कुरु सदा विष्णुं यादवं भूतभावनम् नमस्यामो जगन्नाथं देवकीं च हरिं सदा ध्याहि नित्यं जगन्नाथं प्रयत्नपरमो भव श्रेयस् तव सदा विष्णुर् विधास्यति न संशयः नमस् तस्मिन् समाधत्स्व मनो ऽनुध्याहि तत् परम् उपास्यश् च सदा विष्णुर् मनसा राजसत्तम नमस्कुरु जगन्नाथं भूयो भूयो जगत्पते वासुदेवं सदा ध्याहि केशवं केशिसूदनम् नारायणम् अणीयांसं ध्याहि यत्नेन सत्तमम् ध्यातो हि सर्वपापानि नाशयिष्यत्य् असंशयम् इत्युक्तं बाणयुद्धं ते माहात्म्यं केशवस्य च वंशप्रतिष्ठां अतुलां श्रवणादेव लप्स्यसे

pūjyaś ca satataṃ sarvair devair eṣa sanātanaḥ pūjyo 'yaṃ devadeveśaḥ pūjyair api savāsavaiḥ ijyaś ca devadeveśas taṃ namaskuru bhārata ādikartā ca bhoktā ca bhūtādir bhūtir eva ca namaskuru jagannāthaṃ bhūyo bhūyaḥ prabho nṛpa namaskuru sadā viṣṇuṃ yādavaṃ bhūtabhāvanam namasyāmo jagannāthaṃ devakīṃ ca hariṃ sadā dhyāhi nityaṃ jagannāthaṃ prayatnaparamo bhava śreyas tava sadā viṣṇur vidhāsyati na saṃśayaḥ namas tasmin samādhatsva mano 'nudhyāhi tat param upāsyaś ca sadā viṣṇur manasā rājasattama namaskuru jagannāthaṃ bhūyo bhūyo jagatpate vāsudevaṃ sadā dhyāhi keśavaṃ keśisūdanam nārāyaṇam aṇīyāṃsaṃ dhyāhi yatnena sattamam dhyāto hi sarvapāpāni nāśayiṣyaty asaṃśayam ityuktaṃ bāṇayuddhaṃ te māhātmyaṃ keśavasya ca vaṃśapratiṣṭhāṃ atulāṃ śravaṇādeva lapsyase

Verse 80

ये चेदं धारयिष्यन्ति बाणयुद्धम् अनुत्तमम् केशवस्य च माहात्म्यं नाधर्मस् तान् भजिष्यति

ye cedaṃ dhārayiṣyanti bāṇayuddham anuttamam keśavasya ca māhātmyaṃ nādharmas tān bhajiṣyati

Verse 81

तेषां धर्मो भवेद् राजन् नात्र कार्या विचारणा एषा ते वैष्णवी चर्या मया कार्त्स्न्येन कीर्तिता पृच्छतस् तात यज्ञे ऽस्मिन् निवृत्ते जनमेजय

teṣāṃ dharmo bhaved rājan nātra kāryā vicāraṇā eṣā te vaiṣṇavī caryā mayā kārtsnyena kīrtitā pṛcchatas tāta yajñe 'smin nivṛtte janamejaya

Verse 82

आश्चर्यपर्वम् अखिलं यो हीदं धारयेन् नृप सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति कल्प उत्थाय यो नित्यं कीर्तयेत् सुसमाहितः न तस्य दुर्लभं किं चिद् इह लोके परत्र च ब्राह्मणः सर्ववेदी स्यात् क्षत्रियो विजयी भवेत् वैश्यो धनसमृद्धः स्याच् छूद्रो गच्छेच् च सद्गतिम् नाशुभं प्राप्नुयात् किंचिद् दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयात्

āścaryaparvam akhilaṃ yo hīdaṃ dhārayen nṛpa sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati kalpa utthāya yo nityaṃ kīrtayet susamāhitaḥ na tasya durlabhaṃ kiṃ cid iha loke paratra ca brāhmaṇaḥ sarvavedī syāt kṣatriyo vijayī bhavet vaiśyo dhanasamṛddhaḥ syāc chūdro gacchec ca sadgatim nāśubhaṃ prāpnuyāt kiṃcid dīrgham āyur avāpnuyāt

Verse 83

हरिवंशम् इमं पुण्यं यः शृणोति महीपतिः आयुर् आरोग्यम् ऐश्वर्यम् अतुलाम् ऋद्धिम् आप्नुयात् अपुत्रो लभते पुत्रम् अधनो ऽपि धनं व्रजेत् अरिष्टशमनं सर्वं प्राप्नोति शुभसंततिम् वासुदेवे परां भक्तिं भोगान् अप्य् अतुलान् भुवि अव्याहतं प्रतापं च यशो विन्देत मानवः हरिवंशम् इमं शृण्वन् मण्डलाधिपतिर् भवेत् आचन्द्रतारकं भूमा+ +वशेषाम् ऋद्धिम् आप्नुयात् य इदं शृणुयान् नित्यं विष्णुभक्ताद् द्विजर्षभात् सदा दिग्विजयी भूयाच् चतुरङ्गबलान्वितः वेदे रामायणे चैव हरिवंशे च भारत आदौ मध्ये तथैवान्ते हरिः सर्वत्र गीयते तस्माद् धरिः सदा ध्येयः शङ्खचक्रगदाधरः आदिकर्ता महीभर्ता श्रिया सार्धं जगत्पतिः तस्य वंशम् इमं पुण्यम् इतिहासं पुरातनम् ये नराः कीर्तयिष्यन्ति नास्ति तेषां पराभवः असकृत् पठ राजेन्द्र हरिवंशं महर्द्धिमत् मनस् ते निश्चलं भूयात् प्रसन्नो ऽस्तु जनार्दनः इति पारिक्षितो राजा वैशंपायनभाषितम् श्रुतवान् अमलो भूत्वा हरिवंशं द्विजर्षभाः

harivaṃśam imaṃ puṇyaṃ yaḥ śṛṇoti mahīpatiḥ āyur ārogyam aiśvaryam atulām ṛddhim āpnuyāt aputro labhate putram adhano 'pi dhanaṃ vrajet ariṣṭaśamanaṃ sarvaṃ prāpnoti śubhasaṃtatim vāsudeve parāṃ bhaktiṃ bhogān apy atulān bhuvi avyāhataṃ pratāpaṃ ca yaśo vindeta mānavaḥ harivaṃśam imaṃ śṛṇvan maṇḍalādhipatir bhavet ācandratārakaṃ bhūmā+ +vaśeṣām ṛddhim āpnuyāt ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ viṣṇubhaktād dvijarṣabhāt sadā digvijayī bhūyāc caturaṅgabalānvitaḥ vede rāmāyaṇe caiva harivaṃśe ca bhārata ādau madhye tathaivānte hariḥ sarvatra gīyate tasmād dhariḥ sadā dhyeyaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ ādikartā mahībhartā śriyā sārdhaṃ jagatpatiḥ tasya vaṃśam imaṃ puṇyam itihāsaṃ purātanam ye narāḥ kīrtayiṣyanti nāsti teṣāṃ parābhavaḥ asakṛt paṭha rājendra harivaṃśaṃ maharddhimat manas te niścalaṃ bhūyāt prasanno 'stu janārdanaḥ iti pārikṣito rājā vaiśaṃpāyanabhāṣitam śrutavān amalo bhūtvā harivaṃśaṃ dvijarṣabhāḥ

Verse 84

एवं शौनक संक्षेपाद् विस्तरेण तथैव च संक्षेपाद् विस्तरेणापि तत्र सर्वे तपोधनाः प्रोक्ता वै सर्ववंशास् ते किं भूयः कथयामि ते

evaṃ śaunaka saṃkṣepād vistareṇa tathaiva ca saṃkṣepād vistareṇāpi tatra sarve tapodhanāḥ proktā vai sarvavaṃśās te kiṃ bhūyaḥ kathayāmi te

'Thus, O Śaunaka, in brief and at length, in brief and at length, in that assembly all the sages — all the lineages have been told to you. What more shall I say?'