Harivaṃśa · Adhyāya 112

Verse 1

भक्तानाम् अभयंकरम् वासुदेवं महात्मानं ततस् ते सहिताः सर्वे त्रयस्त्रय इवाग्नयः वैनतेयं समारुह्य युध्यमाना रणे स्थिताः

bhaktānām abhayaṃkaram vāsudevaṃ mahātmānaṃ tatas te sahitāḥ sarve trayastraya ivāgnayaḥ vainateyaṃ samāruhya yudhyamānā raṇe sthitāḥ

Giving fearlessness to devotees, the great-souled Vāsudeva — all three of them together, like three fires, mounted on Vainateya, stood in the battle, fighting.

Verse 2

ततः सर्वाण्य् अनीकानि बाणवर्षैर् महाबलाः अर्दयन् वैनतेयस्था नदन्तो ऽतिबला रणे

tataḥ sarvāṇy anīkāni bāṇavarṣair mahābalāḥ ardayan vainateyasthā nadanto 'tibalā raṇe

Verse 3

चक्रलाङ्गलपातैश् च बाणवर्षैश् च पीडितम् संचुकोप महानीकं दानवानां महात्मनाम्

cakralāṅgalapātaiś ca bāṇavarṣaiś ca pīḍitam saṃcukopa mahānīkaṃ dānavānāṃ mahātmanām

Verse 4

कक्षे ऽग्निर् इव संवृद्धः शुष्केन्धनसमीरिताः कृष्णबाणाग्निर् उद्भूतो विवृद्धिम् उपगच्छति

kakṣe 'gnir iva saṃvṛddhaḥ śuṣkendhanasamīritāḥ kṛṣṇabāṇāgnir udbhūto vivṛddhim upagacchati

Verse 5

स दानवसहस्राणि तस्मिन् समरमूर्धनि युगान्ताग्निर् इवार्चिष्मान् दहमानो व्यराजत

sa dānavasahasrāṇi tasmin samaramūrdhani yugāntāgnir ivārciṣmān dahamāno vyarājata

Verse 6

तत्राशीतिसहस्राणि नागानां निहतानि च लक्षं च रथवृन्दं तु हतं केशवसायकैः अश्वानां शतसाहस्रम् अयुतं पत्तिनां तथा निःशेषिताथ सा सेना पलायनपराभवत् तां दीर्यमाणां महतीं नानाप्रहरणोद्यताम् सेनां बाणः समासाद्य वारयन् वाक्यम् अब्रवीत्

tatrāśītisahasrāṇi nāgānāṃ nihatāni ca lakṣaṃ ca rathavṛndaṃ tu hataṃ keśavasāyakaiḥ aśvānāṃ śatasāhasram ayutaṃ pattināṃ tathā niḥśeṣitātha sā senā palāyanaparābhavat tāṃ dīryamāṇāṃ mahatīṃ nānāpraharaṇodyatām senāṃ bāṇaḥ samāsādya vārayan vākyam abravīt

Verse 7

लाघवं समुपागम्य किम् एवं भयविक्लवाः दैत्यवंशसमुत्पन्नाः पलायध्य्वं महामृधे

lāghavaṃ samupāgamya kim evaṃ bhayaviklavāḥ daityavaṃśasamutpannāḥ palāyadhyvaṃ mahāmṛdhe

Verse 8

कवचासिगदाप्रासान् खड्गचर्मपरश्वधान् उत्सृज्योत्सृज्य गच्छन्ति किं भवन्तो ऽन्तरिक्षगाः

kavacāsigadāprāsān khaḍgacarmaparaśvadhān utsṛjyotsṛjya gacchanti kiṃ bhavanto 'ntarikṣagāḥ

Verse 9

स्वजातिं चैव वासं च हरसंसर्गम् एव च मानयद्भिर् न गन्तव्यम् एषो ह्य् अहम् अवस्थितः

svajātiṃ caiva vāsaṃ ca harasaṃsargam eva ca mānayadbhir na gantavyam eṣo hy aham avasthitaḥ

Verse 10

एवम् उच्चारितां वाचं शृण्वन्तस् ताम् अचिन्त्य वै अपक्रामन्त ते सर्वे दानवा भयपीडिताः

evam uccāritāṃ vācaṃ śṛṇvantas tām acintya vai apakrāmanta te sarve dānavā bhayapīḍitāḥ

Verse 11

प्रमाथगणशेषं तु तदनीकपुरःसरम् भग्नावशेषं युद्धाय मनश् चक्रे पुनस् तदा

pramāthagaṇaśeṣaṃ tu tadanīkapuraḥsaram bhagnāvaśeṣaṃ yuddhāya manaś cakre punas tadā

Verse 12

कुम्भाण्डो नाम बाणस्थ सखामात्यश् च वीर्यवान् बलं भग्नं समालोक्य वचनं चेदम् अब्रवीत्

kumbhāṇḍo nāma bāṇastha sakhāmātyaś ca vīryavān balaṃ bhagnaṃ samālokya vacanaṃ cedam abravīt

Verse 13

एष बाणः स्थितो युद्धे शंकरो ऽयं गुहस् तथा किमर्थं युद्धम् उत्सृज्य भवन्तो भयमोहिताः

eṣa bāṇaḥ sthito yuddhe śaṃkaro 'yaṃ guhas tathā kimarthaṃ yuddham utsṛjya bhavanto bhayamohitāḥ

Verse 14

प्राणांस् त्यक्त्वा च युध्यध्वं सर्वे दानवपुंगवाः एवं संस्तूयमानास् ते कुम्भाण्डेन महात्मना नैव तस्तम्भिरे दैत्याः पलायन्त समन्ततः एवं कुम्भाण्डवाक्यं ते शृण्वन्तो भयविह्लवाः चक्राग्निभयवित्रस्ताः सर्वे यान्ति दिशो दश भग्नं बलं ततो दृष्ट्वा कृष्णेनामिततेजसा संरक्तनयनः स्थाणुर् युद्धाय पर्यवर्तत बाणसंरक्षणं कर्तुं रथम् आस्थाय सुप्रभम् देवः कुमारश् च तथा रथेनाग्निनिभेन वै ततः क्रुद्धो हरः साक्षाद् नदी खङ्गी परश्वधी शूली निषङ्गी कवची बाणी कार्मुकवाञ् शिवः नन्दीश्वरसमायुक्तं रथम् आस्थाय वीर्यवान् संदष्टौष्ठपुटो रुद्रः प्रधावति यतो हरिः

prāṇāṃs tyaktvā ca yudhyadhvaṃ sarve dānavapuṃgavāḥ evaṃ saṃstūyamānās te kumbhāṇḍena mahātmanā naiva tastambhire daityāḥ palāyanta samantataḥ evaṃ kumbhāṇḍavākyaṃ te śṛṇvanto bhayavihlavāḥ cakrāgnibhayavitrastāḥ sarve yānti diśo daśa bhagnaṃ balaṃ tato dṛṣṭvā kṛṣṇenāmitatejasā saṃraktanayanaḥ sthāṇur yuddhāya paryavartata bāṇasaṃrakṣaṇaṃ kartuṃ ratham āsthāya suprabham devaḥ kumāraś ca tathā rathenāgninibhena vai tataḥ kruddho haraḥ sākṣād nadī khaṅgī paraśvadhī śūlī niṣaṅgī kavacī bāṇī kārmukavāñ śivaḥ nandīśvarasamāyuktaṃ ratham āsthāya vīryavān saṃdaṣṭauṣṭhapuṭo rudraḥ pradhāvati yato hariḥ

Verse 15

तस्यानुयाता वेताऌआः पिशाचाश् चन्द्रमालिनः पिबन्तः शोणितं भूयः कराला निर्णतोदराः पिबन्न् इव तदाकाशं सिंहयुक्तो महास्वनः रथो भाति घनोन्मुक्तः पौर्णमास्यां यथा शशी

tasyānuyātā vetāḷāḥ piśācāś candramālinaḥ pibantaḥ śoṇitaṃ bhūyaḥ karālā nirṇatodarāḥ pibann iva tadākāśaṃ siṃhayukto mahāsvanaḥ ratho bhāti ghanonmuktaḥ paurṇamāsyāṃ yathā śaśī

Verse 16

ततो गणसहस्रैस् तु नानारूपैर् भयावहैः नदद्भिर् विविधान् नादान् रथो देवस्य सो ऽभयात् के चित् सिंहमुखास् तत्र तथा व्याघ्रमुखाश् च ह नागाश्वोष्ट्रमुखास् तत्र प्रावेपन्न् अभिपीडिताः व्यालयज्ञोपवीताश् च के चित् तत्र महाबलाः खरोष्ट्रगजवक्त्राश् च अश्वग्रीवाश् च संस्थिताः छागमार्जारवक्त्राश् च मेषवक्त्रास् तथा परे चीरिणः शिखिनश् चान्ये जटिलोर्ध्वशिरोरुहाः भग्नाः परिपतन्ति स्म शङ्खदुंदुभिनिस्वनैः के चित् सौम्यमुखास् तत्र दिव्यैः शस्त्रैर् अलंकृताः नानापुष्पकृतापीडा नानाप्रहरणायुधाः वामना विकटाश् चैव सिंहव्याघ्रपरिच्छदाः रुधिरार्द्रमहादंष्ट्रा महामांसबलिप्रियाः देवं संपरिवार्याथ महाशत्रुप्रमर्दनम् लीलायमानास् तिष्ठन्ति संग्रामाभिमुखोन्मुखाः ततो दिव्यं रथं दृष्ट्वा रुद्रस्याक्लिष्टकर्मणः कृष्णो गरुडम् आस्थाय ययौ रुद्राय संयुगे वैनतेयस्थम् अस्यन्तम् आयान्तम् अग्रणीर् हरः तिष्ठ तिष्ठेति चोवाच क्रुद्धो ऽहंकारगर्वितः भगवान् अपि गोविन्दः स्मयन्न् इव च संस्थितः स्थितो ऽस्मि तव संग्रामे यथेष्टं क्रियताम् इति हरिं विव्याध कुपितो नाराचानां शतेन सः

tato gaṇasahasrais tu nānārūpair bhayāvahaiḥ nadadbhir vividhān nādān ratho devasya so 'bhayāt ke cit siṃhamukhās tatra tathā vyāghramukhāś ca ha nāgāśvoṣṭramukhās tatra prāvepann abhipīḍitāḥ vyālayajñopavītāś ca ke cit tatra mahābalāḥ kharoṣṭragajavaktrāś ca aśvagrīvāś ca saṃsthitāḥ chāgamārjāravaktrāś ca meṣavaktrās tathā pare cīriṇaḥ śikhinaś cānye jaṭilordhvaśiroruhāḥ bhagnāḥ paripatanti sma śaṅkhaduṃdubhinisvanaiḥ ke cit saumyamukhās tatra divyaiḥ śastrair alaṃkṛtāḥ nānāpuṣpakṛtāpīḍā nānāpraharaṇāyudhāḥ vāmanā vikaṭāś caiva siṃhavyāghraparicchadāḥ rudhirārdramahādaṃṣṭrā mahāmāṃsabalipriyāḥ devaṃ saṃparivāryātha mahāśatrupramardanam līlāyamānās tiṣṭhanti saṃgrāmābhimukhonmukhāḥ tato divyaṃ rathaṃ dṛṣṭvā rudrasyākliṣṭakarmaṇaḥ kṛṣṇo garuḍam āsthāya yayau rudrāya saṃyuge vainateyastham asyantam āyāntam agraṇīr haraḥ tiṣṭha tiṣṭheti covāca kruddho 'haṃkāragarvitaḥ bhagavān api govindaḥ smayann iva ca saṃsthitaḥ sthito 'smi tava saṃgrāme yatheṣṭaṃ kriyatām iti hariṃ vivyādha kupito nārācānāṃ śatena saḥ

Verse 17

स शरैर् अर्दितस् तेन हरेणामित्रघातिना हरिर् जग्राह कुपितो ह्य् आस्त्रं पार्जन्यम् उत्तमम्

sa śarair arditas tena hareṇāmitraghātinā harir jagrāha kupito hy āstraṃ pārjanyam uttamam

Verse 18

प्रचचाल ततो भूमिर् विष्णुरुद्रप्रपीडिता नागाश् चोर्ध्वमुखास् तत्र विचेलुर् अभिपीडिताः पर्वताः प्रस्तुतास् तत्र जलधाराभिर् आप्लुताः के चिन् मुमुचिरे तत्र शिखराणि समन्ततः दिशश् च विदिशश् चैव भूमिर् आकाशम् एव च प्रदीप्तानीव दृश्यन्ते स्थाणुकृष्णसमागमे समन्ततश् च निर्घाताः पतन्ति धरणीतले शिवाश् चैवाशिवान् नादान् नदन्ते भीमदर्शनाः वासवश् चानदद् घोरं रुधिरं चाप्य् अवर्षत उल्का च बाणसैन्यस्य मुखान्य् आवृत्य तिष्ठति न ववौ मारुतश् चापि ज्योतींष्य् आकुलताम् इयुः प्रभाहीनाश् च ओषध्यो न चरन्त्य् अन्तरिक्षगाः एतस्मिन्न् अन्तरे ब्रह्मा सर्वैर् देवगणैर् वृतः त्रिपुरान्तकम् उद्यन्तं ज्ञात्वा रुद्रम् उपागमत् गन्धर्वाप्सरसश् चैव यक्षा विद्याधरास् तथा सिद्धचारणसंघाश् च पश्यन्तो ऽथ दिवि स्थिताः ततः पार्जन्यम् अस्त्रं तत् क्षिप्तं रुद्राय विष्णुना ययौ ज्वलन्न् अथ तदा यतो रुद्रो रथे स्थितः ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् निष्पेतुः सर्वतो दिग्भ्यो यतो हरतनुस् ततः

pracacāla tato bhūmir viṣṇurudraprapīḍitā nāgāś cordhvamukhās tatra vicelur abhipīḍitāḥ parvatāḥ prastutās tatra jaladhārābhir āplutāḥ ke cin mumucire tatra śikharāṇi samantataḥ diśaś ca vidiśaś caiva bhūmir ākāśam eva ca pradīptānīva dṛśyante sthāṇukṛṣṇasamāgame samantataś ca nirghātāḥ patanti dharaṇītale śivāś caivāśivān nādān nadante bhīmadarśanāḥ vāsavaś cānadad ghoraṃ rudhiraṃ cāpy avarṣata ulkā ca bāṇasainyasya mukhāny āvṛtya tiṣṭhati na vavau mārutaś cāpi jyotīṃṣy ākulatām iyuḥ prabhāhīnāś ca oṣadhyo na caranty antarikṣagāḥ etasminn antare brahmā sarvair devagaṇair vṛtaḥ tripurāntakam udyantaṃ jñātvā rudram upāgamat gandharvāpsarasaś caiva yakṣā vidyādharās tathā siddhacāraṇasaṃghāś ca paśyanto 'tha divi sthitāḥ tataḥ pārjanyam astraṃ tat kṣiptaṃ rudrāya viṣṇunā yayau jvalann atha tadā yato rudro rathe sthitaḥ tataḥ śatasahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇām niṣpetuḥ sarvato digbhyo yato haratanus tataḥ

Verse 19

अथाग्नेयं महारौद्रम् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः मुमोच रुषितो रुद्रस् तद् अद्भुतम् इवाभवत्

athāgneyaṃ mahāraudram astram astravidāṃ varaḥ mumoca ruṣito rudras tad adbhutam ivābhavat

Verse 20

ततो विशीर्णदेहास् ते चत्वारो ऽपि समन्ततः ततो विशीर्णदेहास् ते चत्वारो ऽपि समन्ततः नादृश्यन्त शरैश् छन्ना दह्यमानाश् च वह्निना

tato viśīrṇadehās te catvāro 'pi samantataḥ tato viśīrṇadehās te catvāro 'pi samantataḥ nādṛśyanta śaraiś channā dahyamānāś ca vahninā

Verse 21

ततो भूतानि वित्रेसुर् देवाश् च भयविक्लवाः सिंहनादं ततश् चक्रुः सर्व एवासुरोत्तमाः हतो ऽयम् इति विज्ञाय आग्नेयान्तर्हिते हरौ

tato bhūtāni vitresur devāś ca bhayaviklavāḥ siṃhanādaṃ tataś cakruḥ sarva evāsurottamāḥ hato 'yam iti vijñāya āgneyāntarhite harau

Verse 22

ततस् तद् विषहित्वाजौ ह्य् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः ततः क्रुद्धो हृषीकेशः प्रतिषिध्याग्निसंचयं जग्राह वारुणं सो ऽस्त्रं वासुदेवः प्रतापवान्

tatas tad viṣahitvājau hy astram astravidāṃ varaḥ tataḥ kruddho hṛṣīkeśaḥ pratiṣidhyāgnisaṃcayaṃ jagrāha vāruṇaṃ so 'straṃ vāsudevaḥ pratāpavān

Verse 23

उद्यते वारुणास्त्रे तु वासुदेवेन धीमता प्रयुक्ते वासुदेवेन वारुणास्त्रे ऽतितेजसि आग्नेयं प्रशमं यातम् अस्त्रं वारुणतेजसा

udyate vāruṇāstre tu vāsudevena dhīmatā prayukte vāsudevena vāruṇāstre 'titejasi āgneyaṃ praśamaṃ yātam astraṃ vāruṇatejasā

Verse 24

तस्मिन् प्रतिहते ह्य् अस्त्रे वासुदेवेन संयुगे पैशाचं राक्षसं चैव रौद्रम् आङ्गिरसं भवः मुमोचास्त्राणि चत्वारि युगान्ताग्निनिभानि सः

tasmin pratihate hy astre vāsudevena saṃyuge paiśācaṃ rākṣasaṃ caiva raudram āṅgirasaṃ bhavaḥ mumocāstrāṇi catvāri yugāntāgninibhāni saḥ

Verse 25

वासुदेवो ऽपि चास्त्राणि दृष्ट्वा विप्रहितानि वै वायव्यम् अथ सावित्रं वासवं मोहनं तथा अत्राणां वारुणार्थाय वासुदेवो मुमोच ह

vāsudevo 'pi cāstrāṇi dṛṣṭvā viprahitāni vai vāyavyam atha sāvitraṃ vāsavaṃ mohanaṃ tathā atrāṇāṃ vāruṇārthāya vāsudevo mumoca ha

Verse 26

अस्त्रैश् चतुर्भिश् चत्वारि वारयित्वा च केशवः जग्राह वैष्णवं सो ऽस्त्रं व्यादितास्यान्तकोपमम्

astraiś caturbhiś catvāri vārayitvā ca keśavaḥ jagrāha vaiṣṇavaṃ so 'straṃ vyāditāsyāntakopamam

Verse 27

वैष्णवास्त्रे विमुक्ते तु सर्व एवासुरोत्तमाः भूतयक्षगणाश् चैव बाणानीकं च सर्वशः दिशः प्रदुद्रुवुः सर्वे भयमोहितलोचनाः

vaiṣṇavāstre vimukte tu sarva evāsurottamāḥ bhūtayakṣagaṇāś caiva bāṇānīkaṃ ca sarvaśaḥ diśaḥ pradudruvuḥ sarve bhayamohitalocanāḥ

Verse 28

प्रमाथगणभूयिष्ठे सैन्ये दीर्णे महासुरः निर्जगाम ततो बाणो युद्धायभिमुखस् त्वरन् भीमप्रहरणैर् घोरैर् दैत्येन्द्रैः सुमहाबलैः वृतो महारथैर् वीरैर् वज्रीव सुरसत्तमैः जप्यैश् च मन्त्रैश् च तथोषधीभिर् महात्मनः स्वस्त्ययनं प्रचक्रुः स तत्र वस्त्राणि शुभाश् च गावः फलानि पुष्पाणि तथैव निष्कान् बलेः सुतो ब्राह्मणसत्तमेभ्यो ददौ धनान्य् आशु यथा धनेशः सहस्रसूर्यो बहुकिंकिणीकः परार्ध्यजाम्बुनदहेम्चित्रः सहस्रचन्द्रायुततारकश् च रथो महान् अग्निर् इवावभाति तम् आस्थितो दानवसंगृहीतं महाध्वजः कार्मुकधृक् स बाणः उद्वर्तयिष्यन् यदुपुंगवानाम् अतीव रौद्रं स बिभर्ति रूपं स वेगवान् वीररथौघसंकुलो विनिर्ययौ तान् प्रति दैत्यसागरः महार्णवोद्भूततरंगसंकुलो यथार्णवो लोकविनाशनाय भीमानि संत्रासकरैर् वपुर्भिस् तान्य् अग्रतो भान्ति बलानि तस्य महारथान्य् उच्छ्रितकार्मुकाणि सपर्वतानीव वनानि राजन् विनिःसृतः सागरतोयवासाद् अत्यद्भुतं चाहवं द्रष्टुकामः अन्धकारीकृते लोके प्रदीप्ते त्र्यम्बके तदा न नन्दी नापि च रथो न रुद्रः प्रत्यदृश्यत

pramāthagaṇabhūyiṣṭhe sainye dīrṇe mahāsuraḥ nirjagāma tato bāṇo yuddhāyabhimukhas tvaran bhīmapraharaṇair ghorair daityendraiḥ sumahābalaiḥ vṛto mahārathair vīrair vajrīva surasattamaiḥ japyaiś ca mantraiś ca tathoṣadhībhir mahātmanaḥ svastyayanaṃ pracakruḥ sa tatra vastrāṇi śubhāś ca gāvaḥ phalāni puṣpāṇi tathaiva niṣkān baleḥ suto brāhmaṇasattamebhyo dadau dhanāny āśu yathā dhaneśaḥ sahasrasūryo bahukiṃkiṇīkaḥ parārdhyajāmbunadahemcitraḥ sahasracandrāyutatārakaś ca ratho mahān agnir ivāvabhāti tam āsthito dānavasaṃgṛhītaṃ mahādhvajaḥ kārmukadhṛk sa bāṇaḥ udvartayiṣyan yadupuṃgavānām atīva raudraṃ sa bibharti rūpaṃ sa vegavān vīrarathaughasaṃkulo viniryayau tān prati daityasāgaraḥ mahārṇavodbhūtataraṃgasaṃkulo yathārṇavo lokavināśanāya bhīmāni saṃtrāsakarair vapurbhis tāny agrato bhānti balāni tasya mahārathāny ucchritakārmukāṇi saparvatānīva vanāni rājan viniḥsṛtaḥ sāgaratoyavāsād atyadbhutaṃ cāhavaṃ draṣṭukāmaḥ andhakārīkṛte loke pradīpte tryambake tadā na nandī nāpi ca ratho na rudraḥ pratyadṛśyata

Verse 29

द्विगुणं दीप्तदेहस् तु रोषेण च बलेन च अस्त्रं नारायणं नाम नारायणजिघांसया जग्राह शूली भूतात्मा देवानाम् अथ पश्यताम् मुमोच च यथाशक्ति रुद्रो ब्रह्मात्मसंभवः विमुक्तं तेन तच् चास्त्रं जगाम च समीपतः शंकरस्य तद् अस्त्रं तु प्रहसन् केशवस् तदा जग्राह लीलया विष्णुस् तूणौ तच् च व्यनिक्षिपत् कुपितो रुद्ररूपेण रुद्रः संहारमूर्तिमान् ततः शूलं समादाय सर्वशत्रुविदारणम् देवदानवगन्धर्व+ +यक्षपन्नगरक्षसाम् भयंकरं मुमोचाथ कृष्णम् उद्दिश्य शंकरः तच् च शूलं हरिर् दृष्ट्वा निजशक्त्या न्यवारयत् ततस् त्रिलोचनः क्रुद्धः कालान्तकयमोपमः अस्त्रं पाशुपतं यत् तु लोके ख्यातं स्ववीर्यवत् जग्राहात्मसमं साक्षाद् धन्तुं केशवम् ओजसा विज्ञायाथ तदा विष्णुस् तद् एवास्त्रं समाददे द्वे ह्य् अस्त्रे प्रशमं याते द्वाभ्यां संधारिते तदा त्रिपुरान्तकरं बाणं जग्राह च चतुर्मुखः

dviguṇaṃ dīptadehas tu roṣeṇa ca balena ca astraṃ nārāyaṇaṃ nāma nārāyaṇajighāṃsayā jagrāha śūlī bhūtātmā devānām atha paśyatām mumoca ca yathāśakti rudro brahmātmasaṃbhavaḥ vimuktaṃ tena tac cāstraṃ jagāma ca samīpataḥ śaṃkarasya tad astraṃ tu prahasan keśavas tadā jagrāha līlayā viṣṇus tūṇau tac ca vyanikṣipat kupito rudrarūpeṇa rudraḥ saṃhāramūrtimān tataḥ śūlaṃ samādāya sarvaśatruvidāraṇam devadānavagandharva+ +yakṣapannagarakṣasām bhayaṃkaraṃ mumocātha kṛṣṇam uddiśya śaṃkaraḥ tac ca śūlaṃ harir dṛṣṭvā nijaśaktyā nyavārayat tatas trilocanaḥ kruddhaḥ kālāntakayamopamaḥ astraṃ pāśupataṃ yat tu loke khyātaṃ svavīryavat jagrāhātmasamaṃ sākṣād dhantuṃ keśavam ojasā vijñāyātha tadā viṣṇus tad evāstraṃ samādade dve hy astre praśamaṃ yāte dvābhyāṃ saṃdhārite tadā tripurāntakaraṃ bāṇaṃ jagrāha ca caturmukhaḥ

Verse 30

अग्निमारुतसोमानां विष्णोस् तेजः समुत्थितम् अनेनाहं हनिष्यामि सबन्धुं ससुतं रणे इति मत्वा विरूपाक्षो दक्षयज्ञविनाशनः संदधत्कार्मुके चैव क्षेप्तुकामस् त्रिलोचनः विज्ञातो वासुदेवेन चित्तज्ञेन महात्मना

agnimārutasomānāṃ viṣṇos tejaḥ samutthitam anenāhaṃ haniṣyāmi sabandhuṃ sasutaṃ raṇe iti matvā virūpākṣo dakṣayajñavināśanaḥ saṃdadhatkārmuke caiva kṣeptukāmas trilocanaḥ vijñāto vāsudevena cittajñena mahātmanā

Verse 31

बाणेनानेन भूतेशो मां हन्तुं किल निश्चितः इति मत्वा तदा कृष्णः प्रतिकारं समारभत् जृम्भणं नाम् सो ऽप्य् अस्त्रं जग्राह पुरुषोत्तमः तेनास्त्रेण तदा कृष्णो मन्त्रपूतेन केशवः हरं संजृम्भयाम् आस क्षिप्रकारी महाबलः

bāṇenānena bhūteśo māṃ hantuṃ kila niścitaḥ iti matvā tadā kṛṣṇaḥ pratikāraṃ samārabhat jṛmbhaṇaṃ nām so 'py astraṃ jagrāha puruṣottamaḥ tenāstreṇa tadā kṛṣṇo mantrapūtena keśavaḥ haraṃ saṃjṛmbhayām āsa kṣiprakārī mahābalaḥ

Verse 32

विजृम्भणं नाम ततः सो ऽस्त्रं जग्राह केशवः विजृम्भयाम् आस हरं तेनास्त्रेण महाबलः सशरः सधनुश् चैव हरस् तेनाशु जृम्भितः संज्ञां न लेभे भगवान् विजेतासुररक्षसाम् सशरं सधनुष्कं च दृष्त्वात्मानं विजृम्भितम् बलोन्मत्तो ऽथ बाणो ऽसौ शर्वं चोदयते ऽसकृत् सृष्टिम् अन्यां सृजस्वेति तदा दर्पविवृद्धये शक्तिम् अन्यां सृजन्न् एव तदा दर्पविवृद्धये ततो ननाद भूतात्मा स्निग्धगम्भीरनिस्वनः प्रध्मापयाम् आस तदा कृष्णः शङ्खं महाबलः जृम्भिते च हरे तस्मिञ् शङ्खं दध्मौ स केशवः शार्ङ्गं च कूजयाम् आस सिंहनादं व्यनीनदत् पारवश्यं समायातः शूली जृम्भणतेजसा पाञ्चजन्यस्य घोषेण शार्ङ्गविस्फूर्जितेन च देवं विजृम्भितं दृष्ट्वा सर्वभूतानि तत्रसुः

vijṛmbhaṇaṃ nāma tataḥ so 'straṃ jagrāha keśavaḥ vijṛmbhayām āsa haraṃ tenāstreṇa mahābalaḥ saśaraḥ sadhanuś caiva haras tenāśu jṛmbhitaḥ saṃjñāṃ na lebhe bhagavān vijetāsurarakṣasām saśaraṃ sadhanuṣkaṃ ca dṛṣtvātmānaṃ vijṛmbhitam balonmatto 'tha bāṇo 'sau śarvaṃ codayate 'sakṛt sṛṣṭim anyāṃ sṛjasveti tadā darpavivṛddhaye śaktim anyāṃ sṛjann eva tadā darpavivṛddhaye tato nanāda bhūtātmā snigdhagambhīranisvanaḥ pradhmāpayām āsa tadā kṛṣṇaḥ śaṅkhaṃ mahābalaḥ jṛmbhite ca hare tasmiñ śaṅkhaṃ dadhmau sa keśavaḥ śārṅgaṃ ca kūjayām āsa siṃhanādaṃ vyanīnadat pāravaśyaṃ samāyātaḥ śūlī jṛmbhaṇatejasā pāñcajanyasya ghoṣeṇa śārṅgavisphūrjitena ca devaṃ vijṛmbhitaṃ dṛṣṭvā sarvabhūtāni tatrasuḥ

Verse 33

दानवाश् च तथा यान्ति दिशो ऽथ विदिशो ऽपि च बाणश् चापि तदा राजन् भीतभीतः समाश्वसत् ततो हाहाकृतं सैन्यं पश्यतः शूलिनस् तदा किं कुर्मः क्व गमिष्याम इति दानवसत्तमाः स्थिताश् च विमुखा राजन् कर्तव्ये मूढचेतसः अथ रुद्रो ऽपि सहसा जृम्भणास्त्रेण मोहितः कृत्याकृत्यविमूढात्मा न किं चिद् प्रत्यपद्यत ध्याथाथो मनसा तातं भक्तिग्राह्यम् अतीन्द्रियम् परात् परतरं विष्णुं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् नारायणं प्रभुं कृष्णम् अनन्तं पुरुषोत्तमम् यदि धर्मो भवेज् ज्यायान् युक्तं मदपसर्पणम् इति ध्यात्वा हरः शीघ्रं तस्माद् देशाद् अपाक्रमत् अपयाते ततो देवे कृष्णे चैव महात्मनि पुनश् चासीत् कथं युद्धं परेषां लोमहर्षणम् कुम्भाण्डसंगृहीताश्वे रथे तिष्ठन् गुहस् तदा अभिदुद्राव कृष्णं च बलं प्रद्युम्नम् एव च

dānavāś ca tathā yānti diśo 'tha vidiśo 'pi ca bāṇaś cāpi tadā rājan bhītabhītaḥ samāśvasat tato hāhākṛtaṃ sainyaṃ paśyataḥ śūlinas tadā kiṃ kurmaḥ kva gamiṣyāma iti dānavasattamāḥ sthitāś ca vimukhā rājan kartavye mūḍhacetasaḥ atha rudro 'pi sahasā jṛmbhaṇāstreṇa mohitaḥ kṛtyākṛtyavimūḍhātmā na kiṃ cid pratyapadyata dhyāthātho manasā tātaṃ bhaktigrāhyam atīndriyam parāt parataraṃ viṣṇuṃ sarvalokeśvareśvaram nārāyaṇaṃ prabhuṃ kṛṣṇam anantaṃ puruṣottamam yadi dharmo bhavej jyāyān yuktaṃ madapasarpaṇam iti dhyātvā haraḥ śīghraṃ tasmād deśād apākramat apayāte tato deve kṛṣṇe caiva mahātmani punaś cāsīt kathaṃ yuddhaṃ pareṣāṃ lomaharṣaṇam kumbhāṇḍasaṃgṛhītāśve rathe tiṣṭhan guhas tadā abhidudrāva kṛṣṇaṃ ca balaṃ pradyumnam eva ca

Verse 34

ततः शरशतैर् उग्रैस् तान् विव्याध रणे गुहः अमर्षरोषसंक्रुद्धः कुमारप्रवरो नदन् शराणां शतसाहस्रैर् विव्याध समरे गुहः वासुदेवं सहस्रेण शतेन बलम् एव च प्रद्युम्नं बाणसाहस्रैर् जघान समरे गुहः शरौघाचितगात्रास् ते त्रयस्त्रय इवाग्नयः शोणितौघप्लुतैर् गात्रैः प्रत्ययुध्यन् गुहं तदा

tataḥ śaraśatair ugrais tān vivyādha raṇe guhaḥ amarṣaroṣasaṃkruddhaḥ kumārapravaro nadan śarāṇāṃ śatasāhasrair vivyādha samare guhaḥ vāsudevaṃ sahasreṇa śatena balam eva ca pradyumnaṃ bāṇasāhasrair jaghāna samare guhaḥ śaraughācitagātrās te trayastraya ivāgnayaḥ śoṇitaughaplutair gātraiḥ pratyayudhyan guhaṃ tadā

Verse 35

ततस् ते युद्धमार्गज्ञास् त्रयस् त्रिभिर् अनुत्तमैः वायव्याग्नेयपार्जन्यैर् बिभिदुर् दीप्ततेजसः

tatas te yuddhamārgajñās trayas tribhir anuttamaiḥ vāyavyāgneyapārjanyair bibhidur dīptatejasaḥ

Verse 36

तान् अस्त्रांस् त्रिभिर् एवास्त्रैर् विनिवार्य स पावकिः शैलवारुणसावित्रैस् तान् स विव्याध सायकैः तस्य दीप्तशरौघस्य दीप्तचापधरस्य च शरौघान् अस्त्रमायाभिर् ग्रसन्ति स्म महात्मनः

tān astrāṃs tribhir evāstrair vinivārya sa pāvakiḥ śailavāruṇasāvitrais tān sa vivyādha sāyakaiḥ tasya dīptaśaraughasya dīptacāpadharasya ca śaraughān astramāyābhir grasanti sma mahātmanaḥ

Verse 37

बाणौघे विवृते तस्मिन् परमक्रोधदीपितः यदा तदा गुहः क्रुद्धः प्रज्वलन्न् इव तेजसा अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम कालकल्पं दुरासदम् संदष्टौष्ठपुटः संख्ये जग्राह स गुहस् तदा

bāṇaughe vivṛte tasmin paramakrodhadīpitaḥ yadā tadā guhaḥ kruddhaḥ prajvalann iva tejasā astraṃ brahmaśiro nāma kālakalpaṃ durāsadam saṃdaṣṭauṣṭhapuṭaḥ saṃkhye jagrāha sa guhas tadā

Verse 38

प्रयुक्ते ब्रह्मशिरसि सहस्रांशुसमप्रभे उग्रे परमदुर्धर्षे लोकक्षयकरे तदा

prayukte brahmaśirasi sahasrāṃśusamaprabhe ugre paramadurdharṣe lokakṣayakare tadā

Verse 39

प्रधावन् सर्वभूतानि दह्यमानानि सर्वतः महाभूतेषु सर्वेषु प्रधावत्सु ततस्ततः अस्त्रतेजःप्रमूढे तु विषण्णे जगति प्रभुः केशवः केशिमथनश् चक्रं जग्राह वीर्यवान्

pradhāvan sarvabhūtāni dahyamānāni sarvataḥ mahābhūteṣu sarveṣu pradhāvatsu tatastataḥ astratejaḥpramūḍhe tu viṣaṇṇe jagati prabhuḥ keśavaḥ keśimathanaś cakraṃ jagrāha vīryavān

Verse 40

सर्वेषाम् अस्त्रवीर्याणां वारणे घातने तथा चक्रम् अप्रतिचक्रस्य लोके ख्यातं महात्मनः

sarveṣām astravīryāṇāṃ vāraṇe ghātane tathā cakram apraticakrasya loke khyātaṃ mahātmanaḥ

Verse 41

अस्त्रं ब्रह्मशिरस् तेन निष्प्रभं कृतम् ओजसा मेघैर् इवातपापाये सवितुर् मण्डलं महत्

astraṃ brahmaśiras tena niṣprabhaṃ kṛtam ojasā meghair ivātapāpāye savitur maṇḍalaṃ mahat

Verse 42

ततो निष्प्रभतां याते नष्टवीर्ये महौजसि तस्मिन् ब्रह्मशिरस्य् अस्त्रे शक्तिं जग्राह काञ्चनीम्

tato niṣprabhatāṃ yāte naṣṭavīrye mahaujasi tasmin brahmaśirasy astre śaktiṃ jagrāha kāñcanīm

Verse 43

क्रोधसंरक्तलोचनः गुहः प्रजज्वाल रणे हविषेवाग्निर् उल्बणः शत्रुघीं ज्वलितां दिव्यां अमोघां दयितां घोरां सर्वलोकभयावहाम् महोल्काम् इव तां दीप्तां युगान्ताग्निसमप्रभाम् घण्टामालाकुलां शक्तिं चिक्षेप रुषितो गुहः

krodhasaṃraktalocanaḥ guhaḥ prajajvāla raṇe haviṣevāgnir ulbaṇaḥ śatrughīṃ jvalitāṃ divyāṃ amoghāṃ dayitāṃ ghorāṃ sarvalokabhayāvahām maholkām iva tāṃ dīptāṃ yugāntāgnisamaprabhām ghaṇṭāmālākulāṃ śaktiṃ cikṣepa ruṣito guhaḥ

Verse 44

ननाद बलवच् चापि नादं शत्रुभयंकरम् सा च क्षिप्ता तदा तेन ब्रह्मण्येन महात्मना जृम्भमाणेव गगने संप्रदीप्तमुखी ततः आघावन्ती महाशक्तिः कृष्णस्य वधकाङ्क्षिणी

nanāda balavac cāpi nādaṃ śatrubhayaṃkaram sā ca kṣiptā tadā tena brahmaṇyena mahātmanā jṛmbhamāṇeva gagane saṃpradīptamukhī tataḥ āghāvantī mahāśaktiḥ kṛṣṇasya vadhakāṅkṣiṇī

Verse 45

ततो विद्याधराः सर्वे गन्धर्वा ऋषयस् तथा भृशं विषण्णाः सेन्द्राश् च सर्वामरपुरोगमाः शक्तिं प्रज्वलितां दृष्ट्वा दग्धः कृष्ण इति ब्रुवन्

tato vidyādharāḥ sarve gandharvā ṛṣayas tathā bhṛśaṃ viṣaṇṇāḥ sendrāś ca sarvāmarapurogamāḥ śaktiṃ prajvalitāṃ dṛṣṭvā dagdhaḥ kṛṣṇa iti bruvan

Verse 46

अभ्याशमागतां तां तु महाशक्तिं महामृधे हुंकारेणैव निर्भर्त्स्य पातयाम् आस भूतले

abhyāśamāgatāṃ tāṃ tu mahāśaktiṃ mahāmṛdhe huṃkāreṇaiva nirbhartsya pātayām āsa bhūtale

Verse 47

पातितायां महाशक्त्यां साधु साध्व् इति सर्वशः सिंहनादं ततश् चक्रुः सर्वे देवाः सवासवाः

pātitāyāṃ mahāśaktyāṃ sādhu sādhv iti sarvaśaḥ siṃhanādaṃ tataś cakruḥ sarve devāḥ savāsavāḥ

Verse 48

ततो देवेषु नर्दत्सु वासुदेवः प्रतापवान् पुनश् चक्रं स जग्राह भूतान्तकरणं तदा

tato deveṣu nardatsu vāsudevaḥ pratāpavān punaś cakraṃ sa jagrāha bhūtāntakaraṇaṃ tadā

Verse 49

मुसलं लाङ्गलं चैव जग्राह रुषितो बलः ततो भीमो गुहो देवः कर्तव्ये विस्मृतो ऽभवत् व्याविध्यमाने चक्रे तु कृष्णेनामिततेजसा कुमाररक्षणार्थाय विभज्य स्वतनुं तदा तं दृष्ट्वा प्रमुखे तस्य व्यतिष्ठित च कौटवी दिग्वासा देववचनात् प्रातिष्ठत् तत्र कौटवी लम्बा नाम महाभागा भागो देव्यास् तथाष्टमः चित्रा कनकशक्तिस् तु सा च नग्ना स्थितान्तरे अथान्तरा कुमारस्य देवीं दृष्ट्वा महाभुजः पराङ्मुखस् ततो वाक्यम् उवाच मधुसूदनः दिग्वासा विकटा धूम्रा कराऌआ निर्णतोदरी बाहू प्रसार्य सहसा ग्रसन्तीवाम्बरं महत् अपगच्छापगच्छ त्वं धिग्धिग् इत्य् एव सो ऽब्रवीत्

musalaṃ lāṅgalaṃ caiva jagrāha ruṣito balaḥ tato bhīmo guho devaḥ kartavye vismṛto 'bhavat vyāvidhyamāne cakre tu kṛṣṇenāmitatejasā kumārarakṣaṇārthāya vibhajya svatanuṃ tadā taṃ dṛṣṭvā pramukhe tasya vyatiṣṭhita ca kauṭavī digvāsā devavacanāt prātiṣṭhat tatra kauṭavī lambā nāma mahābhāgā bhāgo devyās tathāṣṭamaḥ citrā kanakaśaktis tu sā ca nagnā sthitāntare athāntarā kumārasya devīṃ dṛṣṭvā mahābhujaḥ parāṅmukhas tato vākyam uvāca madhusūdanaḥ digvāsā vikaṭā dhūmrā karāḷā nirṇatodarī bāhū prasārya sahasā grasantīvāmbaraṃ mahat apagacchāpagaccha tvaṃ dhigdhig ity eva so 'bravīt

Verse 50

किम् एवं कुरुषे विघ्नं निश्चितस्य वधं प्रति श्रुत्वैव वचनं तस्य कौटवी तु तदा विभो नैव वासः समाधत्ते कुमारपरिरक्षणात् अपवाह्य गुहं शीघ्रम् अपयाहि रणाजिरात् स्वस्ति ह्य् एवं भवेद् अद्य मोक्ष्यसे योत्स्यता मया तां च दृष्ट्वा स्थितां देवो हरिः संग्राममूर्धनि संजहार ततश् चक्रं भगवान् वासवानुजः एवम् उक्ते तु वचने देवदेवेन धीमता अपवाह्य गुहं देवी हरसांनिध्यम् आगता एतस्मिन्न् अन्तरे चैव वर्तमाने महाभये कुमारे रक्षिते देव्या बाणस् तं देशम् आययौ अपयातं गुहं दृष्ट्वा मुक्तं कृष्णेन संयुगात् बाणस् चिन्तयते तत्र स्वयं योत्स्यामि माधवम् तस्माद् वक्त्राक्षि गछ त्वं यतः स्कन्दोपगछति एतद् एव परं तस्य भविष्यति न संशयः भूतक्षयगणास् तत्र बाणानीकं च सर्वशः दिशः प्रदुद्रुवुः सर्वे भयमोहितलोचनाः प्रमाथगणभूयिष्ठे सैन्ये दीर्णे महासुरः निर्जगाम ततो बाणो युद्धायाभिमुखस् त्वरन् भीमप्रहरणैर् घोरैर् दैत्येन्द्रैः सुमहारथैः महाबलैर् महावीरैर् वज्रीव सुरसत्तमैः पुरोहिताः शत्रुवधं वदन्तस् तथैव चान्ये श्रुतशीलवृद्धाः जपैश् च मन्त्रैश् च तथौषधीभिर् महात्मनः स्वस्त्ययनं प्रचक्रुः शशाप चैनां रुषितो यश् च मां भक्तिसंयुतः द्वादशाब्दं नमस् कुर्यात् तेनाभूद् यत् फलं महत् तदा संदर्शनात् तस्य तत् फलं नश्यतां महत् सदा दिगम्बरा भूयस् तिष्ठ वा त्वं यथेष्टतः इत्य् उक्त्वा देवदेवो ऽपि विहाय गुहम् अच्युतः परावृत्य स्थितस् तूर्णं सबलः ससुतस् तदा तदाप्रभृति राजेन्द्र दिग्वासाः साभवत् तदा अपाक्रामद् गुहो युद्धाद् युद्धायैव च केशवः रामप्रद्युम्नसंयुक्तो गरुडे गरुडध्वजः निर्जिते च ज्वरे तस्मिन् हरे चैव गुहे तदा ततस् तूर्यप्रणादैश् च भेरीणां च महास्वनैः सिंहनादैश् च दैत्यानां बाणः कृष्णम् अभिद्रवत्

kim evaṃ kuruṣe vighnaṃ niścitasya vadhaṃ prati śrutvaiva vacanaṃ tasya kauṭavī tu tadā vibho naiva vāsaḥ samādhatte kumāraparirakṣaṇāt apavāhya guhaṃ śīghram apayāhi raṇājirāt svasti hy evaṃ bhaved adya mokṣyase yotsyatā mayā tāṃ ca dṛṣṭvā sthitāṃ devo hariḥ saṃgrāmamūrdhani saṃjahāra tataś cakraṃ bhagavān vāsavānujaḥ evam ukte tu vacane devadevena dhīmatā apavāhya guhaṃ devī harasāṃnidhyam āgatā etasminn antare caiva vartamāne mahābhaye kumāre rakṣite devyā bāṇas taṃ deśam āyayau apayātaṃ guhaṃ dṛṣṭvā muktaṃ kṛṣṇena saṃyugāt bāṇas cintayate tatra svayaṃ yotsyāmi mādhavam tasmād vaktrākṣi gacha tvaṃ yataḥ skandopagachati etad eva paraṃ tasya bhaviṣyati na saṃśayaḥ bhūtakṣayagaṇās tatra bāṇānīkaṃ ca sarvaśaḥ diśaḥ pradudruvuḥ sarve bhayamohitalocanāḥ pramāthagaṇabhūyiṣṭhe sainye dīrṇe mahāsuraḥ nirjagāma tato bāṇo yuddhāyābhimukhas tvaran bhīmapraharaṇair ghorair daityendraiḥ sumahārathaiḥ mahābalair mahāvīrair vajrīva surasattamaiḥ purohitāḥ śatruvadhaṃ vadantas tathaiva cānye śrutaśīlavṛddhāḥ japaiś ca mantraiś ca tathauṣadhībhir mahātmanaḥ svastyayanaṃ pracakruḥ śaśāpa caināṃ ruṣito yaś ca māṃ bhaktisaṃyutaḥ dvādaśābdaṃ namas kuryāt tenābhūd yat phalaṃ mahat tadā saṃdarśanāt tasya tat phalaṃ naśyatāṃ mahat sadā digambarā bhūyas tiṣṭha vā tvaṃ yatheṣṭataḥ ity uktvā devadevo 'pi vihāya guham acyutaḥ parāvṛtya sthitas tūrṇaṃ sabalaḥ sasutas tadā tadāprabhṛti rājendra digvāsāḥ sābhavat tadā apākrāmad guho yuddhād yuddhāyaiva ca keśavaḥ rāmapradyumnasaṃyukto garuḍe garuḍadhvajaḥ nirjite ca jvare tasmin hare caiva guhe tadā tatas tūryapraṇādaiś ca bherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ siṃhanādaiś ca daityānāṃ bāṇaḥ kṛṣṇam abhidravat

Verse 51

शक्तीश् चैव गदाश् चैव चापानि विविधानि च परिघांश् च महाघोरांश् चक्राणि च बहूनि च बाणानां धारयाम् आस सहस्रम् अमितौजसाम् दृष्ट्वा बाणं तु निर्यातं युद्धायैव व्यवस्थितम् आरुह्य गरुडं कृष्णो बाणायाभिमुखो ययौ आयान्तम् अथ तं दृष्ट्वा यदूनाम् ऋषभं रणे गत्वाथ किं चिद् दृष्ट्वैव स्वबलं केशवं तदा वैनतेयसमारूढं कृष्णम् अप्रतिमौजसम्

śaktīś caiva gadāś caiva cāpāni vividhāni ca parighāṃś ca mahāghorāṃś cakrāṇi ca bahūni ca bāṇānāṃ dhārayām āsa sahasram amitaujasām dṛṣṭvā bāṇaṃ tu niryātaṃ yuddhāyaiva vyavasthitam āruhya garuḍaṃ kṛṣṇo bāṇāyābhimukho yayau āyāntam atha taṃ dṛṣṭvā yadūnām ṛṣabhaṃ raṇe gatvātha kiṃ cid dṛṣṭvaiva svabalaṃ keśavaṃ tadā vainateyasamārūḍhaṃ kṛṣṇam apratimaujasam

Verse 52

अथ नाणस् तु तं दृष्ट्वा प्रमुखे प्रत्युपस्थितम् उवाच वचनं क्रुद्धो वासुदेवं तरस्विनम् तिष्ठ तिष्ठ न मे ऽद्य त्वं जीवन् प्रतिगमिष्यसि द्वारकां द्वारकास्थान् वा सुहृदो द्रक्ष्यसे न च

atha nāṇas tu taṃ dṛṣṭvā pramukhe pratyupasthitam uvāca vacanaṃ kruddho vāsudevaṃ tarasvinam tiṣṭha tiṣṭha na me 'dya tvaṃ jīvan pratigamiṣyasi dvārakāṃ dvārakāsthān vā suhṛdo drakṣyase na ca

Verse 53

सुवर्णवर्णान् वृक्षाग्रान् अद्य द्रक्ष्यसि माधव त्वम् अद्याष्टभुजः संख्ये कथं बाहुसहस्रिणा मयाभिभूतः समरे मुहूर्षुः कालचोदितः

suvarṇavarṇān vṛkṣāgrān adya drakṣyasi mādhava tvam adyāṣṭabhujaḥ saṃkhye kathaṃ bāhusahasriṇā mayābhibhūtaḥ samare muhūrṣuḥ kālacoditaḥ

Verse 54

अद्य बाहुसहस्रेण कथम् अष्टभुजो रणे मया सह समागम्य योत्स्यसे गरुडध्वज

adya bāhusahasreṇa katham aṣṭabhujo raṇe mayā saha samāgamya yotsyase garuḍadhvaja

Verse 55

अद्य हि त्वं मया युद्धे निर्जितः सह बान्धवैः द्वारकां शोणितपुरे निहतः संस्मरिष्यसि

adya hi tvaṃ mayā yuddhe nirjitaḥ saha bāndhavaiḥ dvārakāṃ śoṇitapure nihataḥ saṃsmariṣyasi

Verse 56

नानाप्रहरणोपेतं नानाङ्गदविभूषितम् अद्य बाहुसहस्रं मे कोटिभूतं निशामय

nānāpraharaṇopetaṃ nānāṅgadavibhūṣitam adya bāhusahasraṃ me koṭibhūtaṃ niśāmaya

Verse 57

नाहं गुहो न च हरो न ज्वरो नापि चाग्नयः बलिपुत्रं तु मां विद्धि बाणम् अप्रतिमं रणे गर्जतस् तस्य वाक्यौघाः समुद्राद् इव सिन्धवः पराक्रमरसोपेता मत्तेभाद् इव शीकराः निश्चरन्ति महाघोरा वातोद्धूता इवोर्मयः

nāhaṃ guho na ca haro na jvaro nāpi cāgnayaḥ baliputraṃ tu māṃ viddhi bāṇam apratimaṃ raṇe garjatas tasya vākyaughāḥ samudrād iva sindhavaḥ parākramarasopetā mattebhād iva śīkarāḥ niścaranti mahāghorā vātoddhūtā ivormayaḥ

Verse 58

रोषपर्याकुले चैव नेत्रे तस्य बभूवतुः जगद् दिधक्षन्न् इव खे महासूर्य इवोदितौ

roṣaparyākule caiva netre tasya babhūvatuḥ jagad didhakṣann iva khe mahāsūrya ivoditau

Verse 59

अपिबन् मृत्युनाविष्टः कृष्णो बाणम् अभिद्रवत् क्षोभविस्फूर्जिते तस्य रक्तनेत्रे बभूवतुः जगद् दिधक्षू युगपन् महासूर्याविवोदितौ बाण किं गर्जसे शूरा न गर्जन्ति रणे स्थिताः एह्य् एहि युध्यस्व रणे किं मिथ्यागर्जितेन ते

apiban mṛtyunāviṣṭaḥ kṛṣṇo bāṇam abhidravat kṣobhavisphūrjite tasya raktanetre babhūvatuḥ jagad didhakṣū yugapan mahāsūryāvivoditau bāṇa kiṃ garjase śūrā na garjanti raṇe sthitāḥ ehy ehi yudhyasva raṇe kiṃ mithyāgarjitena te

Verse 60

यदि युद्धानि वचनैः सिध्यन्ति दितिनन्दन भवान् एव जयेन् नित्यं बह्वबद्धं प्रभाषसे

yadi yuddhāni vacanaiḥ sidhyanti ditinandana bhavān eva jayen nityaṃ bahvabaddhaṃ prabhāṣase

Verse 61

एह्य् एहि जय मां बाण जितो वा वसुधातले चिरायावाङ्मुखो दीनः पतितः शेष्यसे ऽसुर

ehy ehi jaya māṃ bāṇa jito vā vasudhātale cirāyāvāṅmukho dīnaḥ patitaḥ śeṣyase 'sura

Verse 62

काकगृध्रबऌऐश् चैव सर्वतः पाटितो ऽथ वा इत्य् एवम् उक्त्वा वचनं मर्मभेदिभिर् आशुगैः निर्बिभेद रणे कृष्णस् त्व् अमोघैर् दीप्ततेजसैः

kākagṛdhrabaḷaiś caiva sarvataḥ pāṭito 'tha vā ity evam uktvā vacanaṃ marmabhedibhir āśugaiḥ nirbibheda raṇe kṛṣṇas tv amoghair dīptatejasaiḥ

Verse 63

विनिर्भिन्नस् तु कृष्णेन मार्गणैर्मर्मभेदिभिः स्मयन् बाणस् ततः कृष्णं शरवर्षैर् अवाकिरत् ज्वलद्भिर् इव संसक्तैस् तस्मिन् युद्धे सुदारुणे

vinirbhinnas tu kṛṣṇena mārgaṇairmarmabhedibhiḥ smayan bāṇas tataḥ kṛṣṇaṃ śaravarṣair avākirat jvaladbhir iva saṃsaktais tasmin yuddhe sudāruṇe

Verse 64

तौ ततः शरनिस्त्रिंशैर् गदापरिघतोमरैः ततः परिघनिस्त्रिंशैर् गदातोमरशक्तिभिः विनिन्दमानौ संयत्तौ युद्धे चेरतुर् ओजसा

tau tataḥ śaranistriṃśair gadāparighatomaraiḥ tataḥ parighanistriṃśair gadātomaraśaktibhiḥ vinindamānau saṃyattau yuddhe ceratur ojasā

Then the two, with arrows and swords, with maces and clubs and lances; then with clubs, swords, maces, lances, and śaktis — censuring each other, engaged, they moved in the fight with splendor.

Verse 65

मुसलैः पट्टिसैश् चापि छादयाम् आस केशवम्

musalaiḥ paṭṭisaiś cāpi chādayām āsa keśavam

Verse 66

अष्टबाहुः सहस्रेण बाहूनां समयुध्यत योधयाम् आस समरे द्विबाहुम् अथ लीलया ततस् तु समरे हन्तुं हिरण्यकशिपोर् यथा सहस्रबाहुना सार्धम् अष्टबाहुर् अयुध्यत बाणेन सह संगम्य शङ्खचक्रगदाधरः

aṣṭabāhuḥ sahasreṇa bāhūnāṃ samayudhyata yodhayām āsa samare dvibāhum atha līlayā tatas tu samare hantuṃ hiraṇyakaśipor yathā sahasrabāhunā sārdham aṣṭabāhur ayudhyata bāṇena saha saṃgamya śaṅkhacakragadādharaḥ

Verse 67

लाघवं वीक्ष्य कृष्णस्य बलिसूनू रुषान्वितः मुमोचास्त्रं तदा युद्धे कृष्णो बाणः प्रतापवान् यद् अस्त्रं परमं दिव्यं तपसा निर्मितं महत् तद् अप्रतिहितं युद्धे सर्वशत्रुनिबर्हणम् ब्रह्मणा विहितं पूर्वं तन् मुमोच बलेः सुतः

lāghavaṃ vīkṣya kṛṣṇasya balisūnū ruṣānvitaḥ mumocāstraṃ tadā yuddhe kṛṣṇo bāṇaḥ pratāpavān yad astraṃ paramaṃ divyaṃ tapasā nirmitaṃ mahat tad apratihitaṃ yuddhe sarvaśatrunibarhaṇam brahmaṇā vihitaṃ pūrvaṃ tan mumoca baleḥ sutaḥ

Verse 68

तस्मिन् मुक्ते दिशः सर्वास् तमोपहतमण्डलाः प्रादुर् आसंस् ततो रौद्रा न प्राज्ञायत किं चन

tasmin mukte diśaḥ sarvās tamopahatamaṇḍalāḥ prādur āsaṃs tato raudrā na prājñāyata kiṃ cana

Verse 69

... सुघोराणि च सर्वशः तमसा संवृते लोके ... साधु साध्व् इति बाणं तु पूजयन्ति स्म दानवाः अहो धिग् इति देवानां चरते वाग् उदीरिता

... sughorāṇi ca sarvaśaḥ tamasā saṃvṛte loke ... sādhu sādhv iti bāṇaṃ tu pūjayanti sma dānavāḥ aho dhig iti devānāṃ carate vāg udīritā

Verse 70

ततो ऽस्त्रबलवेगेन सार्चिष्मत्यः सुदारुणाः घोररूपा महावेगा निष्पेतुर् बाणवृष्टयः

tato 'strabalavegena sārciṣmatyaḥ sudāruṇāḥ ghorarūpā mahāvegā niṣpetur bāṇavṛṣṭayaḥ

Verse 71

नाकम्पत तदा वायुर् न मेघाः संचरन्ति च अस्त्रे विमुक्ते बाणेन दह्यमाने च केशवे

nākampata tadā vāyur na meghāḥ saṃcaranti ca astre vimukte bāṇena dahyamāne ca keśave

Verse 72

ततो ऽस्त्रं सुमहावेगं जग्राह मधुसूदनः पार्जन्यं नाम भगवान् यमान्तकनिभं रणे

tato 'straṃ sumahāvegaṃ jagrāha madhusūdanaḥ pārjanyaṃ nāma bhagavān yamāntakanibhaṃ raṇe

Verse 73

ततो वितिमिरे लोके स चाग्निः प्रशमं गतः दानवा मोघसंकल्पाः सर्वे ऽभुवंस् तदा भृशम् दानवास्त्रं प्रशान्तं तु पर्जन्यास्त्रे ऽभिमन्त्रिते ततो देवगणाः सर्वे प्रणेदुर् जहृषुस् तदा

tato vitimire loke sa cāgniḥ praśamaṃ gataḥ dānavā moghasaṃkalpāḥ sarve 'bhuvaṃs tadā bhṛśam dānavāstraṃ praśāntaṃ tu parjanyāstre 'bhimantrite tato devagaṇāḥ sarve praṇedur jahṛṣus tadā

Verse 74

हते शस्त्रे महाराज दैतेयः क्रोधमूर्छितः भूयः संछादयाम् आस केशवं गरुडे स्थितम् मुसलैः पट्टिसैश् चैव शूलम् उद्गरकस्मरैः

hate śastre mahārāja daiteyaḥ krodhamūrchitaḥ bhūyaḥ saṃchādayām āsa keśavaṃ garuḍe sthitam musalaiḥ paṭṭisaiś caiva śūlam udgarakasmaraiḥ

Verse 75

तस्य तां तरसा सर्वां बाणवृष्टिं समुद्यताम् पुनः संवारयाम् आस केशवः शत्रुसूदनः

tasya tāṃ tarasā sarvāṃ bāṇavṛṣṭiṃ samudyatām punaḥ saṃvārayām āsa keśavaḥ śatrusūdanaḥ

Verse 76

केशवस्य तु बाणेन वर्तमाने महाहवे तस्य शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैर् अशनिसंनिभैः तिलशस् तद् रथं चक्रे साश्वध्वजपताकिनम् चिच्छेद कवचं कायान् मुकुटं च महाप्रभम् कार्मुकं च महातेजा हस्ताच् चापं च केशवः विव्याध चैनम् उरसि नाराचेन स्मयन्न् इव स मर्माभिहतः संख्ये प्रमुमोहाल्पचेतनः तं दृष्ट्वा मूर्छितं बाणं प्रहारपरिपीडितम् प्रासादवरशृङ्गस्थो नारदो मुनिपुंगवः उत्थायापश्यत तदा कक्षास्फोटनतत्परः वादयानो नखांश् चैव दिष्ट्या दिष्ट्येति चाब्रवीत् अहो मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् दृष्टं मे यद् इदं चित्रं दामोदरपराक्रमम् जय बाणं महाबाहो दैतेयं देवपूजित यद् अर्थम् अवतीर्णो ऽसि तत् कर्म सफलं कुरु एवं स्तुत्वा तदा देवं बाणैः खं द्योतयञ् शितैः इतस् ततः संपतद्भिर् नारदो व्यचरद् रणे प्रायुध्येतां ध्वजौ तत्र ताव् अन्योन्यम् अभिद्रुतौ युद्धं चाभूद् वाहनयोर् उभयोर् देवदैत्ययोः गरुडस्य च संग्रामे मयूरस्य च युध्यतः

keśavasya tu bāṇena vartamāne mahāhave tasya śārṅgavinirmuktaiḥ śarair aśanisaṃnibhaiḥ tilaśas tad rathaṃ cakre sāśvadhvajapatākinam ciccheda kavacaṃ kāyān mukuṭaṃ ca mahāprabham kārmukaṃ ca mahātejā hastāc cāpaṃ ca keśavaḥ vivyādha cainam urasi nārācena smayann iva sa marmābhihataḥ saṃkhye pramumohālpacetanaḥ taṃ dṛṣṭvā mūrchitaṃ bāṇaṃ prahāraparipīḍitam prāsādavaraśṛṅgastho nārado munipuṃgavaḥ utthāyāpaśyata tadā kakṣāsphoṭanatatparaḥ vādayāno nakhāṃś caiva diṣṭyā diṣṭyeti cābravīt aho me saphalaṃ janma jīvitaṃ ca sujīvitam dṛṣṭaṃ me yad idaṃ citraṃ dāmodaraparākramam jaya bāṇaṃ mahābāho daiteyaṃ devapūjita yad artham avatīrṇo 'si tat karma saphalaṃ kuru evaṃ stutvā tadā devaṃ bāṇaiḥ khaṃ dyotayañ śitaiḥ itas tataḥ saṃpatadbhir nārado vyacarad raṇe prāyudhyetāṃ dhvajau tatra tāv anyonyam abhidrutau yuddhaṃ cābhūd vāhanayor ubhayor devadaityayoḥ garuḍasya ca saṃgrāme mayūrasya ca yudhyataḥ

Verse 77

पक्षतुण्डप्रहारैस् तौ चरणाग्रनखैस् तथा अन्योन्यं जघ्नतुः क्रोधान् मयूर्गरुडाव् उभौ

pakṣatuṇḍaprahārais tau caraṇāgranakhais tathā anyonyaṃ jaghnatuḥ krodhān mayūrgaruḍāv ubhau

Verse 78

वैनतेयस् ततः क्रुद्धो मयूरं दीप्ततेजसम् जग्राह शिरसि क्रुद्धस् तुण्डेनाभ्यहनत् तदा

vainateyas tataḥ kruddho mayūraṃ dīptatejasam jagrāha śirasi kruddhas tuṇḍenābhyahanat tadā

Verse 79

दक्षिणेन च पक्षेण निजघान महाबलः पद्भ्यां पार्श्वाभिघातांश् च दत्त्वा घोरान् अनेकशः

dakṣiṇena ca pakṣeṇa nijaghāna mahābalaḥ padbhyāṃ pārśvābhighātāṃś ca dattvā ghorān anekaśaḥ

Verse 80

आकृष्य चैनं तरसा विकृष्य च महाबलः निःसंज्ञं पातयाम् आस गगनाद् इव पर्वतम्

ākṛṣya cainaṃ tarasā vikṛṣya ca mahābalaḥ niḥsaṃjñaṃ pātayām āsa gaganād iva parvatam

Verse 81

मयूरे पातिते तस्मिन् गरुडेनाथ पक्षिणा पपात तस्मात् सहसा वेगेन महता बली बाणः परमसंविग्नश् चिन्तयन् कार्यम् आत्मनः

mayūre pātite tasmin garuḍenātha pakṣiṇā papāta tasmāt sahasā vegena mahatā balī bāṇaḥ paramasaṃvignaś cintayan kāryam ātmanaḥ

Verse 82

मयातिबलमत्तेन न कृतं सुहृदां वचः पश्यतां देवदैत्यानां प्राप्तो ऽस्म्य् आपदम् उत्तमाम् तं दीनमनसं ज्ञात्वा रणे बाणं सुविक्लवम् चिन्तयद् भगवान् रुद्रो बाणरक्षणम् आतुरः

mayātibalamattena na kṛtaṃ suhṛdāṃ vacaḥ paśyatāṃ devadaityānāṃ prāpto 'smy āpadam uttamām taṃ dīnamanasaṃ jñātvā raṇe bāṇaṃ suviklavam cintayad bhagavān rudro bāṇarakṣaṇam āturaḥ

Verse 83

ततो नन्दिं महादेवः प्राह गम्भीरया गिरा नन्दिकेश्वर संयाहि यतो बाणस् ततो रथम्

tato nandiṃ mahādevaḥ prāha gambhīrayā girā nandikeśvara saṃyāhi yato bāṇas tato ratham

Verse 84

रथेनानेन दिव्येन सिंहयुक्तेन भास्वता बाणं संयोजयाशु त्वम् अलं युद्धाय चानघ प्रमाथगणपार्श्वे हि न हि मे स्थास्यते मनः याहि प्रभवसे तात बाणं संरक्ष गम्यताम्

rathenānena divyena siṃhayuktena bhāsvatā bāṇaṃ saṃyojayāśu tvam alaṃ yuddhāya cānagha pramāthagaṇapārśve hi na hi me sthāsyate manaḥ yāhi prabhavase tāta bāṇaṃ saṃrakṣa gamyatām

Verse 85

तथेत्य् उक्त्वा पुनर् नन्दी रथेन रथिनां वरः यतो बाणस् ततो गत्वा बाणम् आह शनैर् इदम्

tathety uktvā punar nandī rathena rathināṃ varaḥ yato bāṇas tato gatvā bāṇam āha śanair idam

Verse 86

दैत्येमं रथम् आतिष्ठ शीघ्रम् एहि महाबल मया सारथिना वीर एहि युध्यस्व माचिरम् स नन्दिना तथोक्तः सन् बाणः परबलार्दनः ततो युध्यस्व कृष्णं वै दानवान्तकरं रणे आरूढः स तथेत्य् उक्त्वा महादेवस्य तं रथम्

daityemaṃ ratham ātiṣṭha śīghram ehi mahābala mayā sārathinā vīra ehi yudhyasva māciram sa nandinā tathoktaḥ san bāṇaḥ parabalārdanaḥ tato yudhyasva kṛṣṇaṃ vai dānavāntakaraṃ raṇe ārūḍhaḥ sa tathety uktvā mahādevasya taṃ ratham

Verse 87

तथेत्य् उक्त्वा भवरथम् आरुरोह स दानवः आरुढस्य तु बाणस्य तं रथं ब्रह्मनिर्मितम् शुशुभे रूपम् अत्यर्थम् आदित्यस्येव चाम्बरे रूपम् आसीत् पुरा यद्वत् त्रिपुरं वै दिधक्षतः तं स्यन्दनम् अधिष्ठाय भवस्यामिततेजसः प्रादुश् चक्रे तदा रौद्रम् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः दीप्तं ब्रह्मशिरो नाम बाणः क्रुद्धो ऽतिवीर्यवान्

tathety uktvā bhavaratham āruroha sa dānavaḥ āruḍhasya tu bāṇasya taṃ rathaṃ brahmanirmitam śuśubhe rūpam atyartham ādityasyeva cāmbare rūpam āsīt purā yadvat tripuraṃ vai didhakṣataḥ taṃ syandanam adhiṣṭhāya bhavasyāmitatejasaḥ prāduś cakre tadā raudram astram astravidāṃ varaḥ dīptaṃ brahmaśiro nāma bāṇaḥ kruddho 'tivīryavān

Verse 88

प्रदीप्ते ब्रह्मशिरसि लोकः क्षोभम् उपागमत् लोकसंरक्षणार्थं हि तत् सृष्टं पद्मयोनिना

pradīpte brahmaśirasi lokaḥ kṣobham upāgamat lokasaṃrakṣaṇārthaṃ hi tat sṛṣṭaṃ padmayoninā

Verse 89

तच् चक्रेण निहत्यास्त्रं प्राह कृष्णः प्रतापवान् लोके प्रख्यातयशसं बाणम् अप्रतिमं रणे

tac cakreṇa nihatyāstraṃ prāha kṛṣṇaḥ pratāpavān loke prakhyātayaśasaṃ bāṇam apratimaṃ raṇe

Verse 90

कत्थितानि क्व ते बाण तानि किं न विकत्थसे अयम् अस्मि स्थितो युद्धे युध्यस्व पुरुषो भव

katthitāni kva te bāṇa tāni kiṃ na vikatthase ayam asmi sthito yuddhe yudhyasva puruṣo bhava

Verse 91

कार्तवीर्यार्जुनो नाम पूर्वम् आसीन् महाबलः सहस्रबाहू रामेण द्विबाहुः समरे कृतः

kārtavīryārjuno nāma pūrvam āsīn mahābalaḥ sahasrabāhū rāmeṇa dvibāhuḥ samare kṛtaḥ

Verse 92

... पूर्वं बाहुसहस्रवान् महाबलः स रामेण ... तथा तवापि दर्पो ऽयं बाहूनां वीर्यसंभवः चक्रं ते दर्पशमनं करोति रणमूर्धनि

... pūrvaṃ bāhusahasravān mahābalaḥ sa rāmeṇa ... tathā tavāpi darpo 'yaṃ bāhūnāṃ vīryasaṃbhavaḥ cakraṃ te darpaśamanaṃ karoti raṇamūrdhani

Verse 93

दर्पसंजननान् यावन् नाशयिष्यामि ते भुजान् यावत् ते दर्पशमनं करोम्य् अद्य स्वबाहुना तिष्ठेदानीं न मे ऽद्य त्वं मोक्ष्यसे रणमूर्धनि

darpasaṃjananān yāvan nāśayiṣyāmi te bhujān yāvat te darpaśamanaṃ karomy adya svabāhunā tiṣṭhedānīṃ na me 'dya tvaṃ mokṣyase raṇamūrdhani

Verse 94

अथ तद् दुर्लभं दृष्ट्वा युद्धं परमदारुणम् तथा देवासुरसमं हर्षान् नृत्यति नारदः निर्जिताश् च गणाः सर्वे प्रद्युम्नेन महात्मना निक्षिप्तवादा युध्यस्व देवदेवं गताः पुनः ततश् चक्रं सहस्रारं नदन् मेघ इवोष्णगे जग्राह पुरुषव्याघ्रो बाणबाहुप्रशान्तये

atha tad durlabhaṃ dṛṣṭvā yuddhaṃ paramadāruṇam tathā devāsurasamaṃ harṣān nṛtyati nāradaḥ nirjitāś ca gaṇāḥ sarve pradyumnena mahātmanā nikṣiptavādā yudhyasva devadevaṃ gatāḥ punaḥ tataś cakraṃ sahasrāraṃ nadan megha ivoṣṇage jagrāha puruṣavyāghro bāṇabāhupraśāntaye

Verse 95

ज्योतिष्मतः पतंगस्य शशिनश् चैव यत् तथा तेजो यज् ज्योतिषां चैव तेजो वज्राशनेस् तथा प्राजापत्यं च यत् तेजस् तच् चक्रे पर्यवस्थितम्

jyotiṣmataḥ pataṃgasya śaśinaś caiva yat tathā tejo yaj jyotiṣāṃ caiva tejo vajrāśanes tathā prājāpatyaṃ ca yat tejas tac cakre paryavasthitam

Verse 96

त्रेताग्नेश् चैव यत् तेजो यच् चाग्नेर् ब्रह्मचारिणः ऋषीणां च तपो ज्ञानं तच् चक्रे पर्यवस्थितम् पतिव्रतानां यत् तेजः प्राणं च मृगपक्षिणाम् यच् च चक्रधरेष्व् अस्ति तच् चक्रे संनिवेशितम् नागराक्षसयक्षाणां गन्धर्वाप्सरसाम् अपि त्रैलोक्यस्य च यत् तेजः सर्वं चक्रे व्यवस्थितम् यच् च तेजस् तथा शंभोर् यमस्य वरुणस्य च तेजसा तेन संयुक्तं भास्वता प्रज्वलभृशम् वपुषा तेज आदत्ते बाणस्य प्रमुखे स्थितम्

tretāgneś caiva yat tejo yac cāgner brahmacāriṇaḥ ṛṣīṇāṃ ca tapo jñānaṃ tac cakre paryavasthitam pativratānāṃ yat tejaḥ prāṇaṃ ca mṛgapakṣiṇām yac ca cakradhareṣv asti tac cakre saṃniveśitam nāgarākṣasayakṣāṇāṃ gandharvāpsarasām api trailokyasya ca yat tejaḥ sarvaṃ cakre vyavasthitam yac ca tejas tathā śaṃbhor yamasya varuṇasya ca tejasā tena saṃyuktaṃ bhāsvatā prajvalabhṛśam vapuṣā teja ādatte bāṇasya pramukhe sthitam

Verse 97

ज्ञात्वातितेजसं चक्रं कृष्णेनाभ्युद्यतं रणे अप्रमेयं ह्य् अविहितं रुद्राणीम् अब्रवीच् छिवः अजेयम् एतत् त्रैलोक्ये चक्रं कृष्णेन धार्यते बाणं त्रायस्व देवि त्वं यावच् चक्रं न मुञ्चति ततस् त्र्यक्षवचः श्रुत्वा देवी लम्बाम् अथाब्रवीत् गछैहि लम्बे त्वं शीघ्रं बाणसंरक्षणं प्रति ततो योगं समाधाय अदृश्या हिमवत्सुता कृष्णस्यैकस्य तद् रूपं दर्शयन्त्य् आगतान्तिकम् चक्रोद्यतकरं दृष्ट्वा भगवन्तं रणाजिरे प्रमुखे वासुदेवस्य दिग्वासाः कोटवी स्थिता

jñātvātitejasaṃ cakraṃ kṛṣṇenābhyudyataṃ raṇe aprameyaṃ hy avihitaṃ rudrāṇīm abravīc chivaḥ ajeyam etat trailokye cakraṃ kṛṣṇena dhāryate bāṇaṃ trāyasva devi tvaṃ yāvac cakraṃ na muñcati tatas tryakṣavacaḥ śrutvā devī lambām athābravīt gachaihi lambe tvaṃ śīghraṃ bāṇasaṃrakṣaṇaṃ prati tato yogaṃ samādhāya adṛśyā himavatsutā kṛṣṇasyaikasya tad rūpaṃ darśayanty āgatāntikam cakrodyatakaraṃ dṛṣṭvā bhagavantaṃ raṇājire pramukhe vāsudevasya digvāsāḥ koṭavī sthitā

Verse 98

तां दृष्ट्वाथ पुनः प्राप्तां देवीं रुद्रस्य संगताम् लम्बाद्वितीयां तिष्ठन्तीं कृष्णो वचनम् अब्रवीत् अन्तर्घानम् उपागम्य त्यक्त्वा सा वाससी पुनः परित्राणाय बाणस्य विजयाधिष्ठिता ततः भूयः सामर्षताम्राक्षी विवस्त्रावस्थिता रणे

tāṃ dṛṣṭvātha punaḥ prāptāṃ devīṃ rudrasya saṃgatām lambādvitīyāṃ tiṣṭhantīṃ kṛṣṇo vacanam abravīt antarghānam upāgamya tyaktvā sā vāsasī punaḥ paritrāṇāya bāṇasya vijayādhiṣṭhitā tataḥ bhūyaḥ sāmarṣatāmrākṣī vivastrāvasthitā raṇe

Verse 99

बाणसंरक्षणपरा वाक्यम् एतद् उवाच ह हन्मि बाणं न संशयः एवम् उक्ता तु बाणेन बाणसंरक्षणार्थिनी गिरा मधुरया देवी जाने त्वां सर्वभूतानां स्रष्टारं पुरुषोत्तमम् महाभागं महादेवम् अनन्तं नीलम् अव्ययम् पद्मनाभं हृषीकेश लोकानाम् आदिसंभवम् देवदेव जगन्नाथ विष्णो जिष्णो जगत्पते नार्हसे देव हन्तुं वै बाणम् अप्रतिमं रणे

bāṇasaṃrakṣaṇaparā vākyam etad uvāca ha hanmi bāṇaṃ na saṃśayaḥ evam uktā tu bāṇena bāṇasaṃrakṣaṇārthinī girā madhurayā devī jāne tvāṃ sarvabhūtānāṃ sraṣṭāraṃ puruṣottamam mahābhāgaṃ mahādevam anantaṃ nīlam avyayam padmanābhaṃ hṛṣīkeśa lokānām ādisaṃbhavam devadeva jagannātha viṣṇo jiṣṇo jagatpate nārhase deva hantuṃ vai bāṇam apratimaṃ raṇe

Verse 100

प्रयच्छ ह्य् अभयं बाणे जीवपुत्रीत्वम् एव च मया दत्तवरो ह्य् एष भूयश् च परिरक्ष्यते न मे मिथ्या समुद्योगं कर्तुम् अर्हसि माधव एवम् उक्ते तु वचने कृष्णः परपुरंजयः क्रुद्धः प्रभाषते वाक्यं शृणु सत्यं तु भामिनी बाणो बाहुसहस्रेण नर्दते दर्पम् आश्रितः एतेषां छेदनं त्व् अद्य कर्तव्यं नात्र संशयः द्विबाहुना च बाणेन जीवपुत्री भविष्यसि संत्यज्य चासुरं दर्पं न च मां संश्रयिष्यति एवम् उक्ते तु वचने कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा प्रोवाच देवी बाणो ऽयं देवदेवो भवेद् इति अथ तां कार्त्तिकेयस्य मातरं सो ऽभिभाष्य वै धिग् धिग् इत्य् अब्रवीत् तां तु दुष्टे ध्वंसेति केशवः ततः क्रुद्धो महाबाहुः कृष्णः प्रहरतां वरः प्रोवाच बाणं समरे भ्रामयंश् चक्रम् उत्तमम्

prayaccha hy abhayaṃ bāṇe jīvaputrītvam eva ca mayā dattavaro hy eṣa bhūyaś ca parirakṣyate na me mithyā samudyogaṃ kartum arhasi mādhava evam ukte tu vacane kṛṣṇaḥ parapuraṃjayaḥ kruddhaḥ prabhāṣate vākyaṃ śṛṇu satyaṃ tu bhāminī bāṇo bāhusahasreṇa nardate darpam āśritaḥ eteṣāṃ chedanaṃ tv adya kartavyaṃ nātra saṃśayaḥ dvibāhunā ca bāṇena jīvaputrī bhaviṣyasi saṃtyajya cāsuraṃ darpaṃ na ca māṃ saṃśrayiṣyati evam ukte tu vacane kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā provāca devī bāṇo 'yaṃ devadevo bhaved iti atha tāṃ kārttikeyasya mātaraṃ so 'bhibhāṣya vai dhig dhig ity abravīt tāṃ tu duṣṭe dhvaṃseti keśavaḥ tataḥ kruddho mahābāhuḥ kṛṣṇaḥ praharatāṃ varaḥ provāca bāṇaṃ samare bhrāmayaṃś cakram uttamam

Verse 101

ततः प्रोवाच वचनं बाणं कंसारिसूदनः युध्यतां युध्यतां संख्ये भवतां कोटवी स्थिता अशक्तानाम् इव रणे धिग्बाण तव पौरुषम्

tataḥ provāca vacanaṃ bāṇaṃ kaṃsārisūdanaḥ yudhyatāṃ yudhyatāṃ saṃkhye bhavatāṃ koṭavī sthitā aśaktānām iva raṇe dhigbāṇa tava pauruṣam

Verse 102

एवम् उक्त्वा ततः कृष्णस् तच् चक्रं परमास्त्रवित् निमीलिताक्षो व्यसृजद् बाणं प्रति महाबलः

evam uktvā tataḥ kṛṣṇas tac cakraṃ paramāstravit nimīlitākṣo vyasṛjad bāṇaṃ prati mahābalaḥ

Verse 103

क्षेपणाद् यस्य मुह्यन्ति लोकाः सस्थाणुजङ्गमाः क्रव्यादानि च भूतानि तृप्तिं यान्ति महामृधे तमप्रतिमकर्माणं समानं सूर्यवर्चसा चक्रम् उद्यम्य समरे कोपदीप्तो गदाधरः स मुष्णन् दानवं तेजः समरे स्वेन तेजसा चिच्छेद बाहूंश् चक्रेण श्रीधरः परमौजसा अलातचक्रवत् तूर्णं भ्रममाणं रणाजिरे क्षिप्तं तु वासुदेवेन बाणस्य रणमूर्धनि बाणस्य रथमार्गे च द्वितीय इव भास्करः विष्णोर् अस्त्रं सुनाभं वै शैघ्र्ययोगान् न दृश्यते

kṣepaṇād yasya muhyanti lokāḥ sasthāṇujaṅgamāḥ kravyādāni ca bhūtāni tṛptiṃ yānti mahāmṛdhe tamapratimakarmāṇaṃ samānaṃ sūryavarcasā cakram udyamya samare kopadīpto gadādharaḥ sa muṣṇan dānavaṃ tejaḥ samare svena tejasā ciccheda bāhūṃś cakreṇa śrīdharaḥ paramaujasā alātacakravat tūrṇaṃ bhramamāṇaṃ raṇājire kṣiptaṃ tu vāsudevena bāṇasya raṇamūrdhani bāṇasya rathamārge ca dvitīya iva bhāskaraḥ viṣṇor astraṃ sunābhaṃ vai śaighryayogān na dṛśyate

Verse 104

तस्य बाहुसहस्रस्य पर्यायेण पुनः पुनः बाणस्य छेदनं चक्रे तच् चक्रं रणमूर्धनि

tasya bāhusahasrasya paryāyeṇa punaḥ punaḥ bāṇasya chedanaṃ cakre tac cakraṃ raṇamūrdhani

Verse 105

कृत्वा द्विबाहुं तं बाणं छिन्नशाखम् इव द्रुमम् पुनः कराग्रं कृष्णस्य चक्रं प्राप्तं सुदर्शनम् कृतकृते तु संप्राप्ते चक्रे दैत्ये विपातिते शरीरेण प्रस्रवता रुधिरौघपरिप्लुतः अभवत् पर्वताकारश् छिन्नबाहुर् महासुरः

kṛtvā dvibāhuṃ taṃ bāṇaṃ chinnaśākham iva drumam punaḥ karāgraṃ kṛṣṇasya cakraṃ prāptaṃ sudarśanam kṛtakṛte tu saṃprāpte cakre daitye vipātite śarīreṇa prasravatā rudhiraughapariplutaḥ abhavat parvatākāraś chinnabāhur mahāsuraḥ

Verse 106

छिन्नशाखो यथा वृक्षश् छिन्नपक्षो यथा खगः छित्त्वा बाहुसहस्रं तु बाणस्य च सुदर्शनम् जगाम देवदेवस्य पार्श्वं रिपुनिघातिनः प्रोवाच वदतां श्रेष्ठं चक्रो मेदःसमाकुलः आज्ञापय जगन्नाथ शिरश् छेत्तुं दुरात्मनः ततः कृष्णो हृषीकेशस् तद् आदत्ते सुदर्शनम् असृङ्मत्तश् च विविधान् नादान् मुञ्चन् यथा घनः तस्य नादेन महता केशवो रिपुसूदनः व्याविध्य सहसा कृष्णः शिरश् छेत्तुं समारभत् चक्रं भूयः क्षेप्तुकामं बाणनाशार्थम् अच्युतम् चक्रं भूयः क्षेप्तुकामो नाणनाशार्थम् अच्युतः तम् उपेत्य महादेवः कुमारसहितो ऽब्रवीत्

chinnaśākho yathā vṛkṣaś chinnapakṣo yathā khagaḥ chittvā bāhusahasraṃ tu bāṇasya ca sudarśanam jagāma devadevasya pārśvaṃ ripunighātinaḥ provāca vadatāṃ śreṣṭhaṃ cakro medaḥsamākulaḥ ājñāpaya jagannātha śiraś chettuṃ durātmanaḥ tataḥ kṛṣṇo hṛṣīkeśas tad ādatte sudarśanam asṛṅmattaś ca vividhān nādān muñcan yathā ghanaḥ tasya nādena mahatā keśavo ripusūdanaḥ vyāvidhya sahasā kṛṣṇaḥ śiraś chettuṃ samārabhat cakraṃ bhūyaḥ kṣeptukāmaṃ bāṇanāśārtham acyutam cakraṃ bhūyaḥ kṣeptukāmo nāṇanāśārtham acyutaḥ tam upetya mahādevaḥ kumārasahito 'bravīt

Verse 107

सहोमया हरो देवो ज्वरेण च समन्वितः कृष्ण कृष्ण महादेव जाने त्वां पुरुषोत्तमम् न ह्य् एनं वधकामस् त्वं यद् इच्छेत् पार्वतीहितम् हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारो लोकविश्रुताः ह्रादः प्रह्रादः संह्रादः अनुह्रादश् चतुर्थकः प्रह्रादाय वरो दत्तश् चैषां मध्ये वराथिने अव्यध्यस् तव वंशो ऽस्तु दैत्यौघाः सततं मया इति प्रतिश्रुतं पूर्वम् अपराघपराय च मधुकैटभहन्तारं देवदेवं सनातनम्

sahomayā haro devo jvareṇa ca samanvitaḥ kṛṣṇa kṛṣṇa mahādeva jāne tvāṃ puruṣottamam na hy enaṃ vadhakāmas tvaṃ yad icchet pārvatīhitam hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāro lokaviśrutāḥ hrādaḥ prahrādaḥ saṃhrādaḥ anuhrādaś caturthakaḥ prahrādāya varo dattaś caiṣāṃ madhye varāthine avyadhyas tava vaṃśo 'stu daityaughāḥ satataṃ mayā iti pratiśrutaṃ pūrvam aparāghaparāya ca madhukaiṭabhahantāraṃ devadevaṃ sanātanam

Verse 108

आदिदेवम् अजं विष्णुं सुराध्यक्षं पुरातनम् लोकानां त्वं गतिर् देव त्वत्प्रसूतम् इदं जगत् अजेयस् त्वं त्रिभिर् लोकैः सदेवासुरमानुषैः

ādidevam ajaṃ viṣṇuṃ surādhyakṣaṃ purātanam lokānāṃ tvaṃ gatir deva tvatprasūtam idaṃ jagat ajeyas tvaṃ tribhir lokaiḥ sadevāsuramānuṣaiḥ

Verse 109

तव प्रसादजो ब्रह्मा तथाहं क्रोधसंभवः वन्दे ऽहं त्वां जगन्नाथं जगताम् ईश्वरं हरिम् नमामि निर्गुणं विष्णो त्वाम् आद्यम् अखिलं रणे निष्कलं त्वां हरे देवं नमामि पुरुषोत्तमम् त्रयीमूर्ते पुराणात्मन्न् नमामि त्वां जनार्दनम् अजेयो ऽसि सदा विष्णो याचे त्वां नित्यम् अव्ययम् तस्मात् संहर दिव्यं त्वम् इदं चक्रं समुद्यतम् अनिवार्यम् असंहार्यं रणे शत्रुभयंकरम्

tava prasādajo brahmā tathāhaṃ krodhasaṃbhavaḥ vande 'haṃ tvāṃ jagannāthaṃ jagatām īśvaraṃ harim namāmi nirguṇaṃ viṣṇo tvām ādyam akhilaṃ raṇe niṣkalaṃ tvāṃ hare devaṃ namāmi puruṣottamam trayīmūrte purāṇātmann namāmi tvāṃ janārdanam ajeyo 'si sadā viṣṇo yāce tvāṃ nityam avyayam tasmāt saṃhara divyaṃ tvam idaṃ cakraṃ samudyatam anivāryam asaṃhāryaṃ raṇe śatrubhayaṃkaram

Verse 110

ये त्वा देव प्रपद्यन्ते न ते सुव्यक्तिमानवाः भये महति मग्नानां त्राता नित्यं जनार्दनः ये चाप्य् अस्मत्कृतं स्तोत्रम् अभिधास्यन्ति भक्तितः ते सर्वभयनिर्मुक्ता भविष्यन्ति निरामयाः नाथस् त्वं सर्वलोकानां विशेषेण मम प्रभो क्षम्यतां देव बाणस्य मत्कृते पुरुषोत्तम बाणस्यास्याभयं दत्तं मया केशिनिषूदन तन् मे न स्यान् मृषा वाक्यम् अतस् त्वां क्षमयाम्य् अहम्

ye tvā deva prapadyante na te suvyaktimānavāḥ bhaye mahati magnānāṃ trātā nityaṃ janārdanaḥ ye cāpy asmatkṛtaṃ stotram abhidhāsyanti bhaktitaḥ te sarvabhayanirmuktā bhaviṣyanti nirāmayāḥ nāthas tvaṃ sarvalokānāṃ viśeṣeṇa mama prabho kṣamyatāṃ deva bāṇasya matkṛte puruṣottama bāṇasyāsyābhayaṃ dattaṃ mayā keśiniṣūdana tan me na syān mṛṣā vākyam atas tvāṃ kṣamayāmy aham

Verse 111

न ह्य् एनं वधकामस्य यदीच्छेत् पार्वतीहितम् क्षन्तव्यं भवता भूयो यत् कृतं भक्तवत्सल जीवतां देव बाणो ऽयम् एतच् चक्रं निवर्तितम् मान्यस् त्वं देव देवानाम् असुराणां च सर्वशः

na hy enaṃ vadhakāmasya yadīcchet pārvatīhitam kṣantavyaṃ bhavatā bhūyo yat kṛtaṃ bhaktavatsala jīvatāṃ deva bāṇo 'yam etac cakraṃ nivartitam mānyas tvaṃ deva devānām asurāṇāṃ ca sarvaśaḥ

Verse 112

अन्यथा छेदनं कुर्यां बाणस्यास्य दुरात्मनः यस्मान् मान्यः सदा देव तस्माज् जीवतु बाणकः नमस् ते ऽस्तु गमिष्यामि यत् कार्यं तन् महेश्वर न तावत् क्रियते तस्मान् माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि

anyathā chedanaṃ kuryāṃ bāṇasyāsya durātmanaḥ yasmān mānyaḥ sadā deva tasmāj jīvatu bāṇakaḥ namas te 'stu gamiṣyāmi yat kāryaṃ tan maheśvara na tāvat kriyate tasmān mām anujñātum arhasi

Verse 113

एवम् उक्त्वा महादेवं कृष्णस् तूर्णं गरुत्मता जगाम तत्र यत्रास्ते प्राद्युम्निः सायकैश् चितः

evam uktvā mahādevaṃ kṛṣṇas tūrṇaṃ garutmatā jagāma tatra yatrāste prādyumniḥ sāyakaiś citaḥ

Verse 114

गते कृष्णे ततो नन्दी बाणम् आह शुभं वचः गच्छ बाण क्षतेनैव देवदेवस्य चाग्रतः तच् छ्रुत्वा नन्दिवाक्यं तु बाणो ऽगच्छत शीघ्रगः छिन्नबाहुं ततो बाणं दृष्ट्वा नन्दी प्रतापवान् अपवाह्य रथेनैव यतो देवस् ततो ययौ ततो नन्दी पुनर् बाणं प्राग् उवाचोत्तरं वचः बाण बाण प्रनृत्यस्व श्रेयस् तव भविष्यति

gate kṛṣṇe tato nandī bāṇam āha śubhaṃ vacaḥ gaccha bāṇa kṣatenaiva devadevasya cāgrataḥ tac chrutvā nandivākyaṃ tu bāṇo 'gacchata śīghragaḥ chinnabāhuṃ tato bāṇaṃ dṛṣṭvā nandī pratāpavān apavāhya rathenaiva yato devas tato yayau tato nandī punar bāṇaṃ prāg uvācottaraṃ vacaḥ bāṇa bāṇa pranṛtyasva śreyas tava bhaviṣyati

Verse 115

कृत्तबाण महादैत्य ततः श्रेयस् त्वम् आप्स्यसि एष देवो महादेवः प्रसादसुमुखस् तव शोणितौघप्लुतैर् गात्रैर् नन्दिवाक्यप्रचोदितः जीवितार्थी ततो बाणः प्रमुखे शंकरस्य वै

kṛttabāṇa mahādaitya tataḥ śreyas tvam āpsyasi eṣa devo mahādevaḥ prasādasumukhas tava śoṇitaughaplutair gātrair nandivākyapracoditaḥ jīvitārthī tato bāṇaḥ pramukhe śaṃkarasya vai

Verse 116

एतच् छ्रुत्वा वचो नन्देः शोणिताङ्गः स दानवः प्रवृत्तो जीवितार्थाय शंकरं प्रमुखे स्थितः प्रानृत्यत भये जाते दानवः स विचेतनः जय देव जगन्नाथ जयाजेय हराव्यय जय भक्तिप्रिय सदा जय भूतगणार्चितः जय भस्मप्रदिग्धाङ्ग जय नग्नविदां मुख उमापते विश्वपते जयाजेयाव्यय प्रभो एवमादि तदा बाणो विलपन् भवतुष्टये अवस्थां कृपणां प्राप्तो भयविक्लवलोचनः

etac chrutvā vaco nandeḥ śoṇitāṅgaḥ sa dānavaḥ pravṛtto jīvitārthāya śaṃkaraṃ pramukhe sthitaḥ prānṛtyata bhaye jāte dānavaḥ sa vicetanaḥ jaya deva jagannātha jayājeya harāvyaya jaya bhaktipriya sadā jaya bhūtagaṇārcitaḥ jaya bhasmapradigdhāṅga jaya nagnavidāṃ mukha umāpate viśvapate jayājeyāvyaya prabho evamādi tadā bāṇo vilapan bhavatuṣṭaye avasthāṃ kṛpaṇāṃ prāpto bhayaviklavalocanaḥ

Verse 117

ततः प्रनृत्तं बाणं च चक्रम् अप्रतिमं रणे बाणं द्विबाहुं कृत्वा तु स्वाम् एव प्रकृतिं गतम् तं दृष्ट्वा च प्रनृत्यन्तं भयोद्विग्नं पुनः पुनः नन्दिवाक्यप्रजवितं भक्तानुग्रहकृद् भवः करुणावशम् आपन्नो महादेवो ऽब्रवीद् वचः प्रानृत्यद् बहुशो राजन् यथा प्रीतो भवेद् भव ततः प्रीतो ऽभवद् राजन् बाणस्यास्य स लीलया वरं वृणीष्व बाण त्वं यत् ते मनसि वर्तते प्रसादसुमुखो ऽहं ते वरकालो ऽयम् आगतः

tataḥ pranṛttaṃ bāṇaṃ ca cakram apratimaṃ raṇe bāṇaṃ dvibāhuṃ kṛtvā tu svām eva prakṛtiṃ gatam taṃ dṛṣṭvā ca pranṛtyantaṃ bhayodvignaṃ punaḥ punaḥ nandivākyaprajavitaṃ bhaktānugrahakṛd bhavaḥ karuṇāvaśam āpanno mahādevo 'bravīd vacaḥ prānṛtyad bahuśo rājan yathā prīto bhaved bhava tataḥ prīto 'bhavad rājan bāṇasyāsya sa līlayā varaṃ vṛṇīṣva bāṇa tvaṃ yat te manasi vartate prasādasumukho 'haṃ te varakālo 'yam āgataḥ

Verse 118

यत् प्रार्थ्यसे वरं बाण चिराय मनसेप्सितम् तत् ते ऽहं त्वां प्रदास्यामि त्रिदशैर् अपि दुर्लभम् रुद्रवाक्यं ततः श्रुत्वा बाणो मनसि हर्षितः वरान् मनसि संधार्य प्रवक्तुम् उपचक्रमे अजरश् चामरश् चैव भवेयं सततं विभो एष मे प्रथमो देव वरो ऽस्तु यदि मन्यसे

yat prārthyase varaṃ bāṇa cirāya manasepsitam tat te 'haṃ tvāṃ pradāsyāmi tridaśair api durlabham rudravākyaṃ tataḥ śrutvā bāṇo manasi harṣitaḥ varān manasi saṃdhārya pravaktum upacakrame ajaraś cāmaraś caiva bhaveyaṃ satataṃ vibho eṣa me prathamo deva varo 'stu yadi manyase

Verse 119

तुल्यो ऽसि दैवतैर् बाण न मृत्युस् तव विद्यते अन्यं वरं वृणीष्वाद्य अनुग्राह्यो ऽसि मे सदा

tulyo 'si daivatair bāṇa na mṛtyus tava vidyate anyaṃ varaṃ vṛṇīṣvādya anugrāhyo 'si me sadā

Verse 120

यथाहं शोणितादिग्धो भृशार्तो व्रणपीडितः भक्तानां नृत्यताम् एवं पुत्रजन्म भेवेद् भव

yathāhaṃ śoṇitādigdho bhṛśārto vraṇapīḍitaḥ bhaktānāṃ nṛtyatām evaṃ putrajanma bheved bhava

Verse 121

निराहाराः क्षमायुक्ताः सत्यार्जवपरायणाः मद्भक्ता ये हि नृत्यन्ति तेषाम् एवं भविष्यति

nirāhārāḥ kṣamāyuktāḥ satyārjavaparāyaṇāḥ madbhaktā ye hi nṛtyanti teṣām evaṃ bhaviṣyati

Verse 122

तृतीयं त्वम् अथो बाण वरं वर मनोगतम् तद् विधास्यामि ते पुत्र सफलो ऽस्तु भवान् इह चक्रपाटनजा घोरा रुजा तीव्रा हि या मम वरेण सा तृतीयेन शान्तिं गच्छतु मे भव

tṛtīyaṃ tvam atho bāṇa varaṃ vara manogatam tad vidhāsyāmi te putra saphalo 'stu bhavān iha cakrapāṭanajā ghorā rujā tīvrā hi yā mama vareṇa sā tṛtīyena śāntiṃ gacchatu me bhava

Verse 123

एवं भवतु भद्रं ते न रुजा प्रभविष्यति अक्षतं तव गात्रं च स्वस्थावस्थं भविष्यति

evaṃ bhavatu bhadraṃ te na rujā prabhaviṣyati akṣataṃ tava gātraṃ ca svasthāvasthaṃ bhaviṣyati

Verse 124

चक्रपाटनजा घोरा रुजा ते सुरसत्तम न भविष्यति गात्रेषु बलवांश् च भविष्यसि चतुर्थं ते वरं दद्मि वृणीष्वासुर काङ्क्षितं न ते ऽहं विमुखस् तात प्रसादसुमुखो ह्य् अहम्

cakrapāṭanajā ghorā rujā te surasattama na bhaviṣyati gātreṣu balavāṃś ca bhaviṣyasi caturthaṃ te varaṃ dadmi vṛṇīṣvāsura kāṅkṣitaṃ na te 'haṃ vimukhas tāta prasādasumukho hy aham

Verse 125

प्रमाथगणवंशस्य प्रथमः स्याम् अहं विभो महाकाल इति ख्यातः ख्यातिं गच्छेयम् ईश्वर

pramāthagaṇavaṃśasya prathamaḥ syām ahaṃ vibho mahākāla iti khyātaḥ khyātiṃ gaccheyam īśvara

Verse 126

एवं भविष्यतीत्य् आह देवो बाणं महाद्युतिः दिव्यरूपो ऽक्षतो गात्रैर् नीरुजस् त्वं ममाश्रयात् ममातिसर्गाद् बाण त्वं भव चैवाकुतोब्यहः भूयो ऽपि ते वरं दद्मि प्रख्यातबलपौरुष एवं भविष्यत्य् अवश्यं यं वरं त्वम् इहेच्छसि तं तं वृणीष्व भद्रं ते यद् इच्छसि महासुर

evaṃ bhaviṣyatīty āha devo bāṇaṃ mahādyutiḥ divyarūpo 'kṣato gātrair nīrujas tvaṃ mamāśrayāt mamātisargād bāṇa tvaṃ bhava caivākutobyahaḥ bhūyo 'pi te varaṃ dadmi prakhyātabalapauruṣa evaṃ bhaviṣyaty avaśyaṃ yaṃ varaṃ tvam ihecchasi taṃ taṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yad icchasi mahāsura

Verse 127

वैरूप्यम् अङ्गजं किं चिन् मा भून् मे देवसत्तम द्विबाहुत्वे ऽपि मे देहो न विरूपो भवेद् भव

vairūpyam aṅgajaṃ kiṃ cin mā bhūn me devasattama dvibāhutve 'pi me deho na virūpo bhaved bhava

Verse 128

भविता सर्वम् एतत् ते यथेच्छसि महासुर भक्तस् त्वं मे न चादेयं भक्तानां विद्यते मम ततो ऽब्रवीन् महादेवो बाणं स्थितम् अथान्तिके एवं भविष्यते बाण यत् त्वया समुदाहृतम्

bhavitā sarvam etat te yathecchasi mahāsura bhaktas tvaṃ me na cādeyaṃ bhaktānāṃ vidyate mama tato 'bravīn mahādevo bāṇaṃ sthitam athāntike evaṃ bhaviṣyate bāṇa yat tvayā samudāhṛtam

Verse 129

त्यज मूढां मतिं बाण मा मोहवशगो भव एतावद् उक्त्वा भगवांस् त्रिनेत्रो गणसंवृतः पश्यतां सर्वभूतानां तत्रैवान्तर् अधीयत

tyaja mūḍhāṃ matiṃ bāṇa mā mohavaśago bhava etāvad uktvā bhagavāṃs trinetro gaṇasaṃvṛtaḥ paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ tatraivāntar adhīyata

'Give up this deluded mind, Bāṇa; do not be subject to delusion.' Having said only this much, the three-eyed Lord, surrounded by his gaṇas, in the sight of all beings, disappeared right there.