Inserts at HV 82 (adhyāya-level)

Line 1

स कृष्णस् तत्र सहितो रौहिणेयेन संगतः

sa kṛṣṇas tatra sahito rauhiṇeyena saṃgataḥ

Line 2

मथुरां यादवाधीनां पुरीं तां सुखम् आवसत्

mathurāṃ yādavādhīnāṃ purīṃ tāṃ sukham āvasat

Line 3

प्राप्तयौवनदेहस् तु युक्तो राजश्रिया विभुः

prāptayauvanadehas tu yukto rājaśriyā vibhuḥ

Line 4

चचार मथुरां प्रीतः सवनाकरभूषणाम्

cacāra mathurāṃ prītaḥ savanākarabhūṣaṇām

Line 5

कस्यचित् त्व् अथ कालस्य राजा राजगृहेश्वरः

kasyacit tv atha kālasya rājā rājagṛheśvaraḥ

Line 6

युद्धायोद्योजितो भूयो दुहितृभ्यां महीपतिः

yuddhāyodyojito bhūyo duhitṛbhyāṃ mahīpatiḥ

Line 7

दश सप्त च संग्रामाञ् जरासंधस्य यादवाः

daśa sapta ca saṃgrāmāñ jarāsaṃdhasya yādavāḥ

Line 8

ददुर् न चैनं समरे हन्तुं शेकुर् महारथाः

dadur na cainaṃ samare hantuṃ śekur mahārathāḥ

Line 9

ततो मगधराट् श्रीमांस् चतुरङ्गबलान्वितः

tato magadharāṭ śrīmāṃs caturaṅgabalānvitaḥ

Line 10

भूयो ऽष्टादशमं कर्तुं संग्रामं स समाभरत्

bhūyo 'ṣṭādaśamaṃ kartuṃ saṃgrāmaṃ sa samābharat

Line 11

वैलक्ष्यात् पुनर् एवासौ राजा राजगृहेश्वरः

vailakṣyāt punar evāsau rājā rājagṛheśvaraḥ

Line 12

जरासंधो बली श्रीमान् पाकशासनविक्रमः

jarāsaṃdho balī śrīmān pākaśāsanavikramaḥ

Line 13

स साधनेन महता प्रतापामितविक्रमः

sa sādhanena mahatā pratāpāmitavikramaḥ

Line 14

कृष्णस्य वधम् अन्विच्छन् भूयो वै संन्यवर्तत

kṛṣṇasya vadham anvicchan bhūyo vai saṃnyavartata

Line 15

तं श्रुत्वा सहिताः सर्वे निवृत्तं मगधेश्वरम्

taṃ śrutvā sahitāḥ sarve nivṛttaṃ magadheśvaram

Line 16

यादवा मन्त्रयाम् आसुर् जरासंधभयार्दिताः

yādavā mantrayām āsur jarāsaṃdhabhayārditāḥ

Line 17

ततः प्राह महातेजा विकद्रुर् नयकोविदः

tataḥ prāha mahātejā vikadrur nayakovidaḥ

Line 18

कृष्णं कमलपत्राक्षम् उग्रसेनस्य शृण्वतः

kṛṣṇaṃ kamalapatrākṣam ugrasenasya śṛṇvataḥ

Line 19

श्रूयतां तात गोविन्द कुलस्यास्य समुद्भवः

śrūyatāṃ tāta govinda kulasyāsya samudbhavaḥ

Line 20

श्रूयताम् अभिधास्यामि प्राप्तकालम् अहं नृप

śrūyatām abhidhāsyāmi prāptakālam ahaṃ nṛpa

Line 21

युक्तं चेन् मन्यसे साधो करिष्यसि वचो मम

yuktaṃ cen manyase sādho kariṣyasi vaco mama

Line 22

यादवस्यास्य वंशस्य समुद्भवम् अशेषतः

yādavasyāsya vaṃśasya samudbhavam aśeṣataḥ

Line 23

यथा मे कथितं पूर्वं व्यासेन विदितात्मना

yathā me kathitaṃ pūrvaṃ vyāsena viditātmanā

Line 24

आसीद् राजा मनोर् वंशे श्रीमान् इक्ष्वाकुसंभवः

āsīd rājā manor vaṃśe śrīmān ikṣvākusaṃbhavaḥ

Line 25

हर्यश्व इति विख्यातो हर्यश्वसमविक्रमः

haryaśva iti vikhyāto haryaśvasamavikramaḥ

Line 26

तस्यासीद् दयिता भार्या मधोर् दैत्यस्य सा सुता

tasyāsīd dayitā bhāryā madhor daityasya sā sutā

Line 27

देवी मधुमती नाम यथा देवी शुची तथा

devī madhumatī nāma yathā devī śucī tathā

Line 28

सा यौवनगुणोपेता मन्मथस्त्रीव रूपिणी

sā yauvanaguṇopetā manmathastrīva rūpiṇī

Line 29

मनोरथकरी राज्ञः प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी

manorathakarī rājñaḥ prāṇebhyo 'pi garīyasī

Line 30

वनान्तररतिः प्राज्ञा सुश्रोणी कामरूपिणी

vanāntararatiḥ prājñā suśroṇī kāmarūpiṇī

Line 31

एकपत्नीव्रतधरा खेचरा इव रोहिणी

ekapatnīvratadharā khecarā iva rohiṇī

Line 32

सा तम् इक्ष्वाकुशार्दूलं कामयाम् आस कामिनी

sā tam ikṣvākuśārdūlaṃ kāmayām āsa kāminī

Line 33

स कदाचिन् नरश्रेष्ठो भ्रात्रा ज्येष्ठेन माधव

sa kadācin naraśreṣṭho bhrātrā jyeṣṭhena mādhava

Line 34

राज्यान् निरस्तो विश्वस्तः सो ऽयोध्याम् संपरित्यजत्

rājyān nirasto viśvastaḥ so 'yodhyām saṃparityajat

Line 35

स तदाल्पपरीवारः प्रियया सहितो वने

sa tadālpaparīvāraḥ priyayā sahito vane

Line 36

रेमे समेत्य कालज्ञः प्रियया कमलेक्षणः

reme sametya kālajñaḥ priyayā kamalekṣaṇaḥ

Line 37

भ्रात्रा विनिकृतं राज्यात् प्रोवाच कमलेक्षणा

bhrātrā vinikṛtaṃ rājyāt provāca kamalekṣaṇā

Line 38

एह्य् आगच्छ नृपश्रेष्ठ त्यज राज्यकृतां स्पृहाम्

ehy āgaccha nṛpaśreṣṭha tyaja rājyakṛtāṃ spṛhām

Line 39

गच्छाव सहितौ वीर मधोर् मम पितुर् गृहम्

gacchāva sahitau vīra madhor mama pitur gṛham

Line 40

रम्यं मधुवनं नाम कामपुष्पफलद्रुमम्

ramyaṃ madhuvanaṃ nāma kāmapuṣpaphaladrumam

Line 41

सहितौ तत्र रंस्यावो यथा दिविगतौ तथा

sahitau tatra raṃsyāvo yathā divigatau tathā

Line 42

पितुर् मे दयितस् त्वं हि मातुश् च मम पार्थिव

pitur me dayitas tvaṃ hi mātuś ca mama pārthiva

Line 43

मत्प्रियत्वात् प्रियतरो भ्रातुश् च लवणस्य मे

matpriyatvāt priyataro bhrātuś ca lavaṇasya me

Line 44

रंस्यावस् तत्र सहितौ राज्यस्थाव् इव कामगौ

raṃsyāvas tatra sahitau rājyasthāv iva kāmagau

Line 45

विहरिष्याम भद्रं ते यथा देवसुतौ तथा

vihariṣyāma bhadraṃ te yathā devasutau tathā

Line 46

त्यज चैनं महाराज भ्रातरं ते ऽतिमानिनम्

tyaja cainaṃ mahārāja bhrātaraṃ te 'timāninam

Line 47

आवयोर् द्वेषिणं नित्यं मत्तं राज्यमदेन वै

āvayor dveṣiṇaṃ nityaṃ mattaṃ rājyamadena vai

Line 48

धिग् इमं गर्हितं वासं भृत्यवच् च पराश्रयम्

dhig imaṃ garhitaṃ vāsaṃ bhṛtyavac ca parāśrayam

Line 49

गच्छाव सहितौ वीर पितुर् मे भवनान्तिकम्

gacchāva sahitau vīra pitur me bhavanāntikam

Line 50

तस्य पूर्वविरुद्धस्य पूर्वजं भ्रातरं प्रति

tasya pūrvaviruddhasya pūrvajaṃ bhrātaraṃ prati

Line 51

कामार्तस्य नरेन्द्रस्य पत्न्यास् तद् रुरुचे वचः

kāmārtasya narendrasya patnyās tad ruruce vacaḥ

Line 52

ततो मधुपुरं राजा हर्यश्वः स जगाम ह

tato madhupuraṃ rājā haryaśvaḥ sa jagāma ha

Line 53

भार्यया सह कामिन्या कामी पुरुषसत्तमः

bhāryayā saha kāminyā kāmī puruṣasattamaḥ

Line 54

मधुना दानवेन्द्रेण स साम्ना समुदाहृतः

madhunā dānavendreṇa sa sāmnā samudāhṛtaḥ

Line 55

स्वागतं वत्स हर्यश्व प्रीतो ऽस्मि तव दर्शनात्

svāgataṃ vatsa haryaśva prīto 'smi tava darśanāt

Line 56

यद् इमं मम राज्यं वै सर्वं मधुवनं विभो

yad imaṃ mama rājyaṃ vai sarvaṃ madhuvanaṃ vibho

Line 57

ददामि तव राजेन्द्र क्षणे ऽस्मिन् प्रतिगृह्यताम्

dadāmi tava rājendra kṣaṇe 'smin pratigṛhyatām

Line 58

वने ऽस्मिंल् लवणश् चायं मैथुनं ते भविष्यति

vane 'smiṃl lavaṇaś cāyaṃ maithunaṃ te bhaviṣyati

Line 59

अमित्रनिग्रहे चैव कर्णधारत्वम् एष्यति

amitranigrahe caiva karṇadhāratvam eṣyati

Line 60

पालयेदं शुभं राष्ट्रं समुद्रानूपभूषितम्

pālayedaṃ śubhaṃ rāṣṭraṃ samudrānūpabhūṣitam

Line 61

गोसमृद्धं श्रिया जुष्टम् आभीरप्रायमानुषम्

gosamṛddhaṃ śriyā juṣṭam ābhīraprāyamānuṣam

Line 62

अत्र ते वसतस् तात दुर्गं गिरिपुरं महत्

atra te vasatas tāta durgaṃ giripuraṃ mahat

Line 63

भविता पार्थिववासः सुराष्ट्रविषयो महान्

bhavitā pārthivavāsaḥ surāṣṭraviṣayo mahān

Line 64

अनूपविषयश् चैव समुद्रान्ते निरामयः

anūpaviṣayaś caiva samudrānte nirāmayaḥ

Line 65

आनर्तं नाम तद् राष्ट्रं भविष्यत्य् आयतं महत्

ānartaṃ nāma tad rāṣṭraṃ bhaviṣyaty āyataṃ mahat

Line 66

तद् भविष्यम् अहं मन्ये कालयोगेन पार्थिव

tad bhaviṣyam ahaṃ manye kālayogena pārthiva

Line 67

अध्यास्स्व च यथाकामं पार्थिवं वृत्तम् उत्तमम्

adhyāssva ca yathākāmaṃ pārthivaṃ vṛttam uttamam

Line 68

एष मे विषयस् तात तवैव विषयोपमः

eṣa me viṣayas tāta tavaiva viṣayopamaḥ

Line 69

दत्त्वा यास्यामि तपसे सागरं दानवालयम्

dattvā yāsyāmi tapase sāgaraṃ dānavālayam

Line 70

लवणेन समायुक्तस् त्वम् इमं विषयोत्तमम्

lavaṇena samāyuktas tvam imaṃ viṣayottamam

Line 71

पालयस्वाखिलं तात स्वस्य वंशस्य वृद्धये

pālayasvākhilaṃ tāta svasya vaṃśasya vṛddhaye

Line 72

बाढम् इत्य् एव हर्यश्वः प्रतिजग्राह तत्पुरम्

bāḍham ity eva haryaśvaḥ pratijagrāha tatpuram

Line 73

स च दैत्यस् तपोवासं जगाम वरुणालयम्

sa ca daityas tapovāsaṃ jagāma varuṇālayam

Line 74

हर्यश्वश् च महातेजा दुर्गं गिरिपुरोत्तमम्

haryaśvaś ca mahātejā durgaṃ giripurottamam

Line 75

निवेशयाम् आस पुरं वासार्थम् अमरोपमः

niveśayām āsa puraṃ vāsārtham amaropamaḥ

Line 76

सत्यनाम च तद् राष्ट्रं सुराष्ट्रं गोधनायुतम्

satyanāma ca tad rāṣṭraṃ surāṣṭraṃ godhanāyutam

Line 77

अचिरेणैव कालेन समृद्ध्या प्रतिपूर्यते

acireṇaiva kālena samṛddhyā pratipūryate

Line 78

अनूपविषयं चैव वेलावनविभूषितम्

anūpaviṣayaṃ caiva velāvanavibhūṣitam

Line 79

निविष्टं क्षेत्रसस्याढ्यं प्राकारग्रामसंकुलम्

niviṣṭaṃ kṣetrasasyāḍhyaṃ prākāragrāmasaṃkulam

Line 80

शशास स नृपः स्फीतं तद् राष्ट्रं राष्ट्रवर्धनः

śaśāsa sa nṛpaḥ sphītaṃ tad rāṣṭraṃ rāṣṭravardhanaḥ

Line 81

राजधर्मेण यशसा प्रजानां नन्दिवर्धनः

rājadharmeṇa yaśasā prajānāṃ nandivardhanaḥ

Line 82

तस्य सम्यक्प्रचारेण हर्यश्वस्य महात्मनः

tasya samyakpracāreṇa haryaśvasya mahātmanaḥ

Line 83

समवर्धत तद् राज्यं राष्ट्रं सर्वगुणान्वितम्

samavardhata tad rājyaṃ rāṣṭraṃ sarvaguṇānvitam

Line 84

स हि राज्यस्थितो राज्ये राजवृत्तेन शोभितः

sa hi rājyasthito rājye rājavṛttena śobhitaḥ

Line 85

प्राप्तः कुलोचितां लक्ष्मीं वृत्तेन च नयेन च

prāptaḥ kulocitāṃ lakṣmīṃ vṛttena ca nayena ca

Line 86

तस्यैवं सुप्रवृत्तस्य पुत्रकामस्य भार्यया

tasyaivaṃ supravṛttasya putrakāmasya bhāryayā

Line 87

मधुमत्यां सुतो जज्ञे यदुर् नाम महायशाः

madhumatyāṃ suto jajñe yadur nāma mahāyaśāḥ

Line 88

सो ऽवर्धत महातेजा यदुर् दुंदुभिनिस्वनः

so 'vardhata mahātejā yadur duṃdubhinisvanaḥ

Line 89

राजलक्षणसंपन्नः सपत्नैर् दुरतिक्रमः

rājalakṣaṇasaṃpannaḥ sapatnair duratikramaḥ

Line 90

स एक एव तस्यासीत् पुत्रः परमशोभनः

sa eka eva tasyāsīt putraḥ paramaśobhanaḥ

Line 91

ऊर्जितः पृथिवीभर्ता हर्यश्वस्य महात्मनः

ūrjitaḥ pṛthivībhartā haryaśvasya mahātmanaḥ

Line 92

दशवर्षसहस्राणि स कृत्वा राज्यम् अव्ययम्

daśavarṣasahasrāṇi sa kṛtvā rājyam avyayam

Line 93

जगाम त्रिदिवं राजा धर्मेणास्तमितो भुवि

jagāma tridivaṃ rājā dharmeṇāstamito bhuvi

Line 94

ततो यदुर् अदीनात्मा प्रजाभिश् चाभ्यषिच्यत

tato yadur adīnātmā prajābhiś cābhyaṣicyata

Line 95

पितर्य् उपरते श्रीमान् क्रमेणार्क इवोदितः

pitary uparate śrīmān krameṇārka ivoditaḥ

Line 96

शशास चेमां वसुधां शान्तसामन्ततस्कराम्

śaśāsa cemāṃ vasudhāṃ śāntasāmantataskarām

Line 97

यदुर् इन्द्रप्रतीकाशो नृपो येन स्म यादवाः

yadur indrapratīkāśo nṛpo yena sma yādavāḥ

Line 98

स कदाचिन् नृपश् चक्रे जलक्रीडां महोदधौ

sa kadācin nṛpaś cakre jalakrīḍāṃ mahodadhau

Line 99

दारैः सह महोदारैः सतार इव चन्द्रमाः

dāraiḥ saha mahodāraiḥ satāra iva candramāḥ

Line 100

स तत्र सहसा क्षिप्तिस् तितीर्षुः सागराम्भसि

sa tatra sahasā kṣiptis titīrṣuḥ sāgarāmbhasi

Line 101

धूमवर्णेन नृपतिः सर्पराजेन वीर्यवान्

dhūmavarṇena nṛpatiḥ sarparājena vīryavān

Line 102

सो ऽपकृष्यत वेगेन जले सर्पपुरं महत्

so 'pakṛṣyata vegena jale sarpapuraṃ mahat

Line 103

मणिस्तम्भगृहद्वारं मुक्तादामविभूषितम्

maṇistambhagṛhadvāraṃ muktādāmavibhūṣitam

Line 104

कीर्णं शङ्खकुलैः शुभ्रै रत्नराशिविभूषितम्

kīrṇaṃ śaṅkhakulaiḥ śubhrai ratnarāśivibhūṣitam

Line 105

प्रवालाङ्कुरपत्राढ्यैः पादपैर् उपशोभितम्

pravālāṅkurapatrāḍhyaiḥ pādapair upaśobhitam

Line 106

पूर्णं पन्नगनारीभिः समुद्रोदरचारिभिः

pūrṇaṃ pannaganārībhiḥ samudrodaracāribhiḥ

Line 107

ध्वजेन मध्ये भास्वन्तं स्वस्तिकेनेन्दुवर्चसा

dhvajena madhye bhāsvantaṃ svastikenenduvarcasā

Line 108

स तद् ददर्श राजेन्द्रो मज्जितः सागराम्भसि

sa tad dadarśa rājendro majjitaḥ sāgarāmbhasi

Line 109

पन्नगेन्द्रपुरं तोये जगत्याम् इव निर्मितम्

pannagendrapuraṃ toye jagatyām iva nirmitam

Line 110

स्वस्थश् चैव पुरे तत्र प्रविवेश नृपो यदुः

svasthaś caiva pure tatra praviveśa nṛpo yaduḥ

Line 111

अगारं तोयदाकारं पूर्णं सर्पवधूगणैः

agāraṃ toyadākāraṃ pūrṇaṃ sarpavadhūgaṇaiḥ

Line 112

तस्य दत्तं मणिमयं जलजं परमासनम्

tasya dattaṃ maṇimayaṃ jalajaṃ paramāsanam

Line 113

स्वास्तीर्णं पद्मपत्रैश् च पद्मसूत्रोत्तमच्छदम्

svāstīrṇaṃ padmapatraiś ca padmasūtrottamacchadam

Line 114

समासीनं नृपं तत्र परमे पन्नगासने

samāsīnaṃ nṛpaṃ tatra parame pannagāsane

Line 115

द्विजिह्वपतिर् अव्यग्रो धूमवर्णो ऽभ्यभाषत

dvijihvapatir avyagro dhūmavarṇo 'bhyabhāṣata

Line 116

पिता ते स्वर्गतिं प्राप्तः कृत्वा वंशम् इमं महत्

pitā te svargatiṃ prāptaḥ kṛtvā vaṃśam imaṃ mahat

Line 117

भवन्तं तेजसा युक्तम् उत्पाद्य वसुधाधिपम्

bhavantaṃ tejasā yuktam utpādya vasudhādhipam

Line 118

यादवो नाम वंशो ऽयं यथा ते पुत्रसंज्ञितः

yādavo nāma vaṃśo 'yaṃ yathā te putrasaṃjñitaḥ

Line 119

पित्रा ते तात लोके ऽस्मिन् स्थापितः पार्थिवाकरः

pitrā te tāta loke 'smin sthāpitaḥ pārthivākaraḥ

Line 120

वंशे चास्मिंस् तव विभो देवानां तनयाव्ययाः

vaṃśe cāsmiṃs tava vibho devānāṃ tanayāvyayāḥ

Line 121

ऋषीणाम् उरगाणां च उत्पत्स्यन्ते नृयोनिजाः

ṛṣīṇām uragāṇāṃ ca utpatsyante nṛyonijāḥ

Line 122

तन् ममेह सुताः पञ्च कुमार्यो वृत्तसंमताः

tan mameha sutāḥ pañca kumāryo vṛttasaṃmatāḥ

Line 123

उत्पन्ना यौवनाश्वस्य भगिन्यो नृपसत्तम

utpannā yauvanāśvasya bhaginyo nṛpasattama

Line 124

प्रतीच्छेमाः स्वधर्मेण प्राजापत्येन कर्मणा

pratīcchemāḥ svadharmeṇa prājāpatyena karmaṇā

Line 125

वरं च ते प्रदास्यामि वरार्हस् त्वं मतो मम

varaṃ ca te pradāsyāmi varārhas tvaṃ mato mama

Line 126

स तस्मै धूमवर्णो वै कन्याः कन्याव्रते स्थिताः

sa tasmai dhūmavarṇo vai kanyāḥ kanyāvrate sthitāḥ

Line 127

जलपूर्णेन योगेन ददाव् इन्द्रसमाय वै

jalapūrṇena yogena dadāv indrasamāya vai

Line 128

वरं चास्मै ददौ प्रीतः स वै पन्नगपुंगवः

varaṃ cāsmai dadau prītaḥ sa vai pannagapuṃgavaḥ

Line 129

श्रावयत् कन्यका सर्वा यथाक्रमम् अदीनवत्

śrāvayat kanyakā sarvā yathākramam adīnavat

Line 130

एतासु ते सुताः पञ्च सुतासु मम मानद

etāsu te sutāḥ pañca sutāsu mama mānada

Line 131

उत्पत्स्यन्ते पितुस् तेजो मातुश् चैव समाश्रिताः

utpatsyante pitus tejo mātuś caiva samāśritāḥ

Line 132

अस्मत्समयबद्धाश् च सलिलाभ्यन्तरेचराः

asmatsamayabaddhāś ca salilābhyantarecarāḥ

Line 133

तव वंशे भविष्यन्ति पार्थिवाः कामरूपिणः

tava vaṃśe bhaviṣyanti pārthivāḥ kāmarūpiṇaḥ

Line 134

स वरं कन्यकाश् चैव लब्ध्वा यदुवृषस् तदा

sa varaṃ kanyakāś caiva labdhvā yaduvṛṣas tadā

Line 135

उन्ममज्जाथ वेगेन सलिलाच् चन्द्रमा यथा

unmamajjātha vegena salilāc candramā yathā

Line 136

स पञ्चकन्यामध्यस्थो रुरुचे तत्र पार्थिवः

sa pañcakanyāmadhyastho ruruce tatra pārthivaḥ

Line 137

पञ्चतारेण संयुक्तो नक्षत्रेणेव चन्द्रमाः

pañcatāreṇa saṃyukto nakṣatreṇeva candramāḥ

Line 138

स तद् अन्तःपुरं सर्वं ददर्श नृपसत्तमः

sa tad antaḥpuraṃ sarvaṃ dadarśa nṛpasattamaḥ

Line 139

वैवाहिकेन वेषेण दिव्यस्रगनुलेपनः

vaivāhikena veṣeṇa divyasraganulepanaḥ

Line 140

समाश्वस्य च ताः सर्वाः पत्नीर् वै पावकोपमाः

samāśvasya ca tāḥ sarvāḥ patnīr vai pāvakopamāḥ

Line 141

जगाम स्वपुरं राजा गत्वा वै रमते भृशम्

jagāma svapuraṃ rājā gatvā vai ramate bhṛśam

Line 142

स तासु नागकन्यासु कालेन महता नृपः

sa tāsu nāgakanyāsu kālena mahatā nṛpaḥ

Line 143

जनयाम् आस विक्रान्तान् पञ्च पुत्रान् कुलोद्वहान्

janayām āsa vikrāntān pañca putrān kulodvahān

Line 144

मुचुकुन्दं महाबाहुं पद्मवर्णं तथैव च

mucukundaṃ mahābāhuṃ padmavarṇaṃ tathaiva ca

Line 145

माधवं सारसं चैव हरितं चैव पार्थिवम्

mādhavaṃ sārasaṃ caiva haritaṃ caiva pārthivam

Line 146

एतान् पञ्च सुतान् सौम्यान् पञ्चभूतोपमान् भुवि

etān pañca sutān saumyān pañcabhūtopamān bhuvi

Line 147

ईक्षमाणो नृपः प्रीतिं जगामातुलविक्रमः

īkṣamāṇo nṛpaḥ prītiṃ jagāmātulavikramaḥ

Line 148

ते प्राप्तवयसः सर्वे स्थिताः पञ्च यथाद्रयः

te prāptavayasaḥ sarve sthitāḥ pañca yathādrayaḥ

Line 149

ते जिता बलदर्पेण ऊचुः पितरम् अग्रतः

te jitā baladarpeṇa ūcuḥ pitaram agrataḥ

Line 150

तात युक्ताः स्म वयसा बले महति तस्थुषः

tāta yuktāḥ sma vayasā bale mahati tasthuṣaḥ

Line 151

क्षिप्रम् आज्ञप्तुम् इच्छामः किं कुर्मस् तव शासनात्

kṣipram ājñaptum icchāmaḥ kiṃ kurmas tava śāsanāt

Line 152

स तान् नृपतिशार्दूलः शार्दूलान् इव तेजितान्

sa tān nṛpatiśārdūlaḥ śārdūlān iva tejitān

Line 153

प्राह प्रीत्या परमया सुतवीर्ये कुतूहलः

prāha prītyā paramayā sutavīrye kutūhalaḥ

Line 154

विन्ध्यर्क्षवन्ताव् अभितो द्वे पुर्यौ पर्वताश्रये

vindhyarkṣavantāv abhito dve puryau parvatāśraye

Line 155

निवेशयत्व् अयं तावन् मुचुकुन्दः सुतो मम

niveśayatv ayaṃ tāvan mucukundaḥ suto mama

Line 156

सह्यस्य चोपरि पुरीं दक्षिणां दिशम् आश्रितः

sahyasya copari purīṃ dakṣiṇāṃ diśam āśritaḥ

Line 157

पद्मवर्णो ऽपि मे पुत्रो निवेशयतु माचिरम्

padmavarṇo 'pi me putro niveśayatu māciram

Line 158

तस्यैव परतः कान्ते देशे चम्पकभूषिते

tasyaiva parataḥ kānte deśe campakabhūṣite

Line 159

सारसो मे पुरं तत्र निवेशयतु पुत्रकः

sāraso me puraṃ tatra niveśayatu putrakaḥ

Line 160

हरितो ऽयं महाबाहुः सागरे हरितोदके

harito 'yaṃ mahābāhuḥ sāgare haritodake

Line 161

द्वीपं पन्नगराजस्य सुतो मे पालयिष्यति

dvīpaṃ pannagarājasya suto me pālayiṣyati

Line 162

माधवो ऽयं मम सुतो ज्येष्ठः श्रेष्ठश् च धर्मवित्

mādhavo 'yaṃ mama suto jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaś ca dharmavit

Line 163

यौवराज्येन संयुक्तः स्वपुरं पालयिष्यति

yauvarājyena saṃyuktaḥ svapuraṃ pālayiṣyati

Line 164

ते नृपप्रक्रियां प्राप्ता अभिषिक्ताः सचामराः

te nṛpaprakriyāṃ prāptā abhiṣiktāḥ sacāmarāḥ

Line 165

पित्रानुशिष्टाश् चत्वारो लोकपालोपमा नृपाः

pitrānuśiṣṭāś catvāro lokapālopamā nṛpāḥ

Line 166

स्वं स्वं निवेशनं सर्वे भेजिरे नृपसत्तमाः

svaṃ svaṃ niveśanaṃ sarve bhejire nṛpasattamāḥ

Line 167

पुरस्थानानि पुण्यानि मृगयन्तो यथाक्रमम्

purasthānāni puṇyāni mṛgayanto yathākramam

Line 168

मुचुकुन्दस् तु राजर्षिर् विन्ध्यमध्ये व्यरोचत

mucukundas tu rājarṣir vindhyamadhye vyarocata

Line 169

स्वस्थानं नर्मदातीरे दारुणोपलसंकटे

svasthānaṃ narmadātīre dāruṇopalasaṃkaṭe

Line 170

स तु तं शोधयाम् आस विविक्ते विचचार ह

sa tu taṃ śodhayām āsa vivikte vicacāra ha

Line 171

सेतुं चैव समं चक्रे परिखाश् चामितोदकाः

setuṃ caiva samaṃ cakre parikhāś cāmitodakāḥ

Line 172

स्थापयाम् आस भागेषु देवतायतनानि च

sthāpayām āsa bhāgeṣu devatāyatanāni ca

Line 173

रथ्या वीथ्यो नृणां मार्गाश् चत्वराणि गृहाणि च

rathyā vīthyo nṛṇāṃ mārgāś catvarāṇi gṛhāṇi ca

Line 174

स तां पुरीं धनवतीं पुरुहूतपुरीप्रभाम्

sa tāṃ purīṃ dhanavatīṃ puruhūtapurīprabhām

Line 175

नातिदीर्घेण कालेन चकार नृपसत्तमः

nātidīrgheṇa kālena cakāra nṛpasattamaḥ

Line 176

नाम चास्याः शुभं चक्रे निर्मितं स्वेन तेजसा

nāma cāsyāḥ śubhaṃ cakre nirmitaṃ svena tejasā

Line 177

तस्याः पुर्या नृपश्रेष्ठो देवश्रेष्ठपराक्रमः

tasyāḥ puryā nṛpaśreṣṭho devaśreṣṭhaparākramaḥ

Line 178

महाश्मसंघातवती ऋक्षवन्तम् उपाश्रिता

mahāśmasaṃghātavatī ṛkṣavantam upāśritā

Line 179

माहिष्मती नाम पुरी प्रकाशम् उपयास्यति

māhiṣmatī nāma purī prakāśam upayāsyati

Line 180

उभाभ्याम् ऋक्षपादाभ्यां पर्वताभ्यां महापुरीम्

ubhābhyām ṛkṣapādābhyāṃ parvatābhyāṃ mahāpurīm

Line 181

मध्ये निवेशयाम् आस श्रिया परमया वृताम्

madhye niveśayām āsa śriyā paramayā vṛtām

Line 182

पुरिकां नाम धर्मात्मा पुरीं देवपुरीप्रभाम्

purikāṃ nāma dharmātmā purīṃ devapurīprabhām

Line 183

उद्यानाम्रवनोपेतां समृद्धापणचत्वराम्

udyānāmravanopetāṃ samṛddhāpaṇacatvarām

Line 184

स ते द्वे विपुले पुर्यौ राजपुर्युपमे शुभे

sa te dve vipule puryau rājapuryupame śubhe

Line 185

पालयाम् आस धर्मात्मा राजा धर्मेण वीर्यवान्

pālayām āsa dharmātmā rājā dharmeṇa vīryavān

Line 186

पद्मवर्णो ऽपि राजर्षिः सह्यपृष्ठे पुरोत्तमम्

padmavarṇo 'pi rājarṣiḥ sahyapṛṣṭhe purottamam

Line 187

चकार नद्या वेण्णायास् तीरे तरुलताकुले

cakāra nadyā veṇṇāyās tīre tarulatākule

Line 188

विषयस्याल्पतां ज्ञात्वा संपूर्णं राष्ट्रम् एव च

viṣayasyālpatāṃ jñātvā saṃpūrṇaṃ rāṣṭram eva ca

Line 189

निवेशयाम् आस नृपः स वप्रप्रायम् उत्तमम्

niveśayām āsa nṛpaḥ sa vapraprāyam uttamam

Line 190

पद्मवन्तं जनपदं करवीरं च तत्पुरम्

padmavantaṃ janapadaṃ karavīraṃ ca tatpuram

Line 191

निर्मितं पद्मवर्णेन प्राजापत्येन कर्मणा

nirmitaṃ padmavarṇena prājāpatyena karmaṇā

Line 192

सारसेनापि विहितं रम्यं क्रौञ्चपुरं महत्

sārasenāpi vihitaṃ ramyaṃ krauñcapuraṃ mahat

Line 193

चम्पकाशोकबहुलं विपुलं ताम्रमृत्तिकम्

campakāśokabahulaṃ vipulaṃ tāmramṛttikam

Line 194

वनवासीति विख्यातः स्फीतो जनपदो महान्

vanavāsīti vikhyātaḥ sphīto janapado mahān

Line 195

पुरं तु तस्य तच् छ्रीमद् द्रुमैः सर्वर्तुकैर् वृतम्

puraṃ tu tasya tac chrīmad drumaiḥ sarvartukair vṛtam

Line 196

हरितो ऽपि समुद्रस्य द्वीपं समभिपालयन्

harito 'pi samudrasya dvīpaṃ samabhipālayan

Line 197

रत्नसंचयसंपूर्णं नारीजनमनोहरम्

ratnasaṃcayasaṃpūrṇaṃ nārījanamanoharam

Line 198

तस्य दाशा जले मग्ना मद्गुरा नाम विश्रुताः

tasya dāśā jale magnā madgurā nāma viśrutāḥ

Line 199

ये हरन्ति सदा शङ्खान् समुद्रोदरचारिणः

ye haranti sadā śaṅkhān samudrodaracāriṇaḥ

Line 200

तस्यापरे दाशगणाः प्रवालाञ् जलसंभवान्

tasyāpare dāśagaṇāḥ pravālāñ jalasaṃbhavān

Line 201

संचिन्वन्ति सदा युक्ता जातरूपं च मौक्तिकम्

saṃcinvanti sadā yuktā jātarūpaṃ ca mauktikam

Line 202

जलजानि च रत्नानि निषादास् तस्य मानवाः

jalajāni ca ratnāni niṣādās tasya mānavāḥ

Line 203

प्रचिन्वन्तो ऽर्णवे युक्ता नौभिः संयानगामिनः

pracinvanto 'rṇave yuktā naubhiḥ saṃyānagāminaḥ

Line 204

मत्स्यमांसेन ते सर्वे वर्तयन्ति सदा नराः

matsyamāṃsena te sarve vartayanti sadā narāḥ

Line 205

गृह्णन्तः सर्वरत्नानि निरता द्वीपवासिनः

gṛhṇantaḥ sarvaratnāni niratā dvīpavāsinaḥ

Line 206

तैः संयानगता रत्नैर् वणिजो दूरदेशजाः

taiḥ saṃyānagatā ratnair vaṇijo dūradeśajāḥ

Line 207

हरितं तर्पयन्त्य् एकं यथैव धनदं तथा

haritaṃ tarpayanty ekaṃ yathaiva dhanadaṃ tathā

Line 208

एवम् इक्ष्वाकुवंशात् तु यदुवंशो विनिःसृतः

evam ikṣvākuvaṃśāt tu yaduvaṃśo viniḥsṛtaḥ

Line 209

चतुर्धा यदुपुत्रैस् तु चतुर्भिर् भिद्यते पुनः

caturdhā yaduputrais tu caturbhir bhidyate punaḥ

Line 210

स यदुर् माधवे राज्यं विसृज्य यदुपुंगवे

sa yadur mādhave rājyaṃ visṛjya yadupuṃgave

Line 211

त्रिविष्टपं गतो राजा त्यक्त्वा देहं महीतले

triviṣṭapaṃ gato rājā tyaktvā dehaṃ mahītale

Line 212

बभूव माधवसुतः सत्वतो नाम वीर्यवान्

babhūva mādhavasutaḥ satvato nāma vīryavān

Line 213

सत्त्ववृत्तगुणोपेतो राजा राजगुणे स्थितः

sattvavṛttaguṇopeto rājā rājaguṇe sthitaḥ

Line 214

सत्वतस्य सुतो राजा भीमो नाम महान् अभूत्

satvatasya suto rājā bhīmo nāma mahān abhūt

Line 215

येन भैमाः स्म संवृत्ताः सत्वतात् सात्वताः स्मृताः

yena bhaimāḥ sma saṃvṛttāḥ satvatāt sātvatāḥ smṛtāḥ

Line 216

राज्यस्थे तु नृपे तस्मिन् रामे राज्यं प्रशासति

rājyasthe tu nṛpe tasmin rāme rājyaṃ praśāsati

Line 217

शत्रुघ्नो लवणं हत्वा चिच्छेद स मधोर् वनम्

śatrughno lavaṇaṃ hatvā ciccheda sa madhor vanam

Line 218

तस्मिन् मधुवनस्थाने पुरीं च मथुराम् इमाम्

tasmin madhuvanasthāne purīṃ ca mathurām imām

Line 219

निवेशयाम् आस विभुः सुमित्रानन्दिवर्धनः

niveśayām āsa vibhuḥ sumitrānandivardhanaḥ

Line 220

पर्याये चैव रामस्य भरतस्य तथैव च

paryāye caiva rāmasya bharatasya tathaiva ca

Line 221

सुमित्रायाः सुताभ्यां च स्थानं प्राप्तं च वैष्णवम्

sumitrāyāḥ sutābhyāṃ ca sthānaṃ prāptaṃ ca vaiṣṇavam

Line 222

भीमेनेयं पुरी तेन राज्यसंबन्धकारणात्

bhīmeneyaṃ purī tena rājyasaṃbandhakāraṇāt

Line 223

स्ववंशे स्थापिता पूर्वं स्वयम् अध्यासिता तथा

svavaṃśe sthāpitā pūrvaṃ svayam adhyāsitā tathā

Line 224

ततः कुशे स्थिते राज्ये लवे च युवराजनि

tataḥ kuśe sthite rājye lave ca yuvarājani

Line 225

अन्धको नाम भीमस्य सुतो राज्यम् अकारयत्

andhako nāma bhīmasya suto rājyam akārayat

Line 226

अन्धकस्य सुतो जज्ञे रैवतो नाम पार्थिवः

andhakasya suto jajñe raivato nāma pārthivaḥ

Line 227

ऋक्षस् तु रैवताज् जज्ञे रम्ये पर्वतमूर्धनि

ṛkṣas tu raivatāj jajñe ramye parvatamūrdhani

Line 228

ततस् तु रैवतसुतः पर्वतः सागरान्तिके

tatas tu raivatasutaḥ parvataḥ sāgarāntike

Line 229

नाम्ना रैवतको नाम भूमौ भूमिधरः स्मृतः

nāmnā raivatako nāma bhūmau bhūmidharaḥ smṛtaḥ

Line 230

रैवतस्यात्मजो राजा विश्वगर्भो महायशाः

raivatasyātmajo rājā viśvagarbho mahāyaśāḥ

Line 231

बभूव पृथिवीपालः पृथिव्यां प्रथितः प्रभुः

babhūva pṛthivīpālaḥ pṛthivyāṃ prathitaḥ prabhuḥ

Line 232

तस्य भार्यासु तिसृषु दिव्यरूपासु केशव

tasya bhāryāsu tisṛṣu divyarūpāsu keśava

Line 233

चत्वारो जज्ञिरे पुत्रा रुच्या प्रोष्ठपदोपमाः

catvāro jajñire putrā rucyā proṣṭhapadopamāḥ

Line 234

वसुर् बभ्रुः सुषेणश् च शुभाक्षश् चैव वीर्यवान्

vasur babhruḥ suṣeṇaś ca śubhākṣaś caiva vīryavān

Line 235

यदुप्रवीराः प्रख्याता लोकपाला इवापरे

yadupravīrāḥ prakhyātā lokapālā ivāpare

Line 236

तैर् अयं यादवो वंशः पार्थिवैर् बहुलीकृतः

tair ayaṃ yādavo vaṃśaḥ pārthivair bahulīkṛtaḥ

Line 237

ये स्म ते कृष्ण लोके ऽस्मिन् प्रजावन्तः प्रजेश्वराः

ye sma te kṛṣṇa loke 'smin prajāvantaḥ prajeśvarāḥ

Line 238

वसोस् तु कुन्तिविषये वसुदेवः सुतो ऽभवत्

vasos tu kuntiviṣaye vasudevaḥ suto 'bhavat

Line 239

जनयाम् आस चैवात्र सुप्रभे द्वे च दारिके

janayām āsa caivātra suprabhe dve ca dārike

Line 240

कुन्तीं च पाण्डोर् महिषीं देवताम् इव भूचरीम्

kuntīṃ ca pāṇḍor mahiṣīṃ devatām iva bhūcarīm

Line 241

भार्यां च चेदिराजस्य दमघोषस्य सुप्रभाम्

bhāryāṃ ca cedirājasya damaghoṣasya suprabhām

Line 242

एष ते स्वस्य वंशस्य प्रभवः परिकीर्तितः

eṣa te svasya vaṃśasya prabhavaḥ parikīrtitaḥ

Line 243

श्रुतो मया पुरा कृष्ण कृष्णद्वैपायनान्तिकात्

śruto mayā purā kṛṣṇa kṛṣṇadvaipāyanāntikāt

Line 244

त्वं त्व् इदानीं प्रनष्टे ऽस्मिन् वंशे वंशभृतां वर

tvaṃ tv idānīṃ pranaṣṭe 'smin vaṃśe vaṃśabhṛtāṃ vara

Line 245

स्वयंभूर् इव संप्राप्तो भवायास्मज्जयाय च

svayaṃbhūr iva saṃprāpto bhavāyāsmajjayāya ca

Line 246

न त्वां पौराणमात्रेण शक्ता गूहयितुं वयम्

na tvāṃ paurāṇamātreṇa śaktā gūhayituṃ vayam

Line 247

देवगुह्येष्व् अपि भवान् सर्वज्ञः सर्वभावनः

devaguhyeṣv api bhavān sarvajñaḥ sarvabhāvanaḥ

Line 248

शक्तश् चासि जरासंधं नृपं योधयितुं प्रभो

śaktaś cāsi jarāsaṃdhaṃ nṛpaṃ yodhayituṃ prabho

Line 249

त्वद्बुद्धिवशगाः सर्वे वयं योगव्रते स्थिताः

tvadbuddhivaśagāḥ sarve vayaṃ yogavrate sthitāḥ

Line 250

जरासंधस् तु बलवान् नृपाणां मूर्धनि स्थितः

jarāsaṃdhas tu balavān nṛpāṇāṃ mūrdhani sthitaḥ

Line 251

अप्रमेयबलश् चैव वयं च कृशसाधनाः

aprameyabalaś caiva vayaṃ ca kṛśasādhanāḥ

Line 252

न चेयम् एकाहम् अपि पुरी रोधं सहिष्यति

na ceyam ekāham api purī rodhaṃ sahiṣyati

Line 253

कृशभक्तेन्धनक्षामा दुर्गैर् अपरिनिष्ठिता

kṛśabhaktendhanakṣāmā durgair apariniṣṭhitā

Line 254

असंस्कृताम्बुपरिखा द्वाराट्टैर् यन्त्रवर्जितैः

asaṃskṛtāmbuparikhā dvārāṭṭair yantravarjitaiḥ

Line 255

वप्रप्राकारमार्गेषु कर्तव्या बहुविस्तरा

vapraprākāramārgeṣu kartavyā bahuvistarā

Line 256

संस्कर्तव्यायुधागारा योक्तव्या चेष्टिकाचयैः

saṃskartavyāyudhāgārā yoktavyā ceṣṭikācayaiḥ

Line 257

कंसस्य बलवत्त्वात् तु नातिगुप्ता पुरी जनैः

kaṃsasya balavattvāt tu nātiguptā purī janaiḥ

Line 258

सद्यो निपतिते कंसे राज्ये ऽस्माकं नवोदये

sadyo nipatite kaṃse rājye 'smākaṃ navodaye

Line 259

पुरी प्रत्यग्ररोधेयं न रोधं विसहिष्यति

purī pratyagrarodheyaṃ na rodhaṃ visahiṣyati

Line 260

बलं संमर्दभग्नं च क्लिश्यमानं परेण ह

balaṃ saṃmardabhagnaṃ ca kliśyamānaṃ pareṇa ha

Line 261

असंशयम् इदं राष्ट्रं जनैः सह विनङ्क्ष्यति

asaṃśayam idaṃ rāṣṭraṃ janaiḥ saha vinaṅkṣyati

Line 262

वञ्चनीया भविष्यामो नराणां नृपकारणात्

vañcanīyā bhaviṣyāmo narāṇāṃ nṛpakāraṇāt

Line 263

जरासंधभयार्तानां द्रवतां राष्ट्रसंभ्रमे

jarāsaṃdhabhayārtānāṃ dravatāṃ rāṣṭrasaṃbhrame

Line 264

आर्तो वक्ष्यति नः सर्वो रुध्यमानः पुरे जनः

ārto vakṣyati naḥ sarvo rudhyamānaḥ pure janaḥ

Line 265

यादवैः स्म विरोधेन योजितो राज्यकामुकैः

yādavaiḥ sma virodhena yojito rājyakāmukaiḥ

Line 266

एतन् मम मतं कृष्ण विश्रम्भात् समुदाहृतम्

etan mama mataṃ kṛṣṇa viśrambhāt samudāhṛtam

Line 267

त्वयि सर्वस्वम् इत्य् एव परस् त्वं चैव बुद्धिमान्

tvayi sarvasvam ity eva paras tvaṃ caiva buddhimān

Line 268

यद् अत्र नः क्षमं कृष्ण तत् स्वैरम् अभिधीयताम्

yad atra naḥ kṣamaṃ kṛṣṇa tat svairam abhidhīyatām

Line 269

त्वम् अस्य नेता सैन्यस्य वयं त्वच्छासने स्थिताः

tvam asya netā sainyasya vayaṃ tvacchāsane sthitāḥ

Line 270

विकद्रोस् तु वचस् तथ्यं निशम्य यदुपुंगवः

vikadros tu vacas tathyaṃ niśamya yadupuṃgavaḥ

Line 271

वाक्यम् उत्तमम् एकाग्रो बभाषे चारुभाषणः

vākyam uttamam ekāgro babhāṣe cārubhāṣaṇaḥ

Line 272

ब्रुवतां वः श्रुतं वाक्यं हेतुतः क्रमतस् तथा

bruvatāṃ vaḥ śrutaṃ vākyaṃ hetutaḥ kramatas tathā

Line 273

न्यायतः शास्त्रतश् चैव दैवं चैवानुपश्यताम्

nyāyataḥ śāstrataś caiva daivaṃ caivānupaśyatām

Line 274

श्रूयताम् उत्तमं वाक्यं मम बुद्ध्या च गृह्यताम्

śrūyatām uttamaṃ vākyaṃ mama buddhyā ca gṛhyatām

Line 275

नयेन व्यवहर्तव्यं पार्थिवेन यथा मया

nayena vyavahartavyaṃ pārthivena yathā mayā

Line 276

अहं तावत् सहार्येण मुहूर्ते ऽस्मिन् प्रकाशितः

ahaṃ tāvat sahāryeṇa muhūrte 'smin prakāśitaḥ

Line 277

जीवनाशं गमिष्यामि शक्तिमान् अप्य् अशक्तवत्

jīvanāśaṃ gamiṣyāmi śaktimān apy aśaktavat

Line 278

ततः सह्याचलयुतं सहार्येणाहम् अक्षयम्

tataḥ sahyācalayutaṃ sahāryeṇāham akṣayam

Line 279

आत्मद्वितीयः श्रीमन्तं प्रवेक्ष्ये दक्षिणापथम्

ātmadvitīyaḥ śrīmantaṃ pravekṣye dakṣiṇāpatham

Line 280

करवीरपुरं चैव रम्यं क्रौञ्चपुरं तथा

karavīrapuraṃ caiva ramyaṃ krauñcapuraṃ tathā

Line 281

द्रक्ष्यावस् तत्र सहितौ गोमन्तं च नगोत्तमम्

drakṣyāvas tatra sahitau gomantaṃ ca nagottamam

Line 282

आवयोर् गमनं श्रुत्वा जितकाशी च पार्थिवः

āvayor gamanaṃ śrutvā jitakāśī ca pārthivaḥ

Line 283

अस्पृष्ट्वैव पुरीं दर्पाद् अनुसारं करिष्यति

aspṛṣṭvaiva purīṃ darpād anusāraṃ kariṣyati

Line 284

ततः सह्यवनेष्व् एव राजा यास्यति सानुगः

tataḥ sahyavaneṣv eva rājā yāsyati sānugaḥ

Line 285

आवयोर् दर्शनाद् एव युद्धप्रीतिम् अवाप्स्यति

āvayor darśanād eva yuddhaprītim avāpsyati

Line 286

एषा नः श्रेयसी यात्रा भविष्यति कुलस्य वै

eṣā naḥ śreyasī yātrā bhaviṣyati kulasya vai

Line 287

पौराणाम् अथ पुर्याश् च देशस्य च सुखावहा

paurāṇām atha puryāś ca deśasya ca sukhāvahā

Line 288

न च शत्रौ परिभ्रष्टे राजानो विजिगीषवः

na ca śatrau paribhraṣṭe rājāno vijigīṣavaḥ

Line 289

परराष्ट्रेषु मूर्छन्ति मृधे शत्रुक्षयं विना

pararāṣṭreṣu mūrchanti mṛdhe śatrukṣayaṃ vinā

Line 290

एवम् उक्त्वा तु तौ वीरौ कृष्णसंकर्षणाव् उभौ

evam uktvā tu tau vīrau kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau

Line 291

प्रपेदतुर् असंभ्रान्तौ दक्षिणौ दक्षिणापथम्

prapedatur asaṃbhrāntau dakṣiṇau dakṣiṇāpatham

Line 292

तौ तु राष्ट्राणि शतशश् चरन्तौ कामरूपिणौ

tau tu rāṣṭrāṇi śataśaś carantau kāmarūpiṇau

Line 293

दक्षिणां दिशम् आस्थाय चेरतुर् मार्गगौ सुखम्

dakṣiṇāṃ diśam āsthāya ceratur mārgagau sukham

Line 294

सह्यपृष्ठेषु रम्येषु मोदमानाव् उभौ तदा

sahyapṛṣṭheṣu ramyeṣu modamānāv ubhau tadā

Line 295

दक्षिणापथगौ वीराव् अध्वानं संप्रपेदतुः

dakṣiṇāpathagau vīrāv adhvānaṃ saṃprapedatuḥ

Line 296

तौ च स्वल्पेन कालेन सह्याचलविभूषितम्

tau ca svalpena kālena sahyācalavibhūṣitam

Line 297

करवीरपुरं प्राप्तौ स्ववंशजनभूषितम्

karavīrapuraṃ prāptau svavaṃśajanabhūṣitam

Line 298

तौ तत्र गत्वा वेण्णाया नद्यास् तीरं समाश्रितौ

tau tatra gatvā veṇṇāyā nadyās tīraṃ samāśritau

Line 299

आसेदतुः प्ररोहाढ्यं न्यग्रोधं तरुपुंगवम्

āsedatuḥ prarohāḍhyaṃ nyagrodhaṃ tarupuṃgavam

Line 300

अधस्तात् तस्य वृक्षस्य मुनिं दीप्ततपोधनम्

adhastāt tasya vṛkṣasya muniṃ dīptatapodhanam

Line 301

अंसावसक्तपरशुं जटावल्कलधारिणम्

aṃsāvasaktaparaśuṃ jaṭāvalkaladhāriṇam

Line 302

गौरम् अग्निशिखाकारं तेजसा भास्करोपमम्

gauram agniśikhākāraṃ tejasā bhāskaropamam

Line 303

क्षत्रान्तकरम् अक्षोभ्यं वपुष्मन्तम् इवार्णवम्

kṣatrāntakaram akṣobhyaṃ vapuṣmantam ivārṇavam

Line 304

न्यस्तसंकुचिताधानं काले हुतहुताशनम्

nyastasaṃkucitādhānaṃ kāle hutahutāśanam

Line 305

क्लिन्नं त्रिषवणाम्भोभिर् आद्यं देवगुरुं यथा

klinnaṃ triṣavaṇāmbhobhir ādyaṃ devaguruṃ yathā

Line 306

सवत्सां धेनुकां श्वेतां होमधुक्कामदोहनाम्

savatsāṃ dhenukāṃ śvetāṃ homadhukkāmadohanām

Line 307

क्षीरारणिं कर्षमाणं महेन्द्रगिरिगोचरम्

kṣīrāraṇiṃ karṣamāṇaṃ mahendragirigocaram

Line 308

ददर्शतुस् तौ सहिताव् अपरिश्रान्तम् अव्ययम्

dadarśatus tau sahitāv apariśrāntam avyayam

Line 309

भार्गवं रामम् आसीनं मन्दरस्थं यथा रविम्

bhārgavaṃ rāmam āsīnaṃ mandarasthaṃ yathā ravim

Line 310

न्यायतस् तौ तु तं दृष्ट्वा पादमूले कृतासनौ

nyāyatas tau tu taṃ dṛṣṭvā pādamūle kṛtāsanau

Line 311

वसुदेवसुतौ वीरौ सधिष्ण्याव् इव पावकौ

vasudevasutau vīrau sadhiṣṇyāv iva pāvakau

Line 312

कृष्णस् तम् ऋषिशार्दूलम् उवाच वदतां वरः

kṛṣṇas tam ṛṣiśārdūlam uvāca vadatāṃ varaḥ

Line 313

श्लक्ष्णं मधुरया वाचा लोकदृष्टान्तकोविदः

ślakṣṇaṃ madhurayā vācā lokadṛṣṭāntakovidaḥ

Line 314

भगवञ् जामदग्न्यं त्वां अवगच्छामि भार्गवम्

bhagavañ jāmadagnyaṃ tvāṃ avagacchāmi bhārgavam

Line 315

रामं मुनीनाम् ऋषभं क्षत्रियाणां कुलान्तकम्

rāmaṃ munīnām ṛṣabhaṃ kṣatriyāṇāṃ kulāntakam

Line 316

त्वया सायकवेगेन क्षिप्तो भार्गव सागरः

tvayā sāyakavegena kṣipto bhārgava sāgaraḥ

Line 317

इषुपातेन नगरं कृतं सूर्पारकं त्वया

iṣupātena nagaraṃ kṛtaṃ sūrpārakaṃ tvayā

Line 318

सह्यस्य च निकुञ्जेषु स्फीतो जनपदो महान्

sahyasya ca nikuñjeṣu sphīto janapado mahān

Line 319

अतिक्रम्योदधेर् वेलाम् अपरान्ते निवेशितः

atikramyodadher velām aparānte niveśitaḥ

Line 320

त्वया तत् कार्तवीर्यस्य सहस्रं बाहुमण्डलम्

tvayā tat kārtavīryasya sahasraṃ bāhumaṇḍalam

Line 321

छिन्नं द्रुमवनप्रख्यं स्मरता निधनं पितुः

chinnaṃ drumavanaprakhyaṃ smaratā nidhanaṃ pituḥ

Line 322

इयम् अद्यापि रुधिरैः क्षत्रियाणां हतत्विषाम्

iyam adyāpi rudhiraiḥ kṣatriyāṇāṃ hatatviṣām

Line 323

स्निग्धैस् त्वत्परशूत्सृष्टै रक्तपङ्का वसुंधरा

snigdhais tvatparaśūtsṛṣṭai raktapaṅkā vasuṃdharā

Line 324

रैणुकेयं विजाने त्वां क्षितौ क्षत्रियरोषणम्

raiṇukeyaṃ vijāne tvāṃ kṣitau kṣatriyaroṣaṇam

Line 325

परशूपग्रहे युक्तं यथैवेह रणे तथा

paraśūpagrahe yuktaṃ yathaiveha raṇe tathā

Line 326

तद् इच्छावस् त्वया विप्र कंचिद् अर्थम् उपश्रुतम्

tad icchāvas tvayā vipra kaṃcid artham upaśrutam

Line 327

उत्तरं च श्रुतार्थेन प्रत्युक्तम् अविशङ्कया

uttaraṃ ca śrutārthena pratyuktam aviśaṅkayā

Line 328

आवयोर् मथुरा राम यमुनातीरशोभिनी

āvayor mathurā rāma yamunātīraśobhinī

Line 329

यादवौ स्वो मुनिश्रेष्ठ यदि ते श्रुतिम् आगतौ

yādavau svo muniśreṣṭha yadi te śrutim āgatau

Line 330

वसुदेवो यदुश्रेष्ठः पिता नौ हि धृतव्रतः

vasudevo yaduśreṣṭhaḥ pitā nau hi dhṛtavrataḥ

Line 331

जन्मप्रभृति चैवावां व्रजेष्व् एव नियोजितौ

janmaprabhṛti caivāvāṃ vrajeṣv eva niyojitau

Line 332

तौ स्म कंसभयत्रस्तौ शङ्कितौ परिवर्धितौ

tau sma kaṃsabhayatrastau śaṅkitau parivardhitau

Line 333

आवां च प्रथमं प्राप्तौ मथुरां च प्रवेशितौ

āvāṃ ca prathamaṃ prāptau mathurāṃ ca praveśitau

Line 334

ताव् आवां व्युत्थितं हत्वा समाजे कंसम् ओजसा

tāv āvāṃ vyutthitaṃ hatvā samāje kaṃsam ojasā

Line 335

पितरं तत्र तस्यैव स्थापयित्वा जनेश्वरम्

pitaraṃ tatra tasyaiva sthāpayitvā janeśvaram

Line 336

स्वम् एव कर्म चारब्धौ गवां व्यापारकारकौ

svam eva karma cārabdhau gavāṃ vyāpārakārakau

Line 337

अथावयोः पुरं रोद्धुं जरासंधो व्यवस्थितः

athāvayoḥ puraṃ roddhuṃ jarāsaṃdho vyavasthitaḥ

Line 338

ततः स्वपुररक्षार्थं प्रजानां च महाव्रत

tataḥ svapurarakṣārthaṃ prajānāṃ ca mahāvrata

Line 339

अकृतास्त्राव् अनुद्योगौ कर्तव्यबलसाधनौ

akṛtāstrāv anudyogau kartavyabalasādhanau

Line 340

अरथौ पत्तिनौ युद्धे निस्तनुत्रौ निरायुधौ

arathau pattinau yuddhe nistanutrau nirāyudhau

Line 341

जरासंधार्पितपुरौ पुराद् द्वाव् एव निःसृतौ

jarāsaṃdhārpitapurau purād dvāv eva niḥsṛtau

Line 342

उभाव् आवाम् अनुप्राप्तौ मुनिश्रेष्ठ तवान्तिकम्

ubhāv āvām anuprāptau muniśreṣṭha tavāntikam

Line 343

आवयोर् मन्त्रमात्रेण कर्तुम् अर्हसि सत्क्रियाम्

āvayor mantramātreṇa kartum arhasi satkriyām

Line 344

श्रुत्वैतद् भाषितं रामस् तयोर् वाक्यम् अनिन्दितम्

śrutvaitad bhāṣitaṃ rāmas tayor vākyam aninditam

Line 345

रैणुकेयः प्रतिवचो धर्मसंहितम् अब्रवीत्

raiṇukeyaḥ prativaco dharmasaṃhitam abravīt

Line 346

अपरान्ताद् अहं कृष्ण संप्रतीहागतः प्रभो

aparāntād ahaṃ kṛṣṇa saṃpratīhāgataḥ prabho

Line 347

एक एव विना शिष्यैर् युवयोर् मन्त्रकारणात्

eka eva vinā śiṣyair yuvayor mantrakāraṇāt

Line 348

विदितो मे व्रजे वासस् तव पद्मनिभेक्षण

vidito me vraje vāsas tava padmanibhekṣaṇa

Line 349

दानवानां वधश् चापि कंसस्य च दुरात्मनः

dānavānāṃ vadhaś cāpi kaṃsasya ca durātmanaḥ

Line 350

विग्रहं च जरासंधे विदित्वा पुरुषोत्तम

vigrahaṃ ca jarāsaṃdhe viditvā puruṣottama

Line 351

तव सभ्रातृकस्येह संप्राप्तो ऽस्मि वरानन

tava sabhrātṛkasyeha saṃprāpto 'smi varānana

Line 352

पूर्वजैस् तव गोविन्द पूर्वं पुरम् इदं कृतम्

pūrvajais tava govinda pūrvaṃ puram idaṃ kṛtam

Line 353

करवीरपुरं नाम राष्ट्रं चैव निवेशितम्

karavīrapuraṃ nāma rāṣṭraṃ caiva niveśitam

Line 354

पुरे ऽस्मिन् नृपतिः कृष्ण वासुदेवो महायशाः

pure 'smin nṛpatiḥ kṛṣṇa vāsudevo mahāyaśāḥ

Line 355

सृगाल इति विख्यातो नित्यं परमकोपनः

sṛgāla iti vikhyāto nityaṃ paramakopanaḥ

Line 356

नृपेण तेन गोविन्द स्ववंशप्रभवा नृपाः

nṛpeṇa tena govinda svavaṃśaprabhavā nṛpāḥ

Line 357

दायादा निहताः सर्वे वीर द्वेषानुयायिना

dāyādā nihatāḥ sarve vīra dveṣānuyāyinā

Line 358

अहंकारकृतो नित्यम् अजितात्मातिमत्सरी

ahaṃkārakṛto nityam ajitātmātimatsarī

Line 359

राज्यैश्वर्यमदाविष्टः पुत्रस्त्रीष्व् अपि दारुणः

rājyaiśvaryamadāviṣṭaḥ putrastrīṣv api dāruṇaḥ

Line 360

तन् नेह भवतः स्थानं रोचते मे नरर्षभौ

tan neha bhavataḥ sthānaṃ rocate me nararṣabhau

Line 361

करवीरपुरे घोरे नित्यं पार्थिवदूषिते

karavīrapure ghore nityaṃ pārthivadūṣite

Line 362

श्रूयतं कथयिष्यामि यत्रोभौ शत्रुतापनौ

śrūyataṃ kathayiṣyāmi yatrobhau śatrutāpanau

Line 363

जरासंधं बलोदग्रं भवन्तौ योधयिष्यतः

jarāsaṃdhaṃ balodagraṃ bhavantau yodhayiṣyataḥ

Line 364

तीर्त्वा वेण्णाम् इमां पुण्यां नदीम् अद्यैव संगताः

tīrtvā veṇṇām imāṃ puṇyāṃ nadīm adyaiva saṃgatāḥ

Line 365

विषयान्ते निवासाय गिरिं गच्छाम दुर्गमम्

viṣayānte nivāsāya giriṃ gacchāma durgamam

Line 366

रम्यं यज्ञगिरिं नाम सह्यस्य प्ररुहं गिरिम्

ramyaṃ yajñagiriṃ nāma sahyasya praruhaṃ girim

Line 367

निवासं मांसभक्षाणां चोराणां घोरकर्मणाम्

nivāsaṃ māṃsabhakṣāṇāṃ corāṇāṃ ghorakarmaṇām

Line 368

उष्य तत्र निशाम् एकां खट्वाङ्गां नाम निम्नगाम्

uṣya tatra niśām ekāṃ khaṭvāṅgāṃ nāma nimnagām

Line 369

संतरिष्याम भद्रं ते निकषोपलभूषणाम्

saṃtariṣyāma bhadraṃ te nikaṣopalabhūṣaṇām

Line 370

गङ्गाप्रपातप्रतिमां भ्रष्टां महिषपर्वतात्

gaṅgāprapātapratimāṃ bhraṣṭāṃ mahiṣaparvatāt

Line 371

तस्याः प्रपातं द्रक्ष्यामस् तापसारण्यभूषितम्

tasyāḥ prapātaṃ drakṣyāmas tāpasāraṇyabhūṣitam

Line 372

अमानकामान् मानार्हान् गत्वा तान् धरणीधरान्

amānakāmān mānārhān gatvā tān dharaṇīdharān

Line 373

द्रक्ष्यामस् तत्र तान् विप्राञ् श्राम्यतो वै तपोधनान्

drakṣyāmas tatra tān viprāñ śrāmyato vai tapodhanān

Line 374

तां तीर्त्वा निम्नगां तत्र तांश् च दृष्ट्वा तपोधनान्

tāṃ tīrtvā nimnagāṃ tatra tāṃś ca dṛṣṭvā tapodhanān

Line 375

रम्यं क्रौञ्चपुरं नाम गमिष्यामः पुरोत्तमम्

ramyaṃ krauñcapuraṃ nāma gamiṣyāmaḥ purottamam

Line 376

वंशजस् तत्र ते राजा कृष्ण धर्मरतः सदा

vaṃśajas tatra te rājā kṛṣṇa dharmarataḥ sadā

Line 377

महाकपिर् इति ख्यातो वनस्यास्य जनाधिपः

mahākapir iti khyāto vanasyāsya janādhipaḥ

Line 378

तम् अदृष्ट्वैव राजानं निवासाय गते ऽहनि

tam adṛṣṭvaiva rājānaṃ nivāsāya gate 'hani

Line 379

तीर्थम् आनडुहं नाम प्रयास्यामः सनातनम्

tīrtham ānaḍuhaṃ nāma prayāsyāmaḥ sanātanam

Line 380

ततश् च्युता गमिष्यामः सह्यस्य विवरे गिरिम्

tataś cyutā gamiṣyāmaḥ sahyasya vivare girim

Line 381

गोमन्त इति विख्यातं नैकशृङ्गविभूषितम्

gomanta iti vikhyātaṃ naikaśṛṅgavibhūṣitam

Line 382

खंगतैकमहाशृङ्गं दुरारोहं खगैर् अपि

khaṃgataikamahāśṛṅgaṃ durārohaṃ khagair api

Line 383

विश्रामभूतं देवानां ज्योतिर्भिर् अभिसंवृतम्

viśrāmabhūtaṃ devānāṃ jyotirbhir abhisaṃvṛtam

Line 384

सोपानभूतं स्वर्गस्य गगनाद्रिम् इवोच्छ्रितम्

sopānabhūtaṃ svargasya gaganādrim ivocchritam

Line 385

विमानमार्गावरणं गिरिं मेरुम् इवोपमम्

vimānamārgāvaraṇaṃ giriṃ merum ivopamam

Line 386

तस्योत्तमे महाशृङ्गे भास्वन्तौ देवरूपिणौ

tasyottame mahāśṛṅge bhāsvantau devarūpiṇau

Line 387

उदयास्तमने सूर्यं सोमं च ज्योतिषां पतिम्

udayāstamane sūryaṃ somaṃ ca jyotiṣāṃ patim

Line 388

समुद्रम् ऊर्मिमन्तं च अपारद्वीपभूषनम्

samudram ūrmimantaṃ ca apāradvīpabhūṣanam

Line 389

प्रेक्षमाणौ सुखं तत्र नगाग्रे विचरिष्यथ

prekṣamāṇau sukhaṃ tatra nagāgre vicariṣyatha

Line 390

शृङ्गस्थौ तत्र शैलस्य गोमन्तस्य वनेचरौ

śṛṅgasthau tatra śailasya gomantasya vanecarau

Line 391

दुर्गयुद्धेन बाधन्तौ जरासंधं विजेष्यथ

durgayuddhena bādhantau jarāsaṃdhaṃ vijeṣyatha

Line 392

तत्र शैलगतौ दृष्ट्वा भवन्तौ युद्धदुर्मदौ

tatra śailagatau dṛṣṭvā bhavantau yuddhadurmadau

Line 393

अशक्तः शैलयुद्धस्य जरासंधो भविष्यति

aśaktaḥ śailayuddhasya jarāsaṃdho bhaviṣyati

Line 394

भवद्भ्याम् अपि युद्धे तु प्रवृत्ते तत्र दारुणे

bhavadbhyām api yuddhe tu pravṛtte tatra dāruṇe

Line 395

आयुधैः सह संयोगं पश्यामि नचिराद् इव

āyudhaiḥ saha saṃyogaṃ paśyāmi nacirād iva

Line 396

संग्रामश् च महान् कृष्ण निर्दिष्टस् तत्र दैवतैः

saṃgrāmaś ca mahān kṛṣṇa nirdiṣṭas tatra daivataiḥ

Line 397

यदूनां पार्थिवाणां च मांसशोणितकर्दमः

yadūnāṃ pārthivāṇāṃ ca māṃsaśoṇitakardamaḥ

Line 398

तत्र चक्रं हलं चैव गदां कौमोदकीं तथा

tatra cakraṃ halaṃ caiva gadāṃ kaumodakīṃ tathā

Line 399

सौनन्दं मुसलं चैव वैष्णवान्य् आयुधानि च

saunandaṃ musalaṃ caiva vaiṣṇavāny āyudhāni ca

Line 400

दर्शयिष्यन्ति संग्रामे पास्यन्ति च महीक्षिताम्

darśayiṣyanti saṃgrāme pāsyanti ca mahīkṣitām

Line 401

रुधिरं कालयुक्तानां वपुर्भिः कालसंनिभैः

rudhiraṃ kālayuktānāṃ vapurbhiḥ kālasaṃnibhaiḥ

Line 402

स चक्रमुसलो नाम संग्रामः कृष्ण विश्रुतः

sa cakramusalo nāma saṃgrāmaḥ kṛṣṇa viśrutaḥ

Line 403

दैवतैर् इह निर्दिष्टः कालस्यादेशसंज्ञितः

daivatair iha nirdiṣṭaḥ kālasyādeśasaṃjñitaḥ

Line 404

तत्र ते कृष्ण संग्रामे सुव्यक्तं वैष्णवं वपुः

tatra te kṛṣṇa saṃgrāme suvyaktaṃ vaiṣṇavaṃ vapuḥ

Line 405

द्रक्ष्यन्ति रिपवः सर्वे सुराश् च सुरभावन

drakṣyanti ripavaḥ sarve surāś ca surabhāvana

Line 406

तां भजस्व गदां कृष्ण चक्रं च चिरविस्मृतम्

tāṃ bhajasva gadāṃ kṛṣṇa cakraṃ ca ciravismṛtam

Line 407

भजस्व स्वेन रूपेण सुराणां विजयाय वै

bhajasva svena rūpeṇa surāṇāṃ vijayāya vai

Line 408

बलश् चायं हलं घोरं मुसलं चारिमर्दनम्

balaś cāyaṃ halaṃ ghoraṃ musalaṃ cārimardanam

Line 409

वधाय सुरशत्रूणां भजतां लोकभावनः

vadhāya suraśatrūṇāṃ bhajatāṃ lokabhāvanaḥ

Line 410

एष ते प्रथमः कृष्ण संग्रामो भुवि पार्थिवैः

eṣa te prathamaḥ kṛṣṇa saṃgrāmo bhuvi pārthivaiḥ

Line 411

पृथिव्यर्थे समाख्यातो भारावतरणे सुरैः

pṛthivyarthe samākhyāto bhārāvataraṇe suraiḥ

Line 412

आयुधावाप्तिर् अत्रैव वपुषो वैष्णवस्य च

āyudhāvāptir atraiva vapuṣo vaiṣṇavasya ca

Line 413

लक्ष्म्याश् च तेजसश् चैव व्यूहानां च विदारणम्

lakṣmyāś ca tejasaś caiva vyūhānāṃ ca vidāraṇam

Line 414

अतःप्रभृति संग्रामो धरण्यां शत्रुमूर्छितः

ataḥprabhṛti saṃgrāmo dharaṇyāṃ śatrumūrchitaḥ

Line 415

भविष्यति महान् कृष्ण भारतं चैव वैशसम्

bhaviṣyati mahān kṛṣṇa bhārataṃ caiva vaiśasam

Line 416

तद् गच्छ कृष्ण शैलेन्द्रं गोमन्तं च नगोत्तमम्

tad gaccha kṛṣṇa śailendraṃ gomantaṃ ca nagottamam

Line 417

जरासंधं निमित्तानि शंसन्ति समुपस्थितम्

jarāsaṃdhaṃ nimittāni śaṃsanti samupasthitam

Line 418

ततस् तौ रामसहितौ प्रस्थितौ यदुपुंगवौ

tatas tau rāmasahitau prasthitau yadupuṃgavau

Line 419

जामदग्न्यतृतीयास् ते त्रयस् त्रय इवाग्नयः

jāmadagnyatṛtīyās te trayas traya ivāgnayaḥ

Line 420

शोभयन्ति स्म पन्थानं त्रिदिवं त्रिदशा इव

śobhayanti sma panthānaṃ tridivaṃ tridaśā iva

Line 421

अध्वानं विधिना सर्वे त्रिभिस् ते दिवसैः क्रमात्

adhvānaṃ vidhinā sarve tribhis te divasaiḥ kramāt

Line 422

गोमन्तम् अगमं प्राप्ता मन्दरं त्रिदशा इव

gomantam agamaṃ prāptā mandaraṃ tridaśā iva

Line 423

लताचारुविचित्रं च नानाद्रुमविभूषितम्

latācāruvicitraṃ ca nānādrumavibhūṣitam

Line 424

गन्धागरुपिनद्धाङ्गं चित्रं चित्रैर् मनोरमैः

gandhāgarupinaddhāṅgaṃ citraṃ citrair manoramaiḥ

Line 425

द्विरेफकुसुमापीडं शिलासंकटशालिनम्

dvirephakusumāpīḍaṃ śilāsaṃkaṭaśālinam

Line 426

मत्तबर्हिणनिर्घोषैर् नादितं मेघनादिभिः

mattabarhiṇanirghoṣair nāditaṃ meghanādibhiḥ

Line 427

गगनालग्नशिखरं जलदासक्तपादपम्

gaganālagnaśikharaṃ jaladāsaktapādapam

Line 428

मत्तद्विपविषाणाग्रैः कंदरान्तरताडितम्

mattadvipaviṣāṇāgraiḥ kaṃdarāntaratāḍitam

Line 429

वाशद्भिश् चाण्डजगणैः सततं प्रतिनादितम्

vāśadbhiś cāṇḍajagaṇaiḥ satataṃ pratināditam

Line 430

दरीप्रपाताम्बुरवैश् छन्नं शार्दूलमण्डलैः

darīprapātāmburavaiś channaṃ śārdūlamaṇḍalaiḥ

Line 431

नीलाश्मचयसंघातैर् बहुवर्णं यथा नभः

nīlāśmacayasaṃghātair bahuvarṇaṃ yathā nabhaḥ

Line 432

धातुविस्रवदिग्धाङ्गं सानुप्रस्तरभूषणम्

dhātuvisravadigdhāṅgaṃ sānuprastarabhūṣaṇam

Line 433

कीर्णं मृगगणैः कान्तैर् मैनाकम् इव कामगम्

kīrṇaṃ mṛgagaṇaiḥ kāntair mainākam iva kāmagam

Line 434

सूच्छ्रितं सुविशालाग्रं मूलोदकपरिग्रहम्

sūcchritaṃ suviśālāgraṃ mūlodakaparigraham

Line 435

सकाननदरीप्रस्थं श्वेताभ्रगणभूषितम्

sakānanadarīprasthaṃ śvetābhragaṇabhūṣitam

Line 436

पनसाम्रातकाम्रौघैः वेत्रस्यन्दनचन्दनैः

panasāmrātakāmraughaiḥ vetrasyandanacandanaiḥ

Line 437

तमालैलावनयुतं मरिचक्षुपसंकुलम्

tamālailāvanayutaṃ maricakṣupasaṃkulam

Line 438

पिप्पलीवल्लिकलिलं चित्रम् इङ्गुदपादपैः

pippalīvallikalilaṃ citram iṅgudapādapaiḥ

Line 439

द्रुमैः सर्जरसानां च सर्वतः प्रतिशोभितम्

drumaiḥ sarjarasānāṃ ca sarvataḥ pratiśobhitam

Line 440

सर्जनिम्बार्जुनवनं कदलीकुलसंकुलम्

sarjanimbārjunavanaṃ kadalīkulasaṃkulam

Line 441

हिन्तालैश् च तमालैश् च पुन्नागैश् चोपशोभितम्

hintālaiś ca tamālaiś ca punnāgaiś copaśobhitam

Line 442

जलेषु जलजैश् चैव स्थलेषु स्थलजैर् अपि

jaleṣu jalajaiś caiva sthaleṣu sthalajair api

Line 443

पङ्कजैर् द्रुमखण्डैश् च सर्वतः प्रतिभूषितम्

paṅkajair drumakhaṇḍaiś ca sarvataḥ pratibhūṣitam

Line 444

जम्बूजम्बूलवृक्षाढ्यं कद्रुकन्दलभूषितम्

jambūjambūlavṛkṣāḍhyaṃ kadrukandalabhūṣitam

Line 445

धन्वनाशोकबहुलं बिल्वकिन्दुकशोभितम्

dhanvanāśokabahulaṃ bilvakindukaśobhitam

Line 446

कुटजैर् नागपुष्पैश् च समन्ताद् उपशोभितम्

kuṭajair nāgapuṣpaiś ca samantād upaśobhitam

Line 447

नागयूथगणाकीर्णं मृगसंघनिषेवितम्

nāgayūthagaṇākīrṇaṃ mṛgasaṃghaniṣevitam

Line 448

सिद्धचारणरक्षोभिः सेवितप्रस्तरान्तरम्

siddhacāraṇarakṣobhiḥ sevitaprastarāntaram

Line 449

विद्याधरगणैर् नित्यम् अनुकीर्णशिलातलम्

vidyādharagaṇair nityam anukīrṇaśilātalam

Line 450

सिंहशार्दूलसंनादैः सततं प्रतिनादितम्

siṃhaśārdūlasaṃnādaiḥ satataṃ pratināditam

Line 451

सेवितं वारिधाराभिश् चन्द्रपादैश् च सेवितम्

sevitaṃ vāridhārābhiś candrapādaiś ca sevitam

Line 452

स्तुतं त्रिदशगन्धर्वैर् अप्सरोभिर् अलंकृतम्

stutaṃ tridaśagandharvair apsarobhir alaṃkṛtam

Line 453

वनस्पतीनां दिव्यानां पुष्पैर् उच्चावचैश् चितम्

vanaspatīnāṃ divyānāṃ puṣpair uccāvacaiś citam

Line 454

शक्रवज्रप्रहाराणाम् अनभिज्ञं कदाचन

śakravajraprahārāṇām anabhijñaṃ kadācana

Line 455

दावाग्निभयनिर्मुक्तं महावातभयोज्झितम्

dāvāgnibhayanirmuktaṃ mahāvātabhayojjhitam

Line 456

प्रपातप्रभवाभिश् च सरिद्भिर् उपशोभितम्

prapātaprabhavābhiś ca saridbhir upaśobhitam

Line 457

काननैर् आननाकारैर् उन्मिषन्तम् इव श्रिया

kānanair ānanākārair unmiṣantam iva śriyā

Line 458

स्थलीभिर् मृगवीथिभिः कान्ताभिर् इव शोभितम्

sthalībhir mṛgavīthibhiḥ kāntābhir iva śobhitam

Line 459

पार्श्वैर् उपलकल्माषैर् मेषैर् इव विभूषितम्

pārśvair upalakalmāṣair meṣair iva vibhūṣitam

Line 460

पादपोच्छ्रितसौम्याभिः सपुष्पाभिः समन्ततः

pādapocchritasaumyābhiḥ sapuṣpābhiḥ samantataḥ

Line 461

मण्डितं वनराजीभिः प्रमदाभिः पतिं यथा

maṇḍitaṃ vanarājībhiḥ pramadābhiḥ patiṃ yathā

Line 462

दरीभिः सुन्दरीभिश् च कन्दराभिस् तथैव च

darībhiḥ sundarībhiś ca kandarābhis tathaiva ca

Line 463

तेषु तेष्व् अवकाशेषु सदारम् इव शोभितम्

teṣu teṣv avakāśeṣu sadāram iva śobhitam

Line 464

ओषधीदीप्तशिखरं वानप्रस्थनिषेवितम्

oṣadhīdīptaśikharaṃ vānaprasthaniṣevitam

Line 465

जातरूपैर् वनोद्देशैः कृत्रिमैर् इव मण्डितम्

jātarūpair vanoddeśaiḥ kṛtrimair iva maṇḍitam

Line 466

मूलेन सुविशालेन शिरसा चोच्छ्रितेन च

mūlena suviśālena śirasā cocchritena ca

Line 467

पृथिवीं चान्तरिक्षं च गाहयन्तम् इव स्थितम्

pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca gāhayantam iva sthitam

Line 468

ते तम् आसाद्य गोमन्तं रम्यं भूमिधरोत्तमम्

te tam āsādya gomantaṃ ramyaṃ bhūmidharottamam

Line 469

रुचिरं रुरुचुः सर्वे वासायामरसंनिभाः

ruciraṃ rurucuḥ sarve vāsāyāmarasaṃnibhāḥ

Line 470

रुरुहुस् ते गिरिवरं खम् ऊर्ध्वम् इव पक्षिणः

ruruhus te girivaraṃ kham ūrdhvam iva pakṣiṇaḥ

Line 471

असज्जमाना वेगेन वैनतेयपराक्रमाः

asajjamānā vegena vainateyaparākramāḥ

Line 472

ते तु तस्योत्तमं शृङ्गम् आरूढास् त्रिदशा इव

te tu tasyottamaṃ śṛṅgam ārūḍhās tridaśā iva

Line 473

अगारं रुचिरं चक्रुर् मनसा निर्मितोपमम्

agāraṃ ruciraṃ cakrur manasā nirmitopamam

Line 474

निविष्टौ यादवौ दृष्ट्वा जामदग्न्यो महामुनिः

niviṣṭau yādavau dṛṣṭvā jāmadagnyo mahāmuniḥ

Line 475

रामो ऽभिमतम् अक्लिष्टम् आप्रष्टुम् उपचक्रमे

rāmo 'bhimatam akliṣṭam āpraṣṭum upacakrame

Line 476

कृष्ण यास्याम्य् अहं तात पुरं सूर्पारकं विभो

kṛṣṇa yāsyāmy ahaṃ tāta puraṃ sūrpārakaṃ vibho

Line 477

युवयोर् नास्ति वैमुख्यं संग्रामे दानवैर् अपि

yuvayor nāsti vaimukhyaṃ saṃgrāme dānavair api

Line 478

प्राप्तवान् अस्मि यां प्रीतिं मार्गानुगमनाद् अपि

prāptavān asmi yāṃ prītiṃ mārgānugamanād api

Line 479

सा मे कृष्णानुगृह्णाति शरीरम् इदम् अव्ययम्

sā me kṛṣṇānugṛhṇāti śarīram idam avyayam

Line 480

इदं तत् स्थानम् उद्दिष्टं यत्रायुधसमागमः

idaṃ tat sthānam uddiṣṭaṃ yatrāyudhasamāgamaḥ

Line 481

युवयोर् विहितो देवैः समयः सांपरायिकः

yuvayor vihito devaiḥ samayaḥ sāṃparāyikaḥ

Line 482

देवानां मुख्य वैकुण्ठ विष्णो देवैर् अभिष्टुतः

devānāṃ mukhya vaikuṇṭha viṣṇo devair abhiṣṭutaḥ

Line 483

कृष्ण सर्वस्य लोकस्य शृणु मे नैष्ठिकं वचः

kṛṣṇa sarvasya lokasya śṛṇu me naiṣṭhikaṃ vacaḥ

Line 484

यद् इदं प्रस्तुतं कर्म त्वया गोविन्द लौकिकम्

yad idaṃ prastutaṃ karma tvayā govinda laukikam

Line 485

मानवानां हितार्थाय साधु मानुषदेहिना

mānavānāṃ hitārthāya sādhu mānuṣadehinā

Line 486

तस्यायं प्रथमः कल्पः कालेन भुवि योजितः

tasyāyaṃ prathamaḥ kalpaḥ kālena bhuvi yojitaḥ

Line 487

जरासंधेन वै सार्धं संग्रामे समुपस्थिते

jarāsaṃdhena vai sārdhaṃ saṃgrāme samupasthite

Line 488

तत्रायुधबलं चैव रूपं च रणकर्कशम्

tatrāyudhabalaṃ caiva rūpaṃ ca raṇakarkaśam

Line 489

स्वयम् एवात्मना कृष्ण त्वम् आत्मानं विधत्स्व ह

svayam evātmanā kṛṣṇa tvam ātmānaṃ vidhatsva ha

Line 490

चक्रोद्यतकरं दृष्ट्वा त्वां गदापाणिनं रणे

cakrodyatakaraṃ dṛṣṭvā tvāṃ gadāpāṇinaṃ raṇe

Line 491

चतुर्द्विगुणपीनांसं बिभ्येद् अपि शतक्रतुः

caturdviguṇapīnāṃsaṃ bibhyed api śatakratuḥ

Line 492

अद्यप्रभृति ते यात्रा स्वर्गोक्ता समुपस्थिता

adyaprabhṛti te yātrā svargoktā samupasthitā

Line 493

पृथिव्याम् अमरार्थे च कीर्त्यर्थं च सतां वर

pṛthivyām amarārthe ca kīrtyarthaṃ ca satāṃ vara

Line 494

वैनतेयस्य चाह्वानं वाहनं ध्वजकर्मणि

vainateyasya cāhvānaṃ vāhanaṃ dhvajakarmaṇi

Line 495

कुरु शीघ्रं महाबाहो गोविन्द वदतां वर

kuru śīghraṃ mahābāho govinda vadatāṃ vara

Line 496

युद्धकामा नृपतयस् त्रिदिवाभिमुखोद्यताः

yuddhakāmā nṛpatayas tridivābhimukhodyatāḥ

Line 497

धार्तराष्ट्रस्य वशगास् तिष्ठन्ति रणवृत्तयः

dhārtarāṣṭrasya vaśagās tiṣṭhanti raṇavṛttayaḥ

Line 498

राज्ञां निधनदृष्टार्था वैधव्येनाधिवासिता

rājñāṃ nidhanadṛṣṭārthā vaidhavyenādhivāsitā

Line 499

एकवेणीधरा चेयं वसुधा त्वां प्रतीक्षते

ekaveṇīdharā ceyaṃ vasudhā tvāṃ pratīkṣate

Line 500

सग्रहं कृष्ण नक्षत्रं त्वत्प्रतीक्षम् उपस्थितम्

sagrahaṃ kṛṣṇa nakṣatraṃ tvatpratīkṣam upasthitam

Line 501

त्वयि मानुष्यम् आपन्ने युद्धे च समुपस्थिते

tvayi mānuṣyam āpanne yuddhe ca samupasthite

Line 502

त्वरस्व कृष्ण युद्धाय दानवानां वधाय च

tvarasva kṛṣṇa yuddhāya dānavānāṃ vadhāya ca

Line 503

स्वर्गाय च नरेन्द्राणां देवतानां सुखाय च

svargāya ca narendrāṇāṃ devatānāṃ sukhāya ca

Line 504

सत्कृतो ऽहं त्वया कृष्ण लोकैश् चैव सहामरैः

satkṛto 'haṃ tvayā kṛṣṇa lokaiś caiva sahāmaraiḥ

Line 505

त्वया सत्कृतरूपेण येन सत्कृतवान् अहम्

tvayā satkṛtarūpeṇa yena satkṛtavān aham

Line 506

साधयामि महाबाहो भवतः कार्यसिद्धये

sādhayāmi mahābāho bhavataḥ kāryasiddhaye

Line 507

स्मर्तव्यश् चास्मि युद्धेषु कंसारे पृथिवीक्षिताम्

smartavyaś cāsmi yuddheṣu kaṃsāre pṛthivīkṣitām

Line 508

जामदग्न्ये गते रामे तौ यादवकुलोद्वहौ

jāmadagnye gate rāme tau yādavakulodvahau

Line 509

गोमन्तशिखरे रम्ये चेरतुः कामरूपिणौ

gomantaśikhare ramye ceratuḥ kāmarūpiṇau

Line 510

वनमालाकुलोरस्कौ नीलपीताम्बराव् उभौ

vanamālākuloraskau nīlapītāmbarāv ubhau

Line 511

नीलश्वेतवपुष्मन्तौ गगनस्थाव् इवाम्बुदौ

nīlaśvetavapuṣmantau gaganasthāv ivāmbudau

Line 512

तौ शैलधातुदिग्धाङ्गौ युवानौ शिखरे स्थितौ

tau śailadhātudigdhāṅgau yuvānau śikhare sthitau

Line 513

चेरतुस् तत्र कान्तेषु वनेषु रतिलालसौ

ceratus tatra kānteṣu vaneṣu ratilālasau

Line 514

उदयन्तं निरीक्षन्तौ शशिनं ज्योतिषां वरम्

udayantaṃ nirīkṣantau śaśinaṃ jyotiṣāṃ varam

Line 515

उदयास्तमने चैव ग्रहाणां भास्करस्य च

udayāstamane caiva grahāṇāṃ bhāskarasya ca

Line 516

अथ संकर्षणः श्रीमान् विना कृष्णेन वीर्यवान्

atha saṃkarṣaṇaḥ śrīmān vinā kṛṣṇena vīryavān

Line 517

चचार तस्य शिखरे नगस्य नगसंनिभः

cacāra tasya śikhare nagasya nagasaṃnibhaḥ

Line 518

स फुल्लस्य कदम्बस्य प्रच्छाये निषसाद ह

sa phullasya kadambasya pracchāye niṣasāda ha

Line 519

वायुना मदगन्धेन वीज्यमानः सुखेन वै

vāyunā madagandhena vījyamānaḥ sukhena vai

Line 520

तस्य तेनानिलौघेन सेव्यमानस्य तत्र वै

tasya tenānilaughena sevyamānasya tatra vai

Line 521

मध्यसंस्पर्शजो भावः संस्पृशन् घ्राणम् आगतः

madhyasaṃsparśajo bhāvaḥ saṃspṛśan ghrāṇam āgataḥ

Line 522

तृषा चैनं विवेशाशु वारुणीप्रभवा तदा

tṛṣā cainaṃ viveśāśu vāruṇīprabhavā tadā

Line 523

शुषोच च मुखं तस्य मत्तस्येवापरे ऽहनि

śuṣoca ca mukhaṃ tasya mattasyevāpare 'hani

Line 524

स्मारितः स पुरावृत्तम् अमृतप्राशनं विभुः

smāritaḥ sa purāvṛttam amṛtaprāśanaṃ vibhuḥ

Line 525

तृषितो मदिरान्वेषी ततस् तं तरुम् आक्षिपत्

tṛṣito madirānveṣī tatas taṃ tarum ākṣipat

Line 526

तस्य प्रावृषि फुल्लस्य यद् अम्भो जलदोज्झितम्

tasya prāvṛṣi phullasya yad ambho jaladojjhitam

Line 527

तत् कोठरस्था मदिरा समजायत निर्मला

tat koṭharasthā madirā samajāyata nirmalā

Line 528

तां तु तृष्णाभिभूतात्मा पिबन्न् आर्त इवासकृत्

tāṃ tu tṛṣṇābhibhūtātmā pibann ārta ivāsakṛt

Line 529

मदाच् च चलिताकारः समजायत स प्रभुः

madāc ca calitākāraḥ samajāyata sa prabhuḥ

Line 530

तस्य मत्तस्य वदनं किंचिच् चलितलोचनम्

tasya mattasya vadanaṃ kiṃcic calitalocanam

Line 531

घूर्णिताकारम् अभवच् छरत्लालेन्दुसप्रभम्

ghūrṇitākāram abhavac charatlālendusaprabham

Line 532

कदम्बकोटरे जाता नाम्ना कादम्बरीति सा

kadambakoṭare jātā nāmnā kādambarīti sā

Line 533

रूपिणी वारुणी तत्र देवानाम् अमृतारणिः

rūpiṇī vāruṇī tatra devānām amṛtāraṇiḥ

Line 534

कादम्बरीमदकलं विदित्वा कृष्णपूर्वजम्

kādambarīmadakalaṃ viditvā kṛṣṇapūrvajam

Line 535

तिस्रस् त्रिदशनार्यस् तम् उपतस्थुः प्रियंवदाः

tisras tridaśanāryas tam upatasthuḥ priyaṃvadāḥ

Line 536

मदिरा रूपिणी भूत्वा कान्तिश् च शशिनः प्रिया

madirā rūpiṇī bhūtvā kāntiś ca śaśinaḥ priyā

Line 537

श्रीश् च देवी वरिष्ठा स्त्री स्वयम् एवाम्बुजध्वजा

śrīś ca devī variṣṭhā strī svayam evāmbujadhvajā

Line 538

साञ्जलिप्रग्रहा देवी रौहिणेयम् उपस्थिता

sāñjalipragrahā devī rauhiṇeyam upasthitā

Line 539

वारुण्य् आत्महितं वाक्यम् उवाच मदविक्लवम्

vāruṇy ātmahitaṃ vākyam uvāca madaviklavam

Line 540

जयस्व बलदेवानां बलदेव दिवीश्वर

jayasva baladevānāṃ baladeva divīśvara

Line 541

अहं ते दयिता कान्ता वारुणी समुपस्थिता

ahaṃ te dayitā kāntā vāruṇī samupasthitā

Line 542

त्वाम् एवान्तर्हितं श्रुत्वा शाश्वतं वडवामुखे

tvām evāntarhitaṃ śrutvā śāśvataṃ vaḍavāmukhe

Line 543

क्षीणपुण्येव वसुधां पर्येमि विमलानन

kṣīṇapuṇyeva vasudhāṃ paryemi vimalānana

Line 544

पुष्पचक्रानुलिप्तेषु केसरेषूषितं मया

puṣpacakrānulipteṣu kesareṣūṣitaṃ mayā

Line 545

अतिमुक्तेषु चाक्षोभ्य पुष्पचन्द्रार्कवर्ष्मसु

atimukteṣu cākṣobhya puṣpacandrārkavarṣmasu

Line 546

साहं कदम्बम् आलीना मेघकाले सुखप्रिया

sāhaṃ kadambam ālīnā meghakāle sukhapriyā

Line 547

तृषितं मन्यमाना त्वां स्वेन रूपेण छादिता

tṛṣitaṃ manyamānā tvāṃ svena rūpeṇa chāditā

Line 548

सास्मि पूर्णेन योगेन यथैवामृतमन्थने

sāsmi pūrṇena yogena yathaivāmṛtamanthane

Line 549

समीपं प्रेषिता पित्रा वरुणेन तवानघ

samīpaṃ preṣitā pitrā varuṇena tavānagha

Line 550

सा यथैवार्णवगता यथैव वडवामुखे

sā yathaivārṇavagatā yathaiva vaḍavāmukhe

Line 551

त्वयोपयोक्तुम् इच्छामि संमतस् त्वं हि मे गुरुः

tvayopayoktum icchāmi saṃmatas tvaṃ hi me guruḥ

Line 552

न त्वानन्त परित्यक्ष्ये भर्त्सितापि त्वयाव्यव

na tvānanta parityakṣye bhartsitāpi tvayāvyava

Line 553

नाहं त्वया विना लोकान् उत्सहे देव सेवितुम्

nāhaṃ tvayā vinā lokān utsahe deva sevitum

Line 554

मदिरानन्तरं कान्तिः संकर्षणम् उपस्थिता

madirānantaraṃ kāntiḥ saṃkarṣaṇam upasthitā

Line 555

मदेनागलितश्रोणी किंचिद् आघूर्णितेक्षणा

madenāgalitaśroṇī kiṃcid āghūrṇitekṣaṇā

Line 556

प्रोवाच प्रणयात् कान्तिः संकर्षणम् उपस्थिता

provāca praṇayāt kāntiḥ saṃkarṣaṇam upasthitā

Line 557

जयपूर्वेण योगेन सस्मितं योगम् इच्छती

jayapūrveṇa yogena sasmitaṃ yogam icchatī

Line 558

अहं चन्द्राद् अपि गुरुं सहस्रशिरसं प्रभुम्

ahaṃ candrād api guruṃ sahasraśirasaṃ prabhum

Line 559

स्वैर् गुणैर् अनुरक्ता त्वां यथैव मदिरा तथा

svair guṇair anuraktā tvāṃ yathaiva madirā tathā

Line 560

श्रीश् च पद्मालया देवी विधेया वैष्णवोरसि

śrīś ca padmālayā devī vidheyā vaiṣṇavorasi

Line 561

रौहिणेयोरसि शुभा मालेवामलतां गता

rauhiṇeyorasi śubhā mālevāmalatāṃ gatā

Line 562

सा मालाम् अमलां गृह्य बलस्योरसि दंशिता

sā mālām amalāṃ gṛhya balasyorasi daṃśitā

Line 563

पद्मास्यं पद्महस्ता वै संकर्षणम् अथाब्रवीत्

padmāsyaṃ padmahastā vai saṃkarṣaṇam athābravīt

Line 564

राम रामाभिरामस् त्वं वारुण्या समलंकृतः

rāma rāmābhirāmas tvaṃ vāruṇyā samalaṃkṛtaḥ

Line 565

कान्त्या मया च देवेश संगतश् चन्द्रमा यथा

kāntyā mayā ca deveśa saṃgataś candramā yathā

Line 566

इयं च सा मया मौलिर् उद्धृता वरुणालयात्

iyaṃ ca sā mayā maulir uddhṛtā varuṇālayāt

Line 567

मूर्ध्नि शीर्षसहस्रस्य या ते भानुर् इवाबभौ

mūrdhni śīrṣasahasrasya yā te bhānur ivābabhau

Line 568

जातरूपमयं चैकं कुण्डलं वज्रभूषितम्

jātarūpamayaṃ caikaṃ kuṇḍalaṃ vajrabhūṣitam

Line 569

आदिपद्मं च पद्माक्ष दिव्यं श्रवणभूषणम्

ādipadmaṃ ca padmākṣa divyaṃ śravaṇabhūṣaṇam

Line 570

कौशेयानि च नीलानि समुद्राभाणि भावतः

kauśeyāni ca nīlāni samudrābhāṇi bhāvataḥ

Line 571

हारं च पीनतरलं समुद्राभ्यन्तरोषितम्

hāraṃ ca pīnataralaṃ samudrābhyantaroṣitam

Line 572

देवेमां प्रतिगृह्णीष्व पौराणीं भूषणक्रियाम्

devemāṃ pratigṛhṇīṣva paurāṇīṃ bhūṣaṇakriyām

Line 573

समयस् ते महाबाहो भूतभव्यप्रभावन

samayas te mahābāho bhūtabhavyaprabhāvana

Line 574

संगृह्य तम् अलंकारं ताश् च तिस्रः सुरस्त्रियः

saṃgṛhya tam alaṃkāraṃ tāś ca tisraḥ surastriyaḥ

Line 575

शुशुभे बलदेवो हि शारदेन्दुसमप्रभः

śuśubhe baladevo hi śāradendusamaprabhaḥ

Line 576

स समागम्य कृष्णेन सजलाम्भोदवर्चसा

sa samāgamya kṛṣṇena sajalāmbhodavarcasā

Line 577

मुदं परमिकां लेभे ग्रहमुक्तः शशी यथा

mudaṃ paramikāṃ lebhe grahamuktaḥ śaśī yathā

Line 578

ताभ्याम् उभाभ्यां संलापे वर्तमाने गृहे यथा

tābhyām ubhābhyāṃ saṃlāpe vartamāne gṛhe yathā

Line 579

वैनतेयस् ततो ऽध्वानम् अतिचक्राम वेगितः

vainateyas tato 'dhvānam aticakrāma vegitaḥ

Line 580

संग्राममुक्तस् तेजस्वी दैत्यप्रहरणाङ्कितः

saṃgrāmamuktas tejasvī daityapraharaṇāṅkitaḥ

Line 581

देवतानां जयश्लाघी दिव्यस्रगनुलेपनः

devatānāṃ jayaślāghī divyasraganulepanaḥ

Line 582

सुप्तस्य शयने दिव्ये क्षीरोदे वरुणालये

suptasya śayane divye kṣīrode varuṇālaye

Line 583

विष्णोः किरीटं दैत्येन हृतं वैरोचनेन वै

viṣṇoḥ kirīṭaṃ daityena hṛtaṃ vairocanena vai

Line 584

तदर्थं तेन संग्रामः कृतो गुर्वर्थम् ओजसा

tadarthaṃ tena saṃgrāmaḥ kṛto gurvartham ojasā

Line 585

किरीटार्थे समुद्रस्य मध्ये दैत्यगणैः सह

kirīṭārthe samudrasya madhye daityagaṇaiḥ saha

Line 586

मोक्षयित्वा किरीटं तु वैष्णवं पततां वरः

mokṣayitvā kirīṭaṃ tu vaiṣṇavaṃ patatāṃ varaḥ

Line 587

व्यत्यक्रामत वेगेन गगनं देवतालयम्

vyatyakrāmata vegena gaganaṃ devatālayam

Line 588

स ददर्श गुरुं शैले विष्णुं कार्यान्तरागतम्

sa dadarśa guruṃ śaile viṣṇuṃ kāryāntarāgatam

Line 589

तेन क्रोडावलम्बेन किरीटेन विराजितः

tena kroḍāvalambena kirīṭena virājitaḥ

Line 590

स दृष्ट्वा मानुषं विष्णुं शैलराजशिरोगतम्

sa dṛṣṭvā mānuṣaṃ viṣṇuṃ śailarājaśirogatam

Line 591

प्रकाशवेषनिर्मुक्तं विमौलिम् इव मानुषम्

prakāśaveṣanirmuktaṃ vimaulim iva mānuṣam

Line 592

अभिज्ञस् तस्य भावानाम् गरुत्मान् पततां वरः

abhijñas tasya bhāvānām garutmān patatāṃ varaḥ

Line 593

चिक्षेप खगतो मौलिं विष्णोः शिरसि हृष्टवत्

cikṣepa khagato mauliṃ viṣṇoḥ śirasi hṛṣṭavat

Line 594

वैनतेयप्रयोगेन विदित्वा मौलिम् आगतम्

vainateyaprayogena viditvā maulim āgatam

Line 595

कृष्णः प्रहृष्टवदनो रामं वचनम् अब्रवीत्

kṛṣṇaḥ prahṛṣṭavadano rāmaṃ vacanam abravīt

Line 596

त्वरते तु कार्यार्थो देवतानां न संशयः

tvarate tu kāryārtho devatānāṃ na saṃśayaḥ

Line 597

यथेयम् आवयोः शैले संग्रामरचना कृता

yatheyam āvayoḥ śaile saṃgrāmaracanā kṛtā

Line 598

शक्रस्य सदृशं रूपं दिव्यम् आस्थाय सागरात्

śakrasya sadṛśaṃ rūpaṃ divyam āsthāya sāgarāt

Line 599

ममाहिशयनान् मौलिर् हृत्वा क्षिप्तो गरुत्मता

mamāhiśayanān maulir hṛtvā kṣipto garutmatā

Line 600

सुव्यक्तं संनिकृष्टः स जरासंधो नराधिपः

suvyaktaṃ saṃnikṛṣṭaḥ sa jarāsaṃdho narādhipaḥ

Line 601

लक्ष्यन्ते च ध्वजाग्राणि रथानां वातरंहसाम्

lakṣyante ca dhvajāgrāṇi rathānāṃ vātaraṃhasām

Line 602

एतानि शशिकल्पानि नृपाणां विजिगीषूनाम्

etāni śaśikalpāni nṛpāṇāṃ vijigīṣūnām

Line 603

छत्राण्य् आर्य विराजन्ते दंशितानि सितानि च

chatrāṇy ārya virājante daṃśitāni sitāni ca

Line 604

अहो नृपरथोदग्रा विमलाश् छत्रपङ्क्तयः

aho nṛparathodagrā vimalāś chatrapaṅktayaḥ

Line 605

अभिवर्तन्ति नः शुभ्रा यथा खे हंसपङ्क्तयः

abhivartanti naḥ śubhrā yathā khe haṃsapaṅktayaḥ

Line 606

काले खलु नृपः प्राप्तो जरासंधो महीपतिः

kāle khalu nṛpaḥ prāpto jarāsaṃdho mahīpatiḥ

Line 607

आवयोर् युद्धनिकषः प्रथमः समरातिथिः

āvayor yuddhanikaṣaḥ prathamaḥ samarātithiḥ

Line 608

आर्य तिष्ठाव सहितौ न खल्व् अन्वागते नृपे

ārya tiṣṭhāva sahitau na khalv anvāgate nṛpe

Line 609

युद्धारम्भः प्रयोक्तव्यो बलं तावद् विमृश्यताम्

yuddhārambhaḥ prayoktavyo balaṃ tāvad vimṛśyatām

Line 610

एवम् उक्त्वा ततः कृष्णः संस्थः संग्रामलालसः

evam uktvā tataḥ kṛṣṇaḥ saṃsthaḥ saṃgrāmalālasaḥ

Line 611

जरासंधवधप्रेप्सुश् चकार बलदर्शनम्

jarāsaṃdhavadhaprepsuś cakāra baladarśanam

Line 612

वीक्षमाणश् च तान् सर्वान् नृपान् यदुवरो ऽव्ययः

vīkṣamāṇaś ca tān sarvān nṛpān yaduvaro 'vyayaḥ

Line 613

आत्मानम् आत्मनोवाच यत् पूर्वं दिवि मन्त्रितम्

ātmānam ātmanovāca yat pūrvaṃ divi mantritam

Line 614

इमे ते पृथिवीपालाः पार्थिवे वर्त्मनि स्थिताः

ime te pṛthivīpālāḥ pārthive vartmani sthitāḥ

Line 615

ये विनाशं गमिष्यन्ति शास्त्रदृष्टेन कर्मण

ye vināśaṃ gamiṣyanti śāstradṛṣṭena karmaṇa

Line 616

प्रोक्षितान् खल्व् इमान् अन्ये मृत्युना नृपसत्तमान्

prokṣitān khalv imān anye mṛtyunā nṛpasattamān

Line 617

स्वर्गगामीनि सर्वेषां वपूंषि प्रचकाशिरे

svargagāmīni sarveṣāṃ vapūṃṣi pracakāśire

Line 618

स्थाने भारपरिश्रान्ता वसुधेयं दिवं गता

sthāne bhārapariśrāntā vasudheyaṃ divaṃ gatā

Line 619

एषां नृपतिसिंहानां बलौघैर् अभिपीडिता

eṣāṃ nṛpatisiṃhānāṃ balaughair abhipīḍitā

Line 620

अल्पेन खलु कालेन विविक्तं पृथिवीतलम्

alpena khalu kālena viviktaṃ pṛthivītalam

Line 621

भविष्यति नरेन्द्रौघैर् आकीर्णं च नभस्तलम्

bhaviṣyati narendraughair ākīrṇaṃ ca nabhastalam

Line 622

जरासंधस् ततः प्राप्तो नृपं सर्वमहाक्षिताम्

jarāsaṃdhas tataḥ prāpto nṛpaṃ sarvamahākṣitām

Line 623

नराधिपैर् बलयुतैर् अनुयातो महाद्युतिः

narādhipair balayutair anuyāto mahādyutiḥ

Line 624

व्यायतोदग्रतुरगैर् विस्पष्टार्थसमाहितैः

vyāyatodagraturagair vispaṣṭārthasamāhitaiḥ

Line 625

रथैः सांग्रामिकैर् युक्तैर् असङ्गगतिभिः क्वचित्

rathaiḥ sāṃgrāmikair yuktair asaṅgagatibhiḥ kvacit

Line 626

हेमकक्षैर् महाघण्टैर् वारणैर् वारिदोपमैः

hemakakṣair mahāghaṇṭair vāraṇair vāridopamaiḥ

Line 627

महामात्रोत्तमारूढैः कल्पितै रणगर्वितैः

mahāmātrottamārūḍhaiḥ kalpitai raṇagarvitaiḥ

Line 628

स्वारूढैः सादिभिर् युक्तैः प्रेङ्खमाणैः प्रवल्गितैः

svārūḍhaiḥ sādibhir yuktaiḥ preṅkhamāṇaiḥ pravalgitaiḥ

Line 629

वाजिभिर् वायुसंकाशैः प्लवद्भिर् इव पत्रिभिः

vājibhir vāyusaṃkāśaiḥ plavadbhir iva patribhiḥ

Line 630

खड्गचर्मबलोदग्रैः पत्तिभिर् वल्गितामरैः

khaḍgacarmabalodagraiḥ pattibhir valgitāmaraiḥ

Line 631

सहस्रसंख्यैर् निर्मुक्तैर् उत्पतद्भिर् इवोरगैः

sahasrasaṃkhyair nirmuktair utpatadbhir ivoragaiḥ

Line 632

एवं चतुर्विधैः सैन्यैः कम्पमानैर् इवाम्बुदैः

evaṃ caturvidhaiḥ sainyaiḥ kampamānair ivāmbudaiḥ

Line 633

नृपो ऽनुयातो बलवाञ् जरासंधो धृतव्रतः

nṛpo 'nuyāto balavāñ jarāsaṃdho dhṛtavrataḥ

Line 634

स रथैर् नेमिनिर्घोषैर् गजैश् च मदसिञ्जितैः

sa rathair neminirghoṣair gajaiś ca madasiñjitaiḥ

Line 635

हेषद्भिश् चैव तुरगैः क्ष्वेडितोग्रैश् च पत्तिभिः

heṣadbhiś caiva turagaiḥ kṣveḍitograiś ca pattibhiḥ

Line 636

संनादयन् दिशः सर्वाः सर्वांश् चापि गुहाशयान्

saṃnādayan diśaḥ sarvāḥ sarvāṃś cāpi guhāśayān

Line 637

स राजा सागराकारः ससैन्यः प्रत्यदृश्यत

sa rājā sāgarākāraḥ sasainyaḥ pratyadṛśyata

Line 638

तद् बलं पृथिवीशानां दृप्तयोधजनाकुलम्

tad balaṃ pṛthivīśānāṃ dṛptayodhajanākulam

Line 639

क्ष्वेडितास्फोटितरवं मेघसैन्यम् इवाबभौ

kṣveḍitāsphoṭitaravaṃ meghasainyam ivābabhau

Line 640

रथैः पवनसंपातैर् गजैश् च जलदोपमैः

rathaiḥ pavanasaṃpātair gajaiś ca jaladopamaiḥ

Line 641

तुरगैश् च सिताभ्राभैः पत्तिभिश् चापि दंशितः

turagaiś ca sitābhrābhaiḥ pattibhiś cāpi daṃśitaḥ

Line 642

व्यामिश्रं तद् बलं भाति मत्तद्विपरथाकुलम्

vyāmiśraṃ tad balaṃ bhāti mattadviparathākulam

Line 643

घर्मान्ते सागरगतं यथाभ्रपटलं तथा

gharmānte sāgaragataṃ yathābhrapaṭalaṃ tathā

Line 644

सबलास् ते महीपाला जरासंधपुरागमाः

sabalās te mahīpālā jarāsaṃdhapurāgamāḥ

Line 645

परिवार्य गिरिं सर्वे निवासायोपचक्रमुः

parivārya giriṃ sarve nivāsāyopacakramuḥ

Line 646

बभौ तस्य निविष्टस्य बभौ श्रीः शिबिरस्य वै

babhau tasya niviṣṭasya babhau śrīḥ śibirasya vai

Line 647

शुक्लपर्वणि पूर्णस्य यथा रूपं महोदधेः

śuklaparvaṇi pūrṇasya yathā rūpaṃ mahodadheḥ

Line 648

वीतरात्रे ततः काले नृपास् ते कृतकौतुकाः

vītarātre tataḥ kāle nṛpās te kṛtakautukāḥ

Line 649

आरोहणार्थं शैलस्य समेता युद्धलालसाः

ārohaṇārthaṃ śailasya sametā yuddhalālasāḥ

Line 650

समवायीकृताः सर्वे गिरिप्रस्थेषु ते नृपाः

samavāyīkṛtāḥ sarve giriprastheṣu te nṛpāḥ

Line 651

निविष्टा मन्त्रयाम् आसुर् युद्धकालकुतूहलाः

niviṣṭā mantrayām āsur yuddhakālakutūhalāḥ

Line 652

तेषां सुतुमुलः शब्दः शुश्रुवे पृथिवीक्षिताम्

teṣāṃ sutumulaḥ śabdaḥ śuśruve pṛthivīkṣitām

Line 653

युगान्ते भिद्यमानानाम् सागराणां यथा स्वरः

yugānte bhidyamānānām sāgarāṇāṃ yathā svaraḥ

Line 654

तेषां सकञ्चुकोष्णीषाः स्थविराः वेत्रपाणयः

teṣāṃ sakañcukoṣṇīṣāḥ sthavirāḥ vetrapāṇayaḥ

Line 655

चेरुर् मा शब्द इत्य् एवं ब्रुवन्तो राजशासनात्

cerur mā śabda ity evaṃ bruvanto rājaśāsanāt

Line 656

तस्य रूपं बलस्यासीन् निःशब्दस्तिमितस्य वै

tasya rūpaṃ balasyāsīn niḥśabdastimitasya vai

Line 657

लीनमीनग्रहस्येव निःशब्दस्य महोदधेः

līnamīnagrahasyeva niḥśabdasya mahodadheḥ

Line 658

तस्मिन् स्तिमितनिःशब्दे योगाद् इव महार्णवे

tasmin stimitaniḥśabde yogād iva mahārṇave

Line 659

जरासंधो बृहद् वाक्यं बृहस्पतिर् इवाददे

jarāsaṃdho bṛhad vākyaṃ bṛhaspatir ivādade

Line 660

शीघ्रं समभिवर्तन्तां बलानि पृथिवीक्षिताम्

śīghraṃ samabhivartantāṃ balāni pṛthivīkṣitām

Line 661

सर्वतः पर्वतश् चैव बलौघैः परिवार्यताम्

sarvataḥ parvataś caiva balaughaiḥ parivāryatām

Line 662

अश्मयन्त्राणि युज्यन्तां क्षेपणीयाश् च मुद्गराः

aśmayantrāṇi yujyantāṃ kṣepaṇīyāś ca mudgarāḥ

Line 663

ऊर्ध्वं चापि प्रवाह्यन्तां प्रासा वै तोमराणि च

ūrdhvaṃ cāpi pravāhyantāṃ prāsā vai tomarāṇi ca

Line 664

दार्यताम् एष टङ्कौघैः खनितैश् च नगोत्तमः

dāryatām eṣa ṭaṅkaughaiḥ khanitaiś ca nagottamaḥ

Line 665

नृपाश् च दुर्गयुद्धज्ञा विन्यस्यन्ताम् अदूरतः

nṛpāś ca durgayuddhajñā vinyasyantām adūrataḥ

Line 666

अद्यप्रभृति सैन्यैर् मे गिरिरोधः प्रवर्त्यताम्

adyaprabhṛti sainyair me girirodhaḥ pravartyatām

Line 667

यावद् एतौ पातयामो वसुदेवसुताव् उभौ

yāvad etau pātayāmo vasudevasutāv ubhau

Line 668

अचलो ऽयं शिलायोनिः क्रियतां निश्चलाण्डजः

acalo 'yaṃ śilāyoniḥ kriyatāṃ niścalāṇḍajaḥ

Line 669

आकाशम् अपि बाणौघैर् निःसंपातं विधीयताम्

ākāśam api bāṇaughair niḥsaṃpātaṃ vidhīyatām

Line 670

मयानुशिष्टास् तिष्ठन्तु गिरिभूमिषु भूमिपाः

mayānuśiṣṭās tiṣṭhantu giribhūmiṣu bhūmipāḥ

Line 671

तेषु तेष्व् अवकाशेषु शीघ्रम् आरुह्यतां गिरिः

teṣu teṣv avakāśeṣu śīghram āruhyatāṃ giriḥ

Line 672

भद्रः कलिङ्गाधिपतिश् चेकितानः सबाह्लिकः

bhadraḥ kaliṅgādhipatiś cekitānaḥ sabāhlikaḥ

Line 673

काश्मीरराजो गोनर्दः करूषाधिपतिस् तथा

kāśmīrarājo gonardaḥ karūṣādhipatis tathā

Line 674

द्रुमः किंपुरुषश् चैव पार्वतीयाश् च मानवाः

drumaḥ kiṃpuruṣaś caiva pārvatīyāś ca mānavāḥ

Line 675

पर्वतस्यापरं पार्श्वं क्षिप्रम् आरोहयन्त्व् अमी

parvatasyāparaṃ pārśvaṃ kṣipram ārohayantv amī

Line 676

पौरवो वेणुदारिश् च वैदर्भः सोमकस् तथा

pauravo veṇudāriś ca vaidarbhaḥ somakas tathā

Line 677

रुक्मी च भोजाधिपतिः सूर्याक्षश् चैव यावनः

rukmī ca bhojādhipatiḥ sūryākṣaś caiva yāvanaḥ

Line 678

पाञ्चलानाम् अधिपतिर् द्रुपदश् च नराधिपः

pāñcalānām adhipatir drupadaś ca narādhipaḥ

Line 679

विन्दानुविन्दाव् आवन्त्यौ दन्तवक्त्रश् च वीर्यवान्

vindānuvindāv āvantyau dantavaktraś ca vīryavān

Line 680

छागलिः पुरुमित्रश् च विराटश् च महीपतिः

chāgaliḥ purumitraś ca virāṭaś ca mahīpatiḥ

Line 681

कौशाम्ब्यो मालवश् चैव शतधन्वा विदूरथः

kauśāmbyo mālavaś caiva śatadhanvā vidūrathaḥ

Line 682

भूरिश्रवास् त्रिगर्तश् च बाणः पञ्चनदस् तथा

bhūriśravās trigartaś ca bāṇaḥ pañcanadas tathā

Line 683

उत्तरं पर्वतारोहम् एते दुर्गसहा नृपाः

uttaraṃ parvatāroham ete durgasahā nṛpāḥ

Line 684

आरोहन्तु विमर्दन्तो वज्रप्रतिमगौरवाः

ārohantu vimardanto vajrapratimagauravāḥ

Line 685

उलूकः कैतवेयश् च वीरश् चांशुमतः सुतः

ulūkaḥ kaitaveyaś ca vīraś cāṃśumataḥ sutaḥ

Line 686

एकलव्यो दृढाक्षश् च रथवर्मा जयद्रथः

ekalavyo dṛḍhākṣaś ca rathavarmā jayadrathaḥ

Line 687

उत्तमौजास् तथा साल्वः कैरलेयश् च कैशिकः

uttamaujās tathā sālvaḥ kairaleyaś ca kaiśikaḥ

Line 688

वैदिशो वामदेवश् च सुकेतुश् चापि वीर्यवान्

vaidiśo vāmadevaś ca suketuś cāpi vīryavān

Line 689

पूर्वं पर्वतनिर्व्यूहम् एतेष्व् आयत्तम् अस्तु नः

pūrvaṃ parvatanirvyūham eteṣv āyattam astu naḥ

Line 690

दारयन्तो ऽभिधावन्तु वाता इव बलाहकान्

dārayanto 'bhidhāvantu vātā iva balāhakān

Line 691

अहं च दरदश् चैव चेदिराजश् च संगतः

ahaṃ ca daradaś caiva cedirājaś ca saṃgataḥ

Line 692

दक्षिणं शैलनिचयं दारयिष्याम दंशिताः

dakṣiṇaṃ śailanicayaṃ dārayiṣyāma daṃśitāḥ

Line 693

एवम् एष गिरिः क्षिप्रं समन्ताद् वेष्टितो बलैः

evam eṣa giriḥ kṣipraṃ samantād veṣṭito balaiḥ

Line 694

वज्रप्रपातप्रतिमं प्राप्नोतु तुमुलं भयम्

vajraprapātapratimaṃ prāpnotu tumulaṃ bhayam

Line 695

गदिनो ये गदाभिस् ते परिघैः परिघायुधाः

gadino ye gadābhis te parighaiḥ parighāyudhāḥ

Line 696

अपरे विविधैः शस्त्रैर् दारयन्तु नगोत्तमम्

apare vividhaiḥ śastrair dārayantu nagottamam

Line 697

एष भूमिधरो ऽद्यैव विषमोच्चशिलान्वितः

eṣa bhūmidharo 'dyaiva viṣamoccaśilānvitaḥ

Line 698

कार्यो भूमिसमः सर्वो भवद्भिर् वसुधाधिपैः

kāryo bhūmisamaḥ sarvo bhavadbhir vasudhādhipaiḥ

Line 699

जरासंधवचः श्रुत्वा पार्थिवेषु च शासनम्

jarāsaṃdhavacaḥ śrutvā pārthiveṣu ca śāsanam

Line 700

उवाच राजा चेदीनां देवानां मघवा इव

uvāca rājā cedīnāṃ devānāṃ maghavā iva

Line 701

किं नो युद्धेन दुर्गे ऽस्मिन् गोमन्ते च नगोत्तमे

kiṃ no yuddhena durge 'smin gomante ca nagottame

Line 702

दुरारोहोच्चशिखरे प्रांशुपादपसंकटे

durārohoccaśikhare prāṃśupādapasaṃkaṭe

Line 703

काष्ठैस् तृणैश् च बहुभिः परिवार्य समन्ततः

kāṣṭhais tṛṇaiś ca bahubhiḥ parivārya samantataḥ

Line 704

अद्यैव दीप्यतां क्षिप्रम् अलम् अन्येन कर्मणा

adyaiva dīpyatāṃ kṣipram alam anyena karmaṇā

Line 705

क्षत्रियाः सुकुमारा हि रणे सायकयोधिनः

kṣatriyāḥ sukumārā hi raṇe sāyakayodhinaḥ

Line 706

न युक्ताः पर्वते दुर्गे नियोक्तुं पादयोधिनः

na yuktāḥ parvate durge niyoktuṃ pādayodhinaḥ

Line 707

न नाम प्रतिबन्धेन नाप्य् अवस्कन्दकर्मणा

na nāma pratibandhena nāpy avaskandakarmaṇā

Line 708

शक्य एष गिरिस् तात देवैर् अप्य् अभिमर्दितुम्

śakya eṣa giris tāta devair apy abhimarditum

Line 709

दुर्गयुद्धक्रमः श्रेयान् रोधयुद्धेन पार्थिव

durgayuddhakramaḥ śreyān rodhayuddhena pārthiva

Line 710

भक्तोदकेन्धनक्षीणाः पात्यन्ते गिरिसंश्रिताः

bhaktodakendhanakṣīṇāḥ pātyante girisaṃśritāḥ

Line 711

वयं बहव इत्य् एवं नाप्य् एष निपुणो नयः

vayaṃ bahava ity evaṃ nāpy eṣa nipuṇo nayaḥ

Line 712

यादवौ नावमन्तव्यौ द्वाव् अप्य् एतौ रणे स्थितौ

yādavau nāvamantavyau dvāv apy etau raṇe sthitau

Line 713

अविज्ञातबलाव् एतौ श्रूयेते देवसंनिभौ

avijñātabalāv etau śrūyete devasaṃnibhau

Line 714

कर्मभिस् त्व् अमरौ विद्मो बालाव् अतिबलान्वितौ

karmabhis tv amarau vidmo bālāv atibalānvitau

Line 715

वाक्यम् एतत् तु रुरुचे सबलानां महीक्षिताम्

vākyam etat tu ruruce sabalānāṃ mahīkṣitām

Line 716

यद् उक्तं चेदिराजेन नृपाणां हितकाम्यया

yad uktaṃ cedirājena nṛpāṇāṃ hitakāmyayā

Line 717

ततः काष्ठैस् तृणैर् वंशैः शुष्कशाखैश् च पादपैः

tataḥ kāṣṭhais tṛṇair vaṃśaiḥ śuṣkaśākhaiś ca pādapaiḥ

Line 718

उपादीप्यत शैलेन्द्रः सूर्यपादैर् इवाम्बुदः

upādīpyata śailendraḥ sūryapādair ivāmbudaḥ

Line 719

ददुस् ते सर्वतस् तूर्णं पावकं तत्र पार्थिवाः

dadus te sarvatas tūrṇaṃ pāvakaṃ tatra pārthivāḥ

Line 720

यथादेशं यथावातं शैलस्य लघुविक्रमाः

yathādeśaṃ yathāvātaṃ śailasya laghuvikramāḥ

Line 721

स वायुदीपितो वह्निर् उत्पपात समन्ततः

sa vāyudīpito vahnir utpapāta samantataḥ

Line 722

सधूमज्वालमालाभिर् भाभिः खम् इव शोभयन्

sadhūmajvālamālābhir bhābhiḥ kham iva śobhayan

Line 723

सो ऽनलः पवनायस्तः काष्ठसंचयमूलवान्

so 'nalaḥ pavanāyastaḥ kāṣṭhasaṃcayamūlavān

Line 724

ददाह शैलं श्रीमन्तं गोमन्तं कान्तपादपम्

dadāha śailaṃ śrīmantaṃ gomantaṃ kāntapādapam

Line 725

स दह्यमानः शैलेन्द्रो मुमोच विपुलाः शिलाः

sa dahyamānaḥ śailendro mumoca vipulāḥ śilāḥ

Line 726

शतशः शतधा भूत्वा महोल्काकारदर्शनाः

śataśaḥ śatadhā bhūtvā maholkākāradarśanāḥ

Line 727

सचित्रभानुः शैलेन्द्रो भाभिर् भानुर् इवाम्बुदम्

sacitrabhānuḥ śailendro bhābhir bhānur ivāmbudam

Line 728

आलिम्पतीव विधिवत् समन्ताद् अर्चिषां चयैः

ālimpatīva vidhivat samantād arciṣāṃ cayaiḥ

Line 729

धातुभिः पच्यमानैश् च ज्वलद्भिश् चैव पादपैः

dhātubhiḥ pacyamānaiś ca jvaladbhiś caiva pādapaiḥ

Line 730

ररास श्वापदोद्भ्रान्तस् तुद्यमान इवाद्रिराट्

rarāsa śvāpadodbhrāntas tudyamāna ivādrirāṭ

Line 731

प्रततं दह्यमानस् तु स शैलः कृष्णवर्त्मना

pratataṃ dahyamānas tu sa śailaḥ kṛṣṇavartmanā

Line 732

रीतीर् निर्वर्तयाम् आस काञ्चनाञ्जनराजतीः

rītīr nirvartayām āsa kāñcanāñjanarājatīḥ

Line 733

वह्निना चापि दीप्ताङ्गो गिरिर् नातिविराजते

vahninā cāpi dīptāṅgo girir nātivirājate

Line 734

धूमान्धकारिततनुर् मज्जमान इवाम्बुदः

dhūmāndhakāritatanur majjamāna ivāmbudaḥ

Line 735

शिलानिष्पिष्टसंघातः कर्कशाङ्गारवर्षणः

śilāniṣpiṣṭasaṃghātaḥ karkaśāṅgāravarṣaṇaḥ

Line 736

गिरिर् भात्य् अनलोद्गारैर् उल्कावृष्टिर् इवाम्बुदः

girir bhāty analodgārair ulkāvṛṣṭir ivāmbudaḥ

Line 737

प्रपातप्रस्रवोत्क्षिप्तो धूपसंवर्तितोदरः

prapātaprasravotkṣipto dhūpasaṃvartitodaraḥ

Line 738

स गिरिर् भस्मतां यातो युगान्ताग्निहतोपमः

sa girir bhasmatāṃ yāto yugāntāgnihatopamaḥ

Line 739

विह्वलास् तस्य पार्श्वेभ्यः सर्पा दग्धार्धदेहिनः

vihvalās tasya pārśvebhyaḥ sarpā dagdhārdhadehinaḥ

Line 740

श्वसन्तः पृथुमूर्धानो निश्चेरुर् अशिवेक्षणाः

śvasantaḥ pṛthumūrdhāno niścerur aśivekṣaṇāḥ

Line 741

रेसुश् चोद्वेजिताः सिंहाः शार्दूलाश् चानलाविलाः

resuś codvejitāḥ siṃhāḥ śārdūlāś cānalāvilāḥ

Line 742

मुमुचुः पादपाश् चैव दाहनिर्यासजं जलम्

mumucuḥ pādapāś caiva dāhaniryāsajaṃ jalam

Line 743

वहत्य् ऊर्ध्वगतिर् वातो भस्माङ्गाराभिपिङ्गलः

vahaty ūrdhvagatir vāto bhasmāṅgārābhipiṅgalaḥ

Line 744

धूमच्छाया च गगने दर्पिताम्भोददर्शना

dhūmacchāyā ca gagane darpitāmbhodadarśanā

Line 745

त्यज्यमानो महासानुर् विहगैः श्वापदैर् अपि

tyajyamāno mahāsānur vihagaiḥ śvāpadair api

Line 746

गिरिर् वैकल्यम् आयाति प्रागल्भ्यात् कृष्णवर्त्मनः

girir vaikalyam āyāti prāgalbhyāt kṛṣṇavartmanaḥ

Line 747

स मुमोच शिलाः शैलश् चलोदग्रशिलोच्चयैः

sa mumoca śilāḥ śailaś calodagraśiloccayaiḥ

Line 748

वज्रेण पुरुहूतस्य यथा स्याद् दारितस् तथा

vajreṇa puruhūtasya yathā syād dāritas tathā

Line 749

आदीप्य तं ते शैलेन्द्रं क्षत्रिया व्यूहदंशिताः

ādīpya taṃ te śailendraṃ kṣatriyā vyūhadaṃśitāḥ

Line 750

अर्धक्रोशम् अपक्रान्ताः पावकेनाभितापिताः

ardhakrośam apakrāntāḥ pāvakenābhitāpitāḥ

Line 751

दह्यमाने नगश्रेष्ठे सीदमानमहाद्रुमे

dahyamāne nagaśreṣṭhe sīdamānamahādrume

Line 752

धूमभारैर् अनालक्ष्ये मूले शिथिलतां गते

dhūmabhārair anālakṣye mūle śithilatāṃ gate

Line 753

सरोषं हि तदा रामो वचनं केशिसूदनम्

saroṣaṃ hi tadā rāmo vacanaṃ keśisūdanam

Line 754

बभाषे पद्मपत्राक्षं स साक्षान् मधुसूदनम्

babhāṣe padmapatrākṣaṃ sa sākṣān madhusūdanam

Line 755

दह्यते ऽयं गिरिस् तात ससानुशिखरद्रुमः

dahyate 'yaṃ giris tāta sasānuśikharadrumaḥ

Line 756

आवयोः कृष्ण वैरेण वैरिभिर् वसुधाधिपैः

āvayoḥ kṛṣṇa vaireṇa vairibhir vasudhādhipaiḥ

Line 757

पश्य कृष्णानलोष्णानि सधूमानि समन्ततः

paśya kṛṣṇānaloṣṇāni sadhūmāni samantataḥ

Line 758

वनानि विरसन्तीव नगस्यास्य नगोपम

vanāni virasantīva nagasyāsya nagopama

Line 759

अयं यद्य् आवयोर् अर्थे गोमन्तस् तात दह्यते

ayaṃ yady āvayor arthe gomantas tāta dahyate

Line 760

अयशस्यम् इदं लोके कौलीनं च भविष्यति

ayaśasyam idaṃ loke kaulīnaṃ ca bhaviṣyati

Line 761

तद् अस्यानृण्यहेतोर् हि नगस्य नगसंनिभ

tad asyānṛṇyahetor hi nagasya nagasaṃnibha

Line 762

क्षत्रियान् निहनिष्यामि दोर्भ्याम् इव युधां वर

kṣatriyān nihaniṣyāmi dorbhyām iva yudhāṃ vara

Line 763

एते ते क्षत्रियाः सर्वे गिरिम् आदीप्य दंशिताः

ete te kṣatriyāḥ sarve girim ādīpya daṃśitāḥ

Line 764

रथिनस् तात दृश्यन्ते यथादेशं युयुत्सवः

rathinas tāta dṛśyante yathādeśaṃ yuyutsavaḥ

Line 765

एवम् उक्त्वा गिरेः शृङ्गान् मेरुशृङ्गाद् इवोडुराट्

evam uktvā gireḥ śṛṅgān meruśṛṅgād ivoḍurāṭ

Line 766

निपपाते बलः श्रीमान् वनमालाधरो युवा

nipapāte balaḥ śrīmān vanamālādharo yuvā

Line 767

कादम्बरीमदक्षीबो नीलवासाः सिताननः

kādambarīmadakṣībo nīlavāsāḥ sitānanaḥ

Line 768

स शारदेन्दुसंकाशो वनमालाञ्चितोदरः

sa śāradendusaṃkāśo vanamālāñcitodaraḥ

Line 769

कान्तैककुण्डलधरश् चारुमौलिर् अवाङ्मुखः

kāntaikakuṇḍaladharaś cārumaulir avāṅmukhaḥ

Line 770

निपपात नरेन्द्राणां मध्ये केशवपूर्वजः

nipapāta narendrāṇāṃ madhye keśavapūrvajaḥ

Line 771

अवप्लुते ततो रामे कृष्णः कृष्णाम्बुदोपमः

avaplute tato rāme kṛṣṇaḥ kṛṣṇāmbudopamaḥ

Line 772

गोमन्तशिखराच् छ्रीमान् आप्लुतो ऽमितविक्रमः

gomantaśikharāc chrīmān āpluto 'mitavikramaḥ

Line 773

सिंहारसितनिर्घोषः पीतवासा घनाकृतिः

siṃhārasitanirghoṣaḥ pītavāsā ghanākṛtiḥ

Line 774

किरीटमूर्धा सौम्यास्यः पुण्डरीकनिभेक्षणः

kirīṭamūrdhā saumyāsyaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ

Line 775

श्रीवत्सवक्षाः सुमुखः सहस्राक्षसमद्युतिः

śrīvatsavakṣāḥ sumukhaḥ sahasrākṣasamadyutiḥ

Line 776

रामाद् अनन्तरं कृष्णः प्लुतो रामाद् अनन्तरः

rāmād anantaraṃ kṛṣṇaḥ pluto rāmād anantaraḥ

Line 777

ताभ्याम् अवप्लुताभ्यां च चरणैः पीडितो गिरिः

tābhyām avaplutābhyāṃ ca caraṇaiḥ pīḍito giriḥ

Line 778

मुमोच सलिलोत्पीडान् भृशम् ऊर्ध्वं विनिःसृतान्

mumoca salilotpīḍān bhṛśam ūrdhvaṃ viniḥsṛtān

Line 779

तौ नगाद् आप्लुतौ दृष्ट्वा वसुदेवसुताव् उभौ

tau nagād āplutau dṛṣṭvā vasudevasutāv ubhau

Line 780

क्षुब्धं नरवरानीकं सर्वं संमूढवाहनम्

kṣubdhaṃ naravarānīkaṃ sarvaṃ saṃmūḍhavāhanam

Line 781

बाहुप्रहरणौ तौ तु चेरतुस् तत्र यादवौ

bāhupraharaṇau tau tu ceratus tatra yādavau

Line 782

मकराव् इव संक्रुद्धौ समुद्रे ऽन्तर्हिताव् उभौ

makarāv iva saṃkruddhau samudre 'ntarhitāv ubhau

Line 783

ताभ्याम् मृधे प्रविष्टाभ्यां यादवाभ्यां मतिस् त्व् अभूत्

tābhyām mṛdhe praviṣṭābhyāṃ yādavābhyāṃ matis tv abhūt

Line 784

आयुधानां पुराणानां आदानकृतलक्षणा

āyudhānāṃ purāṇānāṃ ādānakṛtalakṣaṇā

Line 785

ततो ऽम्बरात् पतन्ति स्म दिव्यान्य् आहवसंप्लवे

tato 'mbarāt patanti sma divyāny āhavasaṃplave

Line 786

लेलिहानानि दिव्यानि दीप्ताग्निसदृशानि वै

lelihānāni divyāni dīptāgnisadṛśāni vai

Line 787

क्राव्यादैर् अनुयातानि मूर्तिमन्ति बृहन्ति च

krāvyādair anuyātāni mūrtimanti bṛhanti ca

Line 788

तृषितानि आहवे भोक्तुं नृपमांसानि सर्वशः

tṛṣitāni āhave bhoktuṃ nṛpamāṃsāni sarvaśaḥ

Line 789

दिव्यस्रग्दामधारीणि त्रासयानानि खेचरान्

divyasragdāmadhārīṇi trāsayānāni khecarān

Line 790

प्रभया भासमानानि दंशितानि दिशो दश

prabhayā bhāsamānāni daṃśitāni diśo daśa

Line 791

हलं संवर्तकं नाम सौनन्दं मुसलं तथा

halaṃ saṃvartakaṃ nāma saunandaṃ musalaṃ tathā

Line 792

चक्रं सुदर्शनं नाम गदा कौमोदकी तथा

cakraṃ sudarśanaṃ nāma gadā kaumodakī tathā

Line 793

चत्वार्य् एतानि तेजांसि विष्णुप्रहरणानि वै

catvāry etāni tejāṃsi viṣṇupraharaṇāni vai

Line 794

ताभ्यां समवतीर्णानि यादवाभ्यां महामृधे

tābhyāṃ samavatīrṇāni yādavābhyāṃ mahāmṛdhe

Line 795

जग्राह प्रथमं रामो हलम् अप्रतिमं रणे

jagrāha prathamaṃ rāmo halam apratimaṃ raṇe

Line 796

सर्पन्तम् इव सर्पेन्द्रं दिव्यमालाकुलं हलम्

sarpantam iva sarpendraṃ divyamālākulaṃ halam

Line 797

सव्येन सात्वतां श्रेष्ठो जग्राह मुसलोत्तमम्

savyena sātvatāṃ śreṣṭho jagrāha musalottamam

Line 798

सौनन्दं नाम मुसलं निरानन्दकरं नृणाम्

saunandaṃ nāma musalaṃ nirānandakaraṃ nṛṇām

Line 799

दर्शनीयं च लोकेषु चक्रम् आदित्यवर्चसम्

darśanīyaṃ ca lokeṣu cakram ādityavarcasam

Line 800

नाम्ना सुदर्शनं नाम प्रीतो जग्राह केशवः

nāmnā sudarśanaṃ nāma prīto jagrāha keśavaḥ

Line 801

देवैर् निगदितार्थस्य गदा तस्योपरे करे

devair nigaditārthasya gadā tasyopare kare

Line 802

निषक्ता कुमुदाक्षस्य नाम्ना कौमोदकीति सा

niṣaktā kumudākṣasya nāmnā kaumodakīti sā

Line 803

तौ सप्रहरणौ वीरौ साक्षाद् विष्णुतनूपमौ

tau sapraharaṇau vīrau sākṣād viṣṇutanūpamau

Line 804

समरे रामगोविन्दौ रिपूंस् तान् प्रत्ययुध्यताम्

samare rāmagovindau ripūṃs tān pratyayudhyatām

Line 805

सायुधप्रग्रहौ वीरौ ताव् अन्योन्यमयाव् उभौ

sāyudhapragrahau vīrau tāv anyonyamayāv ubhau

Line 806

पूर्वजानुजसंज्ञौ तौ रामगोविन्दलक्षणौ

pūrvajānujasaṃjñau tau rāmagovindalakṣaṇau

Line 807

समरे प्रतिरूपौ तौ विष्णुर् एको द्विधाकृतः

samare pratirūpau tau viṣṇur eko dvidhākṛtaḥ

Line 808

द्विषत्सु प्रतिकुर्वाणौ पराक्रान्तौ यथेश्वरौ

dviṣatsu pratikurvāṇau parākrāntau yatheśvarau

Line 809

हलम् उद्यम्य रामस् तु सर्पेन्द्रम् इव कोपितम्

halam udyamya rāmas tu sarpendram iva kopitam

Line 810

चचार समरे वीरो द्विषताम् अन्तकोपमः

cacāra samare vīro dviṣatām antakopamaḥ

Line 811

विकर्षन् रथवृन्दानि क्षत्रियाणां महात्मनाम्

vikarṣan rathavṛndāni kṣatriyāṇāṃ mahātmanām

Line 812

चकार रोषं सफलं नागेषु च हयेषु च

cakāra roṣaṃ saphalaṃ nāgeṣu ca hayeṣu ca

Line 813

कुञ्जरांल् लाङ्गलोत्क्षिप्तान् मुसलाक्षेपताडितान्

kuñjarāṃl lāṅgalotkṣiptān musalākṣepatāḍitān

Line 814

रामो ऽभिरामः समरे निर्ममन्थ यथाचलान्

rāmo 'bhirāmaḥ samare nirmamantha yathācalān

Line 815

ते वध्यमाना रामेण समरे क्षत्रियर्षभाः

te vadhyamānā rāmeṇa samare kṣatriyarṣabhāḥ

Line 816

जरासंधान्तिकं भीता विरथाः प्रतिजग्मिरे

jarāsaṃdhāntikaṃ bhītā virathāḥ pratijagmire

Line 817

तान् उवाच जरासंधः क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः

tān uvāca jarāsaṃdhaḥ kṣatradharme vyavasthitaḥ

Line 818

धिग् एतां क्षत्रवृत्तिं वः समरे कातरात्मनाम्

dhig etāṃ kṣatravṛttiṃ vaḥ samare kātarātmanām

Line 819

परक्रान्तस्य समरे विरथस्य पलायतः

parakrāntasya samare virathasya palāyataḥ

Line 820

भ्रूणहत्याम् इवासह्यां प्रवदन्ति मनीषिणाः

bhrūṇahatyām ivāsahyāṃ pravadanti manīṣiṇāḥ

Line 821

पत्तिनो भुवि चैकस्य गोपस्याल्पबलीयसः

pattino bhuvi caikasya gopasyālpabalīyasaḥ

Line 822

भीताः किं विनिवर्तध्वं धिग् एतां क्षत्रवृत्तिताम्

bhītāḥ kiṃ vinivartadhvaṃ dhig etāṃ kṣatravṛttitām

Line 823

क्षिप्रं समभिवर्तध्वं मम वाक्येन चोदिताः

kṣipraṃ samabhivartadhvaṃ mama vākyena coditāḥ

Line 824

यावद् एतौ रणे गोपौ प्रेषयामि यमक्षयम्

yāvad etau raṇe gopau preṣayāmi yamakṣayam

Line 825

ततस् ते क्षत्रियाः सर्वे जरासंधेन चोदिताः

tatas te kṣatriyāḥ sarve jarāsaṃdhena coditāḥ

Line 826

क्षिपन्तः शरजालानि हृष्टा योद्धुम् अवस्थिताः

kṣipantaḥ śarajālāni hṛṣṭā yoddhum avasthitāḥ

Line 827

ते हयैः काञ्चनापीडै रथैश् चैवेन्दुसप्रभैः

te hayaiḥ kāñcanāpīḍai rathaiś caivendusaprabhaiḥ

Line 828

नागैश् चाम्भोदसंकाशैर् महामात्रप्रचोदितैः

nāgaiś cāmbhodasaṃkāśair mahāmātrapracoditaiḥ

Line 829

सतनुत्राः सनिस्त्रिंशाः सायुधाभरणाम्बराः

satanutrāḥ sanistriṃśāḥ sāyudhābharaṇāmbarāḥ

Line 830

स्वारोपितधनुष्मन्तः सतूणीराः ससायकाः

svāropitadhanuṣmantaḥ satūṇīrāḥ sasāyakāḥ

Line 831

सच्छत्रोत्सेधिनः सर्वे चारुचामरवीजिताः

sacchatrotsedhinaḥ sarve cārucāmaravījitāḥ

Line 832

रणावनिगता रेजुः स्यन्दनस्था महीक्षितः

raṇāvanigatā rejuḥ syandanasthā mahīkṣitaḥ

Line 833

तौ युद्धरङ्गाधिगतौ विधावन्तौ युधां वरौ

tau yuddharaṅgādhigatau vidhāvantau yudhāṃ varau

Line 834

वसुदेवसुतौ वीरौ युयुत्सू प्रत्यदृश्यताम्

vasudevasutau vīrau yuyutsū pratyadṛśyatām

Line 835

तद् युद्धम् अभवत् तत्र तयोस् तेषां च संयुगे

tad yuddham abhavat tatra tayos teṣāṃ ca saṃyuge

Line 836

सायकोत्सर्गबहुलं गदानिर्घातदारुणम्

sāyakotsargabahulaṃ gadānirghātadāruṇam

Line 837

ततः शरसहस्राणि प्रतीच्छन्तौ रणैषिणौ

tataḥ śarasahasrāṇi pratīcchantau raṇaiṣiṇau

Line 838

तस्थतुर् यदुमुख्यौ ताव् अभिवृष्टौ यथाचलौ

tasthatur yadumukhyau tāv abhivṛṣṭau yathācalau

Line 839

गदाभिश् चैव गुर्वीभिः क्षेपणीयैश् च मुद्गरैः

gadābhiś caiva gurvībhiḥ kṣepaṇīyaiś ca mudgaraiḥ

Line 840

अर्द्यमानौ महेष्वासौ यादवौ न चकम्पतुः

ardyamānau maheṣvāsau yādavau na cakampatuḥ

Line 841

ततः कृष्णो ऽम्बुदाकारः शङ्खचक्रगदाधरः

tataḥ kṛṣṇo 'mbudākāraḥ śaṅkhacakragadādharaḥ

Line 842

व्यवर्धत महातेजा युक्तवातो यथानलः

vyavardhata mahātejā yuktavāto yathānalaḥ

Line 843

स चक्रेणार्कतुल्येन दीप्यमानेन तेजसा

sa cakreṇārkatulyena dīpyamānena tejasā

Line 844

चिच्छेद समे वीरो नृगजाश्वमहारथान्

ciccheda same vīro nṛgajāśvamahārathān

Line 845

गदानिपातनिहता लाङ्गलेन च कर्षिताः

gadānipātanihatā lāṅgalena ca karṣitāḥ

Line 846

न शेकुस् ते रणे स्थातुं पार्थिवाः नष्टचेतसः

na śekus te raṇe sthātuṃ pārthivāḥ naṣṭacetasaḥ

Line 847

चक्रक्षुरनिकृत्तानि विचित्राणि महीक्षिताम्

cakrakṣuranikṛttāni vicitrāṇi mahīkṣitām

Line 848

रथयूथानि भग्नानि न शेकुश् चलितुं रणे

rathayūthāni bhagnāni na śekuś calituṃ raṇe

Line 849

मुसलाक्षेपभग्नाश् च कुञ्जराः षष्टिहायनाः

musalākṣepabhagnāś ca kuñjarāḥ ṣaṣṭihāyanāḥ

Line 850

घना इव घनापाये भग्नदन्ता विचुक्रुशुः

ghanā iva ghanāpāye bhagnadantā vicukruśuḥ

Line 851

चक्रानलज्वालहताः सादिनः सपदातयः

cakrānalajvālahatāḥ sādinaḥ sapadātayaḥ

Line 852

पेतुर् गतासवस् तत्र यथा वज्रहतास् तथा

petur gatāsavas tatra yathā vajrahatās tathā

Line 853

चक्रलाङ्गलनिर्दग्धं तत् सैन्यं विदलीकृतम्

cakralāṅgalanirdagdhaṃ tat sainyaṃ vidalīkṛtam

Line 854

युगान्तोपहतप्रख्यं सर्वं पतितम् आबभौ

yugāntopahataprakhyaṃ sarvaṃ patitam ābabhau

Line 855

आक्रीडभूमिं दिव्यानाम् आयुधानां वपुष्मताम्

ākrīḍabhūmiṃ divyānām āyudhānāṃ vapuṣmatām

Line 856

वैष्णवानां नृपास् ते तु द्रष्टुम् अप्य् अबलीयसः

vaiṣṇavānāṃ nṛpās te tu draṣṭum apy abalīyasaḥ

Line 857

केचिद् रथाः संमृदिताः केचिन् निहतपार्थिवाः

kecid rathāḥ saṃmṛditāḥ kecin nihatapārthivāḥ

Line 858

भग्नैकचक्रास् त्व् अपरे विकीर्णा धरणीतले

bhagnaikacakrās tv apare vikīrṇā dharaṇītale

Line 859

तस्मिन् विशसने घोरे चक्रलाङ्गलसंप्लवे

tasmin viśasane ghore cakralāṅgalasaṃplave

Line 860

दारुणानि प्रवृत्तानि रक्षांस्य् औत्पातिकानि च

dāruṇāni pravṛttāni rakṣāṃsy autpātikāni ca

Line 861

अर्तानां कूजमानानां पाटितानां च काष्ठवत्

artānāṃ kūjamānānāṃ pāṭitānāṃ ca kāṣṭhavat

Line 862

अन्तो न शक्यते ऽन्वेष्टुं नृनागरथवाजिनाम्

anto na śakyate 'nveṣṭuṃ nṛnāgarathavājinām

Line 863

सा पातितनरेन्द्राणां रुधिरार्द्रा रणक्षितिः

sā pātitanarendrāṇāṃ rudhirārdrā raṇakṣitiḥ

Line 864

योषेव चन्दनार्द्राङ्गी भैरवा प्रतिभाति वै

yoṣeva candanārdrāṅgī bhairavā pratibhāti vai

Line 865

नरकेशास्थिमज्जास्त्रैः शातितानां च दन्तिनाम्

narakeśāsthimajjāstraiḥ śātitānāṃ ca dantinām

Line 866

रुधिरोदा नदी तत्र च्छादयाम् आस मेदिनीम्

rudhirodā nadī tatra cchādayām āsa medinīm

Line 867

तस्मिन् महाभीषणके नरवाहनसंक्षये

tasmin mahābhīṣaṇake naravāhanasaṃkṣaye

Line 868

शिवानाम् अशिवैः शब्दैर् नादिते घोरदर्शने

śivānām aśivaiḥ śabdair nādite ghoradarśane

Line 869

आर्तस्तनितसंनादे रुधिराम्बुदसंकुले

ārtastanitasaṃnāde rudhirāmbudasaṃkule

Line 870

अन्तकाक्रीडसदृशे नागदेहैः समाकुले

antakākrīḍasadṛśe nāgadehaiḥ samākule

Line 871

अपास्तैर् बहुभिर् योधैश् तुरगैश् चावदारितैः

apāstair bahubhir yodhaiś turagaiś cāvadāritaiḥ

Line 872

कङ्कैश् च बलगृध्रैश् च नादितप्रतिनादिते

kaṅkaiś ca balagṛdhraiś ca nāditapratinādite

Line 873

निपाते पृथिवीशानां मृत्युसाधारणे रणे

nipāte pṛthivīśānāṃ mṛtyusādhāraṇe raṇe

Line 874

कृष्णः शत्रुवधं कर्तुं चचारान्तकदर्शनः

kṛṣṇaḥ śatruvadhaṃ kartuṃ cacārāntakadarśanaḥ

Line 875

सो ऽन्तकाग्निनिभं चक्रं कालीं चैवायसीं गदाम्

so 'ntakāgninibhaṃ cakraṃ kālīṃ caivāyasīṃ gadām

Line 876

गृह्य सैन्यावनिगतो बभाषे केशवो नृपान्

gṛhya sainyāvanigato babhāṣe keśavo nṛpān

Line 877

किम् इदं गम्यते शूराः कृतास्त्रा नृपपुंगवाः

kim idaṃ gamyate śūrāḥ kṛtāstrā nṛpapuṃgavāḥ

Line 878

अहं सपूर्वजः संख्ये पदातिः प्रमुखे स्थितः

ahaṃ sapūrvajaḥ saṃkhye padātiḥ pramukhe sthitaḥ

Line 879

अदृष्टदोषेण रणे भवन्तो येन पालिताः

adṛṣṭadoṣeṇa raṇe bhavanto yena pālitāḥ

Line 880

स इदानीं जरासंधः किमर्थं नाभिवर्तते

sa idānīṃ jarāsaṃdhaḥ kimarthaṃ nābhivartate

Line 881

एवम् उक्ते तु नृपतिर् दरदो नाम वीर्यवान्

evam ukte tu nṛpatir darado nāma vīryavān

Line 882

रामं हलाग्रोग्रभुजं प्रत्ययात् सैन्यमध्यगम्

rāmaṃ halāgrograbhujaṃ pratyayāt sainyamadhyagam

Line 883

तद् युद्धम् अभवत् ताभ्यां रामस्य दरदस्य च

tad yuddham abhavat tābhyāṃ rāmasya daradasya ca

Line 884

मृधे लोकवरिष्ठाभ्यां कुञ्जराभ्याम् इवौजसा

mṛdhe lokavariṣṭhābhyāṃ kuñjarābhyām ivaujasā

Line 885

योजयित्वा ततः स्कन्धे रामो दरदम् आहवे

yojayitvā tataḥ skandhe rāmo daradam āhave

Line 886

हलेन बलिनां श्रेष्ठो मुसलेनावपोथयत्

halena balināṃ śreṣṭho musalenāvapothayat

Line 887

स कायगतमूर्धा वै मुसलेनावपोथितः

sa kāyagatamūrdhā vai musalenāvapothitaḥ

Line 888

पपात दरदो भूमौ दारितार्ध इवाचलः

papāta darado bhūmau dāritārdha ivācalaḥ

Line 889

रामेण निहते तस्मिन् दरदे राजसत्तमे

rāmeṇa nihate tasmin darade rājasattame

Line 890

जरासंधस्य राज्ञस् तु रामेणासीत् समागमः

jarāsaṃdhasya rājñas tu rāmeṇāsīt samāgamaḥ

Line 891

महेन्द्रस्येव वृत्रेण दारुणो लोमहर्षणः

mahendrasyeva vṛtreṇa dāruṇo lomaharṣaṇaḥ

Line 892

गदे हृहीत्वा विक्रान्ताव् अन्योन्यम् अभिधावताम्

gade hṛhītvā vikrāntāv anyonyam abhidhāvatām

Line 893

कम्पयन्तौ भुवं वीरौ ताव् उद्यतमहागदौ

kampayantau bhuvaṃ vīrau tāv udyatamahāgadau

Line 894

ददृशाते महात्मानौ गिरी सशिखराव् इव

dadṛśāte mahātmānau girī saśikharāv iva

Line 895

व्युपारमन्ते युद्धानि प्रेक्ष्य तौ पुरुषर्षभौ

vyupāramante yuddhāni prekṣya tau puruṣarṣabhau

Line 896

संरब्धाव् इव धावन्तौ गदायुद्धेषु विश्रुतौ

saṃrabdhāv iva dhāvantau gadāyuddheṣu viśrutau

Line 897

ताव् उभौ परमाचार्यौ लोके ख्यातौ महाबलौ

tāv ubhau paramācāryau loke khyātau mahābalau

Line 898

मत्ताव् इव महानागाव् अन्योन्यं समधावताम्

mattāv iva mahānāgāv anyonyaṃ samadhāvatām

Line 899

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश् च परमर्षयः

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ

Line 900

यक्षाश् चाप्सरसश् चैव समाजग्मुः सहस्रशः

yakṣāś cāpsarasaś caiva samājagmuḥ sahasraśaḥ

Line 901

तद् देवयक्षगन्धर्व+ +महर्षिभिर् अलंकृतम्

tad devayakṣagandharva+ +maharṣibhir alaṃkṛtam

Line 902

शुशुभे ऽभ्यधिकं राजन् नभो ज्योतिर्गणैर् इव

śuśubhe 'bhyadhikaṃ rājan nabho jyotirgaṇair iva

Line 903

अभिदुद्राव रामं तु जरासंधो नराधिपः

abhidudrāva rāmaṃ tu jarāsaṃdho narādhipaḥ

Line 904

सव्यं मण्डलम् आश्रित्य बलदेवस् तु दक्षिणम्

savyaṃ maṇḍalam āśritya baladevas tu dakṣiṇam

Line 905

ताव् अन्योन्यं प्रजह्राते गदायुद्धविशारदौ

tāv anyonyaṃ prajahrāte gadāyuddhaviśāradau

Line 906

दन्ताभ्याम् इव मातङ्गौ नादयन्तौ दिशो दश

dantābhyām iva mātaṅgau nādayantau diśo daśa

Line 907

गदानिपातो रामस्य शुश्रुवे ऽशनिनिस्वनः

gadānipāto rāmasya śuśruve 'śaninisvanaḥ

Line 908

जरासंधस्य चरणे पर्वतस्येव दीर्यतः

jarāsaṃdhasya caraṇe parvatasyeva dīryataḥ

Line 909

न स्म कम्पयते रामं जरासंधकरच्युता

na sma kampayate rāmaṃ jarāsaṃdhakaracyutā

Line 910

गदा गदाभृतां श्रेष्ठं विन्ध्यं गिरिम् इवानलः

gadā gadābhṛtāṃ śreṣṭhaṃ vindhyaṃ girim ivānalaḥ

Line 911

रामस्य तु गदावेगं राजा स मगधेश्वरः

rāmasya tu gadāvegaṃ rājā sa magadheśvaraḥ

Line 912

सेहे धैर्येण महता शिक्षया च व्यपोहयत्

sehe dhairyeṇa mahatā śikṣayā ca vyapohayat

Line 913

ततो ऽन्तरिक्षे वाग् आसीत् सुस्वरा लोकसाक्षिणी

tato 'ntarikṣe vāg āsīt susvarā lokasākṣiṇī

Line 914

न त्वया राम वध्यो ऽयम् अलं खेदेन मानद

na tvayā rāma vadhyo 'yam alaṃ khedena mānada

Line 915

विहितो ऽस्य मया मृत्युस् तस्मात् साधु व्युपारम

vihito 'sya mayā mṛtyus tasmāt sādhu vyupārama

Line 916

अचिरेणैव कालेन प्राणांस् त्यक्ष्यति मागधः

acireṇaiva kālena prāṇāṃs tyakṣyati māgadhaḥ

Line 917

जरासंधस् तु तच् छ्रुत्वा विमनाः समपद्यत

jarāsaṃdhas tu tac chrutvā vimanāḥ samapadyata

Line 918

न प्राहरत् ततस् तस्मै पुनर् एव हलायुधः

na prāharat tatas tasmai punar eva halāyudhaḥ

Line 919

दीर्घकालं महाराज निजघ्नुर् इतरेतरम्

dīrghakālaṃ mahārāja nijaghnur itaretaram

Line 920

पराजिते त्व् अपक्रान्ते जरासंधे महीपतौ

parājite tv apakrānte jarāsaṃdhe mahīpatau

Line 921

विविक्तम् अभवत् सैन्यं परावृत्तमहारथम्

viviktam abhavat sainyaṃ parāvṛttamahāratham

Line 922

ते नृपाश् चोदितैर् नागैः स्यन्दनैस् तुरगैस् तथा

te nṛpāś coditair nāgaiḥ syandanais turagais tathā

Line 923

दुद्रुवुर् भीतमनसो व्याघ्राघ्राता मृगा इव

dudruvur bhītamanaso vyāghrāghrātā mṛgā iva

Line 924

तन् नरेन्द्रैः परित्यक्तं भग्नदर्पैर् महारथैः

tan narendraiḥ parityaktaṃ bhagnadarpair mahārathaiḥ

Line 925

घोरं क्रव्यादबहुलं रौद्रम् आयोधनं बभौ

ghoraṃ kravyādabahulaṃ raudram āyodhanaṃ babhau

Line 926

द्रवत्सु रथमुख्येषु चेदिराजो महाद्युतिः

dravatsu rathamukhyeṣu cedirājo mahādyutiḥ

Line 927

स्मृत्वा यादवसंबन्धं कृष्णम् एवान्ववर्तत

smṛtvā yādavasaṃbandhaṃ kṛṣṇam evānvavartata

Line 928

वृतः करूषसैन्येन चेदिसैन्येन चानघ

vṛtaḥ karūṣasainyena cedisainyena cānagha

Line 929

संबन्धकामो गोविन्दम् इदम् एवाह चेदिराट्

saṃbandhakāmo govindam idam evāha cedirāṭ

Line 930

अहं पितृष्वसुर् भर्ता तव यादवनन्दन

ahaṃ pitṛṣvasur bhartā tava yādavanandana

Line 931

सबलस् त्वाम् उपावृत्तस् त्वं हि मे दयितः प्रभो

sabalas tvām upāvṛttas tvaṃ hi me dayitaḥ prabho

Line 932

उक्तश् चैष मया राजा जरासंधो ऽल्पचेतनः

uktaś caiṣa mayā rājā jarāsaṃdho 'lpacetanaḥ

Line 933

कृष्णाद् विरम दुर्बुद्धे विग्रहाद् रणकर्मणि

kṛṣṇād virama durbuddhe vigrahād raṇakarmaṇi

Line 934

तद् एष स परित्यक्तो मम वाक्यस्य दूषकः

tad eṣa sa parityakto mama vākyasya dūṣakaḥ

Line 935

भग्नो युद्धे जरासंधस् त्वया द्रवति सानुगः

bhagno yuddhe jarāsaṃdhas tvayā dravati sānugaḥ

Line 936

निर्वैरो नैष संयाति स्वपुरं पृथिवीपतिः

nirvairo naiṣa saṃyāti svapuraṃ pṛthivīpatiḥ

Line 937

त्वय्य् एव भूयो ऽप्य् अपरं दर्शयिष्यति किल्बिषम्

tvayy eva bhūyo 'py aparaṃ darśayiṣyati kilbiṣam

Line 938

तद् इमां संत्यजाशु त्वं महीं हतनराकुलाम्

tad imāṃ saṃtyajāśu tvaṃ mahīṃ hatanarākulām

Line 939

क्रव्यादगणसंकीर्णां सेवितव्याम् अमानुषैः

kravyādagaṇasaṃkīrṇāṃ sevitavyām amānuṣaiḥ

Line 940

करवीरपुरं कृष्ण गच्छामः सबलानुगाः

karavīrapuraṃ kṛṣṇa gacchāmaḥ sabalānugāḥ

Line 941

सृगालं वासुदेवं वै द्रक्ष्यमस् तत्र पार्थिवम्

sṛgālaṃ vāsudevaṃ vai drakṣyamas tatra pārthivam

Line 942

इमौ रथवरोदग्रौ युवयोः कारितौ मया

imau rathavarodagrau yuvayoḥ kāritau mayā

Line 943

योजितौ शिघ्रतुरगैः खड्गचक्राक्षकूबरौ

yojitau śighraturagaiḥ khaḍgacakrākṣakūbarau

Line 944

शीघ्रम् आरुह भद्रं ते बलदेवसहायवान्

śīghram āruha bhadraṃ te baladevasahāyavān

Line 945

त्वरामः करवीरस्थं द्रष्टुं तं वसुधाधिपम्

tvarāmaḥ karavīrasthaṃ draṣṭuṃ taṃ vasudhādhipam

Line 946

पितृष्वसुः पतेर् वाक्यं श्रुत्वा चेदिपतेस् तदा

pitṛṣvasuḥ pater vākyaṃ śrutvā cedipates tadā

Line 947

वाक्यं हृष्टमनाः कृष्णो जगाद जगतो गुरुः

vākyaṃ hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇo jagāda jagato guruḥ

Line 948

अहो स्वयुद्धाभिरतौ देशकालजितौ त्वया

aho svayuddhābhiratau deśakālajitau tvayā

Line 949

बान्धवप्रतिरूपेण संसिक्तौ वचनाम्बुना

bāndhavapratirūpeṇa saṃsiktau vacanāmbunā

Line 950

देशकालविशिष्टस्य हितस्य मधुरस्य वै

deśakālaviśiṣṭasya hitasya madhurasya vai

Line 951

वाक्यस्य दुर्लभा लोके वक्तारश् चेदिसत्तम

vākyasya durlabhā loke vaktāraś cedisattama

Line 952

चेदिनाथ सनाथौ स्वः संवृत्तौ तव दर्शनात्

cedinātha sanāthau svaḥ saṃvṛttau tava darśanāt

Line 953

नावयोः किंचिद् अप्राप्यं ययोस् त्वं बन्धुर् ईदृशः

nāvayoḥ kiṃcid aprāpyaṃ yayos tvaṃ bandhur īdṛśaḥ

Line 954

जरासंधस्य निधनं ये चान्ये तत्समा नृपाः

jarāsaṃdhasya nidhanaṃ ye cānye tatsamā nṛpāḥ

Line 955

पर्याप्तौ त्वत्सनाथौ स्वः कर्तुं चेदिकुलोद्वह

paryāptau tvatsanāthau svaḥ kartuṃ cedikulodvaha

Line 956

यदूनां प्रथमो बन्धुस् त्वं हि सर्वमहीक्षिताम्

yadūnāṃ prathamo bandhus tvaṃ hi sarvamahīkṣitām

Line 957

अतःप्रभृति संग्रामान् द्रक्ष्यसे चेदिसत्तम

ataḥprabhṛti saṃgrāmān drakṣyase cedisattama

Line 958

चक्रमौसलम् इत्य् एवं संग्रामं रणवृत्तयः

cakramausalam ity evaṃ saṃgrāmaṃ raṇavṛttayaḥ

Line 959

कथयिष्यन्ति लोके ऽस्मिन् ये धरिष्यन्ति पार्थिवाः

kathayiṣyanti loke 'smin ye dhariṣyanti pārthivāḥ

Line 960

तद् गच्छाम महावीर करवीरं पुरोत्तमम्

tad gacchāma mahāvīra karavīraṃ purottamam

Line 961

त्वयोद्दिष्टेन मार्गेण चेदिराज शिवाय वै

tvayoddiṣṭena mārgeṇa cedirāja śivāya vai

Line 962

ते स्यन्दनगताः सर्वे पवनोत्पातिभिर् हयैः

te syandanagatāḥ sarve pavanotpātibhir hayaiḥ

Line 963

भेजिरे दीर्घम् अध्वानं मूर्तिमन्त इवाग्नयः

bhejire dīrgham adhvānaṃ mūrtimanta ivāgnayaḥ

Line 964

ते त्रिरात्रोषिताः प्राप्ताः करवीरं पुरोत्तमम्

te trirātroṣitāḥ prāptāḥ karavīraṃ purottamam

Line 965

शिवाय च शिवे देशे निविष्टास् त्रिदशोपमाः

śivāya ca śive deśe niviṣṭās tridaśopamāḥ

Line 966

तान् आगतान् विदित्वाथ सृगालो युद्धदुर्मदः

tān āgatān viditvātha sṛgālo yuddhadurmadaḥ

Line 967

पुरस्य धर्षणं मत्वा निर्जगामेन्द्रविक्रमः

purasya dharṣaṇaṃ matvā nirjagāmendravikramaḥ

Line 968

रथेनादित्यवर्णेन भास्वता रणगामिना

rathenādityavarṇena bhāsvatā raṇagāminā

Line 969

आयुधप्रतिपूर्णेन नेमिनिर्घोषहासिना

āyudhapratipūrṇena neminirghoṣahāsinā

Line 970

मन्दराचलकल्पेन चित्राभरणभूषिणा

mandarācalakalpena citrābharaṇabhūṣiṇā

Line 971

अक्षय्यसायकैस् तूणैः पूर्णेनार्णवघोषिणा

akṣayyasāyakais tūṇaiḥ pūrṇenārṇavaghoṣiṇā

Line 972

हर्यश्वेनाशुगतिना+ +सक्तेन शिखरेष्व् अपि

haryaśvenāśugatinā+ +saktena śikhareṣv api

Line 973

हेमकूबरगर्भेण दृढाक्षेणाभिशोभिना

hemakūbaragarbheṇa dṛḍhākṣeṇābhiśobhinā

Line 974

वन्धुरेण सुदीप्तेन पतत्रिवरगामिना

vandhureṇa sudīptena patatrivaragāminā

Line 975

खे गतेनेव शक्रस्य हर्यश्वेन रथाद्रिणा

khe gateneva śakrasya haryaśvena rathādriṇā

Line 976

सावित्रे नियमे पूर्णे यं ददौ सविता स्वयम्

sāvitre niyame pūrṇe yaṃ dadau savitā svayam

Line 977

आदित्यरश्मिभिर् इव रश्मिभिर् यो निगृह्यते

ādityaraśmibhir iva raśmibhir yo nigṛhyate

Line 978

तेन स्यन्दनमुख्येन द्विषत्स्यन्दनघातिना

tena syandanamukhyena dviṣatsyandanaghātinā

Line 979

स सृगालो ऽभ्ययात् कृष्णं शलभः पावकं यथा

sa sṛgālo 'bhyayāt kṛṣṇaṃ śalabhaḥ pāvakaṃ yathā

Line 980

चापपाणिः सुतीक्ष्णेषुः कवची हेममालिकः

cāpapāṇiḥ sutīkṣṇeṣuḥ kavacī hemamālikaḥ

Line 981

सितप्रावरणोष्णीषः पावकाकारलोचनः

sitaprāvaraṇoṣṇīṣaḥ pāvakākāralocanaḥ

Line 982

मुहुर् मुहुर् ज्याचपलं विक्षिपन् दुःसहं धनुः

muhur muhur jyācapalaṃ vikṣipan duḥsahaṃ dhanuḥ

Line 983

निर्वमन् रोषजं वायुं सानलज्वालमण्डलम्

nirvaman roṣajaṃ vāyuṃ sānalajvālamaṇḍalam

Line 984

भाभिर् भूषणपङ्क्तीनां दीप्तो मेरुर् इवाचलः

bhābhir bhūṣaṇapaṅktīnāṃ dīpto merur ivācalaḥ

Line 985

रथस्थ इव शैलेन्द्रः सृगालः प्रत्यदृश्यत

rathastha iva śailendraḥ sṛgālaḥ pratyadṛśyata

Line 986

तस्यारसितशब्देन रथनेमिस्वनेन च

tasyārasitaśabdena rathanemisvanena ca

Line 987

गुरुत्वेन च नाम्यन्ती चचालोर्वी यथा पुरा

gurutvena ca nāmyantī cacālorvī yathā purā

Line 988

तम् आपतन्तं श्रीमन्तं मूर्तिमन्तम् इवानलम्

tam āpatantaṃ śrīmantaṃ mūrtimantam ivānalam

Line 989

सृगालं लोकपालाभं दृष्ट्वा कृष्णो न विव्यथे

sṛgālaṃ lokapālābhaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇo na vivyathe

Line 990

सृगालश् चापि संरब्धः तं रथं साधु चोदितम्

sṛgālaś cāpi saṃrabdhaḥ taṃ rathaṃ sādhu coditam

Line 991

समीपे वासुदेवस्य युयुत्सुः प्रत्यदृश्यत

samīpe vāsudevasya yuyutsuḥ pratyadṛśyata

Line 992

वासुदेवं स्थितं दृष्ट्वा सृगालो युद्धलालसः

vāsudevaṃ sthitaṃ dṛṣṭvā sṛgālo yuddhalālasaḥ

Line 993

अभिदुद्राव वेगेन मेघराशिर् इवाचलम्

abhidudrāva vegena megharāśir ivācalam

Line 994

वासुदेवः स्मितं कृत्वा प्रतियुद्धाय तस्थिवान्

vāsudevaḥ smitaṃ kṛtvā pratiyuddhāya tasthivān

Line 995

तद् युद्धम् अभवत् ताभ्यां समरे घोरदर्शनम्

tad yuddham abhavat tābhyāṃ samare ghoradarśanam

Line 996

उभाभ्याम् इव मत्ताभ्यां कुञ्जराणां यथा वने

ubhābhyām iva mattābhyāṃ kuñjarāṇāṃ yathā vane

Line 997

सृगालस् त्व् अब्रवीत् कृष्णं समरे समुपस्थितम्

sṛgālas tv abravīt kṛṣṇaṃ samare samupasthitam

Line 998

युद्धरागेण तेजस्वी मोहाच् चलितगौरवः

yuddharāgeṇa tejasvī mohāc calitagauravaḥ

Line 999

गोमन्ते युद्धमार्गेण यत् त्वया कृष्ण चेष्टितम्

gomante yuddhamārgeṇa yat tvayā kṛṣṇa ceṣṭitam

Line 1000

अनायकानां मूढानां नृपाणां दुर्बले बले

anāyakānāṃ mūḍhānāṃ nṛpāṇāṃ durbale bale

Line 1001

स मे सुविदितः कृष्ण क्षत्रियाणां पराजयः

sa me suviditaḥ kṛṣṇa kṣatriyāṇāṃ parājayaḥ

Line 1002

कृपणाणाम् असत्त्वानाम् अबुधानां रणोत्सवे

kṛpaṇāṇām asattvānām abudhānāṃ raṇotsave

Line 1003

तिष्ठेदानीं यथाकामं स्थितो ऽहं पार्थिवे पदे

tiṣṭhedānīṃ yathākāmaṃ sthito 'haṃ pārthive pade

Line 1004

क्व यास्यसि मया रुद्धो रणेष्व् अपरिनिष्ठितः

kva yāsyasi mayā ruddho raṇeṣv apariniṣṭhitaḥ

Line 1005

न चाहम् एकं सबलो युक्तस् त्वां योद्धुम् आहवे

na cāham ekaṃ sabalo yuktas tvāṃ yoddhum āhave

Line 1006

अहम् एकस् त्वम् अप्य् एको द्वौ युध्याव रणे स्थितौ

aham ekas tvam apy eko dvau yudhyāva raṇe sthitau

Line 1007

किं जनेन निरस्तेन त्वं चाहं च रणे स्थितः

kiṃ janena nirastena tvaṃ cāhaṃ ca raṇe sthitaḥ

Line 1008

धर्मयुद्धेन निधनं व्रजत्व् एकतरो रणे

dharmayuddhena nidhanaṃ vrajatv ekataro raṇe

Line 1009

लोके ऽस्मिन् वासुदेवो ऽहं भविष्यामि हते त्वयि

loke 'smin vāsudevo 'haṃ bhaviṣyāmi hate tvayi

Line 1010

हते मयि त्वम् एको वा वासुदेवो भविष्यसि

hate mayi tvam eko vā vāsudevo bhaviṣyasi

Line 1011

सृगालस्य वचः श्रुत्वा वासुदेवः क्षमापरः

sṛgālasya vacaḥ śrutvā vāsudevaḥ kṣamāparaḥ

Line 1012

इष्टतः प्रहरस्वेति तम् उक्त्वा चक्रम् आददे

iṣṭataḥ praharasveti tam uktvā cakram ādade

Line 1013

ततः सायकजालानि सृगालः क्रोधमूर्छितः

tataḥ sāyakajālāni sṛgālaḥ krodhamūrchitaḥ

Line 1014

चिक्षेप कृष्णे घोराणि युद्धाय लघुविक्रमः

cikṣepa kṛṣṇe ghorāṇi yuddhāya laghuvikramaḥ

Line 1015

शस्त्राणि यानि चान्यानि मुसलाद्यानि संयुगे

śastrāṇi yāni cānyāni musalādyāni saṃyuge

Line 1016

पातयाम् आस गोविन्दे स सृगालः प्रतापवान्

pātayām āsa govinde sa sṛgālaḥ pratāpavān

Line 1017

सृगालप्रहितैर् अस्त्रैः पावकज्वालमालिभिः

sṛgālaprahitair astraiḥ pāvakajvālamālibhiḥ

Line 1018

निर्दयाभिहतः कृष्णः स्थितो गिरिर् इवाचलः

nirdayābhihataḥ kṛṣṇaḥ sthito girir ivācalaḥ

Line 1019

सो ऽस्त्रप्रहाराभिहतः किंचिद् रोषसमीरितः

so 'straprahārābhihataḥ kiṃcid roṣasamīritaḥ

Line 1020

चक्रम् उद्यम्य गोविन्दः सृगालोरसि पातयत्

cakram udyamya govindaḥ sṛgālorasi pātayat

Line 1021

तं रथस्थं प्रमाणस्थं सृगालं युद्धदुर्मदम्

taṃ rathasthaṃ pramāṇasthaṃ sṛgālaṃ yuddhadurmadam

Line 1022

जघान समरे चक्रं जातदर्पं महाबलम्

jaghāna samare cakraṃ jātadarpaṃ mahābalam

Line 1023

ततः सुदर्शनं चक्रं पुनर् आयाद् गुरोः करम्

tataḥ sudarśanaṃ cakraṃ punar āyād guroḥ karam

Line 1024

चक्रेणोरसि निर्भिन्नः स गतासुर् गतोत्सवः

cakreṇorasi nirbhinnaḥ sa gatāsur gatotsavaḥ

Line 1025

पपात क्षतजस्रावी सृगालो ऽद्रिर् इवाहतः

papāta kṣatajasrāvī sṛgālo 'drir ivāhataḥ

Line 1026

निशम्य तं निपतितं वज्रपाताद् इवाचलम्

niśamya taṃ nipatitaṃ vajrapātād ivācalam

Line 1027

तस्य सैन्यान्य् अपययुर् विमनांसि हते नृपे

tasya sainyāny apayayur vimanāṃsi hate nṛpe

Line 1028

ते स्म पश्यन्ति पतितं धरण्यां धरणीपतिम्

te sma paśyanti patitaṃ dharaṇyāṃ dharaṇīpatim

Line 1029

चक्रनिर्दारितोरस्कं भिन्नशृङ्गम् इवाचलम्

cakranirdāritoraskaṃ bhinnaśṛṅgam ivācalam

Line 1030

विलपन्ति स्म ते सर्वे सचिवाः सप्रजा भृशम्

vilapanti sma te sarve sacivāḥ saprajā bhṛśam

Line 1031

साश्रुपातेक्षणा दीनाः शोकस्य वशम् आगताः

sāśrupātekṣaṇā dīnāḥ śokasya vaśam āgatāḥ

Line 1032

तेषां रुदितशब्देन पौराणां विस्वरैः स्वरैः

teṣāṃ ruditaśabdena paurāṇāṃ visvaraiḥ svaraiḥ

Line 1033

महिष्यस् तस्य निष्पेतुः सपुत्रा रुदिताननाः

mahiṣyas tasya niṣpetuḥ saputrā ruditānanāḥ

Line 1034

तास् तं निपतितं दृष्ट्वा श्लाघ्यं भूमिपतिं पतिम्

tās taṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā ślāghyaṃ bhūmipatiṃ patim

Line 1035

स्तनान् आरुज्य करजैर् भृशार्ताः पर्यदेवयन्

stanān ārujya karajair bhṛśārtāḥ paryadevayan

Line 1036

उरांस्य् उरसिजांश् चैव शिरोजान्य् आकुलान्य् अपि

urāṃsy urasijāṃś caiva śirojāny ākulāny api

Line 1037

निर्दयं ताडयन्त्यस् ता विस्वरं रुरुदुः स्त्रियः

nirdayaṃ tāḍayantyas tā visvaraṃ ruruduḥ striyaḥ

Line 1038

तस्योरसि सुदुःखार्ता मृदिताः क्लिन्नलोचनाः

tasyorasi suduḥkhārtā mṛditāḥ klinnalocanāḥ

Line 1039

पेतुर् ऊर्ध्वभुजाः सर्वाः कृत्तमूला लता इव

petur ūrdhvabhujāḥ sarvāḥ kṛttamūlā latā iva

Line 1040

तासां बष्पाम्बुपूर्णानि नेत्राणि नृपयोषिताम्

tāsāṃ baṣpāmbupūrṇāni netrāṇi nṛpayoṣitām

Line 1041

वारिविप्रहतानीव पङ्कजानि चकाशिरे

vāriviprahatānīva paṅkajāni cakāśire

Line 1042

ताः पतिं पतितं भूमौ रुदन्त्यो हृदि ताडिताः

tāḥ patiṃ patitaṃ bhūmau rudantyo hṛdi tāḍitāḥ

Line 1043

लालप्यमानाः करुणं योषितः पर्यदेवयन्

lālapyamānāḥ karuṇaṃ yoṣitaḥ paryadevayan

Line 1044

पुत्रं चास्य पुरस्कृत्य बालं प्रस्रुतलोचनम्

putraṃ cāsya puraskṛtya bālaṃ prasrutalocanam

Line 1045

शक्रदेवं पितुः पार्श्वे द्विगुणं रुरुदुः स्त्रियः

śakradevaṃ pituḥ pārśve dviguṇaṃ ruruduḥ striyaḥ

Line 1046

इमं ते पश्य विक्रान्तं बालं पुत्रम् अपण्डितम्

imaṃ te paśya vikrāntaṃ bālaṃ putram apaṇḍitam

Line 1047

अतृप्तास् तव सौख्यानां किं कुर्मो विधवा वयम्

atṛptās tava saukhyānāṃ kiṃ kurmo vidhavā vayam

Line 1048

तस्य पद्मावती नाम महिषी प्रमदोत्तमा

tasya padmāvatī nāma mahiṣī pramadottamā

Line 1049

गृहीत्वा तं सुतं तत्र वासुदेवम् उपस्थिता

gṛhītvā taṃ sutaṃ tatra vāsudevam upasthitā

Line 1050

यस् त्वया पातितो वीर रणप्रोक्तेन कर्मणा

yas tvayā pātito vīra raṇaproktena karmaṇā

Line 1051

तस्य प्रेतगतस्यायं पुत्रस् त्वां शरणं गतः

tasya pretagatasyāyaṃ putras tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ

Line 1052

यदि त्वां प्रणमेतासौ कुर्याद् वा शासनं पुनः

yadi tvāṃ praṇametāsau kuryād vā śāsanaṃ punaḥ

Line 1053

नायम् एकप्रहारेण जनस् तप्येत दारुणम्

nāyam ekaprahāreṇa janas tapyeta dāruṇam

Line 1054

यदि कुर्याद् अयं मूढस् त्वयि बान्धवकं विधिम्

yadi kuryād ayaṃ mūḍhas tvayi bāndhavakaṃ vidhim

Line 1055

नैवं परीतः कृपणः सेवेत वसुधातलम्

naivaṃ parītaḥ kṛpaṇaḥ seveta vasudhātalam

Line 1056

अयम् अस्य विपन्नस्य बान्धवस्य त्वयानघ

ayam asya vipannasya bāndhavasya tvayānagha

Line 1057

संतती रक्ष्यतां वीर+ +पुत्रः पुत्र इवात्मनः

saṃtatī rakṣyatāṃ vīra+ +putraḥ putra ivātmanaḥ

Line 1058

तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा महिष्या यदुनन्दनः

tasyās tad vacanaṃ śrutvā mahiṣyā yadunandanaḥ

Line 1059

मृदुपूर्वम् इदं वाक्यम् उवाच वदतां वरः

mṛdupūrvam idaṃ vākyam uvāca vadatāṃ varaḥ

Line 1060

राजपत्नि गतो रोषः सहानेन दुरात्मना

rājapatni gato roṣaḥ sahānena durātmanā

Line 1061

प्रकृतिस्था वयं जाता देवि सैषो ऽस्मि बान्धवः

prakṛtisthā vayaṃ jātā devi saiṣo 'smi bāndhavaḥ

Line 1062

रोषो मे विगतः साध्वि तव वाक्यैर् अकिल्बिषैः

roṣo me vigataḥ sādhvi tava vākyair akilbiṣaiḥ

Line 1063

यो ऽयं पुत्रः सृगालस्य ममाप्य् एष न संशयः

yo 'yaṃ putraḥ sṛgālasya mamāpy eṣa na saṃśayaḥ

Line 1064

अभयं चाभिषेकं च ददाम्य् अस्मै सुखाय वै

abhayaṃ cābhiṣekaṃ ca dadāmy asmai sukhāya vai

Line 1065

आहूयन्तां प्रकृतयः पुरोधा मन्त्रिणस् तथा

āhūyantāṃ prakṛtayaḥ purodhā mantriṇas tathā

Line 1066

पितृपैतामहे राज्ये तव पुत्रो ऽभिषिच्यताम्

pitṛpaitāmahe rājye tava putro 'bhiṣicyatām

Line 1067

ततः प्रकृतयः सर्वाः पुरोधा मन्त्रिणस् तथा

tataḥ prakṛtayaḥ sarvāḥ purodhā mantriṇas tathā

Line 1068

अभिषेकार्थम् आजग्मुर् यत्र तौ रामकेशवौ

abhiṣekārtham ājagmur yatra tau rāmakeśavau

Line 1069

अभिषिच्य सृगालस्य करवीरपुरे सुतम्

abhiṣicya sṛgālasya karavīrapure sutam

Line 1070

कृष्णस् तदहतुर् एवाशु प्रस्थानम् अभिरोचयत्

kṛṣṇas tadahatur evāśu prasthānam abhirocayat

Line 1071

रथेन हरियुक्तेन तेन युद्धार्जितेन वै

rathena hariyuktena tena yuddhārjitena vai

Line 1072

केशवः प्रस्थितो ऽध्वानं यथेन्द्रस् त्रिदिवं यथा

keśavaḥ prasthito 'dhvānaṃ yathendras tridivaṃ yathā

Line 1073

तौ तु स्वल्पेन कालेन पञ्चरात्रोषितौ पथि

tau tu svalpena kālena pañcarātroṣitau pathi

Line 1074

नगरीं मथुरां प्राप्तौ वसुदेवसुताव् उभौ

nagarīṃ mathurāṃ prāptau vasudevasutāv ubhau

Line 1075

ततः प्रत्युद्गताः सर्वे यादवा यदुनन्दनौ

tataḥ pratyudgatāḥ sarve yādavā yadunandanau

Line 1076

सबला हृष्टमनस उग्रसेनपुरोगमाः

sabalā hṛṣṭamanasa ugrasenapurogamāḥ

Line 1077

श्रेण्यः प्रकृतयश् चैव मन्त्रिणः सपुरोहिताः

śreṇyaḥ prakṛtayaś caiva mantriṇaḥ sapurohitāḥ

Line 1078

सबालवृद्धा सा चैव पुरी समभिवर्तत

sabālavṛddhā sā caiva purī samabhivartata

Line 1079

नन्दितूर्याण्य् अवाद्यन्त स्तूयेतां पुरुषोत्तमौ

nanditūryāṇy avādyanta stūyetāṃ puruṣottamau

Line 1080

रथ्याः पताकामालिन्यो भासन्ति स्म समन्ततः

rathyāḥ patākāmālinyo bhāsanti sma samantataḥ

Line 1081

हृष्टा प्रमुदिता सर्वा पुरी परमशोभिता

hṛṣṭā pramuditā sarvā purī paramaśobhitā

Line 1082

भ्रात्रोस् तयोर् आगमने यथैवेन्द्रमहे तथा

bhrātros tayor āgamane yathaivendramahe tathā

Line 1083

मुदितास् तत्र गायन्ति राजमार्गेषु गायनाः

muditās tatra gāyanti rājamārgeṣu gāyanāḥ

Line 1084

स्तवाशीःप्रभवा गाथा यादवानां प्रियंकराः

stavāśīḥprabhavā gāthā yādavānāṃ priyaṃkarāḥ

Line 1085

गोविन्दरामौ संप्राप्तौ भ्रातरौ लोकविश्रुतौ

govindarāmau saṃprāptau bhrātarau lokaviśrutau

Line 1086

स्वे पुरे निभयाः सर्वे क्रीडध्वं यादवाः सुखम्

sve pure nibhayāḥ sarve krīḍadhvaṃ yādavāḥ sukham

Line 1087

न तत्र कश्चिद् दीनो वा मलिनो वा विचेतनः

na tatra kaścid dīno vā malino vā vicetanaḥ

Line 1088

मथुरायाम् अभूत् कष्चिद् रामकृष्णसमागमे

mathurāyām abhūt kaṣcid rāmakṛṣṇasamāgame

Line 1089

वयांसि साधुवाक्यानि प्रहृष्टा गोहयद्विपाः

vayāṃsi sādhuvākyāni prahṛṣṭā gohayadvipāḥ

Line 1090

नरनारीगणाश् चैव भेजिरे मानसं सुखम्

naranārīgaṇāś caiva bhejire mānasaṃ sukham

Line 1091

शिवाश् च प्रववुर् वाता विरजस्का दिशो दश

śivāś ca pravavur vātā virajaskā diśo daśa

Line 1092

दैवतानि च सर्वाणि हृष्टान्य् आयतनेष्व् अपि

daivatāni ca sarvāṇi hṛṣṭāny āyataneṣv api

Line 1093

यानि लिङ्गानि लोकस्य वृत्तानीह कृते युगे

yāni liṅgāni lokasya vṛttānīha kṛte yuge

Line 1094

तानि सर्वाण्य् अदृश्यन्त भ्रात्रोर् आगमनं प्रति

tāni sarvāṇy adṛśyanta bhrātror āgamanaṃ prati

Line 1095

ततः काले शिवे पुण्ये स्यन्दनेनारिमर्दनौ

tataḥ kāle śive puṇye syandanenārimardanau

Line 1096

हरियुक्तेन तौ वीरौ प्रविष्टौ मथुरां पुरीम्

hariyuktena tau vīrau praviṣṭau mathurāṃ purīm

Line 1097

विशन्तं नगरीं रम्यां गोविन्दं रामम् एव च

viśantaṃ nagarīṃ ramyāṃ govindaṃ rāmam eva ca

Line 1098

अनुजग्मुर् यदुगणाः शक्रं देवगणा इव

anujagmur yadugaṇāḥ śakraṃ devagaṇā iva

Line 1099

वसुदेवस्य भवनं पितुस् तौ यदुनन्दनौ

vasudevasya bhavanaṃ pitus tau yadunandanau

Line 1100

प्रविष्टौ हृष्टवदनौ चन्द्रादित्याव् इवाचलम्

praviṣṭau hṛṣṭavadanau candrādityāv ivācalam

Line 1101

ताव् आयुधानि विन्यस्य गृहे स्वे स्वैरचारिणौ

tāv āyudhāni vinyasya gṛhe sve svairacāriṇau

Line 1102

मुमुदाते यदुवरौ वसुदेवसुताव् उभौ

mumudāte yaduvarau vasudevasutāv ubhau

Line 1103

एवं ताव् एकनिर्माणौ मथुरायां शुभाननौ

evaṃ tāv ekanirmāṇau mathurāyāṃ śubhānanau

Line 1104

उग्रसेनानुगौ भूत्वा कंचित् कालं मुमोदतुः

ugrasenānugau bhūtvā kaṃcit kālaṃ mumodatuḥ