Appendix I · Section §17
Inserts after HV 82.5
90 lines
Editorial note: “T1.3 G3.5 M ins. after 82.5; D6 T2 G1.4.5 cont. after *932.”
Line 1
रुक्मिणं पञ्चविंशत्या वासुदेवः समर्पयत्
rukmiṇaṃ pañcaviṃśatyā vāsudevaḥ samarpayat
Line 2
आजघ्ने केशवं ताभ्यां शराभ्यां भोजवर्धनः
ājaghne keśavaṃ tābhyāṃ śarābhyāṃ bhojavardhanaḥ
Line 3
रुक्मी तु वासुदेवस्य ज्यां छेत्तुं परिचक्रमे
rukmī tu vāsudevasya jyāṃ chettuṃ paricakrame
Line 4
ज्ञात्वैव वासुदेवो ऽपि धनुश् चिच्छेद तस्य ह
jñātvaiva vāsudevo 'pi dhanuś ciccheda tasya ha
Line 5
संछिन्नधन्वा भोजो ऽपि शक्तिं जग्राह संयतः
saṃchinnadhanvā bhojo 'pi śaktiṃ jagrāha saṃyataḥ
Line 6
तया जघ्ने हरिं वीरः सो ऽच्छिनत् तां शरैर् अपि
tayā jaghne hariṃ vīraḥ so 'cchinat tāṃ śarair api
Line 7
पुनर् अन्यां महाराज गदां प्रेषितवान् नृप
punar anyāṃ mahārāja gadāṃ preṣitavān nṛpa
Line 8
चिच्छेद तां जगन्नाथः सर्वक्षत्रस्य पश्यतः
ciccheda tāṃ jagannāthaḥ sarvakṣatrasya paśyataḥ
Line 9
परिघेण समाजघ्ने वासुदेवं स राजकः
parigheṇa samājaghne vāsudevaṃ sa rājakaḥ
Line 10
तद् द्विधा शस्त्रसंपातैर् अकरोद् यदुपुंगवः
tad dvidhā śastrasaṃpātair akarod yadupuṃgavaḥ
Line 11
रथचक्रं समादाय विष्णुं विव्याध राजकः
rathacakraṃ samādāya viṣṇuṃ vivyādha rājakaḥ
Line 12
तिलशश् च तथा देव तच् चक्रं कृतवाञ् शरैः
tilaśaś ca tathā deva tac cakraṃ kṛtavāñ śaraiḥ
Line 13
यद्यद् अस्त्रं समादत्ते रुक्मी भीष्मकनन्दनः
yadyad astraṃ samādatte rukmī bhīṣmakanandanaḥ
Line 14
तत्तत् तत्र द्विधा कृत्वा जहास यदुनन्दनः
tattat tatra dvidhā kṛtvā jahāsa yadunandanaḥ
Line 15
तन्त्रीरथं विचक्रं च कृतवान् यदुनन्दनः
tantrīrathaṃ vicakraṃ ca kṛtavān yadunandanaḥ
Line 16
विशस्त्रं विधनुष्कं च चकार मधुसूदनः
viśastraṃ vidhanuṣkaṃ ca cakāra madhusūdanaḥ
Line 17
सप्राणं कृतवान् कृष्णः सर्वक्षत्रस्य पश्यतः
saprāṇaṃ kṛtavān kṛṣṇaḥ sarvakṣatrasya paśyataḥ
Line 18
अवेक्ष्य रुक्मिणीं कृष्णो रुक्मिणं न व्यशातयत्
avekṣya rukmiṇīṃ kṛṣṇo rukmiṇaṃ na vyaśātayat
Line 19
आहुकः पञ्चविंशत्या भीष्मकं प्रजघान ह
āhukaḥ pañcaviṃśatyā bhīṣmakaṃ prajaghāna ha
Line 20
भीष्मको ऽथ च राजेन्द्र शराणां च परःशतैः
bhīṣmako 'tha ca rājendra śarāṇāṃ ca paraḥśataiḥ
Line 21
उग्रसेनं समाजघ्ने मर्मज्ञो मर्मभेदिभिः
ugrasenaṃ samājaghne marmajño marmabhedibhiḥ
Line 22
आहुकस् तु धनुश् छित्त्वा भीष्मकस्य महात्मनः
āhukas tu dhanuś chittvā bhīṣmakasya mahātmanaḥ
Line 23
रथं चास्य प्रचिच्छेद ध्वजं च यदुपुंगवः
rathaṃ cāsya praciccheda dhvajaṃ ca yadupuṃgavaḥ
Line 24
सारथिं च हयांस् तस्य जघान यदुनन्दनः
sārathiṃ ca hayāṃs tasya jaghāna yadunandanaḥ
Line 25
अपायात् समरात् तस्माद् भीष्मकस् तु श्रमान्वितः
apāyāt samarāt tasmād bhīṣmakas tu śramānvitaḥ
Line 26
वसुदेवस् तु राजेन्द्र क्राथं विव्याध पत्रिभिः
vasudevas tu rājendra krāthaṃ vivyādha patribhiḥ
Line 27
क्राथस् तु राजन् विव्याध शरैः सप्तभिर् आशुगैः
krāthas tu rājan vivyādha śaraiḥ saptabhir āśugaiḥ
Line 28
सारथिं च जघानाशु तथोभौ पार्ष्णिसारथी
sārathiṃ ca jaghānāśu tathobhau pārṣṇisārathī
Line 29
वसुदेवस् ततः क्रुद्धो धनुश् चिच्छेद पत्रिभिः
vasudevas tataḥ kruddho dhanuś ciccheda patribhiḥ
Line 30
विरथं च जघानाशु जरासंधस्य पश्यतः
virathaṃ ca jaghānāśu jarāsaṃdhasya paśyataḥ
Line 31
विरथो विधनुष्कश् च प्रययौ मागधं प्रति
viratho vidhanuṣkaś ca prayayau māgadhaṃ prati
Line 32
बभ्रुः कौशिकराजं तं विव्याध विविधैः शरैः
babhruḥ kauśikarājaṃ taṃ vivyādha vividhaiḥ śaraiḥ
Line 33
अथ बभ्रुर् महात्मानं विव्याध निशितैः शरैः
atha babhrur mahātmānaṃ vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
Line 34
कौशिकश् च तथा बभ्रुं मर्मज्ञो मर्मभेदिभिः
kauśikaś ca tathā babhruṃ marmajño marmabhedibhiḥ
Line 35
भृशं विव्याध समरे तद् अद्भुतम् इवाभवत्
bhṛśaṃ vivyādha samare tad adbhutam ivābhavat
Line 36
तस्य बभ्रुः क्षुरप्रेण शिरो ज्वलितकुण्डलम्
tasya babhruḥ kṣurapreṇa śiro jvalitakuṇḍalam
Line 37
निचकर्त महाबाहुर् जरासंधस्य पश्यतः
nicakarta mahābāhur jarāsaṃdhasya paśyataḥ
Line 38
अथ हत्वा महात्मानं बभ्रुश् च सुमहाबलः
atha hatvā mahātmānaṃ babhruś ca sumahābalaḥ
Line 39
सिंहनादं चकाराशु सैन्यमध्ये महाकृतिः
siṃhanādaṃ cakārāśu sainyamadhye mahākṛtiḥ
Line 40
चेदिराजो महाराज सहसा यदुनन्दनम्
cedirājo mahārāja sahasā yadunandanam
Line 41
विरथं विधनुष्कं च कृतवांश् चेदिपः किल
virathaṃ vidhanuṣkaṃ ca kṛtavāṃś cedipaḥ kila
Line 42
वसुदेवसमीपं तु ययौ यादवसत्तमः
vasudevasamīpaṃ tu yayau yādavasattamaḥ
Line 43
दन्तवक्त्रं महाराज शंभुस् तु बहुशस् तदा
dantavaktraṃ mahārāja śaṃbhus tu bahuśas tadā
Line 44
शरैः शस्त्रायसोदग्रैर् विव्याध यदुनन्दनः
śaraiḥ śastrāyasodagrair vivyādha yadunandanaḥ
Line 45
सात्यकिश् च महाराज विव्याधावन्तिनन्दनौ
sātyakiś ca mahārāja vivyādhāvantinandanau
Line 46
तौ च राजन् महात्मानौ सात्यकिं सत्यविक्रमम्
tau ca rājan mahātmānau sātyakiṃ satyavikramam
Line 47
पीडयां चक्रतू राजन् सर्वमर्मसु पत्रिभिः
pīḍayāṃ cakratū rājan sarvamarmasu patribhiḥ
Line 48
सात्यकिर् विमुखीकृत्य तौ च राजन् महाबलौ
sātyakir vimukhīkṛtya tau ca rājan mahābalau
Line 49
विव्याध निशितैर् बाणैः सर्वराजन्यमध्यगौ
vivyādha niśitair bāṇaiḥ sarvarājanyamadhyagau
Line 50
तौ च तं सात्यकिं वीरं जघ्नतुश् च शितैः शरैः
tau ca taṃ sātyakiṃ vīraṃ jaghnatuś ca śitaiḥ śaraiḥ
Line 51
विन्दानुविन्दाव् आवन्त्यौ राजानौ यदुनन्दनः
vindānuvindāv āvantyau rājānau yadunandanaḥ
Line 52
सात्यकिः पञ्चविंशत्या तौ च राजन् महामतिम्
sātyakiḥ pañcaviṃśatyā tau ca rājan mahāmatim
Line 53
समाजघ्ने च राजेन्द्र सर्वक्षत्रस्य पश्यतः
samājaghne ca rājendra sarvakṣatrasya paśyataḥ
Line 54
सात्यकेश् च धनुर् बाणं रथं सारथिम् एव च
sātyakeś ca dhanur bāṇaṃ rathaṃ sārathim eva ca
Line 55
उभौ विव्यधतू राजन् वासुदेवस्य पश्यतः
ubhau vivyadhatū rājan vāsudevasya paśyataḥ
Line 56
क्रुद्धो ऽथ सात्यकिस् तौ तु गदयाभिजघान ह
kruddho 'tha sātyakis tau tu gadayābhijaghāna ha
Line 57
स्तनयोश् च तदा राजन् बाह्वोर् उरसि चार्पयत्
stanayoś ca tadā rājan bāhvor urasi cārpayat
Line 58
रथं च चूर्णयाम् आस तथोभौ पार्ष्णिसारथी
rathaṃ ca cūrṇayām āsa tathobhau pārṣṇisārathī
Line 59
आयुधानि च सर्वाणि पोथयाम् आस यादवः
āyudhāni ca sarvāṇi pothayām āsa yādavaḥ
Line 60
पुनश् च गदया चाशु जघान यदुनन्दनः
punaś ca gadayā cāśu jaghāna yadunandanaḥ
Line 61
हन्तुकामो महाराज सात्यकिः सत्यविक्रमः
hantukāmo mahārāja sātyakiḥ satyavikramaḥ
Line 62
गदां च प्राहिणोत् ताभ्यां वासुदेवस्य पश्यतः
gadāṃ ca prāhiṇot tābhyāṃ vāsudevasya paśyataḥ
Line 63
ताम् आपन्तती (सिच्) संप्रेक्ष्य पलायनपरौ तदा
tām āpantatī (sic) saṃprekṣya palāyanaparau tadā
Line 64
जरासंधस्य पुरतस् तत्समीपं च जग्मतुः
jarāsaṃdhasya puratas tatsamīpaṃ ca jagmatuḥ
Line 65
एकलव्यो ऽस्य वार्ष्णेयं शरैर् विव्याध सप्तभिः
ekalavyo 'sya vārṣṇeyaṃ śarair vivyādha saptabhiḥ
Line 66
तौ तु राजन् महावीरौ परस्परवधैषिणौ
tau tu rājan mahāvīrau parasparavadhaiṣiṇau
Line 67
लोकेषु प्रवरौ वीरौ धन्विनां प्रवरौ रणे
lokeṣu pravarau vīrau dhanvināṃ pravarau raṇe
Line 68
परस्परं धनुश् छित्त्वा ध्वजं चैव परस्परम्
parasparaṃ dhanuś chittvā dhvajaṃ caiva parasparam
Line 69
ताव् उभाव् उभयो राजन् रथौ जघ्नतुर् आशुगैः
tāv ubhāv ubhayo rājan rathau jaghnatur āśugaiḥ
Line 70
ध्वजौ च चिच्छिदुर् वीरौ सारथी च महाबलौ
dhvajau ca cicchidur vīrau sārathī ca mahābalau
Line 71
तौ तु भूमिगतौ भूत्वा गदाम् आदाय सत्वरौ
tau tu bhūmigatau bhūtvā gadām ādāya satvarau
Line 72
परस्परं समाहत्य गदया तौ महारणे
parasparaṃ samāhatya gadayā tau mahāraṇe
Line 73
सिंहनादं महायुद्धे चक्रतुर् युद्धलालसौ
siṃhanādaṃ mahāyuddhe cakratur yuddhalālasau
Line 74
प्रद्युम्नो ऽथ गदापणिर् एकलव्यं जघान ह
pradyumno 'tha gadāpaṇir ekalavyaṃ jaghāna ha
Line 75
एकलव्यो महाबाहुर् गदयापोथयद् यदुम्
ekalavyo mahābāhur gadayāpothayad yadum
Line 76
गदां चिच्छेद भूयस् तु तस्य राज्ञः स यादवः
gadāṃ ciccheda bhūyas tu tasya rājñaḥ sa yādavaḥ
Line 77
उत्सृज्य तां महाराज मुष्टिना यादवेश्वरम्
utsṛjya tāṃ mahārāja muṣṭinā yādaveśvaram
Line 78
जानुभ्यां तलपादैश् च जानुपादैश् च यत्नतः
jānubhyāṃ talapādaiś ca jānupādaiś ca yatnataḥ
Line 79
स च तादृग्विधं चक्रे युद्धं युद्धविशारदः
sa ca tādṛgvidhaṃ cakre yuddhaṃ yuddhaviśāradaḥ
Line 80
पुनश् च मुष्टिना राजन् राजा यदुकुलोद्वहम्
punaś ca muṣṭinā rājan rājā yadukulodvaham
Line 81
आहत्य दन्तपातैश् च ददंश नृपसंसदि
āhatya dantapātaiś ca dadaṃśa nṛpasaṃsadi
Line 82
ततश् च सैनिकाः सर्वे विस्मयं परमं गताः
tataś ca sainikāḥ sarve vismayaṃ paramaṃ gatāḥ
Line 83
बाहुयुद्धं समभवत् तयोर् वीर्यवतोस् तदा
bāhuyuddhaṃ samabhavat tayor vīryavatos tadā
Line 84
समन्ताज् जग्मतुस् तौ तु युद्धाय च महारणे
samantāj jagmatus tau tu yuddhāya ca mahāraṇe
Line 85
ततः क्रुद्धो महाबाहुः प्रद्युम्नो यादेवेश्वरः
tataḥ kruddho mahābāhuḥ pradyumno yādeveśvaraḥ
Line 86
आजघ्ने मुष्टिना तं तु जरासंधस्य पश्यतः
ājaghne muṣṭinā taṃ tu jarāsaṃdhasya paśyataḥ
Line 87
उद्वमञ् शोणितं वक्त्राद् गतायुर् इव निःश्वसन्
udvamañ śoṇitaṃ vaktrād gatāyur iva niḥśvasan
Line 88
गन्तुम् ऐच्छत् तदा युद्धात् प्रद्युम्नेन प्रपीडितः
gantum aicchat tadā yuddhāt pradyumnena prapīḍitaḥ
Line 89
पलायनकृतोत्साहं जरासंधो महामतिः
palāyanakṛtotsāhaṃ jarāsaṃdho mahāmatiḥ
Line 90
न गन्तव्यं रणे वीर क्षत्रियो ऽसीति चाब्रवीत्
na gantavyaṃ raṇe vīra kṣatriyo 'sīti cābravīt
GRETIL Zurich Apparatus I (Peter Schreiner et al.), based on Vaidya 1969 critical edition. Distributed under CC BY-NC-SA 4.0.