Harivaṃśa · Adhyāya 23

Verse 1

मुच्यते पातकेभ्यश् च अपुत्री न भवेत् कदा पूरोर् वंशम् अहं ब्रह्मञ् श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः द्रुह्योश्चानोर् यदोश् चैव तुर्वसोश् च द्विजोत्तम विस्तरेणानुपूर्व्या च तद् भवान् वक्तुम् अर्हति

mucyate pātakebhyaś ca aputrī na bhavet kadā pūror vaṃśam ahaṃ brahmañ śrotum icchāmi tattvataḥ druhyoścānor yadoś caiva turvasoś ca dvijottama vistareṇānupūrvyā ca tad bhavān vaktum arhati

'One is released from sins; one is never sonless. Brahmin, I wish to hear in truth the lineage of Pūru, of Druhyu and Anu and Yadu and Turvasu, best of twice-born, in full order of detail.'

Verse 2

वृष्णिवंशप्रसङ्गेन स्वं वंशं पूर्वम् एव हि शृणु पूरोर् महाराज वंशम् अग्रे महात्मनः विस्तरेणानुपूर्व्या च यत्र जातो ऽसि पार्थिव

vṛṣṇivaṃśaprasaṅgena svaṃ vaṃśaṃ pūrvam eva hi śṛṇu pūror mahārāja vaṃśam agre mahātmanaḥ vistareṇānupūrvyā ca yatra jāto 'si pārthiva

Verse 3

हन्त ते वर्तयिष्यामि पूरोर् वंशम् अनुत्तमम् द्रुह्योश्चानोर् यदोश् चैव तुर्वसोश् च परंतप

hanta te vartayiṣyāmi pūror vaṃśam anuttamam druhyoścānor yadoś caiva turvasoś ca paraṃtapa

Verse 4

पूरोः प्रवीरः पुत्रो ऽभून् मनस्युस् तस्य चात्मजः राजा चाभयदो नाम मनस्योर् अभवत् सुतः

pūroḥ pravīraḥ putro 'bhūn manasyus tasya cātmajaḥ rājā cābhayado nāma manasyor abhavat sutaḥ

Verse 5

तथैवाभयदस्यासीत् सुधन्वा च महीपतिः सुधन्वनः सुबाहुस् तु रौद्राश्वस् तस्य चात्मजः

tathaivābhayadasyāsīt sudhanvā ca mahīpatiḥ sudhanvanaḥ subāhus tu raudrāśvas tasya cātmajaḥ

Verse 6

संपातिस् तस्य चात्मजः संपातेस् तु रहस्याती रौद्राश्वस्य दशार्णेयुः कृकणेयुस् तथैव च दशाप्सरसि सूनवः ऋचेयुश् प्रथमस् तेषां कक्षेयुः स्थण्डिलेयुश् च संनतेयुस् तथैव च

saṃpātis tasya cātmajaḥ saṃpātes tu rahasyātī raudrāśvasya daśārṇeyuḥ kṛkaṇeyus tathaiva ca daśāpsarasi sūnavaḥ ṛceyuś prathamas teṣāṃ kakṣeyuḥ sthaṇḍileyuś ca saṃnateyus tathaiva ca

Verse 7

ऋचेयुश् च जलेयुश् च स्थलेयुश् च महाबलः षष्ठश् चैव रुचेयुश् च जलेयुश् चैवसप्तमः धर्मेयुश् च दृढेयुश् च वनेयुर् दशमः स्मृतः वननित्यो वनेयुश् च पुत्रिकाश् च दश स्त्रियः

ṛceyuś ca jaleyuś ca sthaleyuś ca mahābalaḥ ṣaṣṭhaś caiva ruceyuś ca jaleyuś caivasaptamaḥ dharmeyuś ca dṛḍheyuś ca vaneyur daśamaḥ smṛtaḥ vananityo vaneyuś ca putrikāś ca daśa striyaḥ

Verse 8

दशैते ऽप्सरसः पुत्रा वनेयुश् चावमः स्मृतः घृताच्याम् इन्द्रियाणीव मुख्यस्य जगदात्मनः भद्रा शूद्रा च मद्रा च मलदा मलहा तथा खला बला च राजेन्द्र तलदा सुरथापि च तथा गोपबला च स्त्री रत्नकूटा च ता दश

daśaite 'psarasaḥ putrā vaneyuś cāvamaḥ smṛtaḥ ghṛtācyām indriyāṇīva mukhyasya jagadātmanaḥ bhadrā śūdrā ca madrā ca maladā malahā tathā khalā balā ca rājendra taladā surathāpi ca tathā gopabalā ca strī ratnakūṭā ca tā daśa

Verse 9

ऋषिर् जातो ऽत्रिवंशे च तासां भर्ता प्रभाकरः रुद्रायां जनयाम् आस सोमं पुत्रं यशस्विनम्

ṛṣir jāto 'trivaṃśe ca tāsāṃ bhartā prabhākaraḥ rudrāyāṃ janayām āsa somaṃ putraṃ yaśasvinam

Verse 10

स्वर्भानुना हते सूर्ये पतमाने दिवो महीम् तमोभिभूते लोके च प्रभा येन प्रवर्तिता

svarbhānunā hate sūrye patamāne divo mahīm tamobhibhūte loke ca prabhā yena pravartitā

Verse 11

स्वस्ति ते ऽस्त्व् इति चोक्तो वै पतमानो दिवाकरः वचनात् तस्य विप्रर्षेर् न पपात दिवो महीम्

svasti te 'stv iti cokto vai patamāno divākaraḥ vacanāt tasya viprarṣer na papāta divo mahīm

Verse 12

अत्रिश्रेष्ठानि गोत्राणि यश् चकार महातपाः यज्ञेष्व् अत्रिधनं चैव सुरैर् यस्य प्रवर्तितम्

atriśreṣṭhāni gotrāṇi yaś cakāra mahātapāḥ yajñeṣv atridhanaṃ caiva surair yasya pravartitam

Verse 13

स तासु जनयाम् आस पुत्रिकासु सनामकान् दश पुत्रान् महात्मानस् तपस्य् उग्रे रतान् सदा

sa tāsu janayām āsa putrikāsu sanāmakān daśa putrān mahātmānas tapasy ugre ratān sadā

Verse 14

ते तु गोत्रकरा राजन्न् ऋषयो वेदपारगाः स्वस्त्यात्रेया इति ख्याताः किं त्व् अत्रिधनवर्जिताः

te tu gotrakarā rājann ṛṣayo vedapāragāḥ svastyātreyā iti khyātāḥ kiṃ tv atridhanavarjitāḥ

Verse 15

कक्षेयुतनयास् त्व् आसंस् त्रय एव महारथाः सभानरश् चाक्षुषश् च परमेक्षुस् तथैव च

kakṣeyutanayās tv āsaṃs traya eva mahārathāḥ sabhānaraś cākṣuṣaś ca paramekṣus tathaiva ca

Verse 16

सभानरस्य पुत्रस् तु विद्वान् कालानलो नृपः कालानलस्य धर्मज्ञः सृञ्जयो नाम वै सुतः

sabhānarasya putras tu vidvān kālānalo nṛpaḥ kālānalasya dharmajñaḥ sṛñjayo nāma vai sutaḥ

Verse 17

सृञ्जयस्याभवत् पुत्रो वीरो राजा पुरंजयः जनमेजयो महाराज पुरंजयसुतो ऽभवत्

sṛñjayasyābhavat putro vīro rājā puraṃjayaḥ janamejayo mahārāja puraṃjayasuto 'bhavat

Verse 18

पुरंजयान् महाराज पुत्रो ऽभूज्जनमेजयः जनमेजयस्य राजर्षेर् महासालो ऽभवत् सुतः देवेषु स परिज्ञातः प्रतिष्ठितयशास् तथा

puraṃjayān mahārāja putro 'bhūjjanamejayaḥ janamejayasya rājarṣer mahāsālo 'bhavat sutaḥ deveṣu sa parijñātaḥ pratiṣṭhitayaśās tathā

Verse 19

महामना नाम सुतो महासालस्य धार्मिकः जज्ञे वीरः सुरगणैः पूजितः स महामनाः

mahāmanā nāma suto mahāsālasya dhārmikaḥ jajñe vīraḥ suragaṇaiḥ pūjitaḥ sa mahāmanāḥ

Verse 20

महामनास् तु पुत्रौ द्वौ जनयाम् आस भारत उशीनरं च धर्मज्ञं तितिक्षुं च महाबलम्

mahāmanās tu putrau dvau janayām āsa bhārata uśīnaraṃ ca dharmajñaṃ titikṣuṃ ca mahābalam

Verse 21

उशीनरस्य पत्न्यस् तु पञ्च राजर्षिवंशजाः नृगा कृमी नवा दर्वा पञ्चमी च दृषद्वती

uśīnarasya patnyas tu pañca rājarṣivaṃśajāḥ nṛgā kṛmī navā darvā pañcamī ca dṛṣadvatī

Verse 22

उशीनरस्य पुत्रास् तु पञ्च तासु कुलोद्वहाः तपसा चैव महता जाता वृद्धस्य चात्मजाः

uśīnarasya putrās tu pañca tāsu kulodvahāḥ tapasā caiva mahatā jātā vṛddhasya cātmajāḥ

Verse 23

नृगायास् तु नृगः पुत्रः कृम्याः कृमिर् अजायत नवायास् तु नवः पुत्रो दर्वायाः सुव्रतो ऽभवत्

nṛgāyās tu nṛgaḥ putraḥ kṛmyāḥ kṛmir ajāyata navāyās tu navaḥ putro darvāyāḥ suvrato 'bhavat

Verse 24

दृषद्वत्यास् तु संजज्ञे शिबिर् औशीनरो नृप शिबेस् तु शिबयस् तात यौधेयास् तु नृगस्य ह

dṛṣadvatyās tu saṃjajñe śibir auśīnaro nṛpa śibes tu śibayas tāta yaudheyās tu nṛgasya ha

Verse 25

नवस्य नवराष्ट्रं तु कृमेस् तु कृमिला पुरी सुव्रतस्य तथाम्बष्ठा तितिक्षोस् तु प्रजाः शृणु

navasya navarāṣṭraṃ tu kṛmes tu kṛmilā purī suvratasya tathāmbaṣṭhā titikṣos tu prajāḥ śṛṇu

Verse 26

शिबिपुत्रान् निबोध मे शिबेश् च पुत्राश् चत्वारो वीरा वै लोकविश्रुताः वृषदर्भः सुवीरश् च कैकेयो मद्रकस् तथा तेषां जनपदाः स्फीताः कैकेया मद्रकास् तथा वृषदर्भाः सुवीराश् च तितिक्षुर् अभवद् राजा पूर्वस्यां दिशि भारत उषद्रथो महाबाहुस् तस्य फेनः सुतो ऽभवत्

śibiputrān nibodha me śibeś ca putrāś catvāro vīrā vai lokaviśrutāḥ vṛṣadarbhaḥ suvīraś ca kaikeyo madrakas tathā teṣāṃ janapadāḥ sphītāḥ kaikeyā madrakās tathā vṛṣadarbhāḥ suvīrāś ca titikṣur abhavad rājā pūrvasyāṃ diśi bhārata uṣadratho mahābāhus tasya phenaḥ suto 'bhavat

Verse 27

फेनात् तु सुतपा जज्ञे जज्ञे सुतपसः सुतः बलिर् मानुषयोनौ तु स राजा काञ्चनेषुधिः

phenāt tu sutapā jajñe jajñe sutapasaḥ sutaḥ balir mānuṣayonau tu sa rājā kāñcaneṣudhiḥ

Verse 28

महायोगी स तु बलिर् बभूव नृपतिः पुरा पुत्रान् उत्पादयाम् आस पञ्च वंशकरान् भुवि

mahāyogī sa tu balir babhūva nṛpatiḥ purā putrān utpādayām āsa pañca vaṃśakarān bhuvi

Verse 29

अङ्गः प्रथमतो जज्ञे वङ्गः सुह्मस् तथैव च पुण्ड्रः कलिङ्गश् च तथा बालेयं क्षत्रम् उच्यते बालेया ब्राह्मणाश् चैव तस्य वंशकरा भुवि

aṅgaḥ prathamato jajñe vaṅgaḥ suhmas tathaiva ca puṇḍraḥ kaliṅgaś ca tathā bāleyaṃ kṣatram ucyate bāleyā brāhmaṇāś caiva tasya vaṃśakarā bhuvi

Verse 30

बलेस् तु ब्रह्मणा दत्तो वरः प्रीतेन भारत महायोगित्वम् आयुश् च कल्पस्य परिमाणतः संग्रामे चाप्य् अजेयत्वं धर्मे चैव प्रधानताम् त्रैलोक्यदर्शनं चापि प्राधान्यं प्रसवे तथा बलस्याप्रतिमत्वं वै धर्मतत्त्वार्थदर्शनम् चतुरो नियतान् वर्णांस् त्वं च स्थापयितेति ह

bales tu brahmaṇā datto varaḥ prītena bhārata mahāyogitvam āyuś ca kalpasya parimāṇataḥ saṃgrāme cāpy ajeyatvaṃ dharme caiva pradhānatām trailokyadarśanaṃ cāpi prādhānyaṃ prasave tathā balasyāpratimatvaṃ vai dharmatattvārthadarśanam caturo niyatān varṇāṃs tvaṃ ca sthāpayiteti ha

Verse 31

इत्य् उक्तो विभुना राजा बलिः शान्तिं परां ययौ तस्य ते तनयाः सर्वे क्षेत्रजामुनिपुंगवाः संभूता दीर्घतपसः सुदेष्णायां महौजसः बलिस् तान् अभिषिच्ये ह पञ्च पुत्रान् अकल्मषान् कृतार्थः सो ऽपि योगात्मा योगम् आश्रित्य स प्रभुः अधृष्यः सर्वभूतानां कालापेक्षी चरत्य् उत कालेन महता राजन् स्वं च स्थानम् उपागमत्

ity ukto vibhunā rājā baliḥ śāntiṃ parāṃ yayau tasya te tanayāḥ sarve kṣetrajāmunipuṃgavāḥ saṃbhūtā dīrghatapasaḥ sudeṣṇāyāṃ mahaujasaḥ balis tān abhiṣicye ha pañca putrān akalmaṣān kṛtārthaḥ so 'pi yogātmā yogam āśritya sa prabhuḥ adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ kālāpekṣī caraty uta kālena mahatā rājan svaṃ ca sthānam upāgamat

Verse 32

तेषां जनपदाः पञ्च वङ्गाङ्गाः सुह्मकास् तथा कलिङ्गाः पुण्ड्रकाश् चैव प्रजास् त्व् अङ्गस्य मे शृणु

teṣāṃ janapadāḥ pañca vaṅgāṅgāḥ suhmakās tathā kaliṅgāḥ puṇḍrakāś caiva prajās tv aṅgasya me śṛṇu

Verse 33

अङ्गपुत्रो महान् आसीद् राजेन्द्रो दधिवाहनः दधिवाहनपुत्रस् तु राजा दिविरथस् तथा

aṅgaputro mahān āsīd rājendro dadhivāhanaḥ dadhivāhanaputras tu rājā divirathas tathā

Verse 34

पुत्रो दिविरथस्यासीच् छक्रतुल्यपराक्रमः विद्वान् धर्मरथो नाम तस्य चित्ररथः सुतः

putro divirathasyāsīc chakratulyaparākramaḥ vidvān dharmaratho nāma tasya citrarathaḥ sutaḥ

Verse 35

तेन धर्मरथेनाथ तदा विष्णुपदे गिरौ यजता सह शक्रेण सोमः पीतो महात्मना

tena dharmarathenātha tadā viṣṇupade girau yajatā saha śakreṇa somaḥ pīto mahātmanā

Verse 36

अथ चित्ररथस्यापि पुत्रो दशरथो ऽभवत् लोमपाद इति ख्यातो यस्य शान्ता सुताभवत्

atha citrarathasyāpi putro daśaratho 'bhavat lomapāda iti khyāto yasya śāntā sutābhavat

Verse 37

तस्य दाशरथिर् वीरश् चतुरङ्गो महायशाः ऋष्यशृङ्गप्रभावेन जज्ञे कुलविवर्धनः

tasya dāśarathir vīraś caturaṅgo mahāyaśāḥ ṛṣyaśṛṅgaprabhāvena jajñe kulavivardhanaḥ

Verse 38

चतुरङ्गस्य पुत्रस् तु पृथुलाक्ष इति स्मृतः पृथुलाक्षसुतो राजा चम्पो नाम महायशाः चम्पस्य तु पुरी चम्पा या पूर्वं मालिनी बभौ

caturaṅgasya putras tu pṛthulākṣa iti smṛtaḥ pṛthulākṣasuto rājā campo nāma mahāyaśāḥ campasya tu purī campā yā pūrvaṃ mālinī babhau

Verse 39

पूर्णभद्रप्रसादेन हर्यङ्गो ऽस्य सुतो ऽभवत् ततो विभाण्डकस् तस्य वारणं शत्रुवारणम् अवतारयाम् आस महीं मन्त्रैर् वाहनम् उत्तमम्

pūrṇabhadraprasādena haryaṅgo 'sya suto 'bhavat tato vibhāṇḍakas tasya vāraṇaṃ śatruvāraṇam avatārayām āsa mahīṃ mantrair vāhanam uttamam

Verse 40

हर्यङ्गस्य सुतः कर्णो विकर्णस् तस्य चात्मजः राजा भद्ररथः स्मृतः पुत्रो भद्ररथस्यासीद् बृहत्कर्मा प्रजेश्वरः बृहद्दर्भः सुतस् तस्य यस्माज् जज्ञे बृहन्मनाः बृहन्मनास् तु राजेन्द्रो जनयाम् आस वै सुतम् नाम्ना जयद्रथं नाम यस्माद् दृढरथो नृपः आसीद् दृढरथस्यापि विश्वजिज् जनमेजय दायादस् तस्य कर्णस् तु तस्य पुत्रशतं त्व् आसीद् अङ्गानां कुलवर्धनम्

haryaṅgasya sutaḥ karṇo vikarṇas tasya cātmajaḥ rājā bhadrarathaḥ smṛtaḥ putro bhadrarathasyāsīd bṛhatkarmā prajeśvaraḥ bṛhaddarbhaḥ sutas tasya yasmāj jajñe bṛhanmanāḥ bṛhanmanās tu rājendro janayām āsa vai sutam nāmnā jayadrathaṃ nāma yasmād dṛḍharatho nṛpaḥ āsīd dṛḍharathasyāpi viśvajij janamejaya dāyādas tasya karṇas tu tasya putraśataṃ tv āsīd aṅgānāṃ kulavardhanam

Verse 41

विकर्णस्य सुतस् त्व् आसीद् अङ्गदःकुलवर्धनः बृहद्दर्भसुतो यस् तु राजा नाम्नाबृहन्मनाः तस्य पत्नीद्वयम् चासीच् चैद्यस्यैते सुते शुभे यशोदेवी च सत्त्वी च ताभ्यां वंशः स भिध्यते जयद्रथस् तु राजेन्द्र यशोदेव्यां व्यजायत ब्रह्मक्षत्रोत्तरः सत्त्व्यां विजयो नाम विश्रुतः विजयस्य धृतिः पुत्रस् तस्य पुत्रो धृतव्रतः धृतव्रतस्य पुत्रस् तु सत्यकर्मा महाव्रतः सत्यकर्मसुतश् चापि सूतस् त्व् अधिरथस् तु वै यः कर्णं प्रतिजग्राह ततः कर्णस् तु सूतजः एतद् वः कथितं सर्वं कर्णं प्रति महाबलम् कर्णस्य वृषसेनस् तु वृषस् तस्यात्मजः स्मृतः धार्मिकः सर्ववर्णस् तु सेनस्तस्यात्मजो ऽभवत् एते ऽङ्गवंशजाः सर्वे राजानः कीर्तिता मया सत्यव्रता महात्मानः प्रजावन्तो महारथाः

vikarṇasya sutas tv āsīd aṅgadaḥkulavardhanaḥ bṛhaddarbhasuto yas tu rājā nāmnābṛhanmanāḥ tasya patnīdvayam cāsīc caidyasyaite sute śubhe yaśodevī ca sattvī ca tābhyāṃ vaṃśaḥ sa bhidhyate jayadrathas tu rājendra yaśodevyāṃ vyajāyata brahmakṣatrottaraḥ sattvyāṃ vijayo nāma viśrutaḥ vijayasya dhṛtiḥ putras tasya putro dhṛtavrataḥ dhṛtavratasya putras tu satyakarmā mahāvrataḥ satyakarmasutaś cāpi sūtas tv adhirathas tu vai yaḥ karṇaṃ pratijagrāha tataḥ karṇas tu sūtajaḥ etad vaḥ kathitaṃ sarvaṃ karṇaṃ prati mahābalam karṇasya vṛṣasenas tu vṛṣas tasyātmajaḥ smṛtaḥ dhārmikaḥ sarvavarṇas tu senastasyātmajo 'bhavat ete 'ṅgavaṃśajāḥ sarve rājānaḥ kīrtitā mayā satyavratā mahātmānaḥ prajāvanto mahārathāḥ

Verse 42

ऋचेयोस् तु महाराज रौद्राश्वतनयस्य वै शृणु वंशम् अनुप्रोक्तं यत्र जातो ऽसि पार्थिव

ṛceyos tu mahārāja raudrāśvatanayasya vai śṛṇu vaṃśam anuproktaṃ yatra jāto 'si pārthiva

Verse 43

अनाधृष्यस् तु राजर्षिर् ऋचेयुश् चैकराट् स्मृतः ऋचेयोर् ज्वलना नाम भार्या वै तक्षकात्मजा ऋचेयुतनयो राजन् मतिनारो महीपतिः मतिनारसुताश् चासंस् त्रयः परमधार्मिकाः

anādhṛṣyas tu rājarṣir ṛceyuś caikarāṭ smṛtaḥ ṛceyor jvalanā nāma bhāryā vai takṣakātmajā ṛceyutanayo rājan matināro mahīpatiḥ matinārasutāś cāsaṃs trayaḥ paramadhārmikāḥ

Verse 44

तंसुरोघो ऽप्रतिरथः सुबाहुश् चैव धार्मिकः गौरी कन्या चविख्याता मान्धातृजननी शुभा सर्वे वेदव्रतस्नाता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः

taṃsurogho 'pratirathaḥ subāhuś caiva dhārmikaḥ gaurī kanyā cavikhyātā māndhātṛjananī śubhā sarve vedavratasnātā brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ

Verse 45

सर्वेकृतास्त्रा बलिनः सर्वे युद्धविशारदाः पुत्रो ऽप्रतिरथस्यासीत् कण्वः समभवन् नृपः मेधातिथिः सुतस् तस्य यस्मात् काण्वो ऽभवद् द्विजः इला नाम तु यस्यासीत् कन्या वै जनमेजय ब्रह्मवादिन्य् अधित्री च तंसुस् ताम् अध्यगच्छत

sarvekṛtāstrā balinaḥ sarve yuddhaviśāradāḥ putro 'pratirathasyāsīt kaṇvaḥ samabhavan nṛpaḥ medhātithiḥ sutas tasya yasmāt kāṇvo 'bhavad dvijaḥ ilā nāma tu yasyāsīt kanyā vai janamejaya brahmavādiny adhitrī ca taṃsus tām adhyagacchata

Verse 46

तंसोः सुरौघो राजर्षिर् धर्मनेत्रो महायशाः ब्रह्मवादी पराक्रान्तस् तस्य भार्योपदानवी

taṃsoḥ suraugho rājarṣir dharmanetro mahāyaśāḥ brahmavādī parākrāntas tasya bhāryopadānavī

Verse 47

उपदानवी सुतांल् लेभे चतुरस् तान् सुरौघतः ततश् चोत्पादयाम् आस चतुरः पुरुनन्दनान् दुःषन्तम् अथ सुःषन्तं प्रवीरम् अनघं तथा

upadānavī sutāṃl lebhe caturas tān suraughataḥ tataś cotpādayām āsa caturaḥ purunandanān duḥṣantam atha suḥṣantaṃ pravīram anaghaṃ tathā

Verse 48

दुःषन्तस्य तु दायादो भरतो नाम वीर्यवान् स सर्वदमनो नाम नागायुतबलो महान्

duḥṣantasya tu dāyādo bharato nāma vīryavān sa sarvadamano nāma nāgāyutabalo mahān

Verse 49

चक्रवर्ती सुतो जज्ञे दुःषन्तस्य महायशाः शकुन्तलायां भरतो यस्य नाम्ना स्थ भारताः

cakravartī suto jajñe duḥṣantasya mahāyaśāḥ śakuntalāyāṃ bharato yasya nāmnā stha bhāratāḥ

Verse 50

दुःषन्तं प्रति राजाणं वाग् उवाचाशरीरिणी माता भस्त्रा पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः भरस्व पुत्रं दुःषन्त मावमंस्थाः शकुन्तलाम् रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात् त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यम् आह शकुन्तला भरतस्य विनष्टेषु तनयेषु महीपतेः मातॄणां तात कोपेण यथा ते कथितं तदा

duḥṣantaṃ prati rājāṇaṃ vāg uvācāśarīriṇī mātā bhastrā pituḥ putro yena jātaḥ sa eva saḥ bharasva putraṃ duḥṣanta māvamaṃsthāḥ śakuntalām retodhāḥ putra unnayati naradeva yamakṣayāt tvaṃ cāsya dhātā garbhasya satyam āha śakuntalā bharatasya vinaṣṭeṣu tanayeṣu mahīpateḥ mātṝṇāṃ tāta kopeṇa yathā te kathitaṃ tadā

Verse 51

बृहस्पतेर् अङ्गिरसः पुत्रो राजन् महामुनिः अयाजयद् भरद्वाजो महद्भिः क्रतुभिर् विभुः

bṛhaspater aṅgirasaḥ putro rājan mahāmuniḥ ayājayad bharadvājo mahadbhiḥ kratubhir vibhuḥ

Verse 52

अत्रैवोदाहरन्तीमं भरद्वाजस्य धीमतः धर्मसंक्रमणं चापि मरुद्भिर् भरताय वै पूर्वं तु वितथे तस्य कृते वै पुत्रजन्मनि ततो ऽथ वितथो नाम भरद्वाजात् सुतो ऽभवत्

atraivodāharantīmaṃ bharadvājasya dhīmataḥ dharmasaṃkramaṇaṃ cāpi marudbhir bharatāya vai pūrvaṃ tu vitathe tasya kṛte vai putrajanmani tato 'tha vitatho nāma bharadvājāt suto 'bhavat

Verse 53

ततो ऽथ वितथे जाते भरतस् तु दिवं ययौ वितथं चाभिषिच्याथ भरद्वाजो वनं ययौ वितथस्य तु दायादो भुवमन्युर् बभूव ह महाभूतोपमाश् चामी चत्वारो भुवमन्युजाः बृहत्क्षत्रो महावीर्यो नरो गार्ग्यश् च वीर्यवान् नरस्य सांकृतिः पुत्रस् तस्य पुत्रौ महाबलौ वरवी रन्तिदेवश् च ते च कात्यायनाः स्मृताः दायादा अपि गार्ग्यस्य शिबिर् विद्वान् बभूव ह स्मृताः शैब्यास् ततो गार्ग्याः क्षत्रोत्पन्ना द्विजातयः महावीर्यसुतश् चासीद् धीमान् नाम्ना पुरुक्षयः तस्य भार्या विशाला तु सुषुवे तत् सुतत्रयम् त्रैयाक्षणं पुष्करिणं तृतीयं सुषुवे कपिम् कपीनां प्रवरा ह्य् एते त्रयः प्रोक्ता महर्षयः गार्ग्याः संकृतयः काप्याः क्षत्रोत्पन्ना द्विजातयः संश्रिताङ्गिरसः पक्षं सर्वे जाता महाबलाः बृहत्क्षत्रस्य दायादः सुहोत्रो नाम धार्मिकः सुहोत्रस्य तु दायादो हस्ती नाम बभूव ह तेनेदं निर्मितं पूर्वं पुरं गजसमाह्वयम् हस्तिनश् चापि दायादास् त्रयः परमकीर्तयः अजमीढस्य पुत्रास् तु जाताः कुरुकुलोद्वह तपसो ऽन्ते सुमहतो राज्ञो वृद्धस्य धार्मिकाः भरद्वाजप्रसादेन जाता वंशविवर्धनाः अजमीढस्य केशिन्यां कण्वः समभवत् सुतः मेधातिथिः सुतस् तस्य तस्मात् काण्वायनाः स्मृताः स चापि वितथः पुत्राञ् जनयाम् आस पञ्च वै सुहोत्रं सुतहोतारं गयं गर्गं तथैव च

tato 'tha vitathe jāte bharatas tu divaṃ yayau vitathaṃ cābhiṣicyātha bharadvājo vanaṃ yayau vitathasya tu dāyādo bhuvamanyur babhūva ha mahābhūtopamāś cāmī catvāro bhuvamanyujāḥ bṛhatkṣatro mahāvīryo naro gārgyaś ca vīryavān narasya sāṃkṛtiḥ putras tasya putrau mahābalau varavī rantidevaś ca te ca kātyāyanāḥ smṛtāḥ dāyādā api gārgyasya śibir vidvān babhūva ha smṛtāḥ śaibyās tato gārgyāḥ kṣatrotpannā dvijātayaḥ mahāvīryasutaś cāsīd dhīmān nāmnā purukṣayaḥ tasya bhāryā viśālā tu suṣuve tat sutatrayam traiyākṣaṇaṃ puṣkariṇaṃ tṛtīyaṃ suṣuve kapim kapīnāṃ pravarā hy ete trayaḥ proktā maharṣayaḥ gārgyāḥ saṃkṛtayaḥ kāpyāḥ kṣatrotpannā dvijātayaḥ saṃśritāṅgirasaḥ pakṣaṃ sarve jātā mahābalāḥ bṛhatkṣatrasya dāyādaḥ suhotro nāma dhārmikaḥ suhotrasya tu dāyādo hastī nāma babhūva ha tenedaṃ nirmitaṃ pūrvaṃ puraṃ gajasamāhvayam hastinaś cāpi dāyādās trayaḥ paramakīrtayaḥ ajamīḍhasya putrās tu jātāḥ kurukulodvaha tapaso 'nte sumahato rājño vṛddhasya dhārmikāḥ bharadvājaprasādena jātā vaṃśavivardhanāḥ ajamīḍhasya keśinyāṃ kaṇvaḥ samabhavat sutaḥ medhātithiḥ sutas tasya tasmāt kāṇvāyanāḥ smṛtāḥ sa cāpi vitathaḥ putrāñ janayām āsa pañca vai suhotraṃ sutahotāraṃ gayaṃ gargaṃ tathaiva ca

Verse 54

सुहोत्रस्य च पुत्रस् तु च्यवनो नाम धार्मिकः कपिलं च महात्मानं सुतहोतुः सुतद्वयम् काशिकश् च महासत्त्वस् तथा गृत्समतिः प्रभुः

suhotrasya ca putras tu cyavano nāma dhārmikaḥ kapilaṃ ca mahātmānaṃ sutahotuḥ sutadvayam kāśikaś ca mahāsattvas tathā gṛtsamatiḥ prabhuḥ

Verse 55

तथा गृत्समतेः पुत्रा ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः काश्यस्य काशयो राजन् पुत्रो दीर्घतपास् तथा

tathā gṛtsamateḥ putrā brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ kāśyasya kāśayo rājan putro dīrghatapās tathā

Verse 56

बभूव दीर्घतपसो विद्वान् धन्वंतरिः सुतः धन्वंतरेस् तु तनयः केतुमान् इति विश्रुतः

babhūva dīrghatapaso vidvān dhanvaṃtariḥ sutaḥ dhanvaṃtares tu tanayaḥ ketumān iti viśrutaḥ

Verse 57

अथा केतुमतः पुत्रो वीरो भीमरथः स्मृतः सुतो भीमरथस्यासीद् दिवोदासःप्रजेश्वरः दिवोदास इति ख्यातः सर्वरक्षःप्रणाशनः

athā ketumataḥ putro vīro bhīmarathaḥ smṛtaḥ suto bhīmarathasyāsīd divodāsaḥprajeśvaraḥ divodāsa iti khyātaḥ sarvarakṣaḥpraṇāśanaḥ

Verse 58

एतस्मिन्न् एव काले तु पुरीं वाराणसीं नृपः शून्यां निवेशयाम् आस क्षेमको नाम राक्षसः

etasminn eva kāle tu purīṃ vārāṇasīṃ nṛpaḥ śūnyāṃ niveśayām āsa kṣemako nāma rākṣasaḥ

Verse 59

शप्ता हि सा मतिमता निकुम्भेन महात्मना शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्रीति नरर्षभ

śaptā hi sā matimatā nikumbhena mahātmanā śūnyā varṣasahasraṃ vai bhavitrīti nararṣabha

Verse 60

तस्यां तु शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां संन्यवेशयत्

tasyāṃ tu śaptamātrāyāṃ divodāsaḥ prajeśvaraḥ viṣayānte purīṃ ramyāṃ gomatyāṃ saṃnyaveśayat

Verse 61

भद्रश्रेण्यस्य पूर्वं तु पुरी वाराणसीभवत् यदुवंशप्रसूतस्य तपस्य् अभिरतस्य च भद्रश्रेण्यस्य पुत्राणां शतम् उत्तमधन्विनाम् हत्वा निवेशयाम् आस दिवोदासः प्रजेश्वरः

bhadraśreṇyasya pūrvaṃ tu purī vārāṇasībhavat yaduvaṃśaprasūtasya tapasy abhiratasya ca bhadraśreṇyasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām hatvā niveśayām āsa divodāsaḥ prajeśvaraḥ

Verse 62

दिवोदासस्य पुत्रस् तु वीरो राजा प्रतर्दनः प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो भार्गव एव च

divodāsasya putras tu vīro rājā pratardanaḥ pratardanasya putrau dvau vatso bhārgava eva ca

Verse 63

अलर्को राजपुत्रश् च राजा संनतिमान् भुवि हेहयस्य तु दायाद्यं हृतवान् वै महीपतिः

alarko rājaputraś ca rājā saṃnatimān bhuvi hehayasya tu dāyādyaṃ hṛtavān vai mahīpatiḥ

Verse 64

आजह्रे पितृदायाद्यं दिवोदासहृतं बलात् तस्यान्वये सुहोत्रो ऽभूद् राजा परमधार्मिकः भद्रश्रेण्यस्य पुत्रेण दुर्दमेन महात्मना दिवोदासेन बालो हि घृणया स विसर्जितः

ājahre pitṛdāyādyaṃ divodāsahṛtaṃ balāt tasyānvaye suhotro 'bhūd rājā paramadhārmikaḥ bhadraśreṇyasya putreṇa durdamena mahātmanā divodāsena bālo hi ghṛṇayā sa visarjitaḥ

Verse 65

अष्टारथो नाम नृपः सुतो भीमरथस्य वै तेन पुत्रेषु बालेषु प्रहृतं तस्य भारत वैरस्यान्तं महाराज क्षत्रियेण विधित्सता

aṣṭāratho nāma nṛpaḥ suto bhīmarathasya vai tena putreṣu bāleṣu prahṛtaṃ tasya bhārata vairasyāntaṃ mahārāja kṣatriyeṇa vidhitsatā

Verse 66

सो ऽप्य् एवं पुत्रसंहारं कुर्वन् पञ्चत्वमागतः अलर्कः काशिराजस् तु ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः अलर्कं प्रति राजानं श्लोको गीतः पुरातनम् षष्टिं वर्षसहस्राणि षष्टिं वर्षशतानि च

so 'py evaṃ putrasaṃhāraṃ kurvan pañcatvamāgataḥ alarkaḥ kāśirājas tu brahmaṇyaḥ satyasaṃgaraḥ alarkaṃ prati rājānaṃ śloko gītaḥ purātanam ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ varṣaśatāni ca

Verse 67

तस्यासीत्सुमहद्राज्यं रूपयौवनशालिनः युवा रूपेण संपन्न आसीत् काशिकुलोद्वहः लोपामुद्राप्रसादेन परमायुर् अवाप सः

tasyāsītsumahadrājyaṃ rūpayauvanaśālinaḥ yuvā rūpeṇa saṃpanna āsīt kāśikulodvahaḥ lopāmudrāprasādena paramāyur avāpa saḥ

Verse 68

वयसो ऽन्ते महाबाहुर् हत्वा क्षेमकराक्षसम् रम्यां निवेशयाम् आस पुरीं वाराणसीं नृपः

vayaso 'nte mahābāhur hatvā kṣemakarākṣasam ramyāṃ niveśayām āsa purīṃ vārāṇasīṃ nṛpaḥ

Verse 69

अलर्कस्य तु दायादः क्षेमो नाम महायशाः क्षेमको नाम पार्थिवः क्षेमकस्य तु पुत्रो वै क्षेमस्य केतुमान् पुत्रो वर्षकेतुस् ततो ऽभवत्

alarkasya tu dāyādaḥ kṣemo nāma mahāyaśāḥ kṣemako nāma pārthivaḥ kṣemakasya tu putro vai kṣemasya ketumān putro varṣaketus tato 'bhavat

Verse 70

वर्षकेतोस् तु दायादो विभुर् नाम प्रजेश्वरः आनर्तस् तु विभोः पुत्रः सुकुमारस् ततो ऽभवत्

varṣaketos tu dāyādo vibhur nāma prajeśvaraḥ ānartas tu vibhoḥ putraḥ sukumāras tato 'bhavat

Verse 71

सुकुमारस्य पुत्रस् तु सत्यकेतुर् महारथः सुतो ऽभवन् महातेजा राजा परमधार्मिकः करन्तुर् नाम नृपतिस् तस्य पुत्रौ बभूवतुः ब्रह्मण्यौ सत्यसंपन्नौ भार्गो वत्सस् तथैव च वत्सस्य वत्सभूमिस् तु भार्गभूमिस् तु भार्गवात्

sukumārasya putras tu satyaketur mahārathaḥ suto 'bhavan mahātejā rājā paramadhārmikaḥ karantur nāma nṛpatis tasya putrau babhūvatuḥ brahmaṇyau satyasaṃpannau bhārgo vatsas tathaiva ca vatsasya vatsabhūmis tu bhārgabhūmis tu bhārgavāt

Verse 72

एते त्व् अङ्गिरसः पुत्रा जाता वंशे ऽथ भार्गवे ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च भरतर्षभ

ete tv aṅgirasaḥ putrā jātā vaṃśe 'tha bhārgave brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca bharatarṣabha

Verse 73

कर्मभिस् ते तपोमूलैः स्थिताःकुरुकुलोद्वह सुहोत्रस्य बृहत् पुत्रो बृहतस् तनयास् त्रयः अजमीढो द्विमीढश् च पुरुमीढश् च वीर्यवान्

karmabhis te tapomūlaiḥ sthitāḥkurukulodvaha suhotrasya bṛhat putro bṛhatas tanayās trayaḥ ajamīḍho dvimīḍhaś ca purumīḍhaś ca vīryavān

Verse 74

अजमीढस्य पत्न्यस् तु तिस्रो वै यशसान्विताः नीली च केशिनी चैव धूमिनी च वराङ्गना

ajamīḍhasya patnyas tu tisro vai yaśasānvitāḥ nīlī ca keśinī caiva dhūminī ca varāṅganā

Verse 75

अजमीढस्य केशिन्यां जज्ञे जह्नुः प्रतापवान् य आजह्रे महासत्त्रं सर्वमेधम् महामखम्

ajamīḍhasya keśinyāṃ jajñe jahnuḥ pratāpavān ya ājahre mahāsattraṃ sarvamedham mahāmakham

Verse 76

पतिलोभेन यं गङ्गा वितते ऽभिससार ह नेच्छतः प्लावयाम् आस तस्य गङ्गा च तत् सदः

patilobhena yaṃ gaṅgā vitate 'bhisasāra ha necchataḥ plāvayām āsa tasya gaṅgā ca tat sadaḥ

Verse 77

तया च प्लावितं दृष्ट्वा यज्ञवाटं समन्ततः सौहोत्रिर् अब्रवीद् गङ्गां क्रुद्धो भरतसत्तम

tayā ca plāvitaṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ samantataḥ sauhotrir abravīd gaṅgāṃ kruddho bharatasattama

Verse 78

एष ते त्रिषु लोकेषु संक्षिप्यापः पिबाम्य् अहम् अस्य गङ्गे ऽवलेपस्य सद्यः फलम् अवाप्नुहि

eṣa te triṣu lokeṣu saṃkṣipyāpaḥ pibāmy aham asya gaṅge 'valepasya sadyaḥ phalam avāpnuhi

Verse 79

ततः पीतां महात्मानो गङ्गां दृष्ट्वा महर्षयः उपनिन्युर् महाभागां दुहितृत्वाय जाह्नवीम्

tataḥ pītāṃ mahātmāno gaṅgāṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ upaninyur mahābhāgāṃ duhitṛtvāya jāhnavīm

Verse 80

युवनाश्वस्य पुत्रीं तु कावेरीं जह्नुर् आवहत् गङ्गाशापेन देहार्धं यस्याः पश्चान् नदीकृतम्

yuvanāśvasya putrīṃ tu kāverīṃ jahnur āvahat gaṅgāśāpena dehārdhaṃ yasyāḥ paścān nadīkṛtam

Verse 81

जह्नोस् तु दयितः पुत्रो अजको नाम वीर्यवान् अजकस्य तु दायादो बलाकाश्वो महीपतिः

jahnos tu dayitaḥ putro ajako nāma vīryavān ajakasya tu dāyādo balākāśvo mahīpatiḥ

Verse 82

बभूव मृगयाशीलः कुशिकस् तस्य चात्मजः पह्लवैः सह संवृद्धो राजा वनचरैः स ह

babhūva mṛgayāśīlaḥ kuśikas tasya cātmajaḥ pahlavaiḥ saha saṃvṛddho rājā vanacaraiḥ sa ha

Verse 83

कुशिकस् तु तपस् तेपे पुत्रम् इन्द्रसमं प्रभुः लभेयम् इति तं शक्रस् त्रासाद् अभ्येत्य जज्ञिवान्

kuśikas tu tapas tepe putram indrasamaṃ prabhuḥ labheyam iti taṃ śakras trāsād abhyetya jajñivān

Verse 84

स गाधिर् अभवद् राजा मघवान् कौशिकः स्वयम् विश्वामित्रस् तु गाधेयो राजा विश्वरथश् च ह

sa gādhir abhavad rājā maghavān kauśikaḥ svayam viśvāmitras tu gādheyo rājā viśvarathaś ca ha

Verse 85

विश्वजिद् विश्वकृच् चैव तथा सत्यवती नृप ऋचीकाज् जमदग्निस् तु सत्यवत्याम् अजायत

viśvajid viśvakṛc caiva tathā satyavatī nṛpa ṛcīkāj jamadagnis tu satyavatyām ajāyata

Verse 86

विश्वामित्रस्य तु सुता देवरातादयः स्मृताः प्रख्यातास् त्रिषु लोकेषु तेषां नामानि मे शृणु

viśvāmitrasya tu sutā devarātādayaḥ smṛtāḥ prakhyātās triṣu lokeṣu teṣāṃ nāmāni me śṛṇu

Verse 87

देवश्रवाः कतिश् चैव यस्मात् कात्यायनाः स्मृताः शालापतिर् हिरण्याक्षो रेणुर् यस्याथ रेणुका

devaśravāḥ katiś caiva yasmāt kātyāyanāḥ smṛtāḥ śālāpatir hiraṇyākṣo reṇur yasyātha reṇukā

Verse 88

सांकृत्यो गालवो राजन् मौद्गल्यश्वेति विश्रुताः तेषां ख्यातानि गोत्राणि कौशिकानां महात्मनाम्

sāṃkṛtyo gālavo rājan maudgalyaśveti viśrutāḥ teṣāṃ khyātāni gotrāṇi kauśikānāṃ mahātmanām

Verse 89

पाणिनो बभ्रवश् चैव धानंजय्यास् तथैव च पार्थिवा देवराताश् च सालङ्कायनसौश्रवाः

pāṇino babhravaś caiva dhānaṃjayyās tathaiva ca pārthivā devarātāś ca sālaṅkāyanasauśravāḥ

Verse 90

लोहित्या यमदूतश् च तथा कारीषयः स्मृताः विश्रुताः कौशिका राजंस् तथान्ये सैन्धवायनाः ऋष्यन्तरविवाह्याश् च कौशिका बहवः स्मृताः

lohityā yamadūtaś ca tathā kārīṣayaḥ smṛtāḥ viśrutāḥ kauśikā rājaṃs tathānye saindhavāyanāḥ ṛṣyantaravivāhyāś ca kauśikā bahavaḥ smṛtāḥ

Verse 91

पौरवस्य महाराज ब्रह्मर्षेः कौशिकस्य च संबन्धो ह्य् अस्य वंशे ऽस्मिन् ब्रह्मक्षत्रस्य विश्रुतः

pauravasya mahārāja brahmarṣeḥ kauśikasya ca saṃbandho hy asya vaṃśe 'smin brahmakṣatrasya viśrutaḥ

Verse 92

विश्वामित्रात्मजानां तु शुनःशेपो ऽग्रजः स्मृतः भार्गवः कौशिकत्वं हि प्राप्तः स मुनिसत्तमः

viśvāmitrātmajānāṃ tu śunaḥśepo 'grajaḥ smṛtaḥ bhārgavaḥ kauśikatvaṃ hi prāptaḥ sa munisattamaḥ

Verse 93

शबरादयश् च सप्तान्ये विश्वामित्रस्य वै सुताः दृषद्वतीसुतश् चापि विश्वामित्राद् अथाष्टकः

śabarādayaś ca saptānye viśvāmitrasya vai sutāḥ dṛṣadvatīsutaś cāpi viśvāmitrād athāṣṭakaḥ

Verse 94

अष्टकस्य सुतो लौहिः प्रोक्तो जह्नुगणो मया आजमीढो ऽपरो वंशः श्रूयतां भरतर्षभ

aṣṭakasya suto lauhiḥ prokto jahnugaṇo mayā ājamīḍho 'paro vaṃśaḥ śrūyatāṃ bharatarṣabha

Verse 95

अजमीढात् तु नील्यां वै सुशान्तिर् उदपद्यत पुरुजातिः सुशान्तेस् तु बाह्याश्वः पुरुजातितः

ajamīḍhāt tu nīlyāṃ vai suśāntir udapadyata purujātiḥ suśāntes tu bāhyāśvaḥ purujātitaḥ

Verse 96

बाह्याश्वतनयाः पञ्च बभूवुर् अमरोपमाः मुद्गलः सृञ्जयश् चैव राजा बृहदिषुस् तथा

bāhyāśvatanayāḥ pañca babhūvur amaropamāḥ mudgalaḥ sṛñjayaś caiva rājā bṛhadiṣus tathā

Verse 97

यवीनरश् च विक्रान्तः कृमिलाश्वश् च पञ्चमः पञ्चेमे रक्षणायालं देशानाम् इति विश्रुताः

yavīnaraś ca vikrāntaḥ kṛmilāśvaś ca pañcamaḥ pañceme rakṣaṇāyālaṃ deśānām iti viśrutāḥ

Verse 98

पञ्चानां विद्धि पाञ्चालान् स्फीतान् पुण्यजनावृतान् अलं संरक्षणे तेषां पाञ्चाला इति विश्रुताः

pañcānāṃ viddhi pāñcālān sphītān puṇyajanāvṛtān alaṃ saṃrakṣaṇe teṣāṃ pāñcālā iti viśrutāḥ

Verse 99

मुद्गलस्य तु दायादो मौद्गल्यः सुमहायशाः सर्व एते महात्मानः क्षत्रोपेताद्विजातयः एते ह्य् अङ्गिरसः पक्षं संश्रिताः कण्वमौद्गलाः मुद्गलस्य सुतो ज्येष्ठो ब्रह्मर्षिः सुमहातपाः इन्द्रसेना यतो गर्भं वध्र्यश्वं प्रत्यपद्यत

mudgalasya tu dāyādo maudgalyaḥ sumahāyaśāḥ sarva ete mahātmānaḥ kṣatropetādvijātayaḥ ete hy aṅgirasaḥ pakṣaṃ saṃśritāḥ kaṇvamaudgalāḥ mudgalasya suto jyeṣṭho brahmarṣiḥ sumahātapāḥ indrasenā yato garbhaṃ vadhryaśvaṃ pratyapadyata

Verse 100

वध्र्यश्वान् मिथुनंजज्ञे मेनकायाम् इति श्रुतिः दिवोदासश् च राजर्षिर् अहल्या च यशस्विनी शरद्वतस्य दायादम् अहल्या संप्रसूयत शतानन्दम् ऋषिश्रेष्ठं तस्यापि सुमहायशाः पुत्रः सत्यधृतिर् नाम धनुर्वेदस्य पारगः तस्य सत्यधृते रेतो दृष्ट्वाप्सरसम् अग्रतः अथ स्कन्नं शरस्तम्बे मिथुनं समपद्यत कृपया तच् च जग्राह शंतनुर् मृगयां गतः कृपः स्मृतः स वै तस्माद् गौतमी च कृपी तथा एते शारद्वताः प्रोक्ता एते ते गौतमाः स्मृताः अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि दिवोदासस्य संततिम् दिवोदासस्य दायादो ब्रह्मर्षिर् मित्रयुर् नृपः मैत्रेयाणां ततः सोमो मैत्रेयास् तु ततः स्मृताः एते विपञ्चिताः पक्षाः क्षत्रोपेतास् तु भार्गवाः आसीत् पञ्चवनः पुत्रः सृञ्जयस्य महात्मनः सुतः पञ्चवनस्यापि सोमदत्तो महीपतिः

vadhryaśvān mithunaṃjajñe menakāyām iti śrutiḥ divodāsaś ca rājarṣir ahalyā ca yaśasvinī śaradvatasya dāyādam ahalyā saṃprasūyata śatānandam ṛṣiśreṣṭhaṃ tasyāpi sumahāyaśāḥ putraḥ satyadhṛtir nāma dhanurvedasya pāragaḥ tasya satyadhṛte reto dṛṣṭvāpsarasam agrataḥ atha skannaṃ śarastambe mithunaṃ samapadyata kṛpayā tac ca jagrāha śaṃtanur mṛgayāṃ gataḥ kṛpaḥ smṛtaḥ sa vai tasmād gautamī ca kṛpī tathā ete śāradvatāḥ proktā ete te gautamāḥ smṛtāḥ ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi divodāsasya saṃtatim divodāsasya dāyādo brahmarṣir mitrayur nṛpaḥ maitreyāṇāṃ tataḥ somo maitreyās tu tataḥ smṛtāḥ ete vipañcitāḥ pakṣāḥ kṣatropetās tu bhārgavāḥ āsīt pañcavanaḥ putraḥ sṛñjayasya mahātmanaḥ sutaḥ pañcavanasyāpi somadatto mahīpatiḥ

Verse 101

सोमदत्तस्य दायादः सहदेवो महायशाः सहदेवसुतश् चापि सोमको नाम पार्थिवः

somadattasya dāyādaḥ sahadevo mahāyaśāḥ sahadevasutaś cāpi somako nāma pārthivaḥ

Verse 102

अजमीढात् पुनर् जातः क्षीणे वंशे तु सोमकः सोमकस्य सुतो जन्तुर् यस्य पुत्रशतं बभौ तेषां यवीयान् पृषतो द्रुपदस्य पिता प्रभुः

ajamīḍhāt punar jātaḥ kṣīṇe vaṃśe tu somakaḥ somakasya suto jantur yasya putraśataṃ babhau teṣāṃ yavīyān pṛṣato drupadasya pitā prabhuḥ

Verse 103

धृष्टद्युम्नः तुद्रुपदाद् धृष्टकेतुश् च तत्सुतः आजमीढाः स्मृता ह्य् एते महात्मानस् तु सोमकाः पुत्राणाम् अजमीढस्य सोमकत्वं महात्मनः महिषी त्व् अजमीढस्य धूमिनी पुत्रगृद्धिनी तृतीया तव पूर्वेषां जननी पृथिवीपते

dhṛṣṭadyumnaḥ tudrupadād dhṛṣṭaketuś ca tatsutaḥ ājamīḍhāḥ smṛtā hy ete mahātmānas tu somakāḥ putrāṇām ajamīḍhasya somakatvaṃ mahātmanaḥ mahiṣī tv ajamīḍhasya dhūminī putragṛddhinī tṛtīyā tava pūrveṣāṃ jananī pṛthivīpate

Verse 104

सा तु पुत्रार्थिनी देवी व्रतचर्यासमाहिता तपो वर्षाशतं तेपे स्त्रीभिः परमदुश्चरम्

sā tu putrārthinī devī vratacaryāsamāhitā tapo varṣāśataṃ tepe strībhiḥ paramaduścaram

Verse 105

हुत्वाग्निं विधिवत् सा तु पवित्रमितभोजना अग्निहोत्रकुशेष्व् एव सुष्वाप जनमेजय

hutvāgniṃ vidhivat sā tu pavitramitabhojanā agnihotrakuśeṣv eva suṣvāpa janamejaya

Verse 106

धूमिन्या स तया देव्या अजमीढः समेयिवान् ऋक्षं सा जनयाम् आस धूमवर्णं सुदर्शनम्

dhūminyā sa tayā devyā ajamīḍhaḥ sameyivān ṛkṣaṃ sā janayām āsa dhūmavarṇaṃ sudarśanam

Verse 107

ऋक्षात् संवरणो जज्ञे कुरुः संवरणात् तथा यः प्रयागाद् अपक्रम्य कुरुक्षेत्रं चकार ह

ṛkṣāt saṃvaraṇo jajñe kuruḥ saṃvaraṇāt tathā yaḥ prayāgād apakramya kurukṣetraṃ cakāra ha

Verse 108

तद् वैतत् स महाभागो वर्षाणि सुबहून्य् अथ तप्यमाने तदा शक्रो यत्रास्य वरदो बभौ पुण्यं च रमणीयं च पुण्यकृद्भिर् निषेवितम् तस्यान्ववायः सुमहान् यस्य नाम्ना स्थ कौरवाः

tad vaitat sa mahābhāgo varṣāṇi subahūny atha tapyamāne tadā śakro yatrāsya varado babhau puṇyaṃ ca ramaṇīyaṃ ca puṇyakṛdbhir niṣevitam tasyānvavāyaḥ sumahān yasya nāmnā stha kauravāḥ

Verse 109

कुरोश् च पुत्राश् चत्वारः सुधन्वा सुधनुस् तथा परीक्षिच् च महाबाहुः प्रवरश् चारिमेजयः

kuroś ca putrāś catvāraḥ sudhanvā sudhanus tathā parīkṣic ca mahābāhuḥ pravaraś cārimejayaḥ

Verse 110

सुधन्वनस् तु दायादः सुहोत्रो मतिमान् स्मृतः च्यवनस् तस्य पुत्रस् तु राजा धर्मार्थकोविदः च्यवनात् कृतयज्ञस् तु इष्ट्वा यज्ञैः स धर्मवित् विश्रुतं जनयाम् आस पुत्रम् इन्द्रसखं नृपः चैद्योपरिचरं वीरं वसुं नामान्तरिक्षगम् चैद्योपरिचराज् जज्ञे गिरिका सप्त मानवान् महारथो मगधराड् विश्रुतो यो बृहद्रथः प्रत्यग्रहः कुशश् चैव यम् आहुर् मणिवाहनम् मारुतश् च यदुश् चैव मत्स्यकाली च सत्तमः बृहद्रथस्य दायादः कुशाग्रो नाम विश्रुतः कुशाग्रस्यात्मजो विद्वान् ऋषभो नाम वीर्यवान् दायादस् तस्य विक्रान्तो राजा सत्यहितः स्मृतः तस्य पुत्रः स धर्मात्मा नाम्ना ऊर्जस् तु जज्ञिवान् ऊर्जस्य संभवः पुत्रो यस्य जज्ञे स वीर्यवान् शकले द्वे स वै जातो जरया संधितः स तु जरया संधितो यस्माज् जरासंधस् ततः स्मृतः सर्वक्षत्रस्य जेतासौ जरासंधो महाबलः जरासंधस्य पुत्रो वै सहदेवः प्रतापवान् सहदेवात्मजः श्रीमान् उदायिः स महायशाः उदायिर् जनयाम् आस पुत्रं परमधार्मिकम् श्रुतधर्मेति नामानं मगधान् यो ऽवसद् विभुः वृषभस्य तुदायादः पुष्पवान् नाम धार्मिकः परीक्षितस् तु तनयो धार्मिको जनमेजयः जनमेजयस्य दायादास् त्रय एव महारथाः जह्नोस् तुकथयिष्यामि यत्र जातो ऽसि पार्थिव जह्नुस् त्व् अजनयत् पुत्रं सुरथं नाम भूमिपम् श्रुतसेनो ऽग्रसेनौ च भीमसेनश् च नामतः

sudhanvanas tu dāyādaḥ suhotro matimān smṛtaḥ cyavanas tasya putras tu rājā dharmārthakovidaḥ cyavanāt kṛtayajñas tu iṣṭvā yajñaiḥ sa dharmavit viśrutaṃ janayām āsa putram indrasakhaṃ nṛpaḥ caidyoparicaraṃ vīraṃ vasuṃ nāmāntarikṣagam caidyoparicarāj jajñe girikā sapta mānavān mahāratho magadharāḍ viśruto yo bṛhadrathaḥ pratyagrahaḥ kuśaś caiva yam āhur maṇivāhanam mārutaś ca yaduś caiva matsyakālī ca sattamaḥ bṛhadrathasya dāyādaḥ kuśāgro nāma viśrutaḥ kuśāgrasyātmajo vidvān ṛṣabho nāma vīryavān dāyādas tasya vikrānto rājā satyahitaḥ smṛtaḥ tasya putraḥ sa dharmātmā nāmnā ūrjas tu jajñivān ūrjasya saṃbhavaḥ putro yasya jajñe sa vīryavān śakale dve sa vai jāto jarayā saṃdhitaḥ sa tu jarayā saṃdhito yasmāj jarāsaṃdhas tataḥ smṛtaḥ sarvakṣatrasya jetāsau jarāsaṃdho mahābalaḥ jarāsaṃdhasya putro vai sahadevaḥ pratāpavān sahadevātmajaḥ śrīmān udāyiḥ sa mahāyaśāḥ udāyir janayām āsa putraṃ paramadhārmikam śrutadharmeti nāmānaṃ magadhān yo 'vasad vibhuḥ vṛṣabhasya tudāyādaḥ puṣpavān nāma dhārmikaḥ parīkṣitas tu tanayo dhārmiko janamejayaḥ janamejayasya dāyādās traya eva mahārathāḥ jahnos tukathayiṣyāmi yatra jāto 'si pārthiva jahnus tv ajanayat putraṃ surathaṃ nāma bhūmipam śrutaseno 'grasenau ca bhīmasenaś ca nāmataḥ

Verse 111

एते सर्वे महाभागा विक्रान्ता बलशालिनः जनमेजयस्य पुत्रौ तु सुरथो मतिमांस् तथा सुरथस्य तु विक्रान्तः पुत्रो जज्ञे विदूरथः

ete sarve mahābhāgā vikrāntā balaśālinaḥ janamejayasya putrau tu suratho matimāṃs tathā surathasya tu vikrāntaḥ putro jajñe vidūrathaḥ

Verse 112

विदूरथस्य दायाद ऋक्ष एव महारथः द्वितीयः स बभौ राजा नाम्ना तेनैव संज्ञितः

vidūrathasya dāyāda ṛkṣa eva mahārathaḥ dvitīyaḥ sa babhau rājā nāmnā tenaiva saṃjñitaḥ

Verse 113

द्वाव् ऋक्षौ तव वंशे ऽस्मिन् द्वाव् एव च परीक्षितौ भीमसेनास् त्रयो राजन् द्वाव् एव जनमेजयौ

dvāv ṛkṣau tava vaṃśe 'smin dvāv eva ca parīkṣitau bhīmasenās trayo rājan dvāv eva janamejayau

Verse 114

ऋक्षस्य तु द्वितीयस्य भीमसेनो ऽभवत् सुतः प्रतीपो भीमसेनस्य प्रतीपस्य तु शांतनुः देवापिर् बाह्लिकश् चैव त्रय एव महारथाः

ṛkṣasya tu dvitīyasya bhīmaseno 'bhavat sutaḥ pratīpo bhīmasenasya pratīpasya tu śāṃtanuḥ devāpir bāhlikaś caiva traya eva mahārathāḥ

Verse 115

शांतनोः प्रसवस् त्व् एष यत्र जातो ऽसि पार्थिव बाह्लिकस्य तु राज्यं वै सप्तबाह्ल्यं विशां पते

śāṃtanoḥ prasavas tv eṣa yatra jāto 'si pārthiva bāhlikasya tu rājyaṃ vai saptabāhlyaṃ viśāṃ pate

Verse 116

बाह्लिकस्य सुतश् चैव सोमदत्तो महायशाः जज्ञिरे सोमदत्तात् तु भूरिर् भूरिश्रवाः शलः

bāhlikasya sutaś caiva somadatto mahāyaśāḥ jajñire somadattāt tu bhūrir bhūriśravāḥ śalaḥ

Verse 117

उपाध्यायस् तु देवानां देवापिर् अभवन् मुनिः च्यवनस्य पुत्रः कृतक इष्टश् चासीन् महात्मनः

upādhyāyas tu devānāṃ devāpir abhavan muniḥ cyavanasya putraḥ kṛtaka iṣṭaś cāsīn mahātmanaḥ

Verse 118

शांतनुस् त्व् अभवद् राजा कौरवाणां धुरंधरः

śāṃtanus tv abhavad rājā kauravāṇāṃ dhuraṃdharaḥ

Verse 119

शांतनोःसंप्रवक्ष्यामि यत्र जातो ऽसि पार्थिव गाङ्गं देवव्रतं नाम पुत्रं सो ऽजनयत् प्रभुः स तु भीष्म इति ख्यातः पाण्डवानां पितामहः काली विचित्रवीर्यं तु जनयाम् आस भारत शांतनोर् दयितं पुत्रं धर्मात्मानम् अकल्मषम्

śāṃtanoḥsaṃpravakṣyāmi yatra jāto 'si pārthiva gāṅgaṃ devavrataṃ nāma putraṃ so 'janayat prabhuḥ sa tu bhīṣma iti khyātaḥ pāṇḍavānāṃ pitāmahaḥ kālī vicitravīryaṃ tu janayām āsa bhārata śāṃtanor dayitaṃ putraṃ dharmātmānam akalmaṣam

Verse 120

कृष्णद्वैपायनच् चैव क्षेत्रे वैचित्रवीर्यके धृतराष्ट्रं च पाण्डुं च विदुरं चाप्य् अजीजनत्

kṛṣṇadvaipāyanac caiva kṣetre vaicitravīryake dhṛtarāṣṭraṃ ca pāṇḍuṃ ca viduraṃ cāpy ajījanat

Verse 121

धृतराष्ट्रस् तु गान्धार्यां पुत्रानजनयच् छतम् तेषां दुर्योधनः श्रेष्ठः सर्वेषाम् एव स प्रभुः पाण्डोर् धनंजयः पुत्रः सौभद्रस् तस्य चात्मजः अभिमन्योः परीक्षित् तु पिता तव जनेश्वर

dhṛtarāṣṭras tu gāndhāryāṃ putrānajanayac chatam teṣāṃ duryodhanaḥ śreṣṭhaḥ sarveṣām eva sa prabhuḥ pāṇḍor dhanaṃjayaḥ putraḥ saubhadras tasya cātmajaḥ abhimanyoḥ parīkṣit tu pitā tava janeśvara

Verse 122

एष ते पौरवो वंशो यत्र जातो ऽसि पार्थिव तुर्वसोस् तु प्रवक्ष्यामि द्रुह्योश् चानोर् यदोस् तथा

eṣa te pauravo vaṃśo yatra jāto 'si pārthiva turvasos tu pravakṣyāmi druhyoś cānor yados tathā

Verse 123

तुर्वसोस् तु सुतो वह्निर् वह्नेर् गोभानुर् आत्मजः गोभानोस् तु सुतो राजा त्रिशानुर् अपराजितः

turvasos tu suto vahnir vahner gobhānur ātmajaḥ gobhānos tu suto rājā triśānur aparājitaḥ

Verse 124

करंधमस् तु त्रिशानोर् मरुत्तस् तस्य चात्मजः अन्यस् त्व् आविक्षितो राजा मरुत्तः कथितस् तव

karaṃdhamas tu triśānor maruttas tasya cātmajaḥ anyas tv āvikṣito rājā maruttaḥ kathitas tava

Verse 125

अनपत्यो ऽभवद् राजा यज्वा विपुलदक्षिणः दुहिता संमता नाम तस्यासीत् पृथिवीपतेः

anapatyo 'bhavad rājā yajvā vipuladakṣiṇaḥ duhitā saṃmatā nāma tasyāsīt pṛthivīpateḥ

Verse 126

दक्षिणार्थं हि सा दत्ता संवर्ताय महात्मने दुःषन्तं पौरवं चापि लेभे पुत्रम् अकल्मषम्

dakṣiṇārthaṃ hi sā dattā saṃvartāya mahātmane duḥṣantaṃ pauravaṃ cāpi lebhe putram akalmaṣam

Verse 127

एवं ययातेः शापेन जरासंक्रमणे तदा पौरवं तुर्वसोर् वंशः प्रविवेश नृपोत्तम

evaṃ yayāteḥ śāpena jarāsaṃkramaṇe tadā pauravaṃ turvasor vaṃśaḥ praviveśa nṛpottama

Verse 128

दुःषन्तस्य तु दायादः शरुत्थामः प्रजेश्वरः शरुत्थामाद् अथाक्रीडश् चत्वारस् तस्य चात्मजाः

duḥṣantasya tu dāyādaḥ śarutthāmaḥ prajeśvaraḥ śarutthāmād athākrīḍaś catvāras tasya cātmajāḥ

Verse 129

पाण्ड्यश् च केरलश् चैव कोलश् चोलश् च पार्थिवः तेषां जनपदाः स्फीताः पाण्ड्यश् चोलश् च केरलाः

pāṇḍyaś ca keralaś caiva kolaś colaś ca pārthivaḥ teṣāṃ janapadāḥ sphītāḥ pāṇḍyaś colaś ca keralāḥ

Verse 130

द्रुह्योस् तु तनयो राजन् बभ्रुसेनश् च पार्थिवः अङ्गारसेतुस् तत्पुत्रो मरुतां पतिर् उच्यते

druhyos tu tanayo rājan babhrusenaś ca pārthivaḥ aṅgārasetus tatputro marutāṃ patir ucyate

Verse 131

यौवनाश्वेन समरे कृच्छ्रेण निहतो बली युद्धं सुमहद् आसीद् धि मासान् परि चतुर्दश

yauvanāśvena samare kṛcchreṇa nihato balī yuddhaṃ sumahad āsīd dhi māsān pari caturdaśa

Verse 132

अङ्गारस्य तु दायादो गान्धारो नाम पार्थिवः ख्यायते यस्य नाम्ना वै गान्धारविषयो महान् गान्धारदेशजाश् चैव तुरगा वाजिनां वराः

aṅgārasya tu dāyādo gāndhāro nāma pārthivaḥ khyāyate yasya nāmnā vai gāndhāraviṣayo mahān gāndhāradeśajāś caiva turagā vājināṃ varāḥ

Verse 133

अनोस् तु पुत्रो धर्मो ऽभूद् धृतस् तस्यात्मजो ऽभवत् धृतात् तु दुदुहो जज्ञे प्रचेतास् तस्य चात्मजः प्रचेतसः सुचेतास् तु कीर्तिता ह्य् अनवो मया

anos tu putro dharmo 'bhūd dhṛtas tasyātmajo 'bhavat dhṛtāt tu duduho jajñe pracetās tasya cātmajaḥ pracetasaḥ sucetās tu kīrtitā hy anavo mayā

Verse 134

यदोर् वंशंप्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः विस्तरेणनुपूर्व्या च गदतो मे निशामय यस्य श्रवणमात्रेण पातकेभ्यःप्रमुच्यते बभूवुस् तु यदोः पुत्राः पञ्च देवसुतोपमाः सहस्रदः पयोदश् च क्रोष्टा नीलो ऽञ्जिकस् तथा

yador vaṃśaṃpravakṣyāmi jyeṣṭhasyottamatejasaḥ vistareṇanupūrvyā ca gadato me niśāmaya yasya śravaṇamātreṇa pātakebhyaḥpramucyate babhūvus tu yadoḥ putrāḥ pañca devasutopamāḥ sahasradaḥ payodaś ca kroṣṭā nīlo 'ñjikas tathā

Verse 135

सहस्रदस्य दायादास् त्रयः परमधार्मिकाः शतजिन् नाम पार्थिवः शतजितः सुताः ख्यातास् हेहयश् च हयश् चैव राजन् वेणुहयस् तथा

sahasradasya dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ śatajin nāma pārthivaḥ śatajitaḥ sutāḥ khyātās hehayaś ca hayaś caiva rājan veṇuhayas tathā

Verse 136

हेहयस्याभवत् पुत्रो धर्मनेत्र इति श्रुतः धर्मनेत्रस्य कान्तस् तु कान्तपुत्रास् ततो ऽभवन्

hehayasyābhavat putro dharmanetra iti śrutaḥ dharmanetrasya kāntas tu kāntaputrās tato 'bhavan

Verse 137

साहञ्जस्य महिष्मांस् तु भद्रश्रेण्यश् चतत्सुतः साहञ्जनी नामपुरी तेन राज्ञा निवेशिता साहञ्जस्य तु दायादो महिष्मान् नाम पार्थिवः माहिष्मती नाम पुरी येन राज्ञा निवेशिता आसीन् महिष्मतः पुत्रो भद्रश्रेण्यः प्रतापवान् वाराणस्यधिपो राजा कथितः पूर्वम् एव तु भद्रश्रेण्यस्य दायादो दुर्दमो नाम विश्रुतः दुर्दमस्य सुतो धीमान् कनको नाम नामतः कनकस्य तु दायादाश् चत्वारो लोकविश्रुताः कृतवीर्यः कृतौजाश् च कृतधन्वा तथैव च कृताग्निश् च चतुर्थो ऽभूत् कृतवीर्यात् तथार्जुनः

sāhañjasya mahiṣmāṃs tu bhadraśreṇyaś catatsutaḥ sāhañjanī nāmapurī tena rājñā niveśitā sāhañjasya tu dāyādo mahiṣmān nāma pārthivaḥ māhiṣmatī nāma purī yena rājñā niveśitā āsīn mahiṣmataḥ putro bhadraśreṇyaḥ pratāpavān vārāṇasyadhipo rājā kathitaḥ pūrvam eva tu bhadraśreṇyasya dāyādo durdamo nāma viśrutaḥ durdamasya suto dhīmān kanako nāma nāmataḥ kanakasya tu dāyādāś catvāro lokaviśrutāḥ kṛtavīryaḥ kṛtaujāś ca kṛtadhanvā tathaiva ca kṛtāgniś ca caturtho 'bhūt kṛtavīryāt tathārjunaḥ

Verse 138

यः स बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो ऽभवत् जिगाय पृथिवीम् एको रथेनादित्यवर्चसा

yaḥ sa bāhusahasreṇa saptadvīpeśvaro 'bhavat jigāya pṛthivīm eko rathenādityavarcasā

Verse 139

स हि वर्षशतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् दत्तम् आराधयाम् आस कार्तवीर्यो ऽत्रिसंभवम्

sa hi varṣaśataṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram dattam ārādhayām āsa kārtavīryo 'trisaṃbhavam

Verse 140

तस्मै दत्तो वरान् प्रादाच् चतुरो भूरितेजसः पूर्वं बाहुसहस्रं तु प्रार्थितं परमं वरम्

tasmai datto varān prādāc caturo bhūritejasaḥ pūrvaṃ bāhusahasraṃ tu prārthitaṃ paramaṃ varam

Verse 141

अधर्मे धीयमानस्य सद्भिः स्यान् मे निबर्हणम् उग्रेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुरञ्जनम्

adharme dhīyamānasya sadbhiḥ syān me nibarhaṇam ugreṇa pṛthivīṃ jitvā dharmeṇaivānurañjanam

Verse 142

संग्रामान् सुबहूञ् जित्वा हत्वा चारीन् सहस्रशः संग्रामे वर्तमानस्य वधं चाभ्यधिकाद् रणे

saṃgrāmān subahūñ jitvā hatvā cārīn sahasraśaḥ saṃgrāme vartamānasya vadhaṃ cābhyadhikād raṇe

Verse 143

तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किल भारत योगाद् योगेश्वरस्याग्रे प्रादुर्भवति मायया

tasya bāhusahasraṃ tu yudhyataḥ kila bhārata yogād yogeśvarasyāgre prādurbhavati māyayā

Verse 144

तेनेयं पृथिवी कृत्स्ना सप्तद्वीपा सपत्तना ससमुद्रा सनगरा उग्रेण विधिना जिता

teneyaṃ pṛthivī kṛtsnā saptadvīpā sapattanā sasamudrā sanagarā ugreṇa vidhinā jitā

Verse 145

तेन सप्तसु द्वीपेषु सप्त यज्ञशतानि वै प्राप्तानि विधिना राज्ञा श्रूयन्ते जनमेजय

tena saptasu dvīpeṣu sapta yajñaśatāni vai prāptāni vidhinā rājñā śrūyante janamejaya

Verse 146

सर्वे यज्ञा महाबाहो तस्यासन् भूरिदक्षिणाः सर्वे काञ्चनयूपाश् च सर्वे काञ्चनवेदयः

sarve yajñā mahābāho tasyāsan bhūridakṣiṇāḥ sarve kāñcanayūpāś ca sarve kāñcanavedayaḥ

Verse 147

सर्वे देवैर् महाराज विमानस्थैर् अलंकृताः गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च नित्यम् एवोपशोभिताः

sarve devair mahārāja vimānasthair alaṃkṛtāḥ gandharvair apsarobhiś ca nityam evopaśobhitāḥ

Verse 148

यस्य यज्ञे जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस् तथा वरीदासात्मजो विद्वान् महिम्ना तस्य विस्मितः

yasya yajñe jagau gāthāṃ gandharvo nāradas tathā varīdāsātmajo vidvān mahimnā tasya vismitaḥ

Verse 149

न नूनं कार्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति पार्थिवाः यज्ञैर् दानैस् तपोभिर् वा विक्रमेण श्रुतेन वा

na nūnaṃ kārtavīryasya gatiṃ yāsyanti pārthivāḥ yajñair dānais tapobhir vā vikrameṇa śrutena vā

Verse 150

पञ्चाशीतिसहस्राणि अव्याहतबलः समाः अकरोद् अर्जुनो राज्यं हरिं चैवान्वहं स्मरन् अनष्टवित्तस्मरणे बुभुजे ऽक्षय्यषड्वसु स हि सप्तसु द्वीपेषु खड्गी चर्मी शरासनी रथी द्वीपान् अनुचरन् योगी संदृश्यते नृभिः

pañcāśītisahasrāṇi avyāhatabalaḥ samāḥ akarod arjuno rājyaṃ hariṃ caivānvahaṃ smaran anaṣṭavittasmaraṇe bubhuje 'kṣayyaṣaḍvasu sa hi saptasu dvīpeṣu khaḍgī carmī śarāsanī rathī dvīpān anucaran yogī saṃdṛśyate nṛbhiḥ

Verse 151

अनष्टद्रव्यता चैव न शोको न च विभ्रमः प्रभावेण महाराज्ञः प्रजा धर्मेण रक्षतः स सर्वरत्नभाक् सम्राट् चक्रवर्ती बभूव ह स एव पशुपालो ऽभूत् क्षेत्रपालः स एव च स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वाद् अर्जुनो ऽभवत् स वै बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनत्वचा भाति रश्मिसहस्रेण शरदीव च भास्करः स हि नागान् मनुष्येषु माहिष्मत्यां महाद्युतिः कर्कोटकसुताञ् जित्वा पुर्यां तस्यां न्यवेशयत् स वै वेगं समुद्रस्य प्रावृट्काले ऽम्बुजेक्षणः क्रीडन्न् इव भुजोद्भिन्नं प्रतिस्रोतश् चकार ह लुण्ठिता क्रीडता तेन फेनस्रग्दाममालिनी चलदूर्मिसहस्रेण शङ्किताभ्येति नर्मदा तस्य बाहुसहस्रेण क्षुभ्यमाणे महोदधौ भयान् निलीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः चूर्णीकृतमहावीचिं चलन्मीनमहातिमिम् मारुताविद्धफेनौघम् आवर्तक्षोभदुःसहम् प्रावर्तयत् तदा राजा सहस्रेण च बाहुना देवासुरसमाक्षिप्तः क्षीरोदम् इव मन्दरः मन्दरक्षोभचकिता अमृतोत्पादशङ्किताः सहसोत्पतिता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम् नता निश्चलमूर्धानो बभूवुस् ते महोरगाः सायाह्ने कदलीखण्डैः कम्पितास् तस्य वायुना स वै बद्ध्वा धनुर् ज्याभिर् उत्सिक्तं पञ्चभिः शरैः लङ्केशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात् निर्जित्यैव समानीय माहिष्मत्यां बबन्ध तम् श्रुत्वा तु बद्धं पौलस्त्यं रावणं त्व् अर्जुनेन तु ततो गत्वा पुलस्त्यस् तम् अर्जुनं ददृशे स्वयम् मुमोच रक्षः पौलस्त्यं पुलस्त्येनानुयाचितः यस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः युगान्ते त्व् अम्बुदस्येव स्फुटतो ह्य् अशनेर् इव अहो बत मृधे वीर्यं भार्गवस्य यद् अच्छिनत् राज्ञो बाहुसहस्रं तु हैमं तालवनं यथा तृषितेन कदा चित् स भिक्षितश् चित्रभानुना पञ्चाशीतिसहस्राणि वर्षाणां वै नराधिपः उवास ताम् अनुसरन्न् अवगाढोमहार्णवं चकारोद्धतवेलान्तम् अकालप्रावृडुद्धतं स भिक्षाम् अददाद् वीरः सप्त द्वीपान् विभावसोः पुराणिग्रामघोषांश् च विषयांश् चैव सर्वशः जज्वाल तस्य सर्वाणि चित्रभानुर् दिधक्षया स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रभावेण महात्मनः ददाह कार्तवीर्यस्य शैलांश् चैव वनानि च स शून्यम् आश्रमं रम्यं वरुणस्यात्मजस्य वै ददाह बलवद्भीतश् चित्रभानुः स हैहयः यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भास्वन्तम् उत्तमम् वसिष्ठं नाम स मुनिः ख्यात आपव इत्य् उत यत्रापवस् तु तं क्रोधाच् छप्तवान् अर्जुनं विभुः

anaṣṭadravyatā caiva na śoko na ca vibhramaḥ prabhāveṇa mahārājñaḥ prajā dharmeṇa rakṣataḥ sa sarvaratnabhāk samrāṭ cakravartī babhūva ha sa eva paśupālo 'bhūt kṣetrapālaḥ sa eva ca sa eva vṛṣṭyā parjanyo yogitvād arjuno 'bhavat sa vai bāhusahasreṇa jyāghātakaṭhinatvacā bhāti raśmisahasreṇa śaradīva ca bhāskaraḥ sa hi nāgān manuṣyeṣu māhiṣmatyāṃ mahādyutiḥ karkoṭakasutāñ jitvā puryāṃ tasyāṃ nyaveśayat sa vai vegaṃ samudrasya prāvṛṭkāle 'mbujekṣaṇaḥ krīḍann iva bhujodbhinnaṃ pratisrotaś cakāra ha luṇṭhitā krīḍatā tena phenasragdāmamālinī caladūrmisahasreṇa śaṅkitābhyeti narmadā tasya bāhusahasreṇa kṣubhyamāṇe mahodadhau bhayān nilīnā niśceṣṭāḥ pātālasthā mahāsurāḥ cūrṇīkṛtamahāvīciṃ calanmīnamahātimim mārutāviddhaphenaugham āvartakṣobhaduḥsaham prāvartayat tadā rājā sahasreṇa ca bāhunā devāsurasamākṣiptaḥ kṣīrodam iva mandaraḥ mandarakṣobhacakitā amṛtotpādaśaṅkitāḥ sahasotpatitā bhītā bhīmaṃ dṛṣṭvā nṛpottamam natā niścalamūrdhāno babhūvus te mahoragāḥ sāyāhne kadalīkhaṇḍaiḥ kampitās tasya vāyunā sa vai baddhvā dhanur jyābhir utsiktaṃ pañcabhiḥ śaraiḥ laṅkeśaṃ mohayitvā tu sabalaṃ rāvaṇaṃ balāt nirjityaiva samānīya māhiṣmatyāṃ babandha tam śrutvā tu baddhaṃ paulastyaṃ rāvaṇaṃ tv arjunena tu tato gatvā pulastyas tam arjunaṃ dadṛśe svayam mumoca rakṣaḥ paulastyaṃ pulastyenānuyācitaḥ yasya bāhusahasrasya babhūva jyātalasvanaḥ yugānte tv ambudasyeva sphuṭato hy aśaner iva aho bata mṛdhe vīryaṃ bhārgavasya yad acchinat rājño bāhusahasraṃ tu haimaṃ tālavanaṃ yathā tṛṣitena kadā cit sa bhikṣitaś citrabhānunā pañcāśītisahasrāṇi varṣāṇāṃ vai narādhipaḥ uvāsa tām anusarann avagāḍhomahārṇavaṃ cakāroddhatavelāntam akālaprāvṛḍuddhataṃ sa bhikṣām adadād vīraḥ sapta dvīpān vibhāvasoḥ purāṇigrāmaghoṣāṃś ca viṣayāṃś caiva sarvaśaḥ jajvāla tasya sarvāṇi citrabhānur didhakṣayā sa tasya puruṣendrasya prabhāveṇa mahātmanaḥ dadāha kārtavīryasya śailāṃś caiva vanāni ca sa śūnyam āśramaṃ ramyaṃ varuṇasyātmajasya vai dadāha balavadbhītaś citrabhānuḥ sa haihayaḥ yaṃ lebhe varuṇaḥ putraṃ purā bhāsvantam uttamam vasiṣṭhaṃ nāma sa muniḥ khyāta āpava ity uta yatrāpavas tu taṃ krodhāc chaptavān arjunaṃ vibhuḥ

Verse 152

यस्मान् न वर्जितम् इदं वनं ते मम हेहय तस्मात् ते दुष्करं कर्म कृतम् अन्यो हरिष्यति अर्जुनो नाम कौरव्यः पाण्डवः कुन्तिनन्दनः

yasmān na varjitam idaṃ vanaṃ te mama hehaya tasmāt te duṣkaraṃ karma kṛtam anyo hariṣyati arjuno nāma kauravyaḥ pāṇḍavaḥ kuntinandanaḥ

Verse 153

रामो नाममहाबाहुर् जामदग्न्यः प्रतापवान् छित्त्वा बाहुसहस्रं ते प्रमथ्य तरसा बली तपस्वी ब्राह्मणश् च त्वां हनिष्यति स भार्गवः

rāmo nāmamahābāhur jāmadagnyaḥ pratāpavān chittvā bāhusahasraṃ te pramathya tarasā balī tapasvī brāhmaṇaś ca tvāṃ haniṣyati sa bhārgavaḥ

Verse 154

अनष्टद्रव्यता यस्य बभूवामित्रकर्शन प्रभावेण नरेन्द्रस्य प्रजा धर्मेण रक्षतः

anaṣṭadravyatā yasya babhūvāmitrakarśana prabhāveṇa narendrasya prajā dharmeṇa rakṣataḥ

Verse 155

रामात् ततो ऽस्य मृत्युर् वै तस्य शापान् महामुनेः वरश् चैष हि कौरव्य स्वयम् एव वृतः पुरा

rāmāt tato 'sya mṛtyur vai tasya śāpān mahāmuneḥ varaś caiṣa hi kauravya svayam eva vṛtaḥ purā

Verse 156

तस्य पुत्रशतस्यासन् पञ्च शेषा महात्मनः कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो यशस्विनः

tasya putraśatasyāsan pañca śeṣā mahātmanaḥ kṛtāstrā balinaḥ śūrā dharmātmāno yaśasvinaḥ

Verse 157

शूरसेनश् च शूरश् च धृष्टोक्तः कृष्ण एव च जयध्वजश् च नाम्नासीद् आवन्त्यो नृपतिर् महान् कार्तवीर्यस्य तनया वीर्यवन्तो महारथाः

śūrasenaś ca śūraś ca dhṛṣṭoktaḥ kṛṣṇa eva ca jayadhvajaś ca nāmnāsīd āvantyo nṛpatir mahān kārtavīryasya tanayā vīryavanto mahārathāḥ

Verse 158

जयध्वजस्य पुत्रस् तु तालजङ्घो महाबलः तस्य पुत्राः शताख्यास् तु तालजङ्घा इति श्रुताः

jayadhvajasya putras tu tālajaṅgho mahābalaḥ tasya putrāḥ śatākhyās tu tālajaṅghā iti śrutāḥ

Verse 159

तेषां कुले महाराज हेहयानां महात्मनाम् वीतिहोत्राः सुजाताश् च भोजाश् चावन्तयस् तथा

teṣāṃ kule mahārāja hehayānāṃ mahātmanām vītihotrāḥ sujātāś ca bhojāś cāvantayas tathā

Verse 160

तौण्डिकेरा इति ख्यातास् तालजङ्घास् तथैव च भरताश् च सुजाताश् च बहुत्वान् नानुकीर्तिताः

tauṇḍikerā iti khyātās tālajaṅghās tathaiva ca bharatāś ca sujātāś ca bahutvān nānukīrtitāḥ

Verse 161

वृषप्रभृतयो राजन् यादवाः पुण्यकर्मिणः वृषो वंशधरस् तत्र तस्य पुत्रो ऽभवन् मधुः मधोः पुत्रशतं त्व् आसीद् वृषणस् तस्य वंशभाक्

vṛṣaprabhṛtayo rājan yādavāḥ puṇyakarmiṇaḥ vṛṣo vaṃśadharas tatra tasya putro 'bhavan madhuḥ madhoḥ putraśataṃ tv āsīd vṛṣaṇas tasya vaṃśabhāk

Verse 162

वृषणाद् वृष्णयः सर्वे मधोस् तु माधवाः स्मृताः यादवा यदुना चाग्रे निरुच्यन्ते च हेहयाः

vṛṣaṇād vṛṣṇayaḥ sarve madhos tu mādhavāḥ smṛtāḥ yādavā yadunā cāgre nirucyante ca hehayāḥ

Verse 163

शूराश् च शूरवीराश् च शूरसेनास् तथानघ शूरसेन इति ख्यातस् तस्य देशो महात्मनः न तस्य वित्तनाशः स्यान् नष्टं प्रतिलभेच् च सः कार्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेद् इह नित्यशः

śūrāś ca śūravīrāś ca śūrasenās tathānagha śūrasena iti khyātas tasya deśo mahātmanaḥ na tasya vittanāśaḥ syān naṣṭaṃ pratilabhec ca saḥ kārtavīryasya yo janma kathayed iha nityaśaḥ

Verse 164

वित्तवांश् च भवेच् चैव धर्मश्चैव विवर्धते यथा सृष्टिर् यदोर् जाता तथा स्वर्गे महीयते किमर्थं तद् वनं दग्धम् आपवस्य महात्मनः कार्तवीर्येण विक्रम्य तन् मे ब्रूहि प्रपृच्छतः रक्षिता स हि राजर्षिः प्रजानाम् इति नः श्रुतम् कथं स रक्षिता भूत्वा नाशयाम् आस तद्वनम् आदित्यो विप्ररूपेण कार्तवीर्यम् उपस्थितः तृप्तिम् एकाम् प्रयच्छस्व आदित्यो ऽहम् उपस्थितः भगवन् केन तृप्तिस् ते भवेद् ब्रूहि विभावसो कीदृशं भोजनं दद्मि श्रुत्वा ते विदधाम्य् अहम् स्थावरं देहि मे सर्वम् आहारं वदतां वर तेन तृप्सिर् भवेन् मह्यं तेन तुष्टिश् च पार्थिव न शक्यं स्थावरं सर्वं तेजसा मानुषेण तु निर्दग्धुं तपतां श्रेष्ठ त्वाम् एव प्रणमाम्य् अहम् तुष्टस् ते ऽहं शरान् दद्मि चाक्षयान् सर्वतोमुखान् ये [प्र]क्षिप्ताः संज्वलन्ति मम तेजःसमन्विताः आविष्टस् तेजसा मे ऽद्य स्थावरं शोषयिष्यसि शुष्कं भस्म करिष्यामि तेन तृप्तिर् नराधिप ततः शरांस् तदादित्यो अर्जुनाय तदा ददौ ततः स प्राच्यम् अदहत् स्थावरं सर्वम् एव तत् आश्रमान् अथ ग्रामांश् च घोषांश् च नगराण्य् अपि तपोवनानि रम्याणि वनान्य् उपवनानि च एवं स प्राच्यम् अदहत् ततः सर्वं प्रदक्षिणम् निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिर् दग्धा सा योगतेजसा एतस्मिन्न् एव काले तु आपवो जलम् आश्रितः दश वर्षसहस्राणि जलवासी महान् ऋषिः पूर्णे व्रते महातेजा उदतिष्ठन् महान् ऋषिः क्रोधाच् छशाप राजर्षिं कीर्तितं वै यथा मया एते ययातिपुत्राणां पञ्च वंशा विशां पते कीर्तिता लोकवीराणां ये लोकान् धारयन्ति वै भूतानीव महाराज पञ्च स्थावरजङ्गमम्

vittavāṃś ca bhavec caiva dharmaścaiva vivardhate yathā sṛṣṭir yador jātā tathā svarge mahīyate kimarthaṃ tad vanaṃ dagdham āpavasya mahātmanaḥ kārtavīryeṇa vikramya tan me brūhi prapṛcchataḥ rakṣitā sa hi rājarṣiḥ prajānām iti naḥ śrutam kathaṃ sa rakṣitā bhūtvā nāśayām āsa tadvanam ādityo viprarūpeṇa kārtavīryam upasthitaḥ tṛptim ekām prayacchasva ādityo 'ham upasthitaḥ bhagavan kena tṛptis te bhaved brūhi vibhāvaso kīdṛśaṃ bhojanaṃ dadmi śrutvā te vidadhāmy aham sthāvaraṃ dehi me sarvam āhāraṃ vadatāṃ vara tena tṛpsir bhaven mahyaṃ tena tuṣṭiś ca pārthiva na śakyaṃ sthāvaraṃ sarvaṃ tejasā mānuṣeṇa tu nirdagdhuṃ tapatāṃ śreṣṭha tvām eva praṇamāmy aham tuṣṭas te 'haṃ śarān dadmi cākṣayān sarvatomukhān ye [pra]kṣiptāḥ saṃjvalanti mama tejaḥsamanvitāḥ āviṣṭas tejasā me 'dya sthāvaraṃ śoṣayiṣyasi śuṣkaṃ bhasma kariṣyāmi tena tṛptir narādhipa tataḥ śarāṃs tadādityo arjunāya tadā dadau tataḥ sa prācyam adahat sthāvaraṃ sarvam eva tat āśramān atha grāmāṃś ca ghoṣāṃś ca nagarāṇy api tapovanāni ramyāṇi vanāny upavanāni ca evaṃ sa prācyam adahat tataḥ sarvaṃ pradakṣiṇam nirvṛkṣā nistṛṇā bhūmir dagdhā sā yogatejasā etasminn eva kāle tu āpavo jalam āśritaḥ daśa varṣasahasrāṇi jalavāsī mahān ṛṣiḥ pūrṇe vrate mahātejā udatiṣṭhan mahān ṛṣiḥ krodhāc chaśāpa rājarṣiṃ kīrtitaṃ vai yathā mayā ete yayātiputrāṇāṃ pañca vaṃśā viśāṃ pate kīrtitā lokavīrāṇāṃ ye lokān dhārayanti vai bhūtānīva mahārāja pañca sthāvarajaṅgamam

Verse 165

श्रुत्वा पञ्चविसर्गं तु राजा धर्मार्थकोविदः वशी भवति पञ्चानाम् आत्मजानां तथेश्वरः

śrutvā pañcavisargaṃ tu rājā dharmārthakovidaḥ vaśī bhavati pañcānām ātmajānāṃ tatheśvaraḥ

Verse 166

लभेत् पञ्च वरांश् चैष दुर्लभान् इह लौकिकान् आयुः कीर्तिं धनं पुत्रान् ऐश्वर्यं भूय एव च धारणाच् छ्रवणाच् चैव पञ्चवर्गस्य भारत

labhet pañca varāṃś caiṣa durlabhān iha laukikān āyuḥ kīrtiṃ dhanaṃ putrān aiśvaryaṃ bhūya eva ca dhāraṇāc chravaṇāc caiva pañcavargasya bhārata

Verse 167

लोभते मनुजः श्रैष्ठ्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते क्रोष्टोस् तु शृणु राजेन्द्र वंशम् उत्तमपूरुषम् यदोर् वंशधरस्येह यज्वनः पुण्यकर्मणः

lobhate manujaḥ śraiṣṭhyaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate kroṣṭos tu śṛṇu rājendra vaṃśam uttamapūruṣam yador vaṃśadharasyeha yajvanaḥ puṇyakarmaṇaḥ

Verse 168

क्रोष्टोर् हि वंशं श्रुत्वेमं सर्वपापैः प्रमुच्यते यस्यान्ववायजो विष्णुर् हरिर् वृष्णिकुलप्रभुः

kroṣṭor hi vaṃśaṃ śrutvemaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate yasyānvavāyajo viṣṇur harir vṛṣṇikulaprabhuḥ

By hearing this lineage of Kroṣṭu one is released from all sins — whose descendant is Viṣṇu, Hari, the lord of the Vṛṣṇi clan.