Harivaṃśa · Adhyāya 24

Verse 1

गान्धारी चैव माद्री च क्रोष्टोर् भार्ये बभूवतुः गान्धारी जनयाम् आस अनमित्रं महाबलम्

gāndhārī caiva mādrī ca kroṣṭor bhārye babhūvatuḥ gāndhārī janayām āsa anamitraṃ mahābalam

Gāndhārī and Mādrī became the two wives of Kroṣṭu; Gāndhārī bore Anamitra, of great strength.

Verse 2

माद्री युधाजितं पुत्रं ततो वै देवमीढुषम् तेषां वंशस् त्रिधा भूतो वृष्णीनां कुलवर्धनः

mādrī yudhājitaṃ putraṃ tato vai devamīḍhuṣam teṣāṃ vaṃśas tridhā bhūto vṛṣṇīnāṃ kulavardhanaḥ

Verse 3

माद्र्याः पुत्रौ तु जज्ञाते श्रुतौ वृष्ण्यन्धकाव् उभौ जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश् चित्रकस् तथा

mādryāḥ putrau tu jajñāte śrutau vṛṣṇyandhakāv ubhau jajñāte tanayau vṛṣṇeḥ śvaphalkaś citrakas tathā

Verse 4

श्वफल्कस् तु महाराज धर्मात्मा यत्र वर्तते नास्ति व्याधिभयं तत्र नावर्षभयम् अप्युत

śvaphalkas tu mahārāja dharmātmā yatra vartate nāsti vyādhibhayaṃ tatra nāvarṣabhayam apyuta

Verse 5

कदा चित् काशिराजस्य विभोर् भरतसत्तम त्रीणि वर्षाणि विषये नावर्षत् पाकशासनः

kadā cit kāśirājasya vibhor bharatasattama trīṇi varṣāṇi viṣaye nāvarṣat pākaśāsanaḥ

Verse 6

स तत्र वासयाम् आस श्वफल्कं परमार्चितम् श्वफल्कपरिवर्ते च ववर्ष हरिवाहनः

sa tatra vāsayām āsa śvaphalkaṃ paramārcitam śvaphalkaparivarte ca vavarṣa harivāhanaḥ

Verse 7

सा मातुर् उदरस्था तु बहून्वर्षगणान् किल निवसन्ती न वै जज्ञे गर्भस्थां तां पिताब्रवीत् जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थम् इह तिष्ठसि प्रोवाच चैनं गर्भस्था कन्या गां च दिने दिने यदि दद्यां ततो ऽद्याहं जाययिष्यामि तां पिता तथेत्य् उवाच तं चास्याः पिता कामम् अपूरयत् श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्याम् अविन्दत गान्दिनीं नाम सा गां तु ददौ विप्रेषु नित्यशः

sā mātur udarasthā tu bahūnvarṣagaṇān kila nivasantī na vai jajñe garbhasthāṃ tāṃ pitābravīt jāyasva śīghraṃ bhadraṃ te kimartham iha tiṣṭhasi provāca cainaṃ garbhasthā kanyā gāṃ ca dine dine yadi dadyāṃ tato 'dyāhaṃ jāyayiṣyāmi tāṃ pitā tathety uvāca taṃ cāsyāḥ pitā kāmam apūrayat śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryām avindata gāndinīṃ nāma sā gāṃ tu dadau vipreṣu nityaśaḥ

Verse 8

दाता यज्वा च धीरश् च श्रुतवान् अतिथिप्रियः अक्रूरः सुषुवे तस्माच् छ्वफल्काद् भूरिदक्षिणः

dātā yajvā ca dhīraś ca śrutavān atithipriyaḥ akrūraḥ suṣuve tasmāc chvaphalkād bhūridakṣiṇaḥ

Verse 9

उपमद्गुस् तथा मद्गुर् मृदरश् चारिमेजयः अरिक्षेपस् तथोपेक्षः शत्रुघ्नो ऽथारिमर्दनः

upamadgus tathā madgur mṛdaraś cārimejayaḥ arikṣepas tathopekṣaḥ śatrughno 'thārimardanaḥ

Verse 10

चर्मभृद् युधिवर्मा च गृध्रमोजास् तथान्तकः आवाहप्रतिवाहौ च सुन्दरा च वराङ्गना

carmabhṛd yudhivarmā ca gṛdhramojās tathāntakaḥ āvāhaprativāhau ca sundarā ca varāṅganā

Verse 11

विश्रुता साम्बमहिषी कन्या चास्यपुनर्नवा रूपयौवनसंपन्ना सर्वभूतमनोहरा अक्रूरात् काशिकन्यायां सत्यकेतुर् अजायत अक्रूरेणौग्रसेन्यां तु सुगात्र्यां कुरुनन्दन प्रसेनश् चोपदेवश् च जज्ञाते देववर्चसौ

viśrutā sāmbamahiṣī kanyā cāsyapunarnavā rūpayauvanasaṃpannā sarvabhūtamanoharā akrūrāt kāśikanyāyāṃ satyaketur ajāyata akrūreṇaugrasenyāṃ tu sugātryāṃ kurunandana prasenaś copadevaś ca jajñāte devavarcasau

Verse 12

चित्रकस्याभवन् पुत्राः पृथुर् विपृथुर् एव च अश्वग्रीवो ऽश्वबाहुश् च सुपार्श्वकगवेषणौ

citrakasyābhavan putrāḥ pṛthur vipṛthur eva ca aśvagrīvo 'śvabāhuś ca supārśvakagaveṣaṇau

Verse 13

अरिष्टनेमिर् अश्वश् च सुधर्मा धर्मभृत् तथा सुबाहुर् बहुबाहुश् च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

ariṣṭanemir aśvaś ca sudharmā dharmabhṛt tathā subāhur bahubāhuś ca śraviṣṭhāśravaṇe striyau

Verse 14

अश्मक्यां जनयाम् आस शूरं वै देवमीढुषम् महिष्यां जज्ञिरे शूराद् भोज्यायां पुरुषा दश

aśmakyāṃ janayām āsa śūraṃ vai devamīḍhuṣam mahiṣyāṃ jajñire śūrād bhojyāyāṃ puruṣā daśa

Verse 15

वसुदेवो महाबाहुः पूर्वम् आनकदुन्दुभिः जज्ञे यस्य प्रसूतस्य दुन्दुभ्यः प्राणदन् दिवि

vasudevo mahābāhuḥ pūrvam ānakadundubhiḥ jajñe yasya prasūtasya dundubhyaḥ prāṇadan divi

Verse 16

आनकानां च संह्रादः सुमहान् अभवद् दिवि पपात पुष्पवर्षं च शूरस्य भवने महत्

ānakānāṃ ca saṃhrādaḥ sumahān abhavad divi papāta puṣpavarṣaṃ ca śūrasya bhavane mahat

Verse 17

मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽपि रूपे नास्ति समो भुवि यस्यासीत् पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश् चन्द्रमसो यथा

manuṣyaloke kṛtsne 'pi rūpe nāsti samo bhuvi yasyāsīt puruṣāgryasya kāntiś candramaso yathā

Verse 18

देवभागस् ततो जज्ञे ततो देवश्रवाः पुनः अनाधृष्टिः कनवको वत्सवान् अथ गृञ्जिमः

devabhāgas tato jajñe tato devaśravāḥ punaḥ anādhṛṣṭiḥ kanavako vatsavān atha gṛñjimaḥ

Verse 19

श्यामः शमीको गण्डूषः पञ्च चास्य वराङ्गनाः पृथुकीर्तिः पृथा चैव श्रुतदेवा श्रुतश्रवा राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः

śyāmaḥ śamīko gaṇḍūṣaḥ pañca cāsya varāṅganāḥ pṛthukīrtiḥ pṛthā caiva śrutadevā śrutaśravā rājādhidevī ca tathā pañcaitā vīramātaraḥ

Verse 20

पृथां दुहितरं वव्रे कुन्तिस् तांकुरुनन्दन शूरः पूज्याय वृद्धाय कुन्तिभोजाय तां ददौ तस्मात् कुन्तीति विख्याता कुन्तिभोजात्मजा पृथा कुन्त्यस्य श्रुतदेवायाम् अगृध्नुः सुषुवे नृपः श्रुतदेव्यां केकयस् तु पञ्च पुत्रान् अकल्मषान् सुतर्दनपुरोगांस् तु जनयाम् आस भारत राजाधिदेवी राजेन्द्र पुत्रौ परमधर्मिकौ विन्दानुविन्दाव् आवन्त्यौ सुषुवे भरतर्षभ श्रुतश्रवायां चैद्यस् तु शिशुपालो महाबलः

pṛthāṃ duhitaraṃ vavre kuntis tāṃkurunandana śūraḥ pūjyāya vṛddhāya kuntibhojāya tāṃ dadau tasmāt kuntīti vikhyātā kuntibhojātmajā pṛthā kuntyasya śrutadevāyām agṛdhnuḥ suṣuve nṛpaḥ śrutadevyāṃ kekayas tu pañca putrān akalmaṣān sutardanapurogāṃs tu janayām āsa bhārata rājādhidevī rājendra putrau paramadharmikau vindānuvindāv āvantyau suṣuve bharatarṣabha śrutaśravāyāṃ caidyas tu śiśupālo mahābalaḥ

Verse 21

यो हतो राजसूये वै कृष्णेन सुमहात्मना हिरण्यकशिपुर् यो ऽसौ दैत्यराजो ऽभवत् पुरा पृथुकीर्त्यां तु संजज्ञे तनयो वृद्धशर्मणः

yo hato rājasūye vai kṛṣṇena sumahātmanā hiraṇyakaśipur yo 'sau daityarājo 'bhavat purā pṛthukīrtyāṃ tu saṃjajñe tanayo vṛddhaśarmaṇaḥ

Verse 22

करूषाधिपतेर् वीरो दन्तवक्त्रो महाबलः पृथां दुहितरं चक्रे कौन्त्यस् तां पाण्डुर् आवहत्

karūṣādhipater vīro dantavaktro mahābalaḥ pṛthāṃ duhitaraṃ cakre kauntyas tāṃ pāṇḍur āvahat

Verse 23

यस्यां स धर्मविद् राजा धर्माद् जज्ञे युधिष्ठिरः भीमसेनस् तथा वाताद् इन्द्राच् चैव धनंजयः लोके ऽप्रतिरथो वीरः शक्रतुल्यपराक्रमः

yasyāṃ sa dharmavid rājā dharmād jajñe yudhiṣṭhiraḥ bhīmasenas tathā vātād indrāc caiva dhanaṃjayaḥ loke 'pratiratho vīraḥ śakratulyaparākramaḥ

Verse 24

अनमित्राच् छनिर् जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात् शैनेयः सत्यकस् तस्माद् युयुधानस् तु सात्यकिः

anamitrāc chanir jajñe kaniṣṭhād vṛṣṇinandanāt śaineyaḥ satyakas tasmād yuyudhānas tu sātyakiḥ

Verse 25

असङ्गो युयुधानस्य भूमिस् तस्याभवत्सुतः भूमेर् युगंधरः पुत्र इति वंशः समाप्यते उद्धवो देवभागस्य महाभागः सुतो ऽभवत् पण्डितानां परं प्राहुर् देवश्रवसम् उद्धवम्

asaṅgo yuyudhānasya bhūmis tasyābhavatsutaḥ bhūmer yugaṃdharaḥ putra iti vaṃśaḥ samāpyate uddhavo devabhāgasya mahābhāgaḥ suto 'bhavat paṇḍitānāṃ paraṃ prāhur devaśravasam uddhavam

Verse 26

पण्डितं नाम राजेन्द्र लेभे देवश्रवाःसुतम् अश्मक्य् अलभतापत्न्यम् अनाधृष्टिं यशस्विनम् निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्रुतदेवा व्यजायत

paṇḍitaṃ nāma rājendra lebhe devaśravāḥsutam aśmaky alabhatāpatnyam anādhṛṣṭiṃ yaśasvinam nivṛttaśatruṃ śatrughnaṃ śrutadevā vyajāyata

Verse 27

श्रुतदेवाप्रजातस् तु नैषादिर् यः परिश्रुतः श्रुतदेवात् तु नैषादिः सो ऽस्माभिर् यःपरिश्रुतः एकलव्यो महाराज निषादैः परिवर्धितः

śrutadevāprajātas tu naiṣādir yaḥ pariśrutaḥ śrutadevāt tu naiṣādiḥ so 'smābhir yaḥpariśrutaḥ ekalavyo mahārāja niṣādaiḥ parivardhitaḥ

Verse 28

वसुदेवस्य वै पुत्रो वासुदेवः प्रतापवान् वत्सावते त्व् अपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान् अद्भिर् ददौ सुतं वीरं शौरिः कौशिकम् औरसम्

vasudevasya vai putro vāsudevaḥ pratāpavān vatsāvate tv aputrāya vasudevaḥ pratāpavān adbhir dadau sutaṃ vīraṃ śauriḥ kauśikam aurasam

Verse 29

ददौ पुत्रं स्वकं शौरिः कुमारममितौजसम् गण्डूषाय त्व् अपुत्राय विष्वक्सेनो ददौ सुतम् चारुदेष्णं सुचारुं च पञ्चालं कृतलक्षणम्

dadau putraṃ svakaṃ śauriḥ kumāramamitaujasam gaṇḍūṣāya tv aputrāya viṣvakseno dadau sutam cārudeṣṇaṃ sucāruṃ ca pañcālaṃ kṛtalakṣaṇam

Verse 30

असंग्रामेण यो वीरो नावर्तत कदा चन रौक्मिणेयो महाबाहुः कनीयान् भरतर्षभ

asaṃgrāmeṇa yo vīro nāvartata kadā cana raukmiṇeyo mahābāhuḥ kanīyān bharatarṣabha

Verse 31

वायसानां सहस्राणि यं यान्तं पृष्ठतो ऽन्वयुः चारून् अद्योपयोक्ष्यामश् चारुदेष्णहतान् इति

vāyasānāṃ sahasrāṇi yaṃ yāntaṃ pṛṣṭhato 'nvayuḥ cārūn adyopayokṣyāmaś cārudeṣṇahatān iti

Verse 32

तन्त्रिजस् तन्त्रिपालश् च सुतौ कनवकस्य तु वीरश् चाश्वहनुश् चैव वीरौ ताव् अथ गृञ्जिमौ

tantrijas tantripālaś ca sutau kanavakasya tu vīraś cāśvahanuś caiva vīrau tāv atha gṛñjimau

Verse 33

श्यामपुत्रः सुमित्रस् तु शमीको राज्यम् आवहत् जुगुप्समानो भोजत्वाद् राजसूयमवाप सः अजातशत्रुः शत्रूणां जज्ञे तस्य विनाशनः

śyāmaputraḥ sumitras tu śamīko rājyam āvahat jugupsamāno bhojatvād rājasūyamavāpa saḥ ajātaśatruḥ śatrūṇāṃ jajñe tasya vināśanaḥ

Verse 34

वसुदेवस्य तु सुतान् कीर्तयिष्याम्य् ताञ् शृणु

vasudevasya tu sutān kīrtayiṣyāmy tāñ śṛṇu

Verse 35

वृष्णेस् त्रिविधम् एतं तु बहुशाखं महौजसम् प्रकृतानुपयुक्तत्वाद् विस्तरान् नानुकीर्तनम् धारयन् विपुलं वंशं नानर्थैर् इह युज्यते

vṛṣṇes trividham etaṃ tu bahuśākhaṃ mahaujasam prakṛtānupayuktatvād vistarān nānukīrtanam dhārayan vipulaṃ vaṃśaṃ nānarthair iha yujyate

This three-branched, many-branched Vṛṣṇi lineage, of great energy — because the attendant details are out of proportion for extension, they are not recited. One who holds this vast lineage is not yoked to misfortunes here.