Harivaṃśa · Adhyāya 86

Verse 1

कृष्णाय च नमस् तुभ्यं रामरामाय ते नमः वामनाय नमस् तुभ्यं कपिलाय नमो ऽस्तु ते नानारूप नमस् तुभ्यं नमस् ते कर्मसाक्षिणे विश्वरूप नमस् तुभ्यं हृषीकेशाय ते नमः एवं संस्तूयमानश् च मुचुकुन्देन धीमता उत्तरां दिशम् आश्रित्य तपम् आचर सात्त्विकम् ततः प्रभाते विमले भास्करे ऽभ्युदिते तदा कृतजप्यो हृषीकेशो वनान्ते निषसाद ह

kṛṣṇāya ca namas tubhyaṃ rāmarāmāya te namaḥ vāmanāya namas tubhyaṃ kapilāya namo 'stu te nānārūpa namas tubhyaṃ namas te karmasākṣiṇe viśvarūpa namas tubhyaṃ hṛṣīkeśāya te namaḥ evaṃ saṃstūyamānaś ca mucukundena dhīmatā uttarāṃ diśam āśritya tapam ācara sāttvikam tataḥ prabhāte vimale bhāskare 'bhyudite tadā kṛtajapyo hṛṣīkeśo vanānte niṣasāda ha

'Salutations to Kṛṣṇa! Salutations to Rāma-Rāma! To Vāmana, salutations; to Kapila, reverence; many-formed one, salutations; to the witness of action, salutations; universal-form, salutations; to Hṛṣīkeśa, reverence.' So being praised...

Verse 2

परिचक्राम तं देशं दुर्गस्थानदिदृक्षया उपतस्थुः कुलप्राग्र्या यादवा यदुनन्दनम्

paricakrāma taṃ deśaṃ durgasthānadidṛkṣayā upatasthuḥ kulaprāgryā yādavā yadunandanam

Verse 3

रोहिण्याम् अहनि श्रेष्ठे स्वस्ति वाच्य द्विजोत्तमान् पुण्याहघोषैर् विपुलैर् दुर्गस्यारब्धवान् क्रियां

rohiṇyām ahani śreṣṭhe svasti vācya dvijottamān puṇyāhaghoṣair vipulair durgasyārabdhavān kriyāṃ

Verse 4

ततः पङ्कजपत्राक्षो यादवान् केशिसूदनः प्रोवाच वदतां श्रेष्ठो देवान् वृत्ररिपुर् यथा

tataḥ paṅkajapatrākṣo yādavān keśisūdanaḥ provāca vadatāṃ śreṣṭho devān vṛtraripur yathā

Verse 5

कल्पितेयं मया भूमिः पश्यध्वं देवसद्मवत् नाम चास्याः कृतं पुर्याः ख्यातिं यद् उपयास्यति

kalpiteyaṃ mayā bhūmiḥ paśyadhvaṃ devasadmavat nāma cāsyāḥ kṛtaṃ puryāḥ khyātiṃ yad upayāsyati

Verse 6

इयं द्वारवती नाम पृथिव्यां निर्मिता मया भविष्यति पुरी रम्या शक्रस्येवामरावती

iyaṃ dvāravatī nāma pṛthivyāṃ nirmitā mayā bhaviṣyati purī ramyā śakrasyevāmarāvatī

Verse 7

तान्य् एवास्याः कारयिष्ये चिह्नान्य् आयतनानि च स्थानानि विदधुश् चात्र ब्रह्मादीनां यथाक्रमम् चत्वरान् राजमार्गांश् च समान् अन्तःपुराणि च

tāny evāsyāḥ kārayiṣye cihnāny āyatanāni ca sthānāni vidadhuś cātra brahmādīnāṃ yathākramam catvarān rājamārgāṃś ca samān antaḥpurāṇi ca

Verse 8

देवा इवात्र मोदन्तु भवन्तो विगतज्वराः बाधमाना रिपुगणान् उग्रसेनपुरोगमाः

devā ivātra modantu bhavanto vigatajvarāḥ bādhamānā ripugaṇān ugrasenapurogamāḥ

Verse 9

गृह्यन्तां वेश्मवास्तूनि कल्प्यन्तां त्रिकचत्वराः मीयन्तां राजमार्गाश् च प्राकारस्य च या गतिः

gṛhyantāṃ veśmavāstūni kalpyantāṃ trikacatvarāḥ mīyantāṃ rājamārgāś ca prākārasya ca yā gatiḥ

Verse 10

प्रेष्यन्तां शिल्पिमुख्याश् च नियुक्ता वेश्मकर्मसु नियुज्यन्तां च देशेषु प्रेष्यकर्मकरा जनाः

preṣyantāṃ śilpimukhyāś ca niyuktā veśmakarmasu niyujyantāṃ ca deśeṣu preṣyakarmakarā janāḥ

Verse 11

एवम् उक्तास् तु कृष्णेन गृहसंग्रहतत्पराः यथानिदेशं संहृष्टाश् चक्रुर् वास्तुपरिग्रहान्

evam uktās tu kṛṣṇena gṛhasaṃgrahatatparāḥ yathānideśaṃ saṃhṛṣṭāś cakrur vāstuparigrahān

Verse 12

सूत्रहस्तास् ततो मानं चक्रुर् यादवसत्तमाः पुण्ये ऽहनि महाराज द्विजातीन् अभिपूज्य च

sūtrahastās tato mānaṃ cakrur yādavasattamāḥ puṇye 'hani mahārāja dvijātīn abhipūjya ca

Verse 13

वास्तुदैवतकर्माणि विधिना कारयन्ति च स्थपतीन् अथ गोविन्दस् तत्रोवाच महामतिः

vāstudaivatakarmāṇi vidhinā kārayanti ca sthapatīn atha govindas tatrovāca mahāmatiḥ

Verse 14

अस्मदर्थे सुविहितं क्रियताम् अत्र मन्दिरम् विभक्तचत्वरपथं सुनिविष्टेष्टदैवतम्

asmadarthe suvihitaṃ kriyatām atra mandiram vibhaktacatvarapathaṃ suniviṣṭeṣṭadaivatam

Verse 15

ते तथेति महाबाहुम् उक्त्वा स्थपतयस् तदा दुर्गकर्मणि संभारान् उपलभ्य यथाविधि

te tatheti mahābāhum uktvā sthapatayas tadā durgakarmaṇi saṃbhārān upalabhya yathāvidhi

Verse 16

यथान्यायं निर्मिमिरे द्वाराण्य् आयतनानि च स्थानानि विदधुश् चात्र ब्रह्मादीनां यथाक्रमम्

yathānyāyaṃ nirmimire dvārāṇy āyatanāni ca sthānāni vidadhuś cātra brahmādīnāṃ yathākramam

Verse 17

उपामग्नेः सुरेशस्य दृषदोलूखलस्य च चतुर्दैवानि चत्वारि द्वाराणि विदधुश् च ते गृहक्षेत्रेन्द्रभल्लाटं पुष्पदन्तं तथैव च

upāmagneḥ sureśasya dṛṣadolūkhalasya ca caturdaivāni catvāri dvārāṇi vidadhuś ca te gṛhakṣetrendrabhallāṭaṃ puṣpadantaṃ tathaiva ca

Verse 18

तेषु वेश्मसु युक्तेषु यादवेषु महात्मसु पुर्याः क्षिप्रं निवेषार्थं चिन्तयाम् आस माधवः

teṣu veśmasu yukteṣu yādaveṣu mahātmasu puryāḥ kṣipraṃ niveṣārthaṃ cintayām āsa mādhavaḥ

Verse 19

तस्य दैवी स्थिता बुद्धिश् चपला क्षिप्रकारिणी पुरी सा वै प्रियकरी यदूनाम् अभिवर्धनी

tasya daivī sthitā buddhiś capalā kṣiprakāriṇī purī sā vai priyakarī yadūnām abhivardhanī

Verse 20

शिल्पिमुख्यो ऽस्ति देवानां प्रजापतिसुतः प्रभुः विश्वकर्मा स्वमत्या वै पुरीं संस्थापयिश्यति

śilpimukhyo 'sti devānāṃ prajāpatisutaḥ prabhuḥ viśvakarmā svamatyā vai purīṃ saṃsthāpayiśyati

Verse 21

मनसा तम् अनुध्याय तस्यागमनकारणम् त्रिदषाभिमुखः कृष्णो विविक्ते समपद्यत

manasā tam anudhyāya tasyāgamanakāraṇam tridaṣābhimukhaḥ kṛṣṇo vivikte samapadyata

Verse 22

तस्मिन्न् एव ततः काले शिल्पाचार्यो महामतिः विश्वकर्मा सुरश्रेष्ठः कृष्णस्य प्रमुखे स्थितः

tasminn eva tataḥ kāle śilpācāryo mahāmatiḥ viśvakarmā suraśreṣṭhaḥ kṛṣṇasya pramukhe sthitaḥ

Verse 23

दैवेन मनसा क्शिप्रं तव विष्णो धृतव्रत किंकरः समनुप्राप्तः शाधि मां किं करोमि ते

daivena manasā kśipraṃ tava viṣṇo dhṛtavrata kiṃkaraḥ samanuprāptaḥ śādhi māṃ kiṃ karomi te

Verse 24

यथा स्याद् देवदेवेशस् त्र्यम्बकश् च यथाव्ययः तथा त्वं देव मान्यो ऽसि विशेषो नास्ति मे प्रभो

yathā syād devadeveśas tryambakaś ca yathāvyayaḥ tathā tvaṃ deva mānyo 'si viśeṣo nāsti me prabho

Verse 25

त्रैलोक्यज्ञापिकां वाचम् उत्सृजस्व महाभुज एषो ऽस्मि परिदृष्टार्थः किं करोमि प्रशाधि माम्

trailokyajñāpikāṃ vācam utsṛjasva mahābhuja eṣo 'smi paridṛṣṭārthaḥ kiṃ karomi praśādhi mām

Verse 26

श्रुत्वा विनीतवचनं केशवो विश्वकर्मणः प्रत्युवाच यदुश्रेष्ठः कंसारिर् अतुलं वचः

śrutvā vinītavacanaṃ keśavo viśvakarmaṇaḥ pratyuvāca yaduśreṣṭhaḥ kaṃsārir atulaṃ vacaḥ

Verse 27

श्रुतार्थो देवगुह्यस्य भवान्य् अत्र वयं स्थिताः अवश्यं त्व् इह कर्तव्यं सदनं मे सुरोत्तम

śrutārtho devaguhyasya bhavāny atra vayaṃ sthitāḥ avaśyaṃ tv iha kartavyaṃ sadanaṃ me surottama

Verse 28

तद् इयं भूः प्रकाशार्थं निवेश्या मयि सुव्रत मत्प्रभावानुरूपैश् च गृहैश् चेयं समन्ततः

tad iyaṃ bhūḥ prakāśārthaṃ niveśyā mayi suvrata matprabhāvānurūpaiś ca gṛhaiś ceyaṃ samantataḥ

Verse 29

उत्तमा च पृथिव्यां वै यथा स्वर्गे ऽमरावती तथेयं हि त्वया कार्या शक्तो ह्य् असि महामते

uttamā ca pṛthivyāṃ vai yathā svarge 'marāvatī tatheyaṃ hi tvayā kāryā śakto hy asi mahāmate

Verse 30

मम स्थानम् इदं कार्यं यथा वै त्रिदिवे तथा मर्त्याः पश्यन्तु मे लक्ष्मीं पुर्या यदुकुलस्य च

mama sthānam idaṃ kāryaṃ yathā vai tridive tathā martyāḥ paśyantu me lakṣmīṃ puryā yadukulasya ca

Verse 31

एवम् उक्तस् ततः प्राह विश्वकर्मा मतीश्वरः कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणं देवामित्रविनाशनम्

evam uktas tataḥ prāha viśvakarmā matīśvaraḥ kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇaṃ devāmitravināśanam

Verse 32

सर्वम् एतत् करिष्यामि यत् त्वयाभिहितं प्रभो पुरी त्व् इयं जनस्यास्य न पर्याप्ता भविष्यति

sarvam etat kariṣyāmi yat tvayābhihitaṃ prabho purī tv iyaṃ janasyāsya na paryāptā bhaviṣyati

Verse 33

भविष्यति च विस्तीर्णा वृद्धिर् अस्यास् तु शोभना चत्वारः सागरा ह्य् अस्यां विचरिष्यन्ति रूपिणः

bhaviṣyati ca vistīrṇā vṛddhir asyās tu śobhanā catvāraḥ sāgarā hy asyāṃ vicariṣyanti rūpiṇaḥ

Verse 34

यदीच्छेत् सागरः किंचिद् उत्स्रष्टुम् इह तोयराट् ततः स्वायतलक्षण्या पुरी स्यात् पुरुषोत्तम

yadīcchet sāgaraḥ kiṃcid utsraṣṭum iha toyarāṭ tataḥ svāyatalakṣaṇyā purī syāt puruṣottama

Verse 35

एवम् उक्तस् ततः कृष्णः प्राग् एव कृतबुद्धिमान् सागरं सरितां नाथम् उवाच वदतां वरः

evam uktas tataḥ kṛṣṇaḥ prāg eva kṛtabuddhimān sāgaraṃ saritāṃ nātham uvāca vadatāṃ varaḥ

Verse 36

समुद्र दश च द्वे च योजनानि जलाशये प्रतिसंह्रियताम् आत्मा यद्य् अस्ति मयि मान्यता

samudra daśa ca dve ca yojanāni jalāśaye pratisaṃhriyatām ātmā yady asti mayi mānyatā

Verse 37

अवकाशे त्वया दत्ते पुरीयं मामकं बलम् पर्याप्तविषयाकारा समग्रा विसहिष्यति

avakāśe tvayā datte purīyaṃ māmakaṃ balam paryāptaviṣayākārā samagrā visahiṣyati

Verse 38

ततः कृष्णस्य वचनं श्रुत्वा नदनदीपतिः समारुतेन योगेन उत्ससर्ज महार्णवः

tataḥ kṛṣṇasya vacanaṃ śrutvā nadanadīpatiḥ samārutena yogena utsasarja mahārṇavaḥ

Verse 39

विश्वकर्मा ततः प्रीतः पुर्याः संदृश्य वास्तु तत् गोविन्दे चैव संमानं सागरः कृतवांस् तदा

viśvakarmā tataḥ prītaḥ puryāḥ saṃdṛśya vāstu tat govinde caiva saṃmānaṃ sāgaraḥ kṛtavāṃs tadā

Verse 40

विश्वकर्मा ततः कृष्णम् उवाच यदुनन्दनम् अद्यप्रभृति गोविन्द सर्वे समधिरोहत

viśvakarmā tataḥ kṛṣṇam uvāca yadunandanam adyaprabhṛti govinda sarve samadhirohata

Then Viśvakarman said to Kṛṣṇa the joy of the Yadus: 'From today onward, Govinda, all of you shall dwell here.'

Verse 41

मनसा निर्मिता चेयं मया पूःप्रवरा विभो अचिरेणैव कालेन गृहसंबाधमालिनी

manasā nirmitā ceyaṃ mayā pūḥpravarā vibho acireṇaiva kālena gṛhasaṃbādhamālinī

Verse 42

भविष्यति पुरी रम्या सुद्वारा प्राग्र्यतोरणा चयाट्टालककेयूरा पृथिव्याः ककुदोपमा

bhaviṣyati purī ramyā sudvārā prāgryatoraṇā cayāṭṭālakakeyūrā pṛthivyāḥ kakudopamā

Verse 43

अन्तःपुरं च कृष्णस्य परिचर्याक्षमं महत् चकार तस्यां पुर्यां वै देशे त्रिदशपूजिते

antaḥpuraṃ ca kṛṣṇasya paricaryākṣamaṃ mahat cakāra tasyāṃ puryāṃ vai deśe tridaśapūjite

Verse 44

ततः सा निर्मिता कान्ता पुरी द्वारवती तदा मानसेन प्रयत्नेन वैष्णवी विश्वकर्मणा

tataḥ sā nirmitā kāntā purī dvāravatī tadā mānasena prayatnena vaiṣṇavī viśvakarmaṇā

Verse 45

विधानविहितद्वारा प्राकारवरशोभिता परिखाचयसंगुप्ता साट्टप्राकारतोरणा कान्तनारीनरगणा वणिग्भिर् उपशोभिता नानापण्यसमाकीर्णा खेचरीव च गां गता

vidhānavihitadvārā prākāravaraśobhitā parikhācayasaṃguptā sāṭṭaprākāratoraṇā kāntanārīnaragaṇā vaṇigbhir upaśobhitā nānāpaṇyasamākīrṇā khecarīva ca gāṃ gatā

Verse 46

प्रपावापीप्रसन्नोदैर् उद्यानैर् उपशोभिता समन्ततः संवृताङ्गी वनितेवायतेक्षणा

prapāvāpīprasannodair udyānair upaśobhitā samantataḥ saṃvṛtāṅgī vanitevāyatekṣaṇā

Verse 47

समृद्धचत्वरवती वेश्मोत्तमघनाचिता रथ्याकोटिसहस्राढ्या शुभ्रराजपथोत्तरा भूषयन्ती समुद्रं सा स्वर्गम् इन्द्रपुरी यथा पृथिव्यां सर्वरत्नानाम् एका निचयशालिनी सुराणाम् अपि सुक्षेत्रा सामन्तक्षोभकारिणी अप्रकाशं तदाकाशं प्रासादैर् उपशोभिता

samṛddhacatvaravatī veśmottamaghanācitā rathyākoṭisahasrāḍhyā śubhrarājapathottarā bhūṣayantī samudraṃ sā svargam indrapurī yathā pṛthivyāṃ sarvaratnānām ekā nicayaśālinī surāṇām api sukṣetrā sāmantakṣobhakāriṇī aprakāśaṃ tadākāśaṃ prāsādair upaśobhitā

Verse 48

पृथिव्यां पृथुराष्ट्रौघा जनौघप्रतिनादिता ओघैश् च वारिराजस्य शिशिरीकृतमारुता

pṛthivyāṃ pṛthurāṣṭraughā janaughapratināditā oghaiś ca vārirājasya śiśirīkṛtamārutā

Verse 49

अनूपोपवनैः कान्तैः कान्ता जनमनोरमा सतारका द्यौर् इव सा द्वारका प्रत्यराजत

anūpopavanaiḥ kāntaiḥ kāntā janamanoramā satārakā dyaur iva sā dvārakā pratyarājata

Verse 50

प्राकारेणार्कवर्णेन शातकौम्भेन संवृता हिरण्यप्रतिपूर्णैश् च गृहैर् गम्भीरनिस्वनैः

prākāreṇārkavarṇena śātakaumbhena saṃvṛtā hiraṇyapratipūrṇaiś ca gṛhair gambhīranisvanaiḥ

Verse 51

शुभ्रमेघप्रतीकाशैर् द्वारैः सौधैश् च शोभिता क्वचित् क्वचिद् उदग्राग्रैर् उपावृत्तमहापथा

śubhrameghapratīkāśair dvāraiḥ saudhaiś ca śobhitā kvacit kvacid udagrāgrair upāvṛttamahāpathā

Verse 52

ताम् आवसत् पुरीं कृष्णः सर्वयादवनन्दनः अभिप्रेतजनाकीर्णां सोमः खम् इव भासयन्

tām āvasat purīṃ kṛṣṇaḥ sarvayādavanandanaḥ abhipretajanākīrṇāṃ somaḥ kham iva bhāsayan

Verse 53

विश्वकर्मकृतां दिव्यां रत्नजालसमाकुलाम् विश्वकर्मा च तां कृत्वा पुरीं शक्रपुरीम् इव जगाम त्रिदिवं देवो गोविन्देनाभिपूजितः

viśvakarmakṛtāṃ divyāṃ ratnajālasamākulām viśvakarmā ca tāṃ kṛtvā purīṃ śakrapurīm iva jagāma tridivaṃ devo govindenābhipūjitaḥ

Verse 54

भूयस् तु बुद्धिर् अभवत् कृष्णस्य विदितात्मनः जनान् इमान् धनौघैस् तु तर्पयेयम् अहं यदि

bhūyas tu buddhir abhavat kṛṣṇasya viditātmanaḥ janān imān dhanaughais tu tarpayeyam ahaṃ yadi

Verse 55

स वैश्रवणवस्तव्यं निधीनाम् उत्तमं निधिम् शङ्खम् आह्वयतोपेन्द्रो निशि स्वभवने विभुः

sa vaiśravaṇavastavyaṃ nidhīnām uttamaṃ nidhim śaṅkham āhvayatopendro niśi svabhavane vibhuḥ

Verse 56

स शङ्खः केशवाह्वानं ज्ञात्वा गुह्यकराट् स्वयम् आजगाम समीपं वै तस्य द्वारवतीपतेः

sa śaṅkhaḥ keśavāhvānaṃ jñātvā guhyakarāṭ svayam ājagāma samīpaṃ vai tasya dvāravatīpateḥ

Verse 57

स शङ्खः प्राञ्जलिर् भूत्वा विनयादवनिं गतः कृष्णं विज्ञापयाम् आस यथा वैश्रवणं तथा

sa śaṅkhaḥ prāñjalir bhūtvā vinayādavaniṃ gataḥ kṛṣṇaṃ vijñāpayām āsa yathā vaiśravaṇaṃ tathā

Verse 58

भगवन् किं मया कार्यं सुराणां वित्तरक्षिणा नियोजय महाबाहो यत्कार्यं यदुनन्दन

bhagavan kiṃ mayā kāryaṃ surāṇāṃ vittarakṣiṇā niyojaya mahābāho yatkāryaṃ yadunandana

Verse 59

तम् उवाच हृषीकेशः शङ्खं गुह्यकम् उत्तमम् जना ये ऽस्मिन् कृशधनास् तान् धनेनाभिपूरय

tam uvāca hṛṣīkeśaḥ śaṅkhaṃ guhyakam uttamam janā ye 'smin kṛśadhanās tān dhanenābhipūraya

Verse 60

नेच्छाम्य् अनाशितं द्रष्टुं कृशं मलिनम् एव वा देहीति चाभिभाषन्तं नगर्यां निर्धनं नरम्

necchāmy anāśitaṃ draṣṭuṃ kṛśaṃ malinam eva vā dehīti cābhibhāṣantaṃ nagaryāṃ nirdhanaṃ naram

Verse 61

शिरसा शासनं गृह्य निधीनः केशवस्य सः निधीनाज्ञापयाम् आस द्वारवत्यां गृहे गृहे घनौघैर् अभिवर्षध्वं चक्रुः सर्वे तथा च ते

śirasā śāsanaṃ gṛhya nidhīnaḥ keśavasya saḥ nidhīnājñāpayām āsa dvāravatyāṃ gṛhe gṛhe ghanaughair abhivarṣadhvaṃ cakruḥ sarve tathā ca te

Verse 62

नाधनो विद्यते तत्र हीनभाग्यो ऽपि वा नरः द्वारवत्यां पुरि पुरा केशवस्य महात्मनः कृशो वा मलिनो वापि द्वारवत्यां गृहे गृहे

nādhano vidyate tatra hīnabhāgyo 'pi vā naraḥ dvāravatyāṃ puri purā keśavasya mahātmanaḥ kṛśo vā malino vāpi dvāravatyāṃ gṛhe gṛhe

Verse 63

चकार वायोर् आह्वानं भूयश् च पुरुषोत्तमः तत्रस्थ एव भगवान् यादवानां प्रियंकरः

cakāra vāyor āhvānaṃ bhūyaś ca puruṣottamaḥ tatrastha eva bhagavān yādavānāṃ priyaṃkaraḥ

Verse 64

प्राणयोनिस् तु भूतानाम् उपतस्थे गदाग्रजम् एकमासीनम् एकान्ते देवगुह्यधरं प्रभुम्

prāṇayonis tu bhūtānām upatasthe gadāgrajam ekamāsīnam ekānte devaguhyadharaṃ prabhum

Verse 65

किं मया देव कर्तव्यं सर्वगेनाशुगामिना ... शाधि मां पुरुषोत्तम यद् ब्रवीषि महाबाहो ... यथैव दूतो देवानां तथैवास्मि तवानघ

kiṃ mayā deva kartavyaṃ sarvagenāśugāminā ... śādhi māṃ puruṣottama yad bravīṣi mahābāho ... yathaiva dūto devānāṃ tathaivāsmi tavānagha

Verse 66

तम् उवाच ततः कृष्णो रहस्यं पुरुषोत्तमः मारुतं जगतः प्राणं रूपिणं समुपस्थितम्

tam uvāca tataḥ kṛṣṇo rahasyaṃ puruṣottamaḥ mārutaṃ jagataḥ prāṇaṃ rūpiṇaṃ samupasthitam

Verse 67

गच्छ मारुत देवेशम् अनुमान्य सहामरैः सभां सुधर्माम् आदाय देवेभ्यस् त्वम् इहानय

gaccha māruta deveśam anumānya sahāmaraiḥ sabhāṃ sudharmām ādāya devebhyas tvam ihānaya

Verse 68

यादवा धार्मिका ह्येते विक्रान्ताश्च सहस्रशः तस्यां विशेयुर् एते हि न तु या कृत्रिमा भवेत्

yādavā dhārmikā hyete vikrāntāśca sahasraśaḥ tasyāṃ viśeyur ete hi na tu yā kṛtrimā bhavet

Verse 69

सा ह्य् अक्षया सभा वायो कामगा कामरूपिणी सा यदून् धारयेत् सर्वान् यथैव त्रिदशांस् तथा

sā hy akṣayā sabhā vāyo kāmagā kāmarūpiṇī sā yadūn dhārayet sarvān yathaiva tridaśāṃs tathā

Verse 70

स गृह्य वचनं तस्य कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः वायुर् आत्मोपमगतिर् जगाम त्रिदिवालयम्

sa gṛhya vacanaṃ tasya kṛṣṇasyākliṣṭakarmaṇaḥ vāyur ātmopamagatir jagāma tridivālayam

Verse 71

सो ऽनुमान्य सुरान् सर्वान् कृष्णवाक्यं निवेद्य च सभां सुधर्माम् आदाय पुनर् आयान् महीतलम्

so 'numānya surān sarvān kṛṣṇavākyaṃ nivedya ca sabhāṃ sudharmām ādāya punar āyān mahītalam

Verse 72

सुधर्मां तां सुधर्माय कृष्णायाक्लिष्टकारिणे देवो देवसभां दत्त्वा वायुर् अन्तरधीयत

sudharmāṃ tāṃ sudharmāya kṛṣṇāyākliṣṭakāriṇe devo devasabhāṃ dattvā vāyur antaradhīyata

Verse 73

न भयं विद्यते यत्र सभा सा धर्मवत्सला द्वारवत्यास् तु सा मध्ये केशवेन निवेशिता सुधर्मा यदुमुख्यानां देवानां त्रिदिवे यथा

na bhayaṃ vidyate yatra sabhā sā dharmavatsalā dvāravatyās tu sā madhye keśavena niveśitā sudharmā yadumukhyānāṃ devānāṃ tridive yathā

Verse 74

एवं स दिव्यैर् भौमैश् च जलजैश् चाव्ययो हरिः द्रव्यैरलंकरोति स्म पुरीं स्वां प्रमदाम् इव

evaṃ sa divyair bhaumaiś ca jalajaiś cāvyayo hariḥ dravyairalaṃkaroti sma purīṃ svāṃ pramadām iva

Verse 75

शुशुभे सा पुरी रम्या रत्नजालसमाकुला नानापक्षिसमाकीर्णा प्रासादैर् उपशोभिता मर्यादाश् चैव संचक्रे श्रेणीः प्रकृतयस् तथा बलाध्यक्षांश् च युक्तांश् च प्रकृतीशांस् तथैव च

śuśubhe sā purī ramyā ratnajālasamākulā nānāpakṣisamākīrṇā prāsādair upaśobhitā maryādāś caiva saṃcakre śreṇīḥ prakṛtayas tathā balādhyakṣāṃś ca yuktāṃś ca prakṛtīśāṃs tathaiva ca

Verse 76

उग्रसेनं नरपतिं काश्यं चैव पुरोहितम् सेनापतिम् अनाधृष्टिं विकद्रुं मन्त्रिपुंगवम्

ugrasenaṃ narapatiṃ kāśyaṃ caiva purohitam senāpatim anādhṛṣṭiṃ vikadruṃ mantripuṃgavam

Verse 77

यादवानां कुलकरान् स्थविरान् दश तत्र वै उद्धवो वसुदेवश् च कङ्को विपृथुर् एव च श्वफल्कश् चित्रकश् चैव गदः सत्यक एव च बलदेवः पृथुश् चैवं मत्रेश्व् अभ्यन्तरा दश स्थापयाम् आस मतिमान् सर्वकार्येष्व् अनन्तरान्

yādavānāṃ kulakarān sthavirān daśa tatra vai uddhavo vasudevaś ca kaṅko vipṛthur eva ca śvaphalkaś citrakaś caiva gadaḥ satyaka eva ca baladevaḥ pṛthuś caivaṃ matreśv abhyantarā daśa sthāpayām āsa matimān sarvakāryeṣv anantarān

Verse 78

रथेष्व् अतिरथो यन्ता दारुकः केशवस्य वै योधमुख्यश् च योधानां सात्यकिः सत्यविक्रमः

ratheṣv atiratho yantā dārukaḥ keśavasya vai yodhamukhyaś ca yodhānāṃ sātyakiḥ satyavikramaḥ

Verse 79

आचार्यो धनुषां वेदे साक्षाद्द्रोण इवापरः सात्यकिः सत्यसंधश् च शत्रुहा युद्धदुर्मदः विधानम् एवं कृत्वा स कृष्णः पुर्याम् अनिन्दितः मुमुदे यदुभिः सार्धं लोकस्रष्टा महीतले

ācāryo dhanuṣāṃ vede sākṣāddroṇa ivāparaḥ sātyakiḥ satyasaṃdhaś ca śatruhā yuddhadurmadaḥ vidhānam evaṃ kṛtvā sa kṛṣṇaḥ puryām aninditaḥ mumude yadubhiḥ sārdhaṃ lokasraṣṭā mahītale

Verse 80

रेवतस्याथ कन्यां च रेवतीं शीलसंमताम् प्राप्तवान् बलदेवस् तु कृष्णस्यानुमते तदा

revatasyātha kanyāṃ ca revatīṃ śīlasaṃmatām prāptavān baladevas tu kṛṣṇasyānumate tadā

Then Baladeva took Revatī, the virtuous daughter of Revata, as his wife, with Kṛṣṇa's consent.