Harivaṃśa · Adhyāya 85

Verse 1

भगवञ् श्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण महात्मनः चरितं वासुदेवस्य यदुश्रेष्ठस्य धीमतः

bhagavañ śrotum icchāmi vistareṇa mahātmanaḥ caritaṃ vāsudevasya yaduśreṣṭhasya dhīmataḥ

'Lord, I wish to hear in detail the conduct of the great Vāsudeva, the wise best of the Yadus.'

Verse 2

किमर्थं च परित्यज्य मथुरां मधुसूदनः मध्यदेशस्य ककुदं धाम लक्ष्म्याश् च केवलम्

kimarthaṃ ca parityajya mathurāṃ madhusūdanaḥ madhyadeśasya kakudaṃ dhāma lakṣmyāś ca kevalam

Verse 3

शृङ्गं पृथिव्याः स्वालक्ष्यं प्रभूतधनधान्यवत् आर्याढ्यजनभूयिष्ठम् अधिष्ठानवरोत्तमम् अयुद्धेनैव दाशार्हस् त्यक्तवान् द्विजसत्तम

śṛṅgaṃ pṛthivyāḥ svālakṣyaṃ prabhūtadhanadhānyavat āryāḍhyajanabhūyiṣṭham adhiṣṭhānavarottamam ayuddhenaiva dāśārhas tyaktavān dvijasattama

Verse 4

स कालयवनश् चापि कृष्णे किं प्रत्यपद्यत

sa kālayavanaś cāpi kṛṣṇe kiṃ pratyapadyata

Verse 5

द्वारकां च समाश्रित्य वारिदुर्गां जनार्दनः किं चकार महाबाहुर् महायोगी महामनाः

dvārakāṃ ca samāśritya vāridurgāṃ janārdanaḥ kiṃ cakāra mahābāhur mahāyogī mahāmanāḥ

Verse 6

किंवीर्यः कालयवनः केन जातश् च वीर्यवान् यम् असह्यं समालक्ष्य व्यपयातो जनार्दनः

kiṃvīryaḥ kālayavanaḥ kena jātaś ca vīryavān yam asahyaṃ samālakṣya vyapayāto janārdanaḥ

Verse 7

वृष्णीनाम् अन्धकानां च गुरुर् गार्ग्यो महातपाः ब्रह्मचारी पुरा भूत्वा न स्म दारान् स विन्दति

vṛṣṇīnām andhakānāṃ ca gurur gārgyo mahātapāḥ brahmacārī purā bhūtvā na sma dārān sa vindati

Verse 8

तथा हि वर्तमानं तं ऊर्ध्वरेतसम् अव्ययम् गार्ग्यं गोष्ठे द्विजं स्यालः षण्ढम् इत्य् उक्तवान् द्विजः यदूनां संनिधौ सर्वे जहसुर् यादवास् ततः एवं वर्षसहस्रं मे षट्शतं भूपसंमितम् वत्सरा द्वादशाश् चैव चूर्णं लोहरजोद्भवम् स्यालो ऽभिशप्तवान् गार्ग्यम् अपुमान् इति भूपते

tathā hi vartamānaṃ taṃ ūrdhvaretasam avyayam gārgyaṃ goṣṭhe dvijaṃ syālaḥ ṣaṇḍham ity uktavān dvijaḥ yadūnāṃ saṃnidhau sarve jahasur yādavās tataḥ evaṃ varṣasahasraṃ me ṣaṭśataṃ bhūpasaṃmitam vatsarā dvādaśāś caiva cūrṇaṃ loharajodbhavam syālo 'bhiśaptavān gārgyam apumān iti bhūpate

Verse 9

सो ऽभिशप्तस् तदा राजन् नगरे त्व् अमितंजये लिप्सुः पुत्रं ततो गत्वा तपस् तेपे सुदारुणम्

so 'bhiśaptas tadā rājan nagare tv amitaṃjaye lipsuḥ putraṃ tato gatvā tapas tepe sudāruṇam

Verse 10

ततो द्वादश वर्षाणि सो ऽयश् चूर्णम् अभक्षयत् आराधयन् महादेवम् अचिन्त्यं शूलपाणिनम्

tato dvādaśa varṣāṇi so 'yaś cūrṇam abhakṣayat ārādhayan mahādevam acintyaṃ śūlapāṇinam

Verse 11

रुद्रस् तस्मै वरं प्रादात् समर्थं युधि निग्रहे वृष्णीनाम् अन्धकानां च सर्वतेजोमयं सुतम्

rudras tasmai varaṃ prādāt samarthaṃ yudhi nigrahe vṛṣṇīnām andhakānāṃ ca sarvatejomayaṃ sutam

Verse 12

ततः शुश्राव तं राजा यवनाधिपतिर् वरम् पुत्रप्रसवजं देवाद् अपुत्रः पुत्रकामुकः

tataḥ śuśrāva taṃ rājā yavanādhipatir varam putraprasavajaṃ devād aputraḥ putrakāmukaḥ

Verse 13

तम् उपानाय्य स नृपः सान्त्वयित्वा द्विजोत्तमम् गोपमध्ये यवनराड् गोपस्त्रिषु समुत्सृजत्

tam upānāyya sa nṛpaḥ sāntvayitvā dvijottamam gopamadhye yavanarāḍ gopastriṣu samutsṛjat

Verse 14

गोपाली त्व् अप्सरास् तत्र गोपस्त्रीवेषधारिणी धारयाम् आस गार्ग्यस्य गर्भं दुर्धरम् अच्युतम्

gopālī tv apsarās tatra gopastrīveṣadhāriṇī dhārayām āsa gārgyasya garbhaṃ durdharam acyutam

Verse 15

मानुष्यां गार्ग्यभार्यायां नियोगाच् छूलपाणिनः स कालयवनो नाम जज्ञे शूरो महाबलः अपुत्रस्याथ राज्ञस् तु ववृधे ऽन्तःपुरे शिशुः

mānuṣyāṃ gārgyabhāryāyāṃ niyogāc chūlapāṇinaḥ sa kālayavano nāma jajñe śūro mahābalaḥ aputrasyātha rājñas tu vavṛdhe 'ntaḥpure śiśuḥ

Verse 16

तस्मिन्न् उपरते राजन् स कालयवनो नृपः युद्धाभिकामो राजा तु पर्यपृच्छद् द्विजोत्तमम् वृष्ण्यन्धककुलं तस्य नारदो वै न्यवेदयत्

tasminn uparate rājan sa kālayavano nṛpaḥ yuddhābhikāmo rājā tu paryapṛcchad dvijottamam vṛṣṇyandhakakulaṃ tasya nārado vai nyavedayat

Verse 17

ज्ञात्वा तु वरदानं तन् नारदान् मधुसूदनः उपप्रैक्षत तेजस्वी वर्धन्तं यवनेषु तम्

jñātvā tu varadānaṃ tan nāradān madhusūdanaḥ upapraikṣata tejasvī vardhantaṃ yavaneṣu tam

Verse 18

स विवृद्धो यदा राजा यवनानां महाबलः तत एनं नृपा म्लेच्छाः संश्रित्यानुययुस् तदा

sa vivṛddho yadā rājā yavanānāṃ mahābalaḥ tata enaṃ nṛpā mlecchāḥ saṃśrityānuyayus tadā

Verse 19

शकास् तुषारा दरदाः पारदास् तङ्गणाः खशाः पह्लवाः शतशश् चान्ये म्लेच्छा हैमवतास् तथा

śakās tuṣārā daradāḥ pāradās taṅgaṇāḥ khaśāḥ pahlavāḥ śataśaś cānye mlecchā haimavatās tathā

Verse 20

स तैः परिवृतो राजा दस्युभिः शलभैर् इव नानावेषधरैर् भीमैर् मत्रुराम् अभ्यवर्तत

sa taiḥ parivṛto rājā dasyubhiḥ śalabhair iva nānāveṣadharair bhīmair matrurām abhyavartata

Verse 21

गजवाजिखरोष्ट्राणां सहस्रैर् अयुतैर् अपि पृथिवीं कम्पयाम् आस सैन्येन महता तदा

gajavājikharoṣṭrāṇāṃ sahasrair ayutair api pṛthivīṃ kampayām āsa sainyena mahatā tadā

Verse 22

रेणुना सूर्यमार्गं तु समवच्छाद्य पार्थिवः मूत्रेण शकृता चैव सैन्येन ससृजे नदीम्

reṇunā sūryamārgaṃ tu samavacchādya pārthivaḥ mūtreṇa śakṛtā caiva sainyena sasṛje nadīm

Verse 23

अश्वोष्ट्रशकृतो राशेर् निःसृतेति जनाधिप ततो ऽश्वशकृद् इत्येव नाम नद्या बभूव ह

aśvoṣṭraśakṛto rāśer niḥsṛteti janādhipa tato 'śvaśakṛd ityeva nāma nadyā babhūva ha

Verse 24

तत् सैन्यं महद् आयाद् वै श्रुत्वा वृष्ण्यन्धकाग्रणीः वासुदेवः समानाय्य ज्ञातीन् इदम् उवाच ह

tat sainyaṃ mahad āyād vai śrutvā vṛṣṇyandhakāgraṇīḥ vāsudevaḥ samānāyya jñātīn idam uvāca ha

Verse 25

इदं समुत्थितं घोरं वृष्ण्यन्धकभयं महत् अवध्यश् चापि नः शत्रुर् वरदानात् पिनाकिनः

idaṃ samutthitaṃ ghoraṃ vṛṣṇyandhakabhayaṃ mahat avadhyaś cāpi naḥ śatrur varadānāt pinākinaḥ

Verse 26

सामादयो ऽभ्युपायाश् च विहितास् तस्य सर्वशः मत्तो मदबलाभ्यां च युद्धम् एव चिकीर्षति एतावान् इह वासश् च कथितो नारदेन मे

sāmādayo 'bhyupāyāś ca vihitās tasya sarvaśaḥ matto madabalābhyāṃ ca yuddham eva cikīrṣati etāvān iha vāsaś ca kathito nāradena me

Verse 27

एतावति च वक्तव्यं सामैव परमं मतम् जरासंधश् च नो राजा नित्यम् एव न मृष्यते तथान्ये पृथिवीपाला वृष्णिचक्रप्रतापिताः

etāvati ca vaktavyaṃ sāmaiva paramaṃ matam jarāsaṃdhaś ca no rājā nityam eva na mṛṣyate tathānye pṛthivīpālā vṛṣṇicakrapratāpitāḥ

Verse 28

केचित् कंसवधाच् चापि विरक्तास् तद्गता नृपाः समाश्रित्य जरासंधम् अस्मान् इच्छन्ति बाधितुम्

kecit kaṃsavadhāc cāpi viraktās tadgatā nṛpāḥ samāśritya jarāsaṃdham asmān icchanti bādhitum

Verse 29

बहवो ज्ञातयश् चैव यदूनां निहता नृपैः विवर्धितुं न शक्ष्यामः पुरे ऽस्मिन्न् इति केशवः ततो वृष्ण्यन्धकाः कृष्णं पुरस्कृत्य महामतिम् समेत्य मन्त्रयाम् आसुर् जरासंधभयेन च कृत्वा च निश्चयं सर्वे पलायनम् अरोचयन् विहाय मथुरां रम्यां मानयन्तः पिनाकिनम् कुशस्थलीं द्वारवतीं निवेशयितुम् ईप्सवः अपयाने मतिं कृत्वा दूतं तस्मै ससर्ज ह

bahavo jñātayaś caiva yadūnāṃ nihatā nṛpaiḥ vivardhituṃ na śakṣyāmaḥ pure 'sminn iti keśavaḥ tato vṛṣṇyandhakāḥ kṛṣṇaṃ puraskṛtya mahāmatim sametya mantrayām āsur jarāsaṃdhabhayena ca kṛtvā ca niścayaṃ sarve palāyanam arocayan vihāya mathurāṃ ramyāṃ mānayantaḥ pinākinam kuśasthalīṃ dvāravatīṃ niveśayitum īpsavaḥ apayāne matiṃ kṛtvā dūtaṃ tasmai sasarja ha

Verse 30

ततः कुम्भे महासर्पं भिन्नाञ्जनचयोपमम् घोरम् आशीविषं कृष्णं कृष्णः प्राक्षेपयत् तदा

tataḥ kumbhe mahāsarpaṃ bhinnāñjanacayopamam ghoram āśīviṣaṃ kṛṣṇaṃ kṛṣṇaḥ prākṣepayat tadā

Verse 31

ततस् तं मुद्रयित्वा तु स्वेन दूतेन हारयत् निदर्शनार्थं गोविन्दो भीषयाणश् च तं नृपम् स दूतः कालयवनं दर्शयाम् आस तं घटम्

tatas taṃ mudrayitvā tu svena dūtena hārayat nidarśanārthaṃ govindo bhīṣayāṇaś ca taṃ nṛpam sa dūtaḥ kālayavanaṃ darśayām āsa taṃ ghaṭam

Verse 32

इदं चोवाच राजानं राज्ञां सम्सदि दूतकः भो राजन्न् आह कृष्णस् त्वां किम् एभिः शलभैस् तव अहम् एकस् तवैतेषां समर्थो वारणे प्रभुः त्वां च हत्वा नृपश्रेष्ठ सबलं ससुहृद्गणम् इदं तव बलं राजन् ग्रहीष्यामीति निश्चितम् अन्यथा गच्छ राजंस् त्वं बलेनानेन संयुतः इत्य् उक्त्वा दर्शयाम् आस घटं कृष्णप्रचोदितम् कालसर्पोपमः कृष्ण इत्य् उक्त्वा भरतर्षभ तत् कालयवनो बुध्वा त्रासनं यादवैः कृतम् पिपीलिकानां चण्डानां पूरयाम् आस तं घटम्

idaṃ covāca rājānaṃ rājñāṃ samsadi dūtakaḥ bho rājann āha kṛṣṇas tvāṃ kim ebhiḥ śalabhais tava aham ekas tavaiteṣāṃ samartho vāraṇe prabhuḥ tvāṃ ca hatvā nṛpaśreṣṭha sabalaṃ sasuhṛdgaṇam idaṃ tava balaṃ rājan grahīṣyāmīti niścitam anyathā gaccha rājaṃs tvaṃ balenānena saṃyutaḥ ity uktvā darśayām āsa ghaṭaṃ kṛṣṇapracoditam kālasarpopamaḥ kṛṣṇa ity uktvā bharatarṣabha tat kālayavano budhvā trāsanaṃ yādavaiḥ kṛtam pipīlikānāṃ caṇḍānāṃ pūrayām āsa taṃ ghaṭam

Verse 33

श्लोकम् एकं लिखित्वा तु घटमध्ये ऽक्षिपत् तदा स सर्पो बहुभिस् तीक्ष्णैः सर्वतस् तैः पिपीलिकैः भक्ष्यमाणः किलाङ्गेषु भस्मीभूतो ऽभवत् तदा

ślokam ekaṃ likhitvā tu ghaṭamadhye 'kṣipat tadā sa sarpo bahubhis tīkṣṇaiḥ sarvatas taiḥ pipīlikaiḥ bhakṣyamāṇaḥ kilāṅgeṣu bhasmībhūto 'bhavat tadā

Writing a single verse, he tossed it into the middle of the pot. The serpent, devoured on every side by many sharp ants, was reduced in his body to ashes.

Verse 34

तं मुद्रयित्वाथ घटं तथैव यवनाधिपः प्रेषयाम् आस कृष्णाय बाहुल्यम् उपवर्णयन्

taṃ mudrayitvātha ghaṭaṃ tathaiva yavanādhipaḥ preṣayām āsa kṛṣṇāya bāhulyam upavarṇayan

Verse 35

दूतानीतं हरिर् दृष्ट्वा पत्रं तद् वाचयंस् तदा बहुभिर् न विरोद्धव्यं दुर्जयो ऽपि महाजनः स्फुरन् तम् अपि नागेन्द्रं भक्षयिष्यन्ति कीटिकाः वासुदेवस् तु तं दृष्ट्वा योगं विहितम् आत्मनः उत्सृज्य मथुराम् आशु द्वारकाम् अभिजग्मिवान्

dūtānītaṃ harir dṛṣṭvā patraṃ tad vācayaṃs tadā bahubhir na viroddhavyaṃ durjayo 'pi mahājanaḥ sphuran tam api nāgendraṃ bhakṣayiṣyanti kīṭikāḥ vāsudevas tu taṃ dṛṣṭvā yogaṃ vihitam ātmanaḥ utsṛjya mathurām āśu dvārakām abhijagmivān

Verse 36

वैरस्यान्तं विधित्संस् तु वासुदेवो महायशाः निवेश्य द्वारकां राजन् वृष्णीन् आश्वास्य चैव ह

vairasyāntaṃ vidhitsaṃs tu vāsudevo mahāyaśāḥ niveśya dvārakāṃ rājan vṛṣṇīn āśvāsya caiva ha

Verse 37

पदातिः पुरुषव्याघ्रो बाहुप्रहरणस् तदा आजगाम महायोगी मथुरां मधुसूदनः

padātiḥ puruṣavyāghro bāhupraharaṇas tadā ājagāma mahāyogī mathurāṃ madhusūdanaḥ

Verse 38

तं दृष्ट्वा निर्ययौ हृष्टः स कालयवनो रुषा प्रेक्षापूर्वं च कृष्णो ऽपि निश्चक्राम महाबलः

taṃ dṛṣṭvā niryayau hṛṣṭaḥ sa kālayavano ruṣā prekṣāpūrvaṃ ca kṛṣṇo 'pi niścakrāma mahābalaḥ

Verse 39

अथान्वगच्छद् गोविन्दं जिघृक्षुर् यवनेश्वरः न चैनम् अशकद् राजा ग्रहीतुं योगधर्मिणम्

athānvagacchad govindaṃ jighṛkṣur yavaneśvaraḥ na cainam aśakad rājā grahītuṃ yogadharmiṇam

Verse 40

हस्तप्राप्तम् इवात्मानं हरिणा स पदे पदे नीतो दर्शयता दूरं यवनेशो ऽद्रिकन्दरम् पलायनं यदुकुले जातस्य तव नोचितम् इति क्षिपन्न् अनुगतो नैनं प्रापाहताशुभः एवं क्षिप्तो ऽपि भगवान् प्राविशद् गिरिकन्दरम् को हि नाम जगन्नाथं बलाद् यातुं प्रियाद् ऋते हस्तप्राप्त इवाभाति तस्य गच्छञ् जनार्दनः मान्धातुस् तु सुतो राजा मुचुकुन्दो महायशाः यत्र तिष्ठति राजेन्द्रस् तत्र चाशु विवेश वै पुरा देवासुरे युद्धे कृतकर्मा महाबलः

hastaprāptam ivātmānaṃ hariṇā sa pade pade nīto darśayatā dūraṃ yavaneśo 'drikandaram palāyanaṃ yadukule jātasya tava nocitam iti kṣipann anugato nainaṃ prāpāhatāśubhaḥ evaṃ kṣipto 'pi bhagavān prāviśad girikandaram ko hi nāma jagannāthaṃ balād yātuṃ priyād ṛte hastaprāpta ivābhāti tasya gacchañ janārdanaḥ māndhātus tu suto rājā mucukundo mahāyaśāḥ yatra tiṣṭhati rājendras tatra cāśu viveśa vai purā devāsure yuddhe kṛtakarmā mahābalaḥ

Verse 41

वरेण च्छन्दितो देवैर् निद्राम् एव गृहीतवान् श्रान्तस्य तस्य वाग् एवं तदा प्रादुर् अभूत् किल

vareṇa cchandito devair nidrām eva gṛhītavān śrāntasya tasya vāg evaṃ tadā prādur abhūt kila

Verse 42

प्रसुप्तम् बोधयेद् यो मां तं दहेयम् अहं सुराः चक्षुषा क्रोधदीप्तेन एवम् आह पुनः पुनः

prasuptam bodhayed yo māṃ taṃ daheyam ahaṃ surāḥ cakṣuṣā krodhadīptena evam āha punaḥ punaḥ

Verse 43

एवम् अस्त्व् इति शक्रस् तम् उवाच त्रिदशैः सह स सुरैर् अभ्यनुज्ञातो लोकं मानुषम् आगमत्

evam astv iti śakras tam uvāca tridaśaiḥ saha sa surair abhyanujñāto lokaṃ mānuṣam āgamat

Verse 44

स पर्वतगुहां कांचित् प्रविश्य श्रमकर्शितः सुष्वाप कालम् एतं वै यावत् कृष्णस्य दर्शनम्

sa parvataguhāṃ kāṃcit praviśya śramakarśitaḥ suṣvāpa kālam etaṃ vai yāvat kṛṣṇasya darśanam

Verse 45

तत् सर्वं वासुदेवस्य नारदेन निवेदितम् वरदानं च देवेभ्यस् तेजस् तस्य च भूपतेः

tat sarvaṃ vāsudevasya nāradena niveditam varadānaṃ ca devebhyas tejas tasya ca bhūpateḥ

Verse 46

अनुगम्यमानः कृष्णश् च तेन म्लेच्छेन शत्रुणा तां गुहां मुचुकुन्दस्य प्रविवेश विनीतवत्

anugamyamānaḥ kṛṣṇaś ca tena mlecchena śatruṇā tāṃ guhāṃ mucukundasya praviveśa vinītavat

Verse 47

पीताम्बरेण स्वीयेन तम् आच्छाद्य स भूपतिम् शिरःस्थाने तु राजर्षेर् मुचुकुन्दस्य केशवः संदर्शनपथं त्यक्त्वा तस्थौ बुद्धिमतां वरः

pītāmbareṇa svīyena tam ācchādya sa bhūpatim śiraḥsthāne tu rājarṣer mucukundasya keśavaḥ saṃdarśanapathaṃ tyaktvā tasthau buddhimatāṃ varaḥ

Verse 48

अनुप्रविश्य यवनो ददर्श पृथिवीपतिम् प्रस्वपन्तं कृतान्ताभम् आससाद सुदुर्मतिः

anupraviśya yavano dadarśa pṛthivīpatim prasvapantaṃ kṛtāntābham āsasāda sudurmatiḥ

Verse 49

वासुदेवं तु तं मत्वा घट्टयाम् आस पार्थिवम् पादेनात्मविनाशाय शलभः पावकं यथा

vāsudevaṃ tu taṃ matvā ghaṭṭayām āsa pārthivam pādenātmavināśāya śalabhaḥ pāvakaṃ yathā

Verse 50

मुचुकुन्दश् च राजर्षिः पादस्पर्शविबोधितः चुकोप निच्राच्छेदेन पादस्पर्शेन तेन च

mucukundaś ca rājarṣiḥ pādasparśavibodhitaḥ cukopa nicrācchedena pādasparśena tena ca

Verse 51

संस्मृत्य च वरं शक्राद् अवैक्षत तमग्रतः स दृष्टमात्रः क्रुद्धेन संप्रजज्वाल सर्वतः

saṃsmṛtya ca varaṃ śakrād avaikṣata tamagrataḥ sa dṛṣṭamātraḥ kruddhena saṃprajajvāla sarvataḥ

Verse 52

ददाह पावकस् तं तु शुष्कं वृक्षम् इवाशनिः क्षणेन कालयवनं नेत्रतेजोविनिर्गतः

dadāha pāvakas taṃ tu śuṣkaṃ vṛkṣam ivāśaniḥ kṣaṇena kālayavanaṃ netratejovinirgataḥ

Verse 53

तं वासुदेवः श्रीमन्तं चिरसुप्तं नराधिपम् कृतकार्यो ऽब्रवीद् धीमान् इदं वचनम् उत्तमम्

taṃ vāsudevaḥ śrīmantaṃ cirasuptaṃ narādhipam kṛtakāryo 'bravīd dhīmān idaṃ vacanam uttamam

Verse 54

राजंश् चिरप्रसुप्तो ऽसि कथितो नारदेन मे कृतं मे सुमहत् कार्यं स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्य् अहम्

rājaṃś ciraprasupto 'si kathito nāradena me kṛtaṃ me sumahat kāryaṃ svasti te 'stu vrajāmy aham

Verse 55

वासुदेवम् अथालक्श्य राजा ह्रस्वं प्रमाणतः परिवृत्तं युगं मेने कालेन महता ततः

vāsudevam athālakśya rājā hrasvaṃ pramāṇataḥ parivṛttaṃ yugaṃ mene kālena mahatā tataḥ

Verse 56

तम् आलोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत् कौस्तुभेन विराजितम् चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन् मकरकुण्डलम् प्रेक्षणीयं त्रिलोकेशं सानुरागस्मितेक्षणम् अपीच्यवयसं मत्त+ +मृगेन्द्रोदारविक्रमम् पर्यपृच्छन् महाबुद्धिस् तेजसा तस्य धर्षितः शङ्कितः शनकैः कृष्णं दुर्धर्षम् इव तेजसा उवाच राजा गोविन्दं को भवान् किम् इहागतः कश् च कालः प्रसुप्तस्य यदि जानासि कथ्यताम्

tam ālokya ghanaśyāmaṃ pītakauśeyavāsasam śrīvatsavakṣasaṃ bhrājat kaustubhena virājitam caturbhujaṃ rocamānaṃ vaijayantyā ca mālayā cāruprasannavadanaṃ sphuran makarakuṇḍalam prekṣaṇīyaṃ trilokeśaṃ sānurāgasmitekṣaṇam apīcyavayasaṃ matta+ +mṛgendrodāravikramam paryapṛcchan mahābuddhis tejasā tasya dharṣitaḥ śaṅkitaḥ śanakaiḥ kṛṣṇaṃ durdharṣam iva tejasā uvāca rājā govindaṃ ko bhavān kim ihāgataḥ kaś ca kālaḥ prasuptasya yadi jānāsi kathyatām

Verse 57

निःशङ्को गतभीः प्राप्तो विपिने गिरिगह्वरे पद्भ्यां पद्मपलाशाभ्यां विचरस्य् उरुकण्टके किं स्वित् तेजस्विनां तेजो भगवांस् त्वं विभावसुः सूर्यः सोमो महेन्द्रो वा लोकपालो ऽपरो ऽपि वा मन्ये त्वां देवदेवानां त्रयाणां पुरुषर्षभम् यद् बाधसे गुहाध्वान्तं प्रदीपः प्रभया यथा शुश्रूषताम् अव्यलीकम् अस्माकं नरपुंगव स्वं जन्म कर्म गोत्रं वा कथ्यतां यदि रोचते सोमवंशोद्भवो राजा ययातिर् नाम नाहुषः तस्य पुत्रो यदुर् ज्येष्ठश् चत्वारो ऽन्ये यवीयसः

niḥśaṅko gatabhīḥ prāpto vipine girigahvare padbhyāṃ padmapalāśābhyāṃ vicarasy urukaṇṭake kiṃ svit tejasvināṃ tejo bhagavāṃs tvaṃ vibhāvasuḥ sūryaḥ somo mahendro vā lokapālo 'paro 'pi vā manye tvāṃ devadevānāṃ trayāṇāṃ puruṣarṣabham yad bādhase guhādhvāntaṃ pradīpaḥ prabhayā yathā śuśrūṣatām avyalīkam asmākaṃ narapuṃgava svaṃ janma karma gotraṃ vā kathyatāṃ yadi rocate somavaṃśodbhavo rājā yayātir nāma nāhuṣaḥ tasya putro yadur jyeṣṭhaś catvāro 'nye yavīyasaḥ

Verse 58

यदुवंशे समुत्पन्नं वसुदेवात्मजं विभो वासुदेवं विजानीहि नृपते माम् इहागतम्

yaduvaṃśe samutpannaṃ vasudevātmajaṃ vibho vāsudevaṃ vijānīhi nṛpate mām ihāgatam

Verse 59

त्रेतायुगे समुत्पन्नो विदितो मे ऽसि नारदात् इदं कलियुगं विद्धि किम् अन्यत् करवाणि ते

tretāyuge samutpanno vidito me 'si nāradāt idaṃ kaliyugaṃ viddhi kim anyat karavāṇi te

Verse 60

मम शत्रुस् त्वया दग्धो देवदत्तवरो नृप अवध्यो यो मया संख्ये भवेद् वर्षशतैर् अपि

mama śatrus tvayā dagdho devadattavaro nṛpa avadhyo yo mayā saṃkhye bhaved varṣaśatair api

Verse 61

यदुवंशोद्भवं देवं जानामि शाश्वतं विभुम् आद्यं पुरुषम् ईशानम् अच्युतं मधुसूदनम् पुरा गर्गेण कथितम् अष्टाविंशतिमे युगे द्वापरादौ हरेर् जन्म यदुवंशे भविष्यति नमस् तस्मै भगवते पुरुषाय महात्मने अनन्ताय महाबाहो विष्णवे प्रभविष्णवे एवं स्तुतस् तदा विष्णुर् मुचुकुन्देन धीमता वरेण च्छन्दयाम् आस भगवान् अच्युतस् तदा पुनर् अप्य् अब्रवीत् कृष्णो मुचुकुन्दं महाभुजम् त्वदर्थे ऽप्य् आगतो वीर नारदेन प्रबोधितः उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते यथाकामं चरत्व् इह इत्युक्तः स तु कृष्णेन निर्जगाम गुहामुखात् अन्वीयमानः कृष्णेन कृतकार्येण धीमता

yaduvaṃśodbhavaṃ devaṃ jānāmi śāśvataṃ vibhum ādyaṃ puruṣam īśānam acyutaṃ madhusūdanam purā gargeṇa kathitam aṣṭāviṃśatime yuge dvāparādau harer janma yaduvaṃśe bhaviṣyati namas tasmai bhagavate puruṣāya mahātmane anantāya mahābāho viṣṇave prabhaviṣṇave evaṃ stutas tadā viṣṇur mucukundena dhīmatā vareṇa cchandayām āsa bhagavān acyutas tadā punar apy abravīt kṛṣṇo mucukundaṃ mahābhujam tvadarthe 'py āgato vīra nāradena prabodhitaḥ uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te yathākāmaṃ caratv iha ityuktaḥ sa tu kṛṣṇena nirjagāma guhāmukhāt anvīyamānaḥ kṛṣṇena kṛtakāryeṇa dhīmatā

Verse 62

ततो ददर्श पृथिवीम् आवृतां ह्रस्वकैर् नरैः अल्पोत्साहैर् अल्पबलैर् अल्पवीर्यपराक्रमैः परेणाधिष्ठितं चैव राज्यं केवलम् आत्मनः

tato dadarśa pṛthivīm āvṛtāṃ hrasvakair naraiḥ alpotsāhair alpabalair alpavīryaparākramaiḥ pareṇādhiṣṭhitaṃ caiva rājyaṃ kevalam ātmanaḥ

Verse 63

यत् स्यात् त्वद्दर्शने पुण्यं तन् मे कृष्ण भवेद् इति विसर्जयित्वा गोविन्दं प्रविवेश महद् वनम् हिमवन्तम् अगाद् राजा तपसे धृतमानसः

yat syāt tvaddarśane puṇyaṃ tan me kṛṣṇa bhaved iti visarjayitvā govindaṃ praviveśa mahad vanam himavantam agād rājā tapase dhṛtamānasaḥ

Verse 64

ततः स तप आस्थाय विनिर्मुच्य कलेवरम् आरुरोह दिवं राजा कर्मभिः स्वैर् जितं शुभैः

tataḥ sa tapa āsthāya vinirmucya kalevaram āruroha divaṃ rājā karmabhiḥ svair jitaṃ śubhaiḥ

Verse 65

वासुदेवो ऽपि धर्मात्मा उपायेन महामनाः घातयित्वात्मनः शत्रुं तत् सैन्यं प्रत्यपद्यत

vāsudevo 'pi dharmātmā upāyena mahāmanāḥ ghātayitvātmanaḥ śatruṃ tat sainyaṃ pratyapadyata

Verse 66

मुचुकुन्देन महात्मना मथुरां पुनरागत्य प्रभूतरथहस्त्यश्व+ +वर्मशस्त्रायुधध्वजम् आदायोपययौ धीमांस् तत् सैन्यं निहतेश्वरम्

mucukundena mahātmanā mathurāṃ punarāgatya prabhūtarathahastyaśva+ +varmaśastrāyudhadhvajam ādāyopayayau dhīmāṃs tat sainyaṃ nihateśvaram

Verse 67

निवेदयाम् आस ततो नराधिपे तद् उग्रसेने प्रतिपूर्णमानसः जनार्दनो द्वारवतीं च तां पुरीम् अशोभयत् तेन धनेन भूरिणा

nivedayām āsa tato narādhipe tad ugrasene pratipūrṇamānasaḥ janārdano dvāravatīṃ ca tāṃ purīm aśobhayat tena dhanena bhūriṇā

Then, with his mind fulfilled, Janārdana reported it all to the king, Ugrasena; and he adorned the city Dvāravatī with that great wealth.