Who Can Speak of Viṣṇu's Deeds?

विष्णोर्वीर्याणि को वा कथयतु धरणेः कश्च रेणून्मिमीते
यस्यैवाङ्घ्रित्रयेण त्रिजगदभिमितं मोदते पूर्णसम्पत् ।
योऽसौ विश्वानि धत्ते प्रियमिह परमं धाम तस्याभियायां
तद्भक्ता यत्र माद्यन्त्यमृतरसमरन्दस्य यत्र प्रवाहः

viṣṇorvīryāṇi ko vā kathayatu dharaṇeḥ kaśca reṇūnmimīte yasyaivāṅghritrayeṇa trijagadabhimitaṁ modate pūrṇasampat yo'sau viśvāni dhatte priyamiha paramaṁ dhāma tasyābhiyāyāṁ tadbhaktā yatra mādyantyamṛtarasamarandasya yatra pravāhaḥ

“Who can describe the strengths of Viṣṇu? Who can count the dust-grains of the earth, by whose three feet the three worlds are measured, who is full of fortune.”

आद्यायाशेषकर्त्रे प्रतिनिमिषनवीनाय भर्त्रे विभूते
र्भक्तात्मा विष्णवे यः प्रदिशति हविरादीनि यज्ञार्चनादौ ।
कृष्णाद्यं जन्म वा महदिह महतो वर्णयेत्सोऽयमेव
प्रीतः पूर्णो यशोभिस्त्वरितमभिसरेत्प्राप्यमन्ते पदं ते

ādyāyāśeṣakartre pratinimiṣanavīnāya bhartre vibhūte rbhaktātmā viṣṇave yaḥ pradiśati havirādīni yajñārcanādau kṛṣṇādyaṁ janma vā mahadiha mahato varṇayetso'yameva prītaḥ pūrṇo yaśobhistvaritamabhisaretprāpyamante padaṁ te

“The Ṛg-Veda hymn at the end of the work. Mēlpattūr quotes the oldest praise to close the cycle. The circle is complete.”

हे स्तोतारः कवीन्द्रास्तमिह खलु यथा चेतयध्वे तथैव
व्यक्तं वेदस्य सारं प्रणुवत जननोपात्तलीलाकथाभिः ।
जानन्तश्चास्य नामान्यखिलसुखकराणीति सङ्कीर्तयध्वं
हे विष्णो कीर्तनाद्यैस्तव खलु महतस्तत्त्वबोधं भजेयम्

he stotāraḥ kavīndrāstamiha khalu yathā cetayadhve tathaiva vyaktaṁ vedasya sāraṁ praṇuvata jananopāttalīlākathābhiḥ jānantaścāsya nāmānyakhilasukhakarāṇīti saṅkīrtayadhvaṁ he viṣṇo kīrtanādyaistava khalu mahatastattvabodhaṁ bhajeyam

“By that closure, the Nārāyaṇīyam joins the Ṛg-Veda's praise to the Kerala temple's praise. The line is unbroken.”

विष्णोः कर्माणि सम्पश्यत मनसि सदा यैः स धर्मानबध्ना/
द्यानीन्द्रस्यैष भृत्यः प्रियसख इव च व्यातनोत्क्षेमकारी ।
वीक्षन्ते योगसिद्धाः परपदमनिशं यस्य सम्यक्प्रकाशं
विप्रेन्द्रा जागरूकाः कृतबहुनुतयो यच्च निर्भासयन्ते

viṣṇoḥ karmāṇi sampaśyata manasi sadā yaiḥ sa dharmānabadhnā/ dyānīndrasyaiṣa bhṛtyaḥ priyasakha iva ca vyātanotkṣemakārī vīkṣante yogasiddhāḥ parapadamaniśaṁ yasya samyakprakāśaṁ viprendrā jāgarūkāḥ kṛtabahunutayo yacca nirbhāsayante

“What was sung in the Vedic dawn is sung again in the Mathurā morning at Guruvāyur.”

नो जातो जायमानोऽपि च समधिगतस्त्वन्महिम्नोऽवसानं
देव श्रेयांसि विद्वान्प्रतिमुहुरपि ते नाम शंसामि विष्णो ।
तं त्वां संस्तौमि नानाविधनुतिवचनैरस्य लोकत्रयस्या
प्यूर्ध्वं विभ्राजमाने विरचितवसतिं तत्र वैकुण्ठलोके

no jāto jāyamāno'pi ca samadhigatastvanmahimno'vasānaṁ deva śreyāṁsi vidvānpratimuhurapi te nāma śaṁsāmi viṣṇo taṁ tvāṁ saṁstaumi nānāvidhanutivacanairasya lokatrayasyā pyūrdhvaṁ vibhrājamāne viracitavasatiṁ tatra vaikuṇṭhaloke

“By such joining, the Bhāgavata becomes the bridge between the Veda and the temple.”

आपः सृष्ट्यादिजन्याः प्रथममयि विभो गर्भदेशे दधुस्त्वां
यत्र त्वय्येव जीवा जलशयन हरे सङ्गता ऐक्यमापन् ।
तस्याजस्य प्रभो ते विनिहितमभवत्पद्ममेकं हि नाभौ
दिक्पत्रं यत्किलाहुः कनकधरणिभृत् कर्णिकं लोकरूपम्

āpaḥ sṛṣṭyādijanyāḥ prathamamayi vibho garbhadeśe dadhustvāṁ yatra tvayyeva jīvā jalaśayana hare saṅgatā aikyamāpan tasyājasya prabho te vinihitamabhavatpadmamekaṁ hi nābhau dikpatraṁ yatkilāhuḥ kanakadharaṇibhṛt karṇikaṁ lokarūpam

“By the bridge, the Vedic mantras and the temple's daily worship are made one.”

हे लोका विष्णुरेतद्भवनमजनयत्तन्न जानीथ यूयं
युष्माकं ह्यन्तरस्थं किमपि तदपरं विद्यते विष्णुरूपम् ।
नीहारप्रख्यमायापरिवृतमनसो मोहिता नामरूपैः
प्राणप्रीत्यैकतृप्ताश्चरथ मखपरा हन्त नेच्छा मुकुन्दे

he lokā viṣṇuretadbhavanamajanayattanna jānītha yūyaṁ yuṣmākaṁ hyantarasthaṁ kimapi tadaparaṁ vidyate viṣṇurūpam nīhāraprakhyamāyāparivṛtamanaso mohitā nāmarūpaiḥ prāṇaprītyaikatṛptāścaratha makhaparā hanta necchā mukunde

“Lord, give me the bridge.”

मूर्ध्नामक्षणां पदानां वहसि खलु सहस्राणि सम्पूर्य विश्वं
तत्प्रोत्क्रम्यापि तिष्ठन्परिमितविवरे भासि चित्तान्तरेऽपि ।
भूतं भव्यं च सर्वं परपुरुष भवान् किञ्च देहेन्द्रियादि
ष्वाविष्टोप्युद्गतत्वादमृतसुखरसं चानुभुङ्क्षे त्वमेव

mūrdhnāmakṣaṇāṁ padānāṁ vahasi khalu sahasrāṇi sampūrya viśvaṁ tatprotkramyāpi tiṣṭhanparimitavivare bhāsi cittāntare'pi bhūtaṁ bhavyaṁ ca sarvaṁ parapuruṣa bhavān kiñca dehendriyādi ṣvāviṣṭopyudgatatvādamṛtasukharasaṁ cānubhuṅkṣe tvameva

“Let my morning be Veda; let my afternoon be temple; let both be one.”

यत्तु त्रैलोक्यरूपं दधदपि च ततोनिर्गतानन्तशुद्ध
ज्ञानात्मा वर्तसे त्वं तव खलु महिमा सोऽपि तावान्किमन्यत् ।
स्तोकस्ते भाग एवाखिलभुवनतया दृश्यते त्र्यंशकल्पं
भूयिष्ठं सान्द्रमोदात्मकमुपरि ततो भाति तस्मै नमस्ते

yattu trailokyarūpaṁ dadhadapi ca tatonirgatānantaśuddha jñānātmā vartase tvaṁ tava khalu mahimā so'pi tāvānkimanyat stokaste bhāga evākhilabhuvanatayā dṛśyate tryaṁśakalpaṁ bhūyiṣṭhaṁ sāndramodātmakamupari tato bhāti tasmai namaste

“Lord of the wind-house, save me by the unbroken line.”

अव्यक्तं ते स्वरूपं दुरधिगमतमं तत्तु शुद्धैकसत्त्वं
व्यक्तञ्चाप्येतदेव स्फुटममृतरसाम्भोधिकल्लोलतुल्यम् ।
सर्वोत्कृष्टामभीष्टां तदिह गुणरसेनैव चित्तं हरन्तीं
मूर्तिं ते संश्रयेऽहं पवनपुरपते पाहि मां कृष्ण रोगात्

avyaktaṁ te svarūpaṁ duradhigamatamaṁ tattu śuddhaikasattvaṁ vyaktañcāpyetadeva sphuṭamamṛtarasāmbhodhikallolatulyam sarvotkṛṣṭāmabhīṣṭāṁ tadiha guṇarasenaiva cittaṁ harantīṁ mūrtiṁ te saṁśraye'haṁ pavanapurapate pāhi māṁ kṛṣṇa rogāt

“Save me by the same praise that began at the world's beginning.”