Renunciation by Grace

बन्धुस्नेहं विजह्यां तव हि करुणया त्वय्युपावेशितात्मा
सर्वं त्वक्त्वा चरेयं सकलमपि जगद्वीक्ष्य मायाविलासम् ।
नानात्वाद्भ्रान्तिजन्यात्सति खलु गुणदोषावबोधे विधिर्वा
व्यासेधो वा कथं तौ त्वयि निहितमतेर्वीतवैषम्यबुद्धेः

bandhusnehaṁ vijahyāṁ tava hi karuṇayā tvayyupāveśitātmā sarvaṁ tvaktvā careyaṁ sakalamapi jagadvīkṣya māyāvilāsam nānātvādbhrāntijanyātsati khalu guṇadoṣāvabodhe vidhirvā vyāsedho vā kathaṁ tau tvayi nihitamatervītavaiṣamyabuddheḥ

“Let me give up family-affection by your compassion, with self placed in you, abandoning everything, may I wander, seeing the entire world as māyā's display.”

क्षुत्तृष्णालोपमात्रे सततकृतधियो जन्तवस्सन्त्यनन्ता
स्तेभ्यो विज्ञानवत्त्वात्पुरुष इह वरस्तज्जनिर्दुर्लभैव ।
तत्राप्यात्मात्मनः स्यात्सुहृदपि च रिपुर्यस्त्वयि न्यस्तचेता
स्तापोच्छित्तेरुपायं स्मरति स हि सुहृत्स्वात्मवैरी ततोऽन्यः

kṣuttṛṣṇālopamātre satatakṛtadhiyo jantavassantyanantā stebhyo vijñānavattvātpuruṣa iha varastajjanirdurlabhaiva tatrāpyātmātmanaḥ syātsuhṛdapi ca ripuryastvayi nyastacetā stāpocchitterupāyaṁ smarati sa hi suhṛtsvātmavairī tato'nyaḥ

“Yet not all are called to wander. The Bhāgavata also gives the householder's path. The renunciation here is the renunciation of the heart, not necessarily of the legs.”

त्वत्कारुण्ये प्रवृत्ते क इव न हि गुरुर्लोकवृत्तेऽपि भूमन्
सर्वाक्रान्तापि भूमिर्न हि चलति ततः सत्क्षमां शिक्षयेयम् ।
गृह्णीयामीश तत्तद्विषयपरिचतेऽप्यप्रसक्तिं समीरा
द्व्याप्तत्वञ्चात्मनो मे गगनगुरुवशाद्भातु निर्लेपता च

tvatkāruṇye pravṛtte ka iva na hi gururlokavṛtte'pi bhūman sarvākrāntāpi bhūmirna hi calati tataḥ satkṣamāṁ śikṣayeyam gṛhṇīyāmīśa tattadviṣayaparicate'pyaprasaktiṁ samīrā dvyāptatvañcātmano me gaganaguruvaśādbhātu nirlepatā ca

“Let the heart wander even while the legs stay home. Let the offer carry the heart even when the body is busy.”

स्वच्छः स्यां पावनोऽहं मधुर उदकवद्वह्निवन्मा स्म गृह्णां
सर्वान्नीनोऽपि दोषं तरुषु तमिव मां सर्वभूतेष्ववेयाम् ।
पुष्टिर्नष्टिः कलानांं शशिन इव तनोर्नात्मनोऽस्तीति विद्यां
तोयादिव्यस्तमार्ताण्डवदपि च तनुष्वेकतां त्वत्प्रसादात्

svacchaḥ syāṁ pāvano'haṁ madhura udakavadvahnivanmā sma gṛhṇāṁ sarvānnīno'pi doṣaṁ taruṣu tamiva māṁ sarvabhūteṣvaveyām puṣṭirnaṣṭiḥ kalānāṁṁ śaśina iva tanornātmano'stīti vidyāṁ toyādivyastamārtāṇḍavadapi ca tanuṣvekatāṁ tvatprasādāt

“By such inner wandering, the householder is, in his own way, a saṁnyāsin. The Bhāgavata calls this the highest stage.”

स्नेहाद्व्याधास्तपुत्रप्रणयमृतकपोतायितो मा स्म भूवं
प्राप्त प्राश्नन्सहेय क्षुधमपि शयुवत्सिन्धुवत्स्यामगाधः ।
मा पप्तं योषिदादौ शिखिनि शलभवद्भृङ्गवत्सारभागी
भूयासं किन्तु तद्वद्धनचयनवशान्माहमीश प्रणेशम्

snehādvyādhāstaputrapraṇayamṛtakapotāyito mā sma bhūvaṁ prāpta prāśnansaheya kṣudhamapi śayuvatsindhuvatsyāmagādhaḥ mā paptaṁ yoṣidādau śikhini śalabhavadbhṛṅgavatsārabhāgī bhūyāsaṁ kintu tadvaddhanacayanavaśānmāhamīśa praṇeśam

“Such inner saṁnyāsa is harder than the outer kind. The outer kind has the support of the visible vow; the inner kind has only itself.”

मा बध्यासं तरुण्या गज इव वशया नार्जयेयं धनौघं
हर्तान्यस्तं हि माध्वीहर इव मृगवन्मा गुहं ग्राम्यगीतैः ।
नात्यासज्जेय भोज्ये झष इव बिळिशे पिङ्गलावन्निराशः
सुप्यां भर्तव्ययोगात्कुरर इव विभो सामिषोऽन्यैर्न हन्यै

mā badhyāsaṁ taruṇyā gaja iva vaśayā nārjayeyaṁ dhanaughaṁ hartānyastaṁ hi mādhvīhara iva mṛgavanmā guhaṁ grāmyagītaiḥ nātyāsajjeya bhojye jhaṣa iva biḻiśe piṅgalāvannirāśaḥ supyāṁ bhartavyayogātkurara iva vibho sāmiṣo'nyairna hanyai

“Lord, give me the inner saṁnyāsa even where the outer one is not possible.”

वर्तेय त्यक्तमानः सुखमतिशिशुवन्निस्सहायश्चरेयं
कन्याया एकशेषो वलय इव विभो वर्जितान्योन्यघोषः ।
त्वच्चित्तो नावबुध्यै परमिषुकृदिव क्ष्माभृदायानघोषं
गेहेष्वन्यप्रणीतेष्वहिरिव निवसान्युन्दुरोर्मन्दिरेषु

varteya tyaktamānaḥ sukhamatiśiśuvannissahāyaścareyaṁ kanyāyā ekaśeṣo valaya iva vibho varjitānyonyaghoṣaḥ tvaccitto nāvabudhyai paramiṣukṛdiva kṣmābhṛdāyānaghoṣaṁ geheṣvanyapraṇīteṣvahiriva nivasānyundurormandireṣu

“Give me the carrying of the world without holding it.”

त्वय्येव त्वत्कृतं त्वं क्षपयसि जगदित्यूर्णनाभात्प्रतीयां
त्वच्चिन्ता त्वत्स्वरूपं कुरुत इति दृढं शिक्षेये पेशकारात् ।
विड्भस्मात्मा च देहि भवति गुरुवरो यो विवेकं विरक्तिं
धत्ते सञ्चिन्त्यमानो मम तु बहुरुजापीडितोऽयं विशेषात्

tvayyeva tvatkṛtaṁ tvaṁ kṣapayasi jagadityūrṇanābhātpratīyāṁ tvaccintā tvatsvarūpaṁ kuruta iti dṛḍhaṁ śikṣeye peśakārāt viḍbhasmātmā ca dehi bhavati guruvaro yo vivekaṁ viraktiṁ dhatte sañcintyamāno mama tu bahurujāpīḍito'yaṁ viśeṣāt

“Give me the seeing of the world as māyā even while I cook for those who think it real.”

ही ही मे देहमोहं त्यज पवनपुराधीश यत्प्रेमहेतो
र्गेहे चित्ते कळत्रादिषु च विवशितास्त्वत्पदं विस्मरन्ति ।
सोऽयं वह्नेः शुनो वा परमिह परतः साम्प्रतञ्चाक्षिकर्ण
त्वग्जिह्वाद्या विकर्षन्त्यवशमत इतः कोऽपि न त्वत्पदाब्जे

hī hī me dehamohaṁ tyaja pavanapurādhīśa yatpremaheto rgehe citte kaḻatrādiṣu ca vivaśitāstvatpadaṁ vismaranti so'yaṁ vahneḥ śuno vā paramiha parataḥ sāmpratañcākṣikarṇa tvagjihvādyā vikarṣantyavaśamata itaḥ ko'pi na tvatpadābje

“Lord of the wind-house, save me by such seeing.”

दुर्वारो देहमोहो यदि पुनरधुना तर्हि निश्शेषरोगान्
हृत्वा भक्तिं द्रढिष्ठां कुरु तव पदपङ्केरुहे पङ्कजाक्ष ।
नूनः नानाभवान्ते समधिगतमिमं मुक्तिदं विप्रदेहं
क्षुद्रे हा हन्त मा मा क्षिप विषयरसे पाहि मां मारुतेश

durvāro dehamoho yadi punaradhunā tarhi niśśeṣarogān hṛtvā bhaktiṁ draḍhiṣṭhāṁ kuru tava padapaṅkeruhe paṅkajākṣa nūnaḥ nānābhavānte samadhigatamimaṁ muktidaṁ vipradehaṁ kṣudre hā hanta mā mā kṣipa viṣayarase pāhi māṁ māruteśa

“Save me by the secret renunciation that does not show.”