राम

The jewel and the bear 80 of 100

Syamantaka

11 verses

Lord, you asked Satrājit for the divine Syamantaka jewel, gained by him from the greedy sun. The reason for it appears to me in many ways. The daśaka tells the long story of the jewel, the bear-king Jāmbavān, the daughter of the king, Krishna's marriage to Jāmbavatī.

Daśaka 80, Verse 1
सत्राजितस्त्वमथ लुब्धवदर्कलब्धं
दिव्यं स्यमन्तकमणिं भगवन्नयाचीः ।
तत्कारणं बहुविधं मम भाति नूनं
तस्यात्मजां त्वयि रतां छलतो विवोढुम्

satrājitastvamatha lubdhavadarkalabdhaṁ divyaṁ syamantakamaṇiṁ bhagavannayācīḥ tatkāraṇaṁ bahuvidhaṁ mama bhāti nūnaṁ tasyātmajāṁ tvayi ratāṁ chalato vivoḍhum

Lord, you asked Satrājit for the divine Syamantaka jewel, gained by him from the greedy sun. The reason for it appears to me in many ways.

Daśaka 80, Verse 2
अदत्तं तं तुभ्यं मणिवरमनेनाल्पमनसा
प्रसेनस्तद्()भ्राता गलभुवि वहन्प्राप मृगयाम् ।
अहन्नेनं सिंहो मणिमहसि मांसभ्रमवशात्
कपीन्द्रस्तं हत्वा मणिमपि च बालाय ददिवान्

adattaṁ taṁ tubhyaṁ maṇivaramanenālpamanasā prasenastad()bhrātā galabhuvi vahanprāpa mṛgayām ahannenaṁ siṁho maṇimahasi māṁsabhramavaśāt kapīndrastaṁ hatvā maṇimapi ca bālāya dadivān

He refused. The jewel was taken by his brother to the forest, killed there by a lion; the lion was killed by Jāmbavān; Jāmbavān took the jewel to his cave.

Daśaka 80, Verse 3
शशंसुः सत्राजिद्गिरमनु जनास्त्वां मणिहरं
जनानां पीयूषं भवति गुणिनां दोषकणिका ।
ततः सर्वज्ञोऽपि स्वजनसहितो मार्गणपरः
प्रसेनं तं दृष्ट्वा हरिमपि गतोऽभूः कपिगुहाम्

śaśaṁsuḥ satrājidgiramanu janāstvāṁ maṇiharaṁ janānāṁ pīyūṣaṁ bhavati guṇināṁ doṣakaṇikā tataḥ sarvajño'pi svajanasahito mārgaṇaparaḥ prasenaṁ taṁ dṛṣṭvā harimapi gato'bhūḥ kapiguhām

When the jewel was missed, Satrājit accused you of stealing it. You went to the forest to clear your name; you found the chain of events.

Daśaka 80, Verse 4
भवन्तमवितर्कयन्नतिवयाः स्वयं जाम्बवान्
मुकुन्दशरणं हि मां क इह रोद्धुमित्यालपन् ।
विभो रघुपते हरे जय जयेत्यलं मुष्टिभि
श्चिरं तव समर्चनं व्यधित भक्तचूडामणिः

bhavantamavitarkayannativayāḥ svayaṁ jāmbavān mukundaśaraṇaṁ hi māṁ ka iha roddhumityālapan vibho raghupate hare jaya jayetyalaṁ muṣṭibhi ściraṁ tava samarcanaṁ vyadhita bhaktacūḍāmaṇiḥ

In Jāmbavān's cave, you fought him for many days. At last he recognised you as Rāma; he gave the jewel; he gave his daughter Jāmbavatī as wife.

Daśaka 80, Verse 5
बुद्ध्वाथ तेन दत्तां नवरमणीं वरमणीं च परिगृह्णन् ।
अनुगृह्णन्नमुमागाः सपदि च सत्राजिते मणिं प्रादाः

buddhvātha tena dattāṁ navaramaṇīṁ varamaṇīṁ ca parigṛhṇan anugṛhṇannamumāgāḥ sapadi ca satrājite maṇiṁ prādāḥ

You returned with the jewel. Satrājit, ashamed, gave you his daughter Satyabhāmā as wife and the jewel as dowry. You returned the jewel; you kept Satyabhāmā.

Daśaka 80, Verse 6
तदनु स खलु व्रीडालोलो विलोलविलोचनां
दुहितरमहो धीमान्भामां गिरैव परार्पिताम् ।
अदित मणिना तुभ्यं लभ्यं समेत्य भवानपि
प्रमुदितमनास्तस्यैवादान्मणीं गहनाशयः

tadanu sa khalu vrīḍālolo vilolavilocanāṁ duhitaramaho dhīmānbhāmāṁ giraiva parārpitām adita maṇinā tubhyaṁ labhyaṁ sametya bhavānapi pramuditamanāstasyaivādānmaṇīṁ gahanāśayaḥ

By that long story, the entire community saw that even a charge of theft against the lord could be cleared by his patience. The right answer to slander is to walk into the slander and find the truth.

Daśaka 80, Verse 7
व्रीलाकुलां रमयति त्वयि सत्यभामां
कौन्तेयदाहकथयाथ कुरून्प्रयाते ।
ही गान्दिनेयकृतवर्मगिरा निपात्य
सत्राजितं शतधनुर्मणिमाजहार

vrīlākulāṁ ramayati tvayi satyabhāmāṁ kaunteyadāhakathayātha kurūnprayāte hī gāndineyakṛtavarmagirā nipātya satrājitaṁ śatadhanurmaṇimājahāra

By the marriage to Jāmbavatī, the line of Jāmbavān was joined to the Yadu line. Old enmities of past lives had been dissolved.

Daśaka 80, Verse 8
शोकात्कुरूनुपगतामवलोक्य कान्तां
हत्वा द्रुतं शतधुनं समहर्षयस्ताम् ।
रत्ने सशङ्क इव मैथिलगेहमेत्य
रामो गदां समशिशिक्षत धार्तराष्ट्रम्

śokātkurūnupagatāmavalokya kāntāṁ hatvā drutaṁ śatadhunaṁ samaharṣayastām ratne saśaṅka iva maithilagehametya rāmo gadāṁ samaśiśikṣata dhārtarāṣṭram

By the marriage to Satyabhāmā, an injustice had been undone. By the keeping of the jewel-story, even the tendency of the community to doubt the lord had been gently corrected.

Daśaka 80, Verse 9
अक्रूर एष भगवन् भवदिच्छयैव
सत्राजितः कुचरितस्य युयोज हिंसाम् ।
अक्रूरतो मणिमनाहृतवान्पुनस्त्वं
तस्यैव भूतिमुपधातुमिति ब्रुवन्ति

akrūra eṣa bhagavan bhavadicchayaiva satrājitaḥ kucaritasya yuyoja hiṁsām akrūrato maṇimanāhṛtavānpunastvaṁ tasyaiva bhūtimupadhātumiti bruvanti

Lord, by such daily corrections of the community's tendency to doubt, you keep the community held.

Daśaka 80, Verse 10
भक्तस्त्वयि स्थिरतरः स हि गान्दिनेय
स्तस्यैव कापथमतिः कथमीश जाता ।
विज्ञानवान्प्रशमवानहमित्युदीर्णं
गर्वं ध्रुवं शमयितुं भवता कृतैव

bhaktastvayi sthirataraḥ sa hi gāndineya stasyaiva kāpathamatiḥ kathamīśa jātā vijñānavānpraśamavānahamityudīrṇaṁ garvaṁ dhruvaṁ śamayituṁ bhavatā kṛtaiva

Lord of the wind-house, save me by such patience with slander.

Daśaka 80, Verse 11
यातं भयेन कृतवर्मयुतं पुनस्त
माहूय तद्विनिहितं च मणिं प्रकाश्य ।
तत्रैव सुव्रतधरे विनिधाय तुष्यन्
भामाकुचान्तरशयः पवनेश पायाः

yātaṁ bhayena kṛtavarmayutaṁ punasta māhūya tadvinihitaṁ ca maṇiṁ prakāśya tatraiva suvratadhare vinidhāya tuṣyan bhāmākucāntaraśayaḥ pavaneśa pāyāḥ

Modern English in preparation.