राम

Yaśodā sees 46 of 100

The Universe in the Mouth

10 verses

When you, on your back, opened your mouth to yawn, the cowherd-mother saw the entire universe inside it. The daśaka tells the most-loved story of the small mouth holding the whole.

Daśaka 46, Verse 1
अयि देव पुरा किल त्वयि स्वयमुत्तानशये स्तनन्धये ।
परिजृम्भणतो व्यपावृते वदने विश्वमचष्ट वल्लवी

ayi deva purā kila tvayi svayamuttānaśaye stanandhaye parijṛmbhaṇato vyapāvṛte vadane viśvamacaṣṭa vallavī

Hey, lord, long ago when you, lying-back-suckling, opened your mouth from yawning, in the world-from-cowherd-woman, in the mouth, was seen the universe.

Daśaka 46, Verse 2
पुनरप्यथ बालकैः समं त्वयि लीलानिरते जगत्पते ।
फलसञ्चयवञ्चनकृधा तव मृद्भोजनमूचुरर्भकाः

punarapyatha bālakaiḥ samaṁ tvayi līlānirate jagatpate phalasañcayavañcanakṛdhā tava mṛdbhojanamūcurarbhakāḥ

Again, when you, with children together in play, were absorbed, lord of the world, by the friends in fruit-collecting-cheating-deception-anger, your earth-eating was reported.

Daśaka 46, Verse 3
अयि ते प्रळयावधौ विभो क्षितितोयादिसमस्तभक्षिणः ।
मृदुपाशनतो रुजा भवेदिति भीता जननी चुकोप सा

ayi te praḻayāvadhau vibho kṣititoyādisamastabhakṣiṇaḥ mṛdupāśanato rujā bhavediti bhītā jananī cukopa sā

'Hey, in your dissolution-end, eating earth-water-and-all, by soft-eating, disease will be,' so the mother feared, was angry.

Daśaka 46, Verse 4
अयि दुर्विनयात्मक त्वया किमु मृत्सा बत वत्स भक्षिता ।
इति मातृगिरं चिरं विभो वितथां त्वं प्रतिजज्ञिषे हसन्

ayi durvinayātmaka tvayā kimu mṛtsā bata vatsa bhakṣitā iti mātṛgiraṁ ciraṁ vibho vitathāṁ tvaṁ pratijajñiṣe hasan

'Hey wicked-self, by you, what, did you eat earth, ah child?' To the mother's word for long, lord, you, false, took the oath, smiling.

Daśaka 46, Verse 5
अयि ते सकलैर्विनिश्चिते विमतिश्चेद्वदनं विदार्यताम् ।
इति मातृविभर्त्सितो मुखं विकसत्पद्मनिभं व्यदारयः

ayi te sakalairviniścite vimatiścedvadanaṁ vidāryatām iti mātṛvibhartsito mukhaṁ vikasatpadmanibhaṁ vyadārayaḥ

'Hey, in everything if you doubt, let the mouth open!' So mother-scolded, the lotus-blossoming face you opened.

Daśaka 46, Verse 6
अपि मृल्लवदर्शनोत्सुकां जननीं तां बहु तर्पयन्निव ।
पृथिवीं निखिलां न केवलं भुवनान्यप्यखिलान्यदीदृशः

api mṛllavadarśanotsukāṁ jananīṁ tāṁ bahu tarpayanniva pṛthivīṁ nikhilāṁ na kevalaṁ bhuvanānyapyakhilānyadīdṛśaḥ

Then earth-bit-eager mother, satisfying as if, the entire earth, not only that, all worlds also you showed.

Daśaka 46, Verse 7
कुहचिद्वनमम्बुधिः क्वचित् क्वचिदभ्रं कुहचिद्रसातलम् ।
मनुजा दनुजाः क्वचित्सुरा ददृशे किं न तदा त्वदानने

kuhacidvanamambudhiḥ kvacit kvacidabhraṁ kuhacidrasātalam manujā danujāḥ kvacitsurā dadṛśe kiṁ na tadā tvadānane

Some places forest, ocean, somewhere cloud, somewhere underworld; men, demons, somewhere gods were seen: was there anything not in your mouth?

Daśaka 46, Verse 8
कलशाम्बुधिशायिनं पुनः परवैकुण्ठपदाधिवासिनम् ।
स्वपुरश्च निजार्भकात्मकं कतिधा त्वां न ददर्श सा मुखे

kalaśāmbudhiśāyinaṁ punaḥ paravaikuṇṭhapadādhivāsinam svapuraśca nijārbhakātmakaṁ katidhā tvāṁ na dadarśa sā mukhe

Pot-ocean-resting-self again, beyond-Vaikuṇṭha-place-resident, your-own-city and your-own-child-self: how many ways did she not see in your face?

Daśaka 46, Verse 9
विकसद्भुवने मुखोदरे ननु भूयोऽपि तथाविधाननः ।
अनया स्फुटमीक्षितो भवाननवस्थां जगतां बतातनोत्

vikasadbhuvane mukhodare nanu bhūyo'pi tathāvidhānanaḥ anayā sphuṭamīkṣito bhavānanavasthāṁ jagatāṁ batātanot

Becoming-blossoming-world in mouth-cavity, so the same again such-faced-one. By her clearly was seen you, world's no-rest, ah, you spread.

Daśaka 46, Verse 10
धृततत्त्वधियं तदा क्षणं जननीं तां प्रणयेन मोहयन् ।
स्तनमम्ब दिशेत्युपासजन् भगवन्नद्भुतबाल पाहि माम्

dhṛtatattvadhiyaṁ tadā kṣaṇaṁ jananīṁ tāṁ praṇayena mohayan stanamamba diśetyupāsajan bhagavannadbhutabāla pāhi mām

Holding truth-mind, that moment the mother, with affection, deluding her: 'Mother, give breast,' so saying, climbing on her, lord, wonderful boy, save me.