Harivaṃśa · Adhyāya 62

Verse 1

धृतं गोवर्धनं दृष्ट्वा परित्रातं च गोकुलम् कृष्णस्य दर्शनं शक्रो रोचयामास विस्मितः

dhṛtaṃ govardhanaṃ dṛṣṭvā paritrātaṃ ca gokulam kṛṣṇasya darśanaṃ śakro rocayāmāsa vismitaḥ

Seeing Govardhana held up and Gokula saved, astonished Śakra wished for a sight of Kṛṣṇa.

Verse 2

स निर्जलाम्बुदाकारं मत्तं मदजलोक्षितम् आरुह्यैरावतं नागम् अजगाम महीतलम्

sa nirjalāmbudākāraṃ mattaṃ madajalokṣitam āruhyairāvataṃ nāgam ajagāma mahītalam

Verse 3

स ददर्शोपविष्टं वै गोवर्धनशिलातले कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणं पुरुहूतः पुरंदरः

sa dadarśopaviṣṭaṃ vai govardhanaśilātale kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇaṃ puruhūtaḥ puraṃdaraḥ

Verse 4

तं दृश्य बालं महता तेजसा दीप्तम् अव्ययम् गोपविषधरं विष्णुं परिजज्ञे पुरंदरः

taṃ dṛśya bālaṃ mahatā tejasā dīptam avyayam gopaviṣadharaṃ viṣṇuṃ parijajñe puraṃdaraḥ

Verse 5

तालस्तम्भवनश्यामं स तं श्रीवत्सलक्षणम् पर्याप्तनयनः शक्रः सर्वैर् नेत्रैर् उदैक्षत

tālastambhavanaśyāmaṃ sa taṃ śrīvatsalakṣaṇam paryāptanayanaḥ śakraḥ sarvair netrair udaikṣata

Verse 6

दृष्ट्वा चैनं श्रिया जुष्टं मर्त्यलोके ऽमरोपमम् सुराणां कार्यसिद्ध्यर्थं नित्यं कर्मसु निष्ठितम् सूपविष्टं शिलापृष्टे शक्रः स व्रीडितो ऽभवत्

dṛṣṭvā cainaṃ śriyā juṣṭaṃ martyaloke 'maropamam surāṇāṃ kāryasiddhyarthaṃ nityaṃ karmasu niṣṭhitam sūpaviṣṭaṃ śilāpṛṣṭe śakraḥ sa vrīḍito 'bhavat

Verse 7

तस्योपविष्टस्य सुखम् पक्षाभ्यां पक्षिपुंगवः अन्तर्धानगतश् छायाम् चकारोरगभोजनः

tasyopaviṣṭasya sukham pakṣābhyāṃ pakṣipuṃgavaḥ antardhānagataś chāyām cakāroragabhojanaḥ

Verse 8

छायया च तया युक्तं केशवं यज्ञरूपिणम् तं विविक्ते नगगतं लोकवृत्तान्ततत्परम् उपतस्थे गजं हित्वा कृष्णं बलनिषूदनः

chāyayā ca tayā yuktaṃ keśavaṃ yajñarūpiṇam taṃ vivikte nagagataṃ lokavṛttāntatatparam upatasthe gajaṃ hitvā kṛṣṇaṃ balaniṣūdanaḥ

Verse 9

स समीपगतस् तस्य दिव्यस्रगनुलेपनः रराज देवराजो वै वज्रपूर्णकरः प्रभुः

sa samīpagatas tasya divyasraganulepanaḥ rarāja devarājo vai vajrapūrṇakaraḥ prabhuḥ

Verse 10

किरीतेणार्कवर्णेन विद्युद्विद्योतकारिणा कुण्डलाभ्यां स दिव्याभ्यां सततं शोभिताननः पञ्चस्तबकलम्बेन देवभूषणभूषितः सहस्रपत्रकान्तेन देहभूषणकारिणा ईक्षमाणः सहस्रेण नेत्राणां कामरूपिणाम् त्रिदशाज्ञापनार्थेन मेघनिर्घोषकारिणा प्रणाम अकरोच् छक्रः क्षन्तव्यम् इति चाब्रवीत् तुष्टाव च हरिं विष्णुं गोपवेषविभूषितम् नमस् ते देवदेवेश भूतभावनभावन हिरण्यरेतसे तुभ्यं नमः सोमप्रदायिने नमो वेदैकतत्त्वार्थ तन्निबोधन बोधन नमः प्रणववाच्याय वाचकाय नमो नमः नमस् ते विश्वरूपाय नमो लोकहिताय ते नमो गोपविरूपाय नमो गोधरधारिणे नमः पुराणरूपाय नमस् ते मधुसूदन किं वानेन जगन्नाथ नमस्कारेण केशव या यास् तु देवदेवस्य मूर्तयो मूर्तिमत्तर नमस् ताभ्यस् तथा विष्णो सर्वाभ्यः सर्वकामद क्षन्तव्यं मम देवेश कृतं गोपालनन्दन अज्ञानाद् एथ वा ज्ञानाद् रोषाद् वा यदुनन्दन समर्थेष्व् असमर्थेषु रोषः प्रस्फुरति प्रभो न केनचिद् भवाञ् शास्यः शास्ता सर्वस्य वै प्रभो त्वन्निमित्तम् इदं सर्वम् ऐन्द्रं मम सुदुर्लभम् त्वत्प्रसादज् जगन्नाथ देवानाम् ईश्वरो यतः ततश् च देवदेवेश क्षन्तव्यं दास इत्य् अहम् इत्य् उक्त्वाथ पुनर् वाक्यं व्याजहार शचीपतिः कृष्णं कमलपत्राक्षम् अबालं बालरूपिणम् अतसीपुष्पसंकाशं श्रीवत्सकृतलक्षणम् उपविष्टं शिलापृष्ठे कृत्वा कर्मातिमानुषम् न हि दासेषु कोपो ऽस्ति स्वामिनां स्वामिसत्तम अथ दिव्येन मधुरम् व्याजहार स्वरेण तम्

kirīteṇārkavarṇena vidyudvidyotakāriṇā kuṇḍalābhyāṃ sa divyābhyāṃ satataṃ śobhitānanaḥ pañcastabakalambena devabhūṣaṇabhūṣitaḥ sahasrapatrakāntena dehabhūṣaṇakāriṇā īkṣamāṇaḥ sahasreṇa netrāṇāṃ kāmarūpiṇām tridaśājñāpanārthena meghanirghoṣakāriṇā praṇāma akaroc chakraḥ kṣantavyam iti cābravīt tuṣṭāva ca hariṃ viṣṇuṃ gopaveṣavibhūṣitam namas te devadeveśa bhūtabhāvanabhāvana hiraṇyaretase tubhyaṃ namaḥ somapradāyine namo vedaikatattvārtha tannibodhana bodhana namaḥ praṇavavācyāya vācakāya namo namaḥ namas te viśvarūpāya namo lokahitāya te namo gopavirūpāya namo godharadhāriṇe namaḥ purāṇarūpāya namas te madhusūdana kiṃ vānena jagannātha namaskāreṇa keśava yā yās tu devadevasya mūrtayo mūrtimattara namas tābhyas tathā viṣṇo sarvābhyaḥ sarvakāmada kṣantavyaṃ mama deveśa kṛtaṃ gopālanandana ajñānād etha vā jñānād roṣād vā yadunandana samartheṣv asamartheṣu roṣaḥ prasphurati prabho na kenacid bhavāñ śāsyaḥ śāstā sarvasya vai prabho tvannimittam idaṃ sarvam aindraṃ mama sudurlabham tvatprasādaj jagannātha devānām īśvaro yataḥ tataś ca devadeveśa kṣantavyaṃ dāsa ity aham ity uktvātha punar vākyaṃ vyājahāra śacīpatiḥ kṛṣṇaṃ kamalapatrākṣam abālaṃ bālarūpiṇam atasīpuṣpasaṃkāśaṃ śrīvatsakṛtalakṣaṇam upaviṣṭaṃ śilāpṛṣṭhe kṛtvā karmātimānuṣam na hi dāseṣu kopo 'sti svāmināṃ svāmisattama atha divyena madhuram vyājahāra svareṇa tam

Verse 11

कृष्ण कृष्ण महाबाहो ज्ञातीनां नन्दिवर्धन अतिदैवं कृतं कर्म त्वया प्रीतिमता गवाम्

kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho jñātīnāṃ nandivardhana atidaivaṃ kṛtaṃ karma tvayā prītimatā gavām

Verse 12

मया सृष्टेषु मेघेषु युगान्तावर्तकारिषु यत् त्वया रक्षिता गावस् तेनास्मि परितोषितः

mayā sṛṣṭeṣu megheṣu yugāntāvartakāriṣu yat tvayā rakṣitā gāvas tenāsmi paritoṣitaḥ

Verse 13

स्वायंभुवेन योगेन यच् चायं पर्वतोत्तमः धृतो वेश्म इवाकाशे को ह्य् एतेन न विस्मयेत्

svāyaṃbhuvena yogena yac cāyaṃ parvatottamaḥ dhṛto veśma ivākāśe ko hy etena na vismayet

Verse 14

प्रतिषिद्धे मम महे मयेयं रुषितेन वै अतिवृष्टिः कृता कृष्ण गवां वै सप्तरात्रिकी

pratiṣiddhe mama mahe mayeyaṃ ruṣitena vai ativṛṣṭiḥ kṛtā kṛṣṇa gavāṃ vai saptarātrikī

Verse 15

सा त्वया प्रतिषिद्धेयं मेघवृष्टिर् दुरासदा देवैः सदानवगणैर् दुर्निवार्या मयि स्थिते

sā tvayā pratiṣiddheyaṃ meghavṛṣṭir durāsadā devaiḥ sadānavagaṇair durnivāryā mayi sthite

Verse 16

अहो मे सुप्रियं कृष्ण यत् त्वं मानुषदेहवान् समग्रं वैष्णवं तेजो विनिगूहसि रोषितः

aho me supriyaṃ kṛṣṇa yat tvaṃ mānuṣadehavān samagraṃ vaiṣṇavaṃ tejo vinigūhasi roṣitaḥ

Verse 17

साधितं देवतानां हि मन्ये ऽहं कार्यम् अव्ययम् त्वयि मानुष्यम् आपन्ने युक्तेनैवं स्वतेजसा

sādhitaṃ devatānāṃ hi manye 'haṃ kāryam avyayam tvayi mānuṣyam āpanne yuktenaivaṃ svatejasā

Verse 18

सेत्स्यते वीर कार्यार्थो न किंचित् परिहास्यते देवानाम् यद् भवान् नेता सर्वकार्यपुरोगमः

setsyate vīra kāryārtho na kiṃcit parihāsyate devānām yad bhavān netā sarvakāryapurogamaḥ

Verse 19

एकस् त्वम् असि लोकानां देवानां च सनातनः द्वितीयं नानुपश्यामि धुरं यस् ते समुद्वहेत्

ekas tvam asi lokānāṃ devānāṃ ca sanātanaḥ dvitīyaṃ nānupaśyāmi dhuraṃ yas te samudvahet

Verse 20

यथा हि पुंगवः श्रेष्ठो मग्ने धुरि नियुज्यते एवं त्वम् असि देवानां मग्नानां द्विजवाहन

yathā hi puṃgavaḥ śreṣṭho magne dhuri niyujyate evaṃ tvam asi devānāṃ magnānāṃ dvijavāhana

Verse 21

त्वच्छरीरगतं कृष्ण जगत्प्रहरणं त्व् इदम् ब्रह्मणा साधु निर्दिष्टं धातुभ्य इव काञ्चनम्

tvaccharīragataṃ kṛṣṇa jagatpraharaṇaṃ tv idam brahmaṇā sādhu nirdiṣṭaṃ dhātubhya iva kāñcanam

Verse 22

स्वयं स्वयंभूर् भगवान् बुद्ध्याथ वयसापि वा न त्वानुगन्तुं शक्तो वै पङ्गुर् द्रुतगतिं यथा

svayaṃ svayaṃbhūr bhagavān buddhyātha vayasāpi vā na tvānugantuṃ śakto vai paṅgur drutagatiṃ yathā

Verse 23

स्ताणुभ्यो हिमवाञ् श्रेष्ठो ह्रदानां वरुणालयः गरुत्मान् पक्षिणां श्रेष्ठो देवतानां भवान् वरः

stāṇubhyo himavāñ śreṣṭho hradānāṃ varuṇālayaḥ garutmān pakṣiṇāṃ śreṣṭho devatānāṃ bhavān varaḥ

Verse 24

अपाम् अधस्ताल् लोको वै तस्योपरि महीधराः नागानाम् उपरिष्टाद् भूः पृथिव्युपरि मानुषाः

apām adhastāl loko vai tasyopari mahīdharāḥ nāgānām upariṣṭād bhūḥ pṛthivyupari mānuṣāḥ

Verse 25

मनुष्यलोकाद् ऊर्ध्वं तु खगानां गतिर् उच्यते आकाशस्योपरि रविर् द्वारं स्वर्गस्य भानुमान्

manuṣyalokād ūrdhvaṃ tu khagānāṃ gatir ucyate ākāśasyopari ravir dvāraṃ svargasya bhānumān

Verse 26

देवलोकः परस् तस्माद् विमानगहनो महान् यत्राहं कृष्ण देवानाम् ऐन्द्रे विनिहितः पदे

devalokaḥ paras tasmād vimānagahano mahān yatrāhaṃ kṛṣṇa devānām aindre vinihitaḥ pade

Verse 27

त्वया हि लोकनाथेन विष्णुना प्रभविष्णुना स्वर्गाद् ऊर्ध्वं ब्रह्मलोको ब्रह्मर्षिगणसेवितः तत्र सोमगतिश् चैव ज्योतिषां च महात्मनाम्

tvayā hi lokanāthena viṣṇunā prabhaviṣṇunā svargād ūrdhvaṃ brahmaloko brahmarṣigaṇasevitaḥ tatra somagatiś caiva jyotiṣāṃ ca mahātmanām

Verse 28

तस्योपरि गवां लोकः साध्यास् तं पालयन्ति हि स हि सर्वगतः कृष्ण महाकाशगतो महान्

tasyopari gavāṃ lokaḥ sādhyās taṃ pālayanti hi sa hi sarvagataḥ kṛṣṇa mahākāśagato mahān

Verse 29

उपर्युपरि तत्रापि गतिस् तव तपोमयी यां न विद्मो वयं सर्वे पृच्छन्तो ऽपि पितामहम्

uparyupari tatrāpi gatis tava tapomayī yāṃ na vidmo vayaṃ sarve pṛcchanto 'pi pitāmaham

Verse 30

पितामहो ऽपि भगवांस् त्वत्प्रसादाद् यदृच्छया यां योगनिरता विष्णो भजन्ते ब्रह्मवादिनः लोकस् त्व् अर्वाग् दुष्कृतिनां नागलोकस् तु दारुणः पृथिवी कर्मशीलानां क्षेत्रं सर्वस्य कर्मणः

pitāmaho 'pi bhagavāṃs tvatprasādād yadṛcchayā yāṃ yoganiratā viṣṇo bhajante brahmavādinaḥ lokas tv arvāg duṣkṛtināṃ nāgalokas tu dāruṇaḥ pṛthivī karmaśīlānāṃ kṣetraṃ sarvasya karmaṇaḥ

Verse 31

खम् अस्थिराणां विषयो वायुना तुल्यवृत्तिनाम् गतिः शमदमाढ्यानां स्वर्गः सुकृतकर्मणाम्

kham asthirāṇāṃ viṣayo vāyunā tulyavṛttinām gatiḥ śamadamāḍhyānāṃ svargaḥ sukṛtakarmaṇām

Verse 32

ब्राह्मे तपसि युक्तानां ब्रह्मलोकः परा गतिः गवाम् एव हि गोलोको दुरारोहा हि सा गतिः

brāhme tapasi yuktānāṃ brahmalokaḥ parā gatiḥ gavām eva hi goloko durārohā hi sā gatiḥ

Verse 33

स तु लोकस् त्वया कृष्ण सीदमानः कृतात्मना धृतो धृतिमता वीर निघ्नतोपद्रवं गवाम्

sa tu lokas tvayā kṛṣṇa sīdamānaḥ kṛtātmanā dhṛto dhṛtimatā vīra nighnatopadravaṃ gavām

Verse 34

तद् अहं समनुप्राप्तो गवां वाक्येन चोदितः ब्रह्मनश् च महाभाग गौरवात् तव चागतः

tad ahaṃ samanuprāpto gavāṃ vākyena coditaḥ brahmanaś ca mahābhāga gauravāt tava cāgataḥ

Verse 35

अहं भूतपतिः कृष्ण देवराजः पुरंदरः अदितेर् गर्भपर्याये पूर्वजस् ते पुरातनः

ahaṃ bhūtapatiḥ kṛṣṇa devarājaḥ puraṃdaraḥ aditer garbhaparyāye pūrvajas te purātanaḥ

Verse 36

तेजस् तेजस्विनश् चैव यत् ते दर्शितवान् अहम् मेघरूपेण तत् सर्वं क्षन्तुम् अर्हसि मे विभो

tejas tejasvinaś caiva yat te darśitavān aham megharūpeṇa tat sarvaṃ kṣantum arhasi me vibho

Verse 37

एवं क्षान्तमनाः कृष्ण स्वेन सौम्येन तेजसा ब्रह्मणः शृणु मे वाक्यं गवां च गजविक्रम

evaṃ kṣāntamanāḥ kṛṣṇa svena saumyena tejasā brahmaṇaḥ śṛṇu me vākyaṃ gavāṃ ca gajavikrama

Verse 38

आह त्वा भगवान् ब्रह्मा गावश् चाकाशगा दिवि कर्मभिस् तोषिता दिव्यैस् तव संरक्षणादिभिः

āha tvā bhagavān brahmā gāvaś cākāśagā divi karmabhis toṣitā divyais tava saṃrakṣaṇādibhiḥ

Verse 39

भवता रक्षिता गावो गोभिर् लोकाश् च रक्षिताः यद् वयं पुंगवैः सार्धं वर्धामः प्रसवैस् तथा

bhavatā rakṣitā gāvo gobhir lokāś ca rakṣitāḥ yad vayaṃ puṃgavaiḥ sārdhaṃ vardhāmaḥ prasavais tathā

Verse 40

कर्षकान् पुंगवैर् वाह्यैर् मेध्येन हविषा सुरान् श्रियं शकृत्पवित्रेण तर्पयिष्याम कामगाः

karṣakān puṃgavair vāhyair medhyena haviṣā surān śriyaṃ śakṛtpavitreṇa tarpayiṣyāma kāmagāḥ

Verse 41

तद् अस्माकं गुरुस् त्वं हि प्राणदश् च महाबल अद्यप्रभृति नो राजा त्वम् इन्द्रो वै भविष्यसि

tad asmākaṃ gurus tvaṃ hi prāṇadaś ca mahābala adyaprabhṛti no rājā tvam indro vai bhaviṣyasi

Verse 42

तस्मात् त्वं काञ्चनैः पूर्णैर् दिव्यस्य पयसो घटैः एभिस् त्वम् अभिषिच्यस्व मया हस्तावनामितैः

tasmāt tvaṃ kāñcanaiḥ pūrṇair divyasya payaso ghaṭaiḥ ebhis tvam abhiṣicyasva mayā hastāvanāmitaiḥ

Verse 43

अहं किलेन्द्रो देवानां त्वं गवाम् इन्द्रतां गतः गोविन्द इति लोकास् त्वां स्तोष्यन्ति भुवि शाश्वतम्

ahaṃ kilendro devānāṃ tvaṃ gavām indratāṃ gataḥ govinda iti lokās tvāṃ stoṣyanti bhuvi śāśvatam

Verse 44

ममोपरि यथेन्द्रस् त्वम् स्थापितो गोभिर् ईश्वरः उपेन्द्र इति कृष्ण त्वाम् गास्यन्ति दिवि देवताः

mamopari yathendras tvam sthāpito gobhir īśvaraḥ upendra iti kṛṣṇa tvām gāsyanti divi devatāḥ

Verse 45

ये चेमे वार्षिका मासाश् चत्वारो विहिता मम एषाम् अर्धं प्रयच्छामि शरत्कालं तु पश्चिमम्

ye ceme vārṣikā māsāś catvāro vihitā mama eṣām ardhaṃ prayacchāmi śaratkālaṃ tu paścimam

Verse 46

वर्षार्धे च ध्वजो नित्यं ततः पूजाम् अवाप्स्यति ममाम्बुप्रभवं दर्पं तदा त्यक्ष्यन्ति बर्हिनः

varṣārdhe ca dhvajo nityaṃ tataḥ pūjām avāpsyati mamāmbuprabhavaṃ darpaṃ tadā tyakṣyanti barhinaḥ

Verse 47

अल्पवीर्यमदाश् चैव ये चान्ये मेघनादिनः शान्तिं सर्वे गमिष्यन्ति जलकालविचारिणः

alpavīryamadāś caiva ye cānye meghanādinaḥ śāntiṃ sarve gamiṣyanti jalakālavicāriṇaḥ

Verse 48

त्रिशङ्क्वगस्त्यचरिताम् आशां च विचरिष्यति सहस्ररश्मिर् आदित्यस् तापयन् स्वेन तेजसा

triśaṅkvagastyacaritām āśāṃ ca vicariṣyati sahasraraśmir ādityas tāpayan svena tejasā

Verse 49

ततः शरदि युक्तानां मौनमूकेषु बर्हिषु यावत् सुखतरैस् तोयैर् विप्लुतेषु प्लुतेषु च

tataḥ śaradi yuktānāṃ maunamūkeṣu barhiṣu yāvat sukhatarais toyair vipluteṣu pluteṣu ca

Then in the autumn, with the silent peacocks yoked in silence, so long as the waters flooded and scattered pleasantly…

Verse 50

हंससारसपूर्णेषु नदीनां पुलिनेषु च मत्तक्रौञ्चप्रणादेषु मत्तेषु वृषभेषु च गोषु चैव प्रहृष्टासु क्षरन्तीषु पयो बहु

haṃsasārasapūrṇeṣu nadīnāṃ pulineṣu ca mattakrauñcapraṇādeṣu matteṣu vṛṣabheṣu ca goṣu caiva prahṛṣṭāsu kṣarantīṣu payo bahu

Verse 51

निवृत्तेषु च मेघेषु निर्यात्य जगतो जलम् आकाशे शस्त्रसंकाशे हंसेषु विचरत्सु च

nivṛtteṣu ca megheṣu niryātya jagato jalam ākāśe śastrasaṃkāśe haṃseṣu vicaratsu ca

Verse 52

जातपद्मेषु तोयेषु वापीषु च सरित्सु च तडागेषु च कान्तेषु तोयेषु विमलेषु च कलमावनताग्रासु पक्वकेदारपङ्क्तिषु

jātapadmeṣu toyeṣu vāpīṣu ca saritsu ca taḍāgeṣu ca kānteṣu toyeṣu vimaleṣu ca kalamāvanatāgrāsu pakvakedārapaṅktiṣu

Verse 53

मध्यस्थं सलिलारम्भं कुर्वन्तीषु नदीषु च ससस्यायां च सीमायां मनोहर्यां मुनेर् अपि

madhyasthaṃ salilārambhaṃ kurvantīṣu nadīṣu ca sasasyāyāṃ ca sīmāyāṃ manoharyāṃ muner api

Verse 54

पृथिव्यां पृथुराष्ट्रायां रमायां वर्षसंक्षये श्रामत्सु पङ्क्तिमार्गेषु फलवत्सु तृणेषु च इक्षुमत्सु च देशेषु प्रवृत्तेषु मखेषु च

pṛthivyāṃ pṛthurāṣṭrāyāṃ ramāyāṃ varṣasaṃkṣaye śrāmatsu paṅktimārgeṣu phalavatsu tṛṇeṣu ca ikṣumatsu ca deśeṣu pravṛtteṣu makheṣu ca

Verse 55

ततः प्रवर्त्स्यते पुण्या शरत्सुप्तोत्थिते त्वयि लोके ऽस्मिन् कृष्ण निखिले यथैव त्रिदिवे तथा

tataḥ pravartsyate puṇyā śaratsuptotthite tvayi loke 'smin kṛṣṇa nikhile yathaiva tridive tathā

Verse 56

नरास् त्वां चैव मां चैव ध्वजाकारासु यष्टिषु महेन्द्रश् चाप्य् उपेन्द्रश् च महीयेतां महीतले

narās tvāṃ caiva māṃ caiva dhvajākārāsu yaṣṭiṣu mahendraś cāpy upendraś ca mahīyetāṃ mahītale

Verse 57

ये चावयोः स्थिता वृत्ते महेन्द्रोपेन्द्रसंज्ञिते मानवाः प्रणमिष्यन्ति तेषां नास्त्य् अनयागमः

ye cāvayoḥ sthitā vṛtte mahendropendrasaṃjñite mānavāḥ praṇamiṣyanti teṣāṃ nāsty anayāgamaḥ

Verse 58

स्वर्गलोकादयानीय मणिपीठं सुराधिपः निवेश्य कृष्णं रत्नैः प्राङ्+ +मुक्ताद्यैर् अभिषेचयत् कृत्वा नीराजनं दिव्यैर् अलंकृत्य च भूषणैः ततः शक्रस् तु तान् गृह्य घटान् दिव्यपयोधरान् अभिषेकेण गोविन्दं योजयामास योगवित्

svargalokādayānīya maṇipīṭhaṃ surādhipaḥ niveśya kṛṣṇaṃ ratnaiḥ prāṅ+ +muktādyair abhiṣecayat kṛtvā nīrājanaṃ divyair alaṃkṛtya ca bhūṣaṇaiḥ tataḥ śakras tu tān gṛhya ghaṭān divyapayodharān abhiṣekeṇa govindaṃ yojayāmāsa yogavit

Verse 59

दृष्ट्वा तम् अभिषिच्यन्तं गावस् ताः सह यूथपैः स्तनैः प्रस्नवसंयुक्तैः सिषिचुः कृष्णम् अव्ययम्

dṛṣṭvā tam abhiṣicyantaṃ gāvas tāḥ saha yūthapaiḥ stanaiḥ prasnavasaṃyuktaiḥ siṣicuḥ kṛṣṇam avyayam

Verse 60

मेघाश् च दिवि मुक्ताभिः सामृताभिः समन्ततः सिषिचुस् तोयधाराभिर् अभिषिच्यन्तम् अव्ययम्

meghāś ca divi muktābhiḥ sāmṛtābhiḥ samantataḥ siṣicus toyadhārābhir abhiṣicyantam avyayam

Verse 61

वनस्पतीनां सर्वेषां सुस्रावेन्दुनिभं पयः ववर्षुः पुष्पवर्षं च नेदुस् तूर्याणि चाम्बरे

vanaspatīnāṃ sarveṣāṃ susrāvendunibhaṃ payaḥ vavarṣuḥ puṣpavarṣaṃ ca nedus tūryāṇi cāmbare

Verse 62

स्तुवन्ति मुनयः सर्वे वाग्भिर् मन्त्रपरायणाः वसिष्ठो वामदेवश् च जाबालिर् अथ काश्यपः विश्वामित्रो भरद्वाजः कण्वो ऽत्रिर् भगवान् प्रभुः एते च मुनयः सर्वे सिद्धाश् च परमर्षयः एकार्णवविमुक्तं च दधार वसुधा वपुः

stuvanti munayaḥ sarve vāgbhir mantraparāyaṇāḥ vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ viśvāmitro bharadvājaḥ kaṇvo 'trir bhagavān prabhuḥ ete ca munayaḥ sarve siddhāś ca paramarṣayaḥ ekārṇavavimuktaṃ ca dadhāra vasudhā vapuḥ

Verse 63

प्रसादं सागरा जग्मुर् ववुर् वाता जगद्धिताः ईतयः प्रशमं जग्मुर् जग्मुर् निर्वैरतां नृपाः

prasādaṃ sāgarā jagmur vavur vātā jagaddhitāḥ ītayaḥ praśamaṃ jagmur jagmur nirvairatāṃ nṛpāḥ

Verse 64

कृष्णे ऽभिषित एतानि सर्वाणि कुरुनन्दन निर्वैराण्यभवंस् तात क्रूराण्य् अपि निसर्गतः मार्गस्थो विबभौ भानुः सोमो योगेन संगतः प्रवालपुष्पशबलाः फलवन्तश् च पादपाः

kṛṣṇe 'bhiṣita etāni sarvāṇi kurunandana nirvairāṇyabhavaṃs tāta krūrāṇy api nisargataḥ mārgastho vibabhau bhānuḥ somo yogena saṃgataḥ pravālapuṣpaśabalāḥ phalavantaś ca pādapāḥ

Verse 65

मदं प्रसुस्रुवुर् नागा यातास् तोषं वने मृगाः अलंकृता गात्ररुहैर् वातुभिर् भान्ति पर्वताः

madaṃ prasusruvur nāgā yātās toṣaṃ vane mṛgāḥ alaṃkṛtā gātraruhair vātubhir bhānti parvatāḥ

Verse 66

देवलोकोपमो लोकस् तृप्तो ऽमृतसुतर्पितः आसीत् कृष्णाभिषेके हि दिव्यस्वर्गरसोक्षितः

devalokopamo lokas tṛpto 'mṛtasutarpitaḥ āsīt kṛṣṇābhiṣeke hi divyasvargarasokṣitaḥ

Verse 67

अभिषिक्तं तु तं गोभिः शक्रो गोविन्दम् अव्ययम् दिव्यशुक्लाम्बरधरम् देवराजो ऽब्रवीद् इदम्

abhiṣiktaṃ tu taṃ gobhiḥ śakro govindam avyayam divyaśuklāmbaradharam devarājo 'bravīd idam

Verse 68

एष मे प्रथमः कृष्ण नियोगो गोषु यः कृतः श्रूयतामपरं चापि ममागमनकारणम्

eṣa me prathamaḥ kṛṣṇa niyogo goṣu yaḥ kṛtaḥ śrūyatāmaparaṃ cāpi mamāgamanakāraṇam

Verse 69

क्षिप्रं संसाध्यतां कंसः केशी च तुरगाधमः अरिष्टश् च मदाविष्टो राजराज्यं ततः कुरु

kṣipraṃ saṃsādhyatāṃ kaṃsaḥ keśī ca turagādhamaḥ ariṣṭaś ca madāviṣṭo rājarājyaṃ tataḥ kuru

Verse 70

पितृष्वसरि जातस् ते ममांशो ऽहम् इव स्थितः स ते रक्ष्यश् च मान्यश् च सख्ये च विनियुज्यताम्

pitṛṣvasari jātas te mamāṃśo 'ham iva sthitaḥ sa te rakṣyaś ca mānyaś ca sakhye ca viniyujyatām

Verse 71

त्वया ह्य् अनुगृहीतः स तव वृत्तानुवर्तकः त्वद्वशे वर्तमानः स प्राप्स्यते विपुलं यशः

tvayā hy anugṛhītaḥ sa tava vṛttānuvartakaḥ tvadvaśe vartamānaḥ sa prāpsyate vipulaṃ yaśaḥ

Verse 72

भारतस्य च वंशस्य स वरिष्ठो धनुर्धरः भविष्यत्य् अनुरूपश् च त्वाम् ऋते न च रंस्यते

bhāratasya ca vaṃśasya sa variṣṭho dhanurdharaḥ bhaviṣyaty anurūpaś ca tvām ṛte na ca raṃsyate

Verse 73

भारतं त्वयि चासक्तं तस्मिंश् च पुरुषोत्तमे उभाभ्याम् अपि संयोगे यास्यन्ति निधनं नृपाः

bhārataṃ tvayi cāsaktaṃ tasmiṃś ca puruṣottame ubhābhyām api saṃyoge yāsyanti nidhanaṃ nṛpāḥ

Verse 74

प्रतिज्ञातं च मे कृष्ण ऋषिमध्ये सुरेषु च मम पुत्रो ऽर्जुनो नाम जातः कुन्त्यां कुरूद्वहः

pratijñātaṃ ca me kṛṣṇa ṛṣimadhye sureṣu ca mama putro 'rjuno nāma jātaḥ kuntyāṃ kurūdvahaḥ

Verse 75

सो ऽस्त्राणां पारतन्त्रज्ञः श्रेष्ठश् चापविकर्षणे तं प्रवेक्ष्यन्ति वै सर्वे राजानः शस्त्रयोधिनः

so 'strāṇāṃ pāratantrajñaḥ śreṣṭhaś cāpavikarṣaṇe taṃ pravekṣyanti vai sarve rājānaḥ śastrayodhinaḥ

Verse 76

अक्षौहिण्यश् च शूराणां राज्ञां संग्रामशालिनाम् समरे राजधर्मेण योजयिष्यन्ति मृत्युना

akṣauhiṇyaś ca śūrāṇāṃ rājñāṃ saṃgrāmaśālinām samare rājadharmeṇa yojayiṣyanti mṛtyunā

Verse 77

तस्यास्त्रचरितं मार्गं धनुषो लाघवेन च नानुयास्यन्ति राजानो देवा वा त्वां विना प्रभो

tasyāstracaritaṃ mārgaṃ dhanuṣo lāghavena ca nānuyāsyanti rājāno devā vā tvāṃ vinā prabho

Verse 78

स ते बन्धुः सहायश् च संग्रामेषु भविष्यति तस्य योगो विधातव्यस् त्वया गोविन्द मत्कृते

sa te bandhuḥ sahāyaś ca saṃgrāmeṣu bhaviṣyati tasya yogo vidhātavyas tvayā govinda matkṛte

Verse 79

द्रष्टव्यः स यथाहं वै त्वया मान्यश् च नित्यशः ज्ञाता त्वम् एव लोकानाम् अर्जुनस्य च नित्यशः

draṣṭavyaḥ sa yathāhaṃ vai tvayā mānyaś ca nityaśaḥ jñātā tvam eva lokānām arjunasya ca nityaśaḥ

Verse 80

त्वया हि नित्यं रक्ष्यः स आहवेषु महत्सु च रक्षितस्य त्वया तस्य न मृत्युः प्रभविष्यति

tvayā hi nityaṃ rakṣyaḥ sa āhaveṣu mahatsu ca rakṣitasya tvayā tasya na mṛtyuḥ prabhaviṣyati

Verse 81

अर्जुनं विद्धि मां कृष्ण मां चैवात्मानम् आत्मना आत्मा ते ऽहं यथा शश्वत् तथैव तव सो ऽर्जुन

arjunaṃ viddhi māṃ kṛṣṇa māṃ caivātmānam ātmanā ātmā te 'haṃ yathā śaśvat tathaiva tava so 'rjuna

Verse 82

त्वया लोकान् इमाञ् जित्वा बलेर् हस्तात् त्रिभिः क्रमैः देवतानां कृतो राजा पुरा ज्येष्ठक्रमाद् अहम्

tvayā lokān imāñ jitvā baler hastāt tribhiḥ kramaiḥ devatānāṃ kṛto rājā purā jyeṣṭhakramād aham

Verse 83

त्वां च सत्यमयं ज्ञात्वा सत्येष्टं सत्यविक्रमम् सत्येनोपेत्य देवा वै योजयन्ति रिपुक्षये

tvāṃ ca satyamayaṃ jñātvā satyeṣṭaṃ satyavikramam satyenopetya devā vai yojayanti ripukṣaye

Verse 84

सो ऽर्जुनो नाम मे पुत्रः पितुस् ते भगिनीसुतः इह सौहृदतां यातु भूत्वा सहचरः पुरा

so 'rjuno nāma me putraḥ pitus te bhaginīsutaḥ iha sauhṛdatāṃ yātu bhūtvā sahacaraḥ purā

Verse 85

तस्य ते युध्यतः कृष्ण स्वस्थाने ऽथ गृहे ऽपि वा वोढव्या पुंगवेनेव धूः सर्वा रणवाहिनी

tasya te yudhyataḥ kṛṣṇa svasthāne 'tha gṛhe 'pi vā voḍhavyā puṃgaveneva dhūḥ sarvā raṇavāhinī

Verse 86

कंसे विनिहते कृष्ण त्वया भाव्यर्थदर्शिना अभितस् तन् महद्युद्धं भविष्यति महीक्षिताम्

kaṃse vinihate kṛṣṇa tvayā bhāvyarthadarśinā abhitas tan mahadyuddhaṃ bhaviṣyati mahīkṣitām

Verse 87

तत्र तेषां नृवीराणाम् अतिमानुषकर्मणाम् विजयस्यार्जुनो भोक्ता यशसा त्वं तु योक्ष्यसे

tatra teṣāṃ nṛvīrāṇām atimānuṣakarmaṇām vijayasyārjuno bhoktā yaśasā tvaṃ tu yokṣyase

Verse 88

एतन् मे कृष्ण कार्त्स्न्येन कर्तुम् अर्हसि भाषितम् यद्य् अहं ते सुराश् चैव सत्यं च प्रियम् अच्युत

etan me kṛṣṇa kārtsnyena kartum arhasi bhāṣitam yady ahaṃ te surāś caiva satyaṃ ca priyam acyuta

Verse 89

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा कृष्णो गोविन्दतां गतः प्रीतेन मनसा युक्तः प्रतिवाक्यं जगाद ह

śakrasya vacanaṃ śrutvā kṛṣṇo govindatāṃ gataḥ prītena manasā yuktaḥ prativākyaṃ jagāda ha

Verse 90

प्रीतो ऽस्मि दर्शनाद् एव तव शक्र शचीपते यत् त्वयाभिहितं चेदं न किंचित् परिहास्यते

prīto 'smi darśanād eva tava śakra śacīpate yat tvayābhihitaṃ cedaṃ na kiṃcit parihāsyate

Verse 91

जानामि भवतो भावं जानाम्य् अर्जुनसंभवम् जाने पितृष्वसा दत्ता पाण्डोर् वसुमतीपतेः

jānāmi bhavato bhāvaṃ jānāmy arjunasaṃbhavam jāne pitṛṣvasā dattā pāṇḍor vasumatīpateḥ

Verse 92

युधिष्ठिरं च जानामि कुमारं धर्मनिर्मितम् भीमसेनं च जानामि वायोः संतानजां तनुम्

yudhiṣṭhiraṃ ca jānāmi kumāraṃ dharmanirmitam bhīmasenaṃ ca jānāmi vāyoḥ saṃtānajāṃ tanum

Verse 93

नागायुतसमप्राणम् अनेकासुरमर्दनम् अश्विभ्यां साधु जानामि सृष्टं पुत्रद्वयं शुभम् नकुलं सहदेवं च माद्र्याः कुक्षिभवाव् उभौ

nāgāyutasamaprāṇam anekāsuramardanam aśvibhyāṃ sādhu jānāmi sṛṣṭaṃ putradvayaṃ śubham nakulaṃ sahadevaṃ ca mādryāḥ kukṣibhavāv ubhau

Verse 94

कानीनं चापि जानामि सवितुः प्रथमं सुतम् पितृष्वसरि कर्णं वै प्रसूतं सूततां गतम्

kānīnaṃ cāpi jānāmi savituḥ prathamaṃ sutam pitṛṣvasari karṇaṃ vai prasūtaṃ sūtatāṃ gatam

Verse 95

धार्तराष्ट्राश् च मे सर्वे विदिता युद्धकाङ्क्षिणः दुर्योधनमुखाः शक्र कौरवाणां महाबलाः पाण्डोर् उपरमं चैव शापाशनिनिपातजम्

dhārtarāṣṭrāś ca me sarve viditā yuddhakāṅkṣiṇaḥ duryodhanamukhāḥ śakra kauravāṇāṃ mahābalāḥ pāṇḍor uparamaṃ caiva śāpāśaninipātajam

Verse 96

तद् गच्छ त्रिदिवं शक्र सुखाय त्रिदिवौकसाम् नार्जुनस्य रिपुः कश्चिन् ममाग्रे प्रभविष्यति

tad gaccha tridivaṃ śakra sukhāya tridivaukasām nārjunasya ripuḥ kaścin mamāgre prabhaviṣyati

Verse 97

अर्जुनार्थे च तान् सर्वान् पाण्डवान् अक्षतान् युधि कुन्त्या निर्यातयिष्यामि निवृत्ते भारते मृधे

arjunārthe ca tān sarvān pāṇḍavān akṣatān yudhi kuntyā niryātayiṣyāmi nivṛtte bhārate mṛdhe

Verse 98

यच् च वक्ष्यति मां शक्र तनूजस् तव सो ऽर्जुनः भृत्यवत् तत् करिष्यामि तव स्नेहेन यन्त्रितः

yac ca vakṣyati māṃ śakra tanūjas tava so 'rjunaḥ bhṛtyavat tat kariṣyāmi tava snehena yantritaḥ

Verse 99

सत्यसंधस्य तच् छ्रुत्वा प्रियं प्रीतस्य भाषितम् प्रणम्य देवदेवस्य मूर्ध्ना शक्रः पदाम्बुजम् कृष्णस्य साक्षात् त्रिदिवं जगाम त्रिदशेश्वरः

satyasaṃdhasya tac chrutvā priyaṃ prītasya bhāṣitam praṇamya devadevasya mūrdhnā śakraḥ padāmbujam kṛṣṇasya sākṣāt tridivaṃ jagāma tridaśeśvaraḥ

Having heard that loving word of the true-of-promise, pleased one, Śakra bowed his head to the lotus-feet of the god of gods, and the lord of the thirty went directly to heaven.