Harivaṃśa · Adhyāya 10

Verse 1

सत्यव्रतस् तु भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया विश्वामित्रकलत्रं तद् बभार विनये स्थितः

satyavratas tu bhaktyā ca kṛpayā ca pratijñayā viśvāmitrakalatraṃ tad babhāra vinaye sthitaḥ

Satyavrata, by devotion and compassion and vow, bore the household of Viśvāmitra, remaining in humility.

Verse 2

हत्वा मृगान् वराहांश् च महिषांश् च वनेचरान् विश्वामित्राश्रमाभ्याशे मांसं तद् अवबन्धत

hatvā mṛgān varāhāṃś ca mahiṣāṃś ca vanecarān viśvāmitrāśramābhyāśe māṃsaṃ tad avabandhata

Verse 3

उपांशुव्रतम् आस्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् पितुर् नियोगाद् अवसत् तस्मिन् वनगते नृपे

upāṃśuvratam āsthāya dīkṣāṃ dvādaśavārṣikīm pitur niyogād avasat tasmin vanagate nṛpe

Verse 4

अयोध्यां चैव राष्ट्रं च तथैवान्तःपुरं मुनिः याज्योपाध्यायसंयोगाद् वसिष्ठः पर्यरक्षत

ayodhyāṃ caiva rāṣṭraṃ ca tathaivāntaḥpuraṃ muniḥ yājyopādhyāyasaṃyogād vasiṣṭhaḥ paryarakṣata

Verse 5

सत्यव्रतस् तु बाल्याद् वा भाविनो ऽर्थस्य वा बलात् वसिष्ठे ऽभ्यधिकं मन्युं धारयाम् आस नित्यदा

satyavratas tu bālyād vā bhāvino 'rthasya vā balāt vasiṣṭhe 'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayām āsa nityadā

Verse 6

पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात् परित्य्क्तं प्रियं सुतम् न वारयाम् आस मुनिर् वसिष्ठः कारणेन हि

pitrā tu taṃ tadā rāṣṭrāt parityktaṃ priyaṃ sutam na vārayām āsa munir vasiṣṭhaḥ kāraṇena hi

Verse 7

पाणिग्रहणमन्त्राणां निष्ठा स्यात् सप्तमे पदे न च सत्यव्रतस् तस्माद् धृतवान् सप्तमे पदे

pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syāt saptame pade na ca satyavratas tasmād dhṛtavān saptame pade

Verse 8

जानन् धर्मं वसिष्ठस् तु न मां त्रातीति भारत सत्यव्रतस् तदा रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत्

jānan dharmaṃ vasiṣṭhas tu na māṃ trātīti bhārata satyavratas tadā roṣaṃ vasiṣṭhe manasākarot

Verse 9

गुणबुद्ध्या तु भगवान् वसिष्ठः कृतवांस् तदा न च सत्यव्रतस् तस्य तम् उपांशुम् अबुध्यत

guṇabuddhyā tu bhagavān vasiṣṭhaḥ kṛtavāṃs tadā na ca satyavratas tasya tam upāṃśum abudhyata

Verse 10

तस्मिन्न् अपरितोषो यः पितुर् आसीन् महात्मनः तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत् पाकशासनः

tasminn aparitoṣo yaḥ pitur āsīn mahātmanaḥ tena dvādaśa varṣāṇi nāvarṣat pākaśāsanaḥ

Verse 11

तेन त्व् इदानीं वहता दीक्षां तां दुर्वहां भुवि तेनार्थं चैव विहिता दिक्षास् तातहता भुवि कुलस्य निष्कृतिस् तात कृता सा वै भवेद् इति

tena tv idānīṃ vahatā dīkṣāṃ tāṃ durvahāṃ bhuvi tenārthaṃ caiva vihitā dikṣās tātahatā bhuvi kulasya niṣkṛtis tāta kṛtā sā vai bhaved iti

Verse 12

न तं वसिष्ठो भगवान् पित्रा त्यक्तं न्यवारयत् अभिषेक्ष्याम्य् अहं पुत्रम् अस्येत्य् एवं मतिर् मुनेः

na taṃ vasiṣṭho bhagavān pitrā tyaktaṃ nyavārayat abhiṣekṣyāmy ahaṃ putram asyety evaṃ matir muneḥ

Verse 13

स तु द्वादश वर्षाणि दीक्षाम् ताम् उद्वहन् बली उपांशुव्रतम् आस्थाय महत् सत्यव्रतोनृप अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः सर्वकामदुहां दोग्ध्रीं ददर्श स नृपात्मजः

sa tu dvādaśa varṣāṇi dīkṣām tām udvahan balī upāṃśuvratam āsthāya mahat satyavratonṛpa avidyamāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ sarvakāmaduhāṃ dogdhrīṃ dadarśa sa nṛpātmajaḥ

Verse 14

तां वै क्रोधाच् च मोहाच् च श्रमाच् चैव क्षुधान्वितः दशधर्मगतो राजा जघान जनमेजय

tāṃ vai krodhāc ca mohāc ca śramāc caiva kṣudhānvitaḥ daśadharmagato rājā jaghāna janamejaya

Verse 15

मत्तः प्रमत्त उन्मत्तः श्रान्तः क्रुद्धो बुभुक्षितः त्वरमाणश् च भीतश् च लुब्धः कामी च ते दश त च मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान् भोजयाम् आस तच् छ्रुत्वा वसिष्ठो ऽप्य् अस्य चुक्रुधे

mattaḥ pramatta unmattaḥ śrāntaḥ kruddho bubhukṣitaḥ tvaramāṇaś ca bhītaś ca lubdhaḥ kāmī ca te daśa ta ca māṃsaṃ svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajān bhojayām āsa tac chrutvā vasiṣṭho 'py asya cukrudhe

Verse 16

क्रुद्धस् तु भगवान्वाक्यम् इदम् आह नृपात्मजन् पातयेयम् अहं क्रूर तव शङ्कुम् अयस्मयम् यदि ते द्वाव् इमौ शङ्कू न स्यातां वै कृतौ पुनः

kruddhas tu bhagavānvākyam idam āha nṛpātmajan pātayeyam ahaṃ krūra tava śaṅkum ayasmayam yadi te dvāv imau śaṅkū na syātāṃ vai kṛtau punaḥ

Verse 17

पितुश् चापरितोषेण गुरोर् दोग्ध्रीवधेन च अप्रोक्षितोपयोगाच् च त्रिविधस् ते व्यतिक्रमः

pituś cāparitoṣeṇa guror dogdhrīvadhena ca aprokṣitopayogāc ca trividhas te vyatikramaḥ

Verse 18

एवं त्रीण्य् अस्य शङ्कूनि तानि दृष्ट्वा महातपाः त्रिशङ्कुर् इति होवाच त्रिशङ्कुस् तेन स स्मृतः

evaṃ trīṇy asya śaṅkūni tāni dṛṣṭvā mahātapāḥ triśaṅkur iti hovāca triśaṅkus tena sa smṛtaḥ

Verse 19

विश्वामित्रस् तु दाराणाम् आगतो भरणे कृते तेन तस्मै वरं प्रादान् मुनिः प्रीतस् त्रिशङ्कवे छन्द्यमानो वरेणाथ गुरुं वव्रे नृपात्मजः

viśvāmitras tu dārāṇām āgato bharaṇe kṛte tena tasmai varaṃ prādān muniḥ prītas triśaṅkave chandyamāno vareṇātha guruṃ vavre nṛpātmajaḥ

Verse 20

सशरीरो व्रजे स्वर्गम् इत्य् एवं याचितो मुनिः अनावृष्टिभये तस्मिन् गते द्वादशवार्षिके अभिषिच्य च राज्ये च याजयाम् आस तं मुनिः तं मुनिर् याजयाम् आस पित्रिये राज्ये ऽभिषिच्य तु मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः

saśarīro vraje svargam ity evaṃ yācito muniḥ anāvṛṣṭibhaye tasmin gate dvādaśavārṣike abhiṣicya ca rājye ca yājayām āsa taṃ muniḥ taṃ munir yājayām āsa pitriye rājye 'bhiṣicya tu miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ

Verse 21

सशरीरं तदा तं तु दिवमारोपयत् प्रभुः दिवम् आरोपयामास सशरीरं महातपाः तस्य सत्यरथा नाम पत्नी केकयवंशजा कुमारं जनयाम् आस हरिश्चन्द्रम् अकल्मषम्

saśarīraṃ tadā taṃ tu divamāropayat prabhuḥ divam āropayāmāsa saśarīraṃ mahātapāḥ tasya satyarathā nāma patnī kekayavaṃśajā kumāraṃ janayām āsa hariścandram akalmaṣam

Verse 22

स वै राजा हरिश्चन्द्रस् त्रैशङ्कव इति स्मृतः आहर्ता राजसूयस्य स सम्राड् इति विश्रुतः

sa vai rājā hariścandras traiśaṅkava iti smṛtaḥ āhartā rājasūyasya sa samrāḍ iti viśrutaḥ

Verse 23

हरिश्चन्द्रस्य तु सुतो रोहितो नाम विश्रुतः येनेदं रोहितपुरं कारितंराज्यसिद्धये कृत्वा राज्यं स राजर्षिः पालयित्वा तथा प्रजाः संसारासारतां ज्ञात्वा द्विजेभ्यस् तत् पुरं ददौ हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर् हारीत उच्यते विजयश् च सुदेवश् च चञ्चुपुत्रौ बभूवतुः जेता क्षत्रस्य सर्वस्य विजयस् तेन स स्मृतः रुरुकस् तनयस् तस्य राजधर्मार्थकोविदः हरितो जज्ञिवांस् ततः तथैव लोके धर्मात्मा रोहितस्य वृकः पुत्रो वृकाद् बाहुस् तु जज्ञिवान्

hariścandrasya tu suto rohito nāma viśrutaḥ yenedaṃ rohitapuraṃ kāritaṃrājyasiddhaye kṛtvā rājyaṃ sa rājarṣiḥ pālayitvā tathā prajāḥ saṃsārāsāratāṃ jñātvā dvijebhyas tat puraṃ dadau harito rohitasyātha cañcur hārīta ucyate vijayaś ca sudevaś ca cañcuputrau babhūvatuḥ jetā kṣatrasya sarvasya vijayas tena sa smṛtaḥ rurukas tanayas tasya rājadharmārthakovidaḥ harito jajñivāṃs tataḥ tathaiva loke dharmātmā rohitasya vṛkaḥ putro vṛkād bāhus tu jajñivān

Verse 24

शकैर् यवनकाम्बोजैः पारदैः पह्लवैः सह हेहयास् तालजङ्घाश् च निरस्यन्ति स्म तं नृपम् नात्यर्थं धार्मिकश् तात स हि धर्मयुगे ऽभवत्

śakair yavanakāmbojaiḥ pāradaiḥ pahlavaiḥ saha hehayās tālajaṅghāś ca nirasyanti sma taṃ nṛpam nātyarthaṃ dhārmikaś tāta sa hi dharmayuge 'bhavat

Verse 25

सगरस् तु सुतो बाहोर् जज्ञे सह गरेण वै और्वस्याश्रमम् आसाद्य भार्गवेणाभिरक्षितः

sagaras tu suto bāhor jajñe saha gareṇa vai aurvasyāśramam āsādya bhārgaveṇābhirakṣitaḥ

Verse 26

आग्नेयम् अस्त्रं लब्ध्वा च भार्गवात् सगरो नृपः जिगाय पृथिवीं हत्वा तालजङ्घान् सहेहयान्

āgneyam astraṃ labdhvā ca bhārgavāt sagaro nṛpaḥ jigāya pṛthivīṃ hatvā tālajaṅghān sahehayān

Verse 27

शकानां पह्लवानां च धर्मं निरसद् अच्युतः क्षत्रियाणां कुरुश्रेष्ठाः पारदानां च धर्मवित्

śakānāṃ pahlavānāṃ ca dharmaṃ nirasad acyutaḥ kṣatriyāṇāṃ kuruśreṣṭhāḥ pāradānāṃ ca dharmavit

Verse 28

कथं स सगरो जातो गरेणैव सहाच्युतः किमर्थं च शकादीनां क्षत्रियाणां महौजसाम्

kathaṃ sa sagaro jāto gareṇaiva sahācyutaḥ kimarthaṃ ca śakādīnāṃ kṣatriyāṇāṃ mahaujasām

Verse 29

धर्मं कुलोचितं क्रुद्धो राजा निरसद् अच्युतः एतन् मे सर्वम् आचक्ष्व विस्तरेण तपोधन

dharmaṃ kulocitaṃ kruddho rājā nirasad acyutaḥ etan me sarvam ācakṣva vistareṇa tapodhana

Verse 30

बाहोर् व्यसनिनस् तात हृतं राज्यम् अभूत् किल हेहयैस् तालजङ्घैश् च शकैः सार्धं विशां पते

bāhor vyasaninas tāta hṛtaṃ rājyam abhūt kila hehayais tālajaṅghaiś ca śakaiḥ sārdhaṃ viśāṃ pate

Verse 31

यवनाः पारदाश् चैव काम्बोजाः पह्लवास् खशाः कातिसर्पा माहिषिकाः पारदाष्टङ्कणाः शकाः एते ह्य् अपि गणाः पञ्च हेहयार्थे पराक्रमन्

yavanāḥ pāradāś caiva kāmbojāḥ pahlavās khaśāḥ kātisarpā māhiṣikāḥ pāradāṣṭaṅkaṇāḥ śakāḥ ete hy api gaṇāḥ pañca hehayārthe parākraman

Verse 32

हृतराज्यस् तदा राजा स वै बाहुर् वनं ययौ पत्न्या चानुगतो दुःखी वने प्राणान् अवासृजत्

hṛtarājyas tadā rājā sa vai bāhur vanaṃ yayau patnyā cānugato duḥkhī vane prāṇān avāsṛjat

Verse 33

वृद्धं तं पञ्चतां प्राप्तं तत्पत्न्य् अनुमरिष्यती और्वेण जानतात्मानं प्रजावन्तं निवारिता पत्नी तु यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो ऽन्वगात् सपत्न्या च गरस् तस्या दत्तः पूर्वम् अभूत् किल

vṛddhaṃ taṃ pañcatāṃ prāptaṃ tatpatny anumariṣyatī aurveṇa jānatātmānaṃ prajāvantaṃ nivāritā patnī tu yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato 'nvagāt sapatnyā ca garas tasyā dattaḥ pūrvam abhūt kila

Verse 34

सा तु भर्तुश् चितां कृत्वा वने ताम् अभ्यरोहत और्वस् तां भार्गवस् तात कारुण्यात् समवारयत्

sā tu bhartuś citāṃ kṛtvā vane tām abhyarohata aurvas tāṃ bhārgavas tāta kāruṇyāt samavārayat

Verse 35

तस्याश्रमे च तं गर्भं गरेणैव सहाच्युतम् व्यजायत महाबाहुं सगरं नाम पार्थिवम्

tasyāśrame ca taṃ garbhaṃ gareṇaiva sahācyutam vyajāyata mahābāhuṃ sagaraṃ nāma pārthivam

Verse 36

और्वस् तु जातकर्मादी तस्य कृत्वा महात्मनः अध्याप्य वेदशास्त्राणि ततो ऽस्त्रं प्रत्यपादयत् आग्नेयं तं महाभागाम् अमरैर् अपि दुःसहम्

aurvas tu jātakarmādī tasya kṛtvā mahātmanaḥ adhyāpya vedaśāstrāṇi tato 'straṃ pratyapādayat āgneyaṃ taṃ mahābhāgām amarair api duḥsaham

Verse 37

स तेनास्त्रबलेनाजौ बलेन च समन्वितः हेहयान् निजघानाशु क्रुद्धो रुद्रः पशून् इव आजहार च लोकेषु कीर्तिं कीर्तिमतां वरः

sa tenāstrabalenājau balena ca samanvitaḥ hehayān nijaghānāśu kruddho rudraḥ paśūn iva ājahāra ca lokeṣu kīrtiṃ kīrtimatāṃ varaḥ

Verse 38

ततः शकान् स यवनान् काम्बोजान् पारदांस् तथा पह्लवांश् चैव निःशेषान् कर्तुं व्यवसितो नृपः

tataḥ śakān sa yavanān kāmbojān pāradāṃs tathā pahlavāṃś caiva niḥśeṣān kartuṃ vyavasito nṛpaḥ

Verse 39

ते वध्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना वसिष्ठं शरणं गत्वा प्रणिपेतुर् मनीषिणम्

te vadhyamānā vīreṇa sagareṇa mahātmanā vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ gatvā praṇipetur manīṣiṇam

Verse 40

वसिष्ठस् त्व् अथ तान् दृष्ट्वा समयेन महाद्युतिः सगरं वारयाम् आस तेषां दत्त्वाभयं तदा

vasiṣṭhas tv atha tān dṛṣṭvā samayena mahādyutiḥ sagaraṃ vārayām āsa teṣāṃ dattvābhayaṃ tadā

Verse 41

सगरः स्वां प्रतिज्ञां च गुरोर् वाक्यं निशम्य च धर्मं जघान तेषां वै वेषान्यात्वं चकार ह

sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ ca guror vākyaṃ niśamya ca dharmaṃ jaghāna teṣāṃ vai veṣānyātvaṃ cakāra ha

Verse 42

अर्धं शकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत् यवनानां शिरः सर्वं काम्बोजानां तथैव च

ardhaṃ śakānāṃ śiraso muṇḍayitvā vyasarjayat yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāmbojānāṃ tathaiva ca

Verse 43

पारदा मुक्तकेशास् तु पह्लवाः श्मश्रुधारिणः निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास् तेन महात्मना

pāradā muktakeśās tu pahlavāḥ śmaśrudhāriṇaḥ niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtās tena mahātmanā

Verse 44

शका यवनकाम्बोजाः पारदाश् च विशां पते कोलिसर्पा माहिषका दर्वाश् चोलाः सकेरलाः

śakā yavanakāmbojāḥ pāradāś ca viśāṃ pate kolisarpā māhiṣakā darvāś colāḥ sakeralāḥ

Verse 45

सर्वे ते क्षत्रियास् तात धर्मस् तेषां निराकृतः वसिष्ठवचनाद् राजन् सगरेण महात्मना

sarve te kṣatriyās tāta dharmas teṣāṃ nirākṛtaḥ vasiṣṭhavacanād rājan sagareṇa mahātmanā

Verse 46

खशास् तु षाराश् चीनाश् च मद्राः किष्कन्धकास् तथा कौन्तलाश् च तथा वङ्गाः शाल्वाः कौङ्कणकास् तथा स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुंधराम् अश्वं विचारयाम् आस वाजिमेधाय दीक्षितः

khaśās tu ṣārāś cīnāś ca madrāḥ kiṣkandhakās tathā kauntalāś ca tathā vaṅgāḥ śālvāḥ kauṅkaṇakās tathā sa dharmavijayī rājā vijityemāṃ vasuṃdharām aśvaṃ vicārayām āsa vājimedhāya dīkṣitaḥ

Verse 47

तस्य चारयतः सो ऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे वेलासमीपे ऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः तस्योत्सृष्टं पशुं यज्ञे जहाराश्वंपुरंदरः हृत्वा कपिलपार्श्वे तं बद्ध्वागान् नगरीं पुनः सुमत्यास् तनया दृप्ताः पितुर् आदेशकारिणः तानि षष्टिसहस्राणि हयरक्षणतत्पराः स तं देशं तदा पुत्रैः खानयाम् आस पार्थिवः

tasya cārayataḥ so 'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe velāsamīpe 'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ tasyotsṛṣṭaṃ paśuṃ yajñe jahārāśvaṃpuraṃdaraḥ hṛtvā kapilapārśve taṃ baddhvāgān nagarīṃ punaḥ sumatyās tanayā dṛptāḥ pitur ādeśakāriṇaḥ tāni ṣaṣṭisahasrāṇi hayarakṣaṇatatparāḥ sa taṃ deśaṃ tadā putraiḥ khānayām āsa pārthivaḥ

Verse 48

आसेदुस् ते ततस् तत्र खन्यमाने महार्णवे तम् आदिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम् विष्णुं कपिलरूपेण स्वपन्तं पुरुषं तदा

āsedus te tatas tatra khanyamāne mahārṇave tam ādipuruṣaṃ devaṃ hariṃ kṛṣṇaṃ prajāpatim viṣṇuṃ kapilarūpeṇa svapantaṃ puruṣaṃ tadā

Verse 49

हयम् अन्वेषमाणास् ते समन्तान् न्यखनन् महीम् प्रागुदीच्यां दिशि हयं ददृशुः कपिलान्तिके एष वाजिहरश् चोर आस्ते मीलितलोचनः हन्यतां हन्यतां पाप इति षष्टिसहस्रिणः मुष्टिप्रहारैर् अहनन्न् उन्मिमेष तदा मुनिः स्रष्टारं सर्वभूतानां साध्यंनारायणं तथा तस्य गत्वा समीपे तु सो ऽयं चोर इति ब्रुवन् गृह्यतां बध्यताम् एष नो ऽश्वहर्ता सुदुर्मतिः ततस् ते पाशम् उद्यम्य ग्रहितुं तं महाद्युतिम् उपाक्रामंस् तदा सर्वे सगराः कालचोदिताः ददृशुः सागराः सर्वे सायुधास् तंप्रदुद्रुवुः तस्य चक्षुःसमुत्थेन तेजसा प्रतिबुध्यतः दग्धाः सर्वे महाराज चत्वारस् त्व् अवशेषिताः

hayam anveṣamāṇās te samantān nyakhanan mahīm prāgudīcyāṃ diśi hayaṃ dadṛśuḥ kapilāntike eṣa vājiharaś cora āste mīlitalocanaḥ hanyatāṃ hanyatāṃ pāpa iti ṣaṣṭisahasriṇaḥ muṣṭiprahārair ahanann unmimeṣa tadā muniḥ sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ sādhyaṃnārāyaṇaṃ tathā tasya gatvā samīpe tu so 'yaṃ cora iti bruvan gṛhyatāṃ badhyatām eṣa no 'śvahartā sudurmatiḥ tatas te pāśam udyamya grahituṃ taṃ mahādyutim upākrāmaṃs tadā sarve sagarāḥ kālacoditāḥ dadṛśuḥ sāgarāḥ sarve sāyudhās taṃpradudruvuḥ tasya cakṣuḥsamutthena tejasā pratibudhyataḥ dagdhāḥ sarve mahārāja catvāras tv avaśeṣitāḥ

Verse 50

बर्हकेतुः सुकेतुश् च तथा भारद्रथो नृपः शूरः पञ्चजनश् चैव तस्य वंशकरा नृपा

barhaketuḥ suketuś ca tathā bhāradratho nṛpaḥ śūraḥ pañcajanaś caiva tasya vaṃśakarā nṛpā

Verse 51

अंशुमन्तं तदाज्ञाप्य पात्रम् अश्वार्थम् अच्युतम् प्रतीक्षमाणस् तत्रैव दीक्षितः संव्यतिष्ठत पितॄणां पदवीं गत्वा स ददर्श हरिं प्रभुम् मूर्ध्ना प्रणम्य तं देवं प्रह्वीभावेन चास्थितः प्रादाच् च तस्मै भगवान् हरिर् नारायणो वरम् अक्षयं वंशम् इक्ष्वाकोः कीर्तिं चाप्य् अनिवर्तिनीम् ततः स भगवान् देवो दत्त्वा चाश्वंवरं ददौ सगराय महाराज पुत्रं समुद्रं च विभुः स्वर्गे वासं तथाक्षयम्

aṃśumantaṃ tadājñāpya pātram aśvārtham acyutam pratīkṣamāṇas tatraiva dīkṣitaḥ saṃvyatiṣṭhata pitṝṇāṃ padavīṃ gatvā sa dadarśa hariṃ prabhum mūrdhnā praṇamya taṃ devaṃ prahvībhāvena cāsthitaḥ prādāc ca tasmai bhagavān harir nārāyaṇo varam akṣayaṃ vaṃśam ikṣvākoḥ kīrtiṃ cāpy anivartinīm tataḥ sa bhagavān devo dattvā cāśvaṃvaraṃ dadau sagarāya mahārāja putraṃ samudraṃ ca vibhuḥ svarge vāsaṃ tathākṣayam

Verse 52

पुत्राणां चाक्षयांल् लोकांस् तस्य येचक्षुषा हताः समुद्रश् चार्घ्यम् आदाय ववन्दे तं महीपतिम् सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य ह

putrāṇāṃ cākṣayāṃl lokāṃs tasya yecakṣuṣā hatāḥ samudraś cārghyam ādāya vavande taṃ mahīpatim sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tena tasya ha

Verse 53

तं चाश्वमेधिकं सो ऽश्वं समुद्राद् उपलब्धवान् आजहाराश्वमेधानां शतं स सुमहायशाः पुत्राणां च सहस्राणि षष्टिस् तस्येति नः श्रुतम्

taṃ cāśvamedhikaṃ so 'śvaṃ samudrād upalabdhavān ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ sa sumahāyaśāḥ putrāṇāṃ ca sahasrāṇi ṣaṣṭis tasyeti naḥ śrutam

Verse 54

सगरस्यात्मजा वीराः कथं जाता महाबलाः विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन वा द्विज

sagarasyātmajā vīrāḥ kathaṃ jātā mahābalāḥ vikrāntāḥ ṣaṣṭisāhasrā vidhinā kena vā dvija

Verse 55

द्वे भार्ये सगरस्यास्तां तपसा दग्धकिल्बिषे ज्येष्ठाविदर्भदुहिता केशिनी नाम विश्रुता कनीयसी तु या तस्य पत्नी परमधर्मिणी अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि और्वस् ताभ्यां वरं प्रादात् तन् निबोध नराधिप

dve bhārye sagarasyāstāṃ tapasā dagdhakilbiṣe jyeṣṭhāvidarbhaduhitā keśinī nāma viśrutā kanīyasī tu yā tasya patnī paramadharmiṇī ariṣṭanemiduhitā rūpeṇāpratimā bhuvi aurvas tābhyāṃ varaṃ prādāt tan nibodha narādhipa

Verse 56

षष्टिं पुत्रसहस्राणि गृह्णात्व् एका तरस्विनाम् एकं वंशधरं त्व् एका यथेष्टं वरयत्व् इति

ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi gṛhṇātv ekā tarasvinām ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā yatheṣṭaṃ varayatv iti

Verse 57

तत्रैका जगृहे पुत्रांल् लुब्धा शूरान् बहूंस् तथा एकं वंशधरं त्व् एका तथेत्य् आह ततो मुनिः

tatraikā jagṛhe putrāṃl lubdhā śūrān bahūṃs tathā ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā tathety āha tato muniḥ

Verse 58

केशिन्य् असूत सगराद् असमञ्जसमात्मजम् राजा पञ्चजनो नाम बभूव सुमहाबलः इतरा सुषुवे तुम्बं बीजपूर्णाम् इति श्रुतिः

keśiny asūta sagarād asamañjasamātmajam rājā pañcajano nāma babhūva sumahābalaḥ itarā suṣuve tumbaṃ bījapūrṇām iti śrutiḥ

Verse 59

तत्र षष्टिसहस्राणि गर्भास् ते तिलसंमिताः संबभूवुर् यथाकालं ववृधुश् च यथासुखम्

tatra ṣaṣṭisahasrāṇi garbhās te tilasaṃmitāḥ saṃbabhūvur yathākālaṃ vavṛdhuś ca yathāsukham

Verse 60

घृतपूर्णेषु कुम्भेषु तान् गर्भान् निदधुस् ततः धात्रीश् चैकैकशः प्रादात् तावतीः पोषणे नृप

ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu tān garbhān nidadhus tataḥ dhātrīś caikaikaśaḥ prādāt tāvatīḥ poṣaṇe nṛpa

Verse 61

ततो दशसु मासेषु समुत्तस्थुर् यथाक्रमम् कुमारास् ते यथाकालं सगरप्रीतिवर्धनाः

tato daśasu māseṣu samuttasthur yathākramam kumārās te yathākālaṃ sagaraprītivardhanāḥ

Verse 62

षष्टिः पुत्रसहस्राणि तस्यैवम् अभवन् नृप शुक्राद् अलाबूमध्याद् वै जातानि पृथिवीपतेः

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tasyaivam abhavan nṛpa śukrād alābūmadhyād vai jātāni pṛthivīpateḥ

Verse 63

तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानां महात्मनाम् एकः पञ्चजनो नाम पुत्रो राजा बभूव ह

teṣāṃ nārāyaṇaṃ tejaḥ praviṣṭānāṃ mahātmanām ekaḥ pañcajano nāma putro rājā babhūva ha

Verse 64

असमञ्ज इति प्राहुस् तस्य पुत्रोऽंशुमान् अभूत् सुतः पञ्चजनस्यासीद् अंशुमान् नाम वीर्यवान् दिलीपस् तस्य तनयः खट्वाङ्ग इति विश्रुतः

asamañja iti prāhus tasya putro'ṃśumān abhūt sutaḥ pañcajanasyāsīd aṃśumān nāma vīryavān dilīpas tasya tanayaḥ khaṭvāṅga iti viśrutaḥ

Verse 65

येन स्वर्गाद् इहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम् त्रयो ऽभिसंधिता लोका बुद्ध्या सत्येन चानघ

yena svargād ihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam trayo 'bhisaṃdhitā lokā buddhyā satyena cānagha

Verse 66

दिलीपस्य तु दायादो महाराजो भगीरथः यः स गङ्गां सरिच्छ्रेष्ठाम् अवातारयत प्रभुः कीर्तिमान् स महाभागः शक्रतुल्यपराक्रमः समुद्रम् आनयच् चैनां दुहितृत्वे त्व् अकल्पयत्

dilīpasya tu dāyādo mahārājo bhagīrathaḥ yaḥ sa gaṅgāṃ saricchreṣṭhām avātārayata prabhuḥ kīrtimān sa mahābhāgaḥ śakratulyaparākramaḥ samudram ānayac caināṃ duhitṛtve tv akalpayat

Verse 67

तस्माद् भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशचिन्तकैः भगीरथसुतो राजा श्रुत इत्य् अभिविश्रुतः नाभागस् तु श्रुतस्यासीत् पुत्रः परमधार्मिकः

tasmād bhāgīrathī gaṅgā kathyate vaṃśacintakaiḥ bhagīrathasuto rājā śruta ity abhiviśrutaḥ nābhāgas tu śrutasyāsīt putraḥ paramadhārmikaḥ

Verse 68

अम्बरीषस् तु नाभागिः सिन्धुद्वीपपिताभवत् अयुताजित् तु दायादः सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान्

ambarīṣas tu nābhāgiḥ sindhudvīpapitābhavat ayutājit tu dāyādaḥ sindhudvīpasya vīryavān

Verse 69

अयुताजित्सुतस् त्व् आसीद् ऋतपर्णो महायशाः दिव्याक्षहृदयज्ञो वै राजा नलसखो बली

ayutājitsutas tv āsīd ṛtaparṇo mahāyaśāḥ divyākṣahṛdayajño vai rājā nalasakho balī

Verse 70

ऋतपर्णसुतस् त्व् आसीद् आर्तपर्णिर् महीपतिः सुदासस् तस्य तनयो राजा इन्द्रसखो ऽभवत् सुदासस्य सुतस् त्व् आसीत् सौदासो नाम पार्थिवः ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहो ऽभवत्

ṛtaparṇasutas tv āsīd ārtaparṇir mahīpatiḥ sudāsas tasya tanayo rājā indrasakho 'bhavat sudāsasya sutas tv āsīt saudāso nāma pārthivaḥ khyātaḥ kalmāṣapādo vai nāmnā mitrasaho 'bhavat

Verse 71

वसिष्ठस् तुमहातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके अश्मकं जनयाम् आस इक्ष्वाकुकुलवृद्धये अश्मकाच् चैव कारूषो मूलकस्तत्सुतो ऽभवत् मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथो ऽभवत् तस्माच् छतरथाज् जज्ञे राजा एलबिलो बली आसीद् ऐलबिलः श्रीमान् वृद्धशर्मा प्रतापवान् दलस् तस्यात्मजश् चापि ततो जज्ञे शलो नृपः ऊर्णो नाम स धर्मात्मा शलपुत्रो बभूव ह पुत्रो विश्वसहस् तस्य पितृकन्या व्यजायत रजो नाम सुतस् तस्य शृङ्खलस् तस्य चात्मजः कल्माषपादस्य सुतः सर्वकर्मेति विश्रुतः अनरण्यस् तु पुत्रो ऽभूद् विश्रुतः सर्वकर्मणः

vasiṣṭhas tumahātejāḥ kṣetre kalmāṣapādake aśmakaṃ janayām āsa ikṣvākukulavṛddhaye aśmakāc caiva kārūṣo mūlakastatsuto 'bhavat mūlakasyāpi dharmātmā rājā śataratho 'bhavat tasmāc chatarathāj jajñe rājā elabilo balī āsīd ailabilaḥ śrīmān vṛddhaśarmā pratāpavān dalas tasyātmajaś cāpi tato jajñe śalo nṛpaḥ ūrṇo nāma sa dharmātmā śalaputro babhūva ha putro viśvasahas tasya pitṛkanyā vyajāyata rajo nāma sutas tasya śṛṅkhalas tasya cātmajaḥ kalmāṣapādasya sutaḥ sarvakarmeti viśrutaḥ anaraṇyas tu putro 'bhūd viśrutaḥ sarvakarmaṇaḥ

Verse 72

अनरण्यसुतो निघ्नो निघ्नपुत्रौ बभूवतुः अनमित्रो रघुश् चैव पार्थिवर्षभसत्तमौ

anaraṇyasuto nighno nighnaputrau babhūvatuḥ anamitro raghuś caiva pārthivarṣabhasattamau

Verse 73

अनमित्रसुतः स्तम्बः शङ्खणस् तस्य चात्मजः अनमित्रस् तु धर्मात्मा विद्वान् दुलिदुहो ऽभवत् दिलीपस् तस्य तनयो रामस्य प्रपितामहः दीर्घबाहुर् दिलीपस्य रघुर् नाम्नाभवत् सुतः

anamitrasutaḥ stambaḥ śaṅkhaṇas tasya cātmajaḥ anamitras tu dharmātmā vidvān duliduho 'bhavat dilīpas tasya tanayo rāmasya prapitāmahaḥ dīrghabāhur dilīpasya raghur nāmnābhavat sutaḥ

Verse 74

अयोध्यायांमहाराज रघुर् आसीन् महाबलः अजस् तु राघुतो जज्ञे तथा दशरथो ऽप्य् अजात् रामो दशरथाज् जज्ञे धर्मारामो महायशाः

ayodhyāyāṃmahārāja raghur āsīn mahābalaḥ ajas tu rāghuto jajñe tathā daśaratho 'py ajāt rāmo daśarathāj jajñe dharmārāmo mahāyaśāḥ

Verse 75

रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्य् अभिविश्रुतः अतिथिस् तु कुशाज् जज्ञे निषधस् तस्य चात्मजः

rāmasya tanayo jajñe kuśa ity abhiviśrutaḥ atithis tu kuśāj jajñe niṣadhas tasya cātmajaḥ

Verse 76

निषधस्य नलः पुत्रो नभः पुत्रो नलस्य तु नभसः पुण्डरीकस् तु क्षेमधन्वा ततः स्मृतः

niṣadhasya nalaḥ putro nabhaḥ putro nalasya tu nabhasaḥ puṇḍarīkas tu kṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ

Verse 77

क्षेमधन्वसुतस् त्व् आसीद् देवानीकः प्रतापवान् आसीद् अहीनगुर् नाम देवानीकात्मजः प्रभुः देवानीकस्य दायादो ऽहीनगस् तु प्रतापवान् अहीनगोस् तु दायादः सहस्वान् नाम पार्थिवः

kṣemadhanvasutas tv āsīd devānīkaḥ pratāpavān āsīd ahīnagur nāma devānīkātmajaḥ prabhuḥ devānīkasya dāyādo 'hīnagas tu pratāpavān ahīnagos tu dāyādaḥ sahasvān nāma pārthivaḥ

Verse 78

सुधन्वनः सुतश् चैव ततोजज्ञे नलो नृप उक्थो नाम स धर्मात्मा नलपुत्रो बभूव ह वज्रनाभः सुतस् तस्य उक्थस्य च महात्मनः पारियात्रो महायशाः नलस् तस्यात्मजश् चैव शङ्खस् तस्य सुतो विद्वान् ध्युषिताश्व इति श्रुतः ध्युषिताश्वसुतो विद्वान् राजा विश्वसहः किल हिरण्यनाभः कौशल्यो ब्रह्मिष्ठस् तस्य चात्मजः पुष्पस् तस्य सुतो विद्वान् अर्थसिद्धिस् तु तत्सुतः सुदर्शनः सुतस् तस्य अग्निवर्णः सुदर्शनात् अग्निवर्णस्य शीघ्रस् तु शीघ्रस्य तु मरुः सुतः मरुस् तु योगम् आस्थाय कलापद्वीपम् आस्थितः तस्यासीद् विश्रुतवतः पुत्रो राजा बृहद्बलः प्रसुस्रुतो मरुसुतः सुसंधिस् तस्य चात्मजः सुसंधेस् तु सुतो मर्षः सहस्रान् नाम नामतः आसीत् सहस्रतः पुत्रो राजा विश्रुतवान् इति नलौ द्वाव् एव विख्यातौ पुराणे भरतर्षभ वीरसेनात्मजश् चैव यश् चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः

sudhanvanaḥ sutaś caiva tatojajñe nalo nṛpa uktho nāma sa dharmātmā nalaputro babhūva ha vajranābhaḥ sutas tasya ukthasya ca mahātmanaḥ pāriyātro mahāyaśāḥ nalas tasyātmajaś caiva śaṅkhas tasya suto vidvān dhyuṣitāśva iti śrutaḥ dhyuṣitāśvasuto vidvān rājā viśvasahaḥ kila hiraṇyanābhaḥ kauśalyo brahmiṣṭhas tasya cātmajaḥ puṣpas tasya suto vidvān arthasiddhis tu tatsutaḥ sudarśanaḥ sutas tasya agnivarṇaḥ sudarśanāt agnivarṇasya śīghras tu śīghrasya tu maruḥ sutaḥ marus tu yogam āsthāya kalāpadvīpam āsthitaḥ tasyāsīd viśrutavataḥ putro rājā bṛhadbalaḥ prasusruto marusutaḥ susaṃdhis tasya cātmajaḥ susaṃdhes tu suto marṣaḥ sahasrān nāma nāmataḥ āsīt sahasrataḥ putro rājā viśrutavān iti nalau dvāv eva vikhyātau purāṇe bharatarṣabha vīrasenātmajaś caiva yaś cekṣvākukulodvahaḥ

Verse 79

इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येनेह कीर्तिताः एते विवस्वतो वंशे राजानो भूरितेजसः

ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ prādhānyeneha kīrtitāḥ ete vivasvato vaṃśe rājāno bhūritejasaḥ

Verse 80

पठन् सम्यग् इमां सृष्टिम् आदित्यस्य विवस्वतः श्राद्धदेवस्य देवस्य प्रजानां पुष्टिदस्य च प्रजानान् एति सायुज्यम् आदित्यस्य विवस्वतः

paṭhan samyag imāṃ sṛṣṭim ādityasya vivasvataḥ śrāddhadevasya devasya prajānāṃ puṣṭidasya ca prajānān eti sāyujyam ādityasya vivasvataḥ

Reciting this creation of Āditya Vivasvān, of the god of śrāddhas, giver of nourishment to beings, one attains sāyujya with Āditya Vivasvān.