Pūrva-tāpanī — The Fivefold Gopāla Mantra

ॐ सच्-चिद्-आनन्द-रूपाय कृष्णायाक्लिष्ट-कारिणे नमो वेदान्त-वेद्याय गुरवे बुद्धि-साक्षिणे

oṃ sac-cid-ānanda-rūpāya kṛṣṇāyākliṣṭa-kāriṇe namo vedānta-vedyāya gurave buddhi-sākṣiṇe

ॐ. मुनयो ह वै ब्राह्मणम् ऊचुः: कः परमो देवः? कुतो मृत्युर् बिभेति? कस्य विज्ञानेनाखिलं विज्ञातं भवति? केनेदं विश्वं संसरतीति.

oṃ. munayo ha vai brāhmaṇam ūcuḥ: kaḥ paramo devaḥ? kuto mṛtyur bibheti? kasya vijñānenākhilaṃ vijñātaṃ bhavati? kenedaṃ viśvaṃ saṃsaratīti.

तद् उ होवाच ब्राह्मणः । कृष्णो वै परमं दैवतं । गोविन्दान् मृत्युर् बिभेति । गोपी-जन-वल्लभ-ज्ञानेन तज्-ज्ञानं भवति । स्वाहयेदं संसरतीति ।

tad u hovāca brāhmaṇaḥ | kṛṣṇo vai paramaṃ daivataṃ | govindān mṛtyur bibheti | gopī-jana-vallabha-jñānena taj-jñānaṃ bhavati | svāhayedaṃ saṃsaratīti |

तद् उ होचुः । कः कृष्णः । गोविन्दश् च कोऽसाव् इति । गोपी-जन-वल्लभः कः । का स्वाहेति ॥

tad u hocuḥ | kaḥ kṛṣṇaḥ | govindaś ca ko'sāv iti | gopī-jana-vallabhaḥ kaḥ | kā svāheti ||

तान् उवाच ब्राह्मणः । पाप-कर्षणो गो-भूमि-वेद-विदितो विदिता गोपी-जन-विद्या-कला-प्रेरकस् तन्-माया चेति स-कलं परं ब्रह्मैव तत् ॥

tān uvāca brāhmaṇaḥ | pāpa-karṣaṇo go-bhūmi-veda-vidito viditā gopī-jana-vidyā-kalā-prerakas tan-māyā ceti sa-kalaṃ paraṃ brahmaiva tat ||

यो ध्यायति रसति भजति सो ऽमृतो भवति सो ऽमृतो भवतीति.

yo dhyāyati rasati bhajati so 'mṛto bhavati so 'mṛto bhavatīti.

ते होचुः । किं तद्-रूपम् । किं रसनम् । कथं वाहो तद्-भजनम् । तत् सर्वं विविदिषताम् आख्याहीति ॥

te hocuḥ | kiṃ tad-rūpam | kiṃ rasanam | kathaṃ vāho tad-bhajanam | tat sarvaṃ vividiṣatām ākhyāhīti ||

तद् उ होवाच हैरण्यः । गोप-वेशम् अभ्राभं तरुणं कल्प-द्रुमाश्रितम् ।

tad u hovāca hairaṇyaḥ | gopa-veśam abhrābhaṃ taruṇaṃ kalpa-drumāśritam |

तद् इह श्लोका भवन्ति सत्-पुण्डरीक-नयनं मेघाभं वैद्युताम्बरम् । द्वि-भुजं ज्ञान-मुद्राढ्यं वन-मालिनम् ईश्वरम् ॥ गोप-गोपी-गवावीतं सुर-द्रुम-तलाश्रयम् । दिव्यालङ्करणोपेतं रत्न-पङ्कज-मध्य-गम् ॥ कालिन्दीजलकल्लोलसङ्गिमारुतसेवितम् । चिन्तयन् चेतसा कृष्णं मुक्तो भवति संसृतेः ॥ इति

tad iha ślokā bhavanti sat-puṇḍarīka-nayanaṃ meghābhaṃ vaidyutāmbaram | dvi-bhujaṃ jñāna-mudrāḍhyaṃ vana-mālinam īśvaram || gopa-gopī-gavāvītaṃ sura-druma-talāśrayam | divyālaṅkaraṇopetaṃ ratna-paṅkaja-madhya-gam || kālindījalakallolasaṅgimārutasevitam | cintayan cetasā kṛṣṇaṃ mukto bhavati saṃsṛteḥ || iti

चोम्म्नेन्तर्य् ओन् थे तेxत्: चोम्मेन्तरिएस् प्-ज् सेपरते थे फ़िर्स्त् सेन्तेन्चे फ़्रोम् थे रेस्त् ओफ़् थे तेxत्. थिस् सेएम्स् उन्नेचेस्सर्य्. ब्य् चोर्रेच्त्ल्य् सेएस् थे एन्तिरे बित् अस् फ़ोर्मिन्ग् अ सिन्ग्ले wहोले. [रस्यं पुना रसनम् । इस् अ रेअदिन्ग् फ़ोउन्द् इन् क्क् अन्द् थे प्ज् चोम्मेन्तर्य्. इति अफ़्तेर् रसनम् इस् ओन्ल्य् इन् ब्य्. ब्य् रेअद्स् थे सेच्तिओन् अफ़्तेर् पञ्चाङ्गम् अस् द्याव्-आभूमि-सूर्याचन्द्रमसाग्निः, wहिछ् अप्पेअर्स् इन्चोर्रेच्त्.

Commnentary on the text: Commentaries P-J separate the first sentence from the rest of the text. This seems unnecessary. BY correctly sees the entire bit as forming a single whole. [rasyaṃ punā rasanam | is a reading found in KK and the PJ commentary. iti after rasanam is only in BY. BY reads the section after pañcāṅgam as dyāv-ābhūmi-sūryācandramasāgniḥ, which appears incorrect.

तद् एष श्लोकः । क्लीम् इत्य् एतद् आदाव् आदाय कृष्णाय गोविन्दाय गोपीजनवल्लभायेति । बृहद्-भानव्यासकृद् उच्चरेद् योऽ सौ गतिस् तस्यास्ति मंक्षु नान्या गतिः स्यात् ॥ इति ।

tad eṣa ślokaḥ | klīm ity etad ādāv ādāya kṛṣṇāya govindāya gopījanavallabhāyeti | bṛhad-bhānavyāsakṛd uccared yo' sau gatis tasyāsti maṃkṣu nānyā gatiḥ syāt || iti |

भक्तिर् अस्य भजनम् । तद् इहामुत्रोपाधि-नैरास्येनामुष्मिन् मनः-कल्पनम् । एतद् एव च नैष्कर्म्यम् ॥

bhaktir asya bhajanam | tad ihāmutropādhi-nairāsyenāmuṣmin manaḥ-kalpanam | etad eva ca naiṣkarmyam ||

कृष्णं तं विप्रा बहुधा यजन्ति गोविन्दं सन्तं बहुधाऽऽराधयन्ति । गोपीजनवल्लभो भुवनानि दध्रे स्वाहाश्रितो जगद् ऐजत् सुरेताः ॥

kṛṣṇaṃ taṃ viprā bahudhā yajanti govindaṃ santaṃ bahudhā''rādhayanti | gopījanavallabho bhuvanāni dadhre svāhāśrito jagad aijat suretāḥ ||

वायुर् यथैको भुवनं प्रविष्टो जन्ये जन्ये पञ्चरूपो बभूव कृष्णस् तथैकोऽपि जगद्-धितार्थं शब्देनासौ पञ्च-पदो विभातीति

vāyur yathaiko bhuvanaṃ praviṣṭo janye janye pañcarūpo babhūva kṛṣṇas tathaiko'pi jagad-dhitārthaṃ śabdenāsau pañca-pado vibhātīti

ते होचुः । उपासनम् एतस्य परमात्मनो गोविन्दस्याखिलाधारिणो ब्रूहीति ॥

te hocuḥ | upāsanam etasya paramātmano govindasyākhilādhāriṇo brūhīti ||

तान् उवाच । यत् तस्य पीठं हैरण्याष्ट-पलाशम् अम्बुजं तद्-अन्तरालिके ऽनलास्र-युगं तदन्तराद्य्-अर्णाखिल-बीजं कृष्णाय नम इति बीजार्ढ्यं स-ब्रह्माणम् आधाय, अनङ्ग-गायत्रीं यथावद्व्यालिख्य भू-मण्डलं शूल-वेष्टितं कृत्वाङ्ग-वासुदेव-रुक्मिण्य्-आदि-ख-शक्तीन्द्रादि-वसुदेवादि-पार्थादि-निध्य्-आवीतं यजेत् । सन्ध्यासु प्रतिपत्तिभिर् उपचारैस् तेनास्याखिलं भवत्य् अखिलं भवतीति ॥

tān uvāca | yat tasya pīṭhaṃ hairaṇyāṣṭa-palāśam ambujaṃ tad-antarālike 'nalāsra-yugaṃ tadantarādy-arṇākhila-bījaṃ kṛṣṇāya nama iti bījārḍhyaṃ sa-brahmāṇam ādhāya, anaṅga-gāyatrīṃ yathāvadvyālikhya bhū-maṇḍalaṃ śūla-veṣṭitaṃ kṛtvāṅga-vāsudeva-rukmiṇy-ādi-kha-śaktīndrādi-vasudevādi-pārthādi-nidhy-āvītaṃ yajet | sandhyāsu pratipattibhir upacārais tenāsyākhilaṃ bhavaty akhilaṃ bhavatīti ||

तद् इह श्लोका भवन्ति एको वशी सर्वगः कृष्ण ईड्य एकोऽपि सन् बहुधा यो विभाति । तं पीठगं येऽनुयजन्ति धीरा- स्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥

tad iha ślokā bhavanti eko vaśī sarvagaḥ kṛṣṇa īḍya eko'pi san bahudhā yo vibhāti | taṃ pīṭhagaṃ ye'nuyajanti dhīrā- steṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣām ||

नित्यो नित्यानां चेतनश् चेतनाना- मेको बहूनां यो विदधाति कामान् । तं पीठगं येऽनुभवन्ति धीरा- स्तेषां सिद्धिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥

nityo nityānāṃ cetanaś cetanānā- meko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān | taṃ pīṭhagaṃ ye'nubhavanti dhīrā- steṣāṃ siddhiḥ śāśvatī netareṣām ||

एतद् धि विष्णोः परमं पदं ये नित्योद्युक्ताः संयजन्ते न कामान् । तेषाम् असौ गोप-रूपः प्रयत्नात् प्रकाशयेद् आत्म-पदं तदैव ॥

etad dhi viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ ye nityodyuktāḥ saṃyajante na kāmān | teṣām asau gopa-rūpaḥ prayatnāt prakāśayed ātma-padaṃ tadaiva ||

यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वं यो विद्यास् तस्मै गोपायति स्म कृष्णः । तं ह देवम् आत्म-बुद्धि-प्रकाशं मुमुक्षुर् वै शरणम् अनुव्रजेत ॥

yo brahmāṇaṃ vidadhāti pūrvaṃ yo vidyās tasmai gopāyati sma kṛṣṇaḥ | taṃ ha devam ātma-buddhi-prakāśaṃ mumukṣur vai śaraṇam anuvrajeta ||

ओंकारेणान्तरितं ये जपन्ति गोविन्दस्य पञ्च-पदं मनुम् । तेषाम् असौ दर्शयेद् आत्म-रूपं तस्मान् मुमुक्षुर् अभ्यसेन् नित्य-शान्त्यै ॥

oṃkāreṇāntaritaṃ ye japanti govindasya pañca-padaṃ manum | teṣām asau darśayed ātma-rūpaṃ tasmān mumukṣur abhyasen nitya-śāntyai ||

एतस्माद् अन्ये पञ्च-पदाद् अभूवन् गोविन्दस्य मनवो मानवानाम् । दशार्णाद्यास् तेऽपि सङ्क्रन्दनाद्यैर् अभ्यस्यन्ते भूति-कामैर् यथावत् ॥

etasmād anye pañca-padād abhūvan govindasya manavo mānavānām | daśārṇādyās te'pi saṅkrandanādyair abhyasyante bhūti-kāmair yathāvat ||

यद् एतस्य स्वरूपार्थं वाचावेदयन्ति ते पप्रच्छुः । तदु होवाच । ब्रह्म-सवनं चरतो मे ध्यातः स्तुतः परमः परार्धान्ते सोऽबुध्यत । गोप-वेशो मे पुरुषः पुरस्ताद् आविर्बभूव ॥

yad etasya svarūpārthaṃ vācāvedayanti te papracchuḥ | tadu hovāca | brahma-savanaṃ carato me dhyātaḥ stutaḥ paramaḥ parārdhānte so'budhyata | gopa-veśo me puruṣaḥ purastād āvirbabhūva ||

ततः प्रणतो मयाऽनुकूलेन हृदा मह्यम् अष्टादशार्णं स्वरूपं सृष्टये दत्त्वान्तर्हितः । पुनः सिसृक्षतो मे प्रादुरभूत् । तेष्व् अक्षरेषु भविष्यज्-जगद्-रूपं प्रकाशयन् । तद् इह क-काराद् आपो ल-कारात् पृथिवी ईतोऽग्निर् बिन्दोर् इन्दुस् तत्-सम्पातात् तद्-अर्क इति क्लीं-काराद् असृजम् । कृष्णाय-पदाद् आकाशं खाद् वायुर् इत्य् उत्तरात् सुरभिं विद्यां प्रादुरकार्षम् । तद्-उत्तरात् स्त्री-पुंसादि चेदं सकलम् इदं सकलम् इदम् इति ॥

tataḥ praṇato mayā'nukūlena hṛdā mahyam aṣṭādaśārṇaṃ svarūpaṃ sṛṣṭaye dattvāntarhitaḥ | punaḥ sisṛkṣato me prādurabhūt | teṣv akṣareṣu bhaviṣyaj-jagad-rūpaṃ prakāśayan | tad iha ka-kārād āpo la-kārāt pṛthivī īto'gnir bindor indus tat-sampātāt tad-arka iti klīṃ-kārād asṛjam | kṛṣṇāya-padād ākāśaṃ khād vāyur ity uttarāt surabhiṃ vidyāṃ prādurakārṣam | tad-uttarāt strī-puṃsādi cedaṃ sakalam idaṃ sakalam idam iti ||

एतस्यैव यजनेन चन्द्र-ध्वजो गत-मोहम् आत्मानं वेदेत्य् ओंकारान्तरालिकं मनुम् आवर्तयेत् सङ्ग-रहितोऽभ्यानयत् ॥

etasyaiva yajanena candra-dhvajo gata-moham ātmānaṃ vedety oṃkārāntarālikaṃ manum āvartayet saṅga-rahito'bhyānayat ||

तद् विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुर् आततम् । तस्माद् एनं नित्यम् अभ्यसेन् नित्यम् अभ्यसेद् इति ॥

tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ | divīva cakṣur ātatam | tasmād enaṃ nityam abhyasen nityam abhyased iti ||

तेxत्: ब्य् एदितिओन् गिवेस् कैवल्यस्य सृत्यै अन्द् नोतेस् सिद्ध्यै अस् अन् अल्तेर्नतिवे. अवभासं इन् स्म्, य्म् अन्द् पुरीदास. सततम् आवर्तयेत् इस् रेपेअतेद् इन् ब्य् ओन्ल्य्.

Text: BY edition gives kaivalyasya sṛtyai and notes siddhyai as an alternative. Avabhāsaṃ in SM, YM and Purīdāsa. Satatam āvartayet is repeated in BY only.

तद् अत्र गाथाः । यस्य पूर्व-पदाद् भूमिर् द्वितीयात् सलिलोद्भवः । तृतीयात् तेज उद्भूतं चतुर्थाद् गन्ध-वाहनः । पञ्चमाद् अम्बरोत्पत्तिस् तम् एवैकं समभ्यसेत् । चन्द्रध्वजोऽगमद् विष्णोः परमं पदम् अव्ययम् ॥

tad atra gāthāḥ | yasya pūrva-padād bhūmir dvitīyāt salilodbhavaḥ | tṛtīyāt teja udbhūtaṃ caturthād gandha-vāhanaḥ | pañcamād ambarotpattis tam evaikaṃ samabhyaset | candradhvajo'gamad viṣṇoḥ paramaṃ padam avyayam ||

ततो विशुद्धं विमलं विशोकम् अशेष-लोभादि-निरस्त-सङ्गम् । यत् तत्-पदं पञ्च-पदं तद् एव स वासुदेवो न यतोऽन्यद् अस्ति ॥

tato viśuddhaṃ vimalaṃ viśokam aśeṣa-lobhādi-nirasta-saṅgam | yat tat-padaṃ pañca-padaṃ tad eva sa vāsudevo na yato'nyad asti ||

तम् एकं गोविन्दं सच्-चिद्-आनन्द-विग्रहं पञ्च-पदं वृन्दावन-सुर-भूरुह-तलासीनं सततं समरुद्-गणोऽहं परमया स्तुत्या तोषयामि ॥

tam ekaṃ govindaṃ sac-cid-ānanda-vigrahaṃ pañca-padaṃ vṛndāvana-sura-bhūruha-talāsīnaṃ satataṃ samarud-gaṇo'haṃ paramayā stutyā toṣayāmi ||

ॐ नमो विश्व-रूपाय विश्व-स्थित्य्-अन्त-हेतवे । विश्वेश्वराय विश्वाय गोविन्दाय नमो नमः ॥

oṃ namo viśva-rūpāya viśva-sthity-anta-hetave | viśveśvarāya viśvāya govindāya namo namaḥ ||

नमो विज्ञान-रूपाय परमानन्द-रूपिणे । कृष्णाय गोपीनाथाय गोविन्दाय नमो नमः ॥

namo vijñāna-rūpāya paramānanda-rūpiṇe | kṛṣṇāya gopīnāthāya govindāya namo namaḥ ||

नमः कमलनेत्राय नमः कमलमालिने । नमः कमलनाभाय कमलापतये नमः ॥

namaḥ kamalanetrāya namaḥ kamalamāline | namaḥ kamalanābhāya kamalāpataye namaḥ ||

बर्हापीडाभिरामाय रामायाकुण्ठ-मेधसे । रमा-मानस-हंसाय गोविन्दाय नमो नमः ॥

barhāpīḍābhirāmāya rāmāyākuṇṭha-medhase | ramā-mānasa-haṃsāya govindāya namo namaḥ ||

कंस-वंश-विनाशाय केशि-चाणूर-घातिने । वृषभ-ध्वज-वन्द्याय पार्थ-सारथये नमः ॥

kaṃsa-vaṃśa-vināśāya keśi-cāṇūra-ghātine | vṛṣabha-dhvaja-vandyāya pārtha-sārathaye namaḥ ||

वेणु-वादन-शीलाय गोपालायाहि-मर्दिने । कालिन्दी-कूल-लोलाय लोल-कुण्डल-धारिणे ॥

veṇu-vādana-śīlāya gopālāyāhi-mardine | kālindī-kūla-lolāya lola-kuṇḍala-dhāriṇe ||

वल्लवी-वदनाम्भोज-मालिने नृत्य-शालिने । नमः प्रणत-पालाय श्री-कृष्णाय नमो नमः ॥

vallavī-vadanāmbhoja-māline nṛtya-śāline | namaḥ praṇata-pālāya śrī-kṛṣṇāya namo namaḥ ||

नमः पाप-प्रणाशाय गोवर्धन-धराय च । पूतना-जीवितान्ताय तृणावार्तासु-हारिणे ॥

namaḥ pāpa-praṇāśāya govardhana-dharāya ca | pūtanā-jīvitāntāya tṛṇāvārtāsu-hāriṇe ||

निष्कलाय विमोहाय शुद्धायाशुद्ध-वैरिणे । अद्वितीयाय महते श्री-कृष्णाय नमो नमः ॥

niṣkalāya vimohāya śuddhāyāśuddha-vairiṇe | advitīyāya mahate śrī-kṛṣṇāya namo namaḥ ||

प्रसीद परमानन्द प्रसीद परमेश्वर । आधि-व्याधि-भुजङ्गेन दष्टं माम् उद्धर प्रभो ॥

prasīda paramānanda prasīda parameśvara | ādhi-vyādhi-bhujaṅgena daṣṭaṃ mām uddhara prabho ||

श्री-कृष्ण रुक्मिणी-कान्त गोपी-जन-मनोहर । संसार-सागरे मग्नं माम् उद्धर जगद्-गुरो ॥

śrī-kṛṣṇa rukmiṇī-kānta gopī-jana-manohara | saṃsāra-sāgare magnaṃ mām uddhara jagad-guro ||

केशव क्लेश-हरण नारायण जनार्दन । गोविन्द परमानन्द मां समुद्धर माधव ॥

keśava kleśa-haraṇa nārāyaṇa janārdana | govinda paramānanda māṃ samuddhara mādhava ||

अथैवं स्तुतिभिर् आराधयामि यथा यूयं तथा पञ्च-पादं जपन्तः श्री-कृष्णं ध्यायन्तः संसृतिं तरिष्यथेति होवाच हैरण्यः ॥

athaivaṃ stutibhir ārādhayāmi yathā yūyaṃ tathā pañca-pādaṃ japantaḥ śrī-kṛṣṇaṃ dhyāyantaḥ saṃsṛtiṃ tariṣyatheti hovāca hairaṇyaḥ ||

अमुं पञ्च-पदं मन्त्रम् आवर्तयेद् यः स यात्य् अनायासतः केवलं पदं तत् । अनेजद् एकं मनसो जवीयो- नैतद् देवा आप्नुवन् पूर्वम् अर्शद् इति ॥

amuṃ pañca-padaṃ mantram āvartayed yaḥ sa yāty anāyāsataḥ kevalaṃ padaṃ tat | anejad ekaṃ manaso javīyo- naitad devā āpnuvan pūrvam arśad iti ||

तस्मात् कृष्ण एव परो देवस् तं ध्यायेत् तं रसयेत् तं यजेत् तं भजेद् इति ॐ तत् सद् इति ॥

tasmāt kṛṣṇa eva paro devas taṃ dhyāyet taṃ rasayet taṃ yajet taṃ bhajed iti oṃ tat sad iti ||