The Tests of Vṛka, Bhṛgu, Mohinī, Ambarīṣa

वृकभृगुसुनिमोहिन्यम्बरीषादिवृत्ते
ष्वयि तव हि महत्त्वं सर्वशर्वादिजैत्रम् ।
स्थितमिह परमात्मन् निष्कलार्वागभिन्नं
किमपि यदवभातं तद्धि रूपं तवैव

vṛkabhṛgusunimohinyambarīṣādivṛtte ṣvayi tava hi mahattvaṁ sarvaśarvādijaitram sthitamiha paramātman niṣkalārvāgabhinnaṁ kimapi yadavabhātaṁ taddhi rūpaṁ tavaiva

“In the conduct of Vṛka, of Bhṛgu, of Sutamohinī, of Ambarīṣa, of those, your greatness, the conqueror of all the Sarvas and the rest, stands here, supreme self, in the unbroken before-and-after.”

मूर्तित्रयेश्वरसदाशिवपञ्चकं यत् प्राहुः परात्मवपुरेव सदाशिवोऽस्मिन् ।
तत्रेश्वरस्तु स विकुण्ठपदस्त्वमेव त्रित्वं पुनर्भजसि सत्यपदे त्रिभागे

mūrtitrayeśvarasadāśivapañcakaṁ yat prāhuḥ parātmavapureva sadāśivo'smin tatreśvarastu sa vikuṇṭhapadastvameva tritvaṁ punarbhajasi satyapade tribhāge

“The wise debated long: among Brahmā, Viṣṇu, Śiva, who is highest? The sage Bhṛgu went to test all three. Brahmā was furious at his lateness; Śiva nearly killed him; you, kicked on the chest, smiled and asked if his foot was hurt.”

तत्रापि सात्त्विकतनुं तव विष्णुमाहु
र्धाता तु सत्त्वविरळो रजसैव पूर्णः ।
सत्वोत्कटत्वमपि चास्ति तमोविकार
चेष्टादिकं च तव शङ्करनाम्नि मूर्तौ

tatrāpi sāttvikatanuṁ tava viṣṇumāhu rdhātā tu sattvaviraḻo rajasaiva pūrṇaḥ satvotkaṭatvamapi cāsti tamovikāra ceṣṭādikaṁ ca tava śaṅkaranāmni mūrtau

“By that simple smile, the question was settled. The lord who can be kicked without anger is the highest.”

तं च त्रिमूर्त्यतिगतं पुरपूरुषं त्वां
शर्वात्मनापि खलु सर्वमयत्वहेतोः ।
शंसन्त्युपासनाविधौ तदपि स्वतस्तु
त्वद्रूपमित्यतिदृढं बहु नः प्रमाणम्

taṁ ca trimūrtyatigataṁ purapūruṣaṁ tvāṁ śarvātmanāpi khalu sarvamayatvahetoḥ śaṁsantyupāsanāvidhau tadapi svatastu tvadrūpamityatidṛḍhaṁ bahu naḥ pramāṇam

“By such tests, the Bhāgavata gives the test for who one's own deity is. The deity who can be kicked without anger is the deity to take.”

श्रीशङ्करोऽपि भगवान्सकलेषु तावत्
त्वामेव मानयति यो न हि पक्षपाती ।
त्वन्निष्ठमेव स हि नामसहस्रकादि
व्याख्यद्भवत्स्तुतिपरश्च गतिं गतोऽन्ते

śrīśaṅkaro'pi bhagavānsakaleṣu tāvat tvāmeva mānayati yo na hi pakṣapātī tvanniṣṭhameva sa hi nāmasahasrakādi vyākhyadbhavatstutiparaśca gatiṁ gato'nte

“By Sutamohinī's test, the same lesson; by Ambarīṣa's test, the same. Each test ended with the same answer.”

मूर्तित्रयातिगमुवाच च मन्त्रशास्त्र
स्यादौ कलायसुषमं सकलेश्वरं त्वाम् ।
ध्यानं च निष्कळमसौ प्रणवे खलूक्त्वा
त्वामेव तत्र सकलं निजगाद नान्यम्

mūrtitrayātigamuvāca ca mantraśāstra syādau kalāyasuṣamaṁ sakaleśvaraṁ tvām dhyānaṁ ca niṣkaḻamasau praṇave khalūktvā tvāmeva tatra sakalaṁ nijagāda nānyam

“By such repeated answer, the Bhāgavata's verdict was made unmistakable. The lord at the centre of the cosmos is the lord whose centre is unshakeable.”

समस्तसारे च पुराणसंग्रहे विसंशयं त्वन्महिमैव वर्ण्यते ।
त्रिमूर्तियुक्सत्यपदत्रिभागतः परं पदं ते कथितं न शूलिनः ॥ ९०७
यद्ब्राह्मकल्प इह भागवतद्वितीय
स्कन्धोदितं वपुरनावृतमीश धात्रे ।
तस्यैव नाम हरिशर्वमुखं जगाद
श्रीमाधवः शिवपरोऽपि पुराणसारे

samastasāre ca purāṇasaṁgrahe visaṁśayaṁ tvanmahimaiva varṇyate trimūrtiyuksatyapadatribhāgataḥ paraṁ padaṁ te kathitaṁ na śūlinaḥ 907 yadbrāhmakalpa iha bhāgavatadvitīya skandhoditaṁ vapuranāvṛtamīśa dhātre tasyaiva nāma hariśarvamukhaṁ jagāda śrīmādhavaḥ śivaparo'pi purāṇasāre

“Such you, supreme self.”

ये स्वप्रकृत्यनुगुणा गिरिशं भजन्ते
तेषां फलं हि दृढयैव तदीयभक्त्या ।
व्यासो हि तेन कृतवानधिकारिहेतोः
स्कान्दादिकेषु तव हानिवचोऽर्थवादैः

ye svaprakṛtyanuguṇā giriśaṁ bhajante teṣāṁ phalaṁ hi dṛḍhayaiva tadīyabhaktyā vyāso hi tena kṛtavānadhikārihetoḥ skāndādikeṣu tava hānivaco'rthavādaiḥ

“By such unshakeable centre, you teach the very meaning of devotion. Devotion is not asking the lord to be more than he is; devotion is recognising what he already is.”

भूतार्थकीर्तिरनुवादविरुद्धवादौ
त्रेधार्थवादगतयः खलु रोचनार्थाः ।
स्कान्दादिकेषु बहवोऽत्र विरुद्धवादा
स्त्वत्तामसत्वपरिभूत्युपशिक्षणाद्याः

bhūtārthakīrtiranuvādaviruddhavādau tredhārthavādagatayaḥ khalu rocanārthāḥ skāndādikeṣu bahavo'tra viruddhavādā stvattāmasatvaparibhūtyupaśikṣaṇādyāḥ

“Lord, by such unshakeable centre, save me from my shakeable ones.”

यत्किञ्चिदप्यविदुषापि विभो मयोक्तं
तन्मन्त्रशास्त्रवचनाद्यभिदृष्टमेव ।
व्यासोक्तिसारमयभागवतोपगीत
क्लेशान्विधूय कुरु भक्तिभरं परात्मन्

yatkiñcidapyaviduṣāpi vibho mayoktaṁ tanmantraśāstravacanādyabhidṛṣṭameva vyāsoktisāramayabhāgavatopagīta kleśānvidhūya kuru bhaktibharaṁ parātman

“Lord of the wind-house, save me by being the last unshakeable thing.”