Harivaṃśa · Adhyāya 60

Verse 1

दामोदरवचः श्रुत्वा हृष्टास् ते गोषु जीविनः तद्वाग् अमृतम् आख्यातं प्रत्यूचुर् अविशङ्कया

dāmodaravacaḥ śrutvā hṛṣṭās te goṣu jīvinaḥ tadvāg amṛtam ākhyātaṃ pratyūcur aviśaṅkayā

Hearing Dāmodara's words, those whose life was in the cows were glad. His speech, nectar-like, they answered without hesitation.

Verse 2

तवैषा बाल महती गोपानां हर्षवर्धिनी प्रीणयत्य् एव नः सर्वान् बुद्धिर् वृद्धिकरी नृणाम्

tavaiṣā bāla mahatī gopānāṃ harṣavardhinī prīṇayaty eva naḥ sarvān buddhir vṛddhikarī nṛṇām

Verse 3

त्वं गतिस् त्वं रतिश् चैव त्वं वेत्ता त्वं परायणम् भयेष्व् अभयदस् त्वं नस् त्वं चैव सुहृदां सुहृत्

tvaṃ gatis tvaṃ ratiś caiva tvaṃ vettā tvaṃ parāyaṇam bhayeṣv abhayadas tvaṃ nas tvaṃ caiva suhṛdāṃ suhṛt

Verse 4

त्वत्कृते कृष्ण घोषो ऽयं क्षेमो मुदितगोकुलः कृत्स्नो वसति शान्तारिर् यथा स्वर्गगतस् तथा

tvatkṛte kṛṣṇa ghoṣo 'yaṃ kṣemo muditagokulaḥ kṛtsno vasati śāntārir yathā svargagatas tathā

Verse 5

जन्मप्रभृति दिव्यैस् तैर् विक्रान्तैर् भुवि दुष्करैः बोद्धव्याच् चाभिमानाच् च विस्मितानि मनांसि नः

janmaprabhṛti divyais tair vikrāntair bhuvi duṣkaraiḥ boddhavyāc cābhimānāc ca vismitāni manāṃsi naḥ

Verse 6

बलेन च परार्ध्येन यशसा विक्रमेण च उत्तमस् त्वं च मर्त्येषु देवेष्व् इव पुरंदरः

balena ca parārdhyena yaśasā vikrameṇa ca uttamas tvaṃ ca martyeṣu deveṣv iva puraṃdaraḥ

Verse 7

प्रतापेन च तीक्ष्णेन दीप्त्या पूर्णतयापि च उत्तमस् त्वं च मर्त्येषु देवेष्व् इव दिवाकरः कान्त्या लक्ष्म्या प्रसादेन वदनेन स्मितेन च उत्तमस् त्वं च मर्त्येषु देवेष्व् इव निशाकरः

pratāpena ca tīkṣṇena dīptyā pūrṇatayāpi ca uttamas tvaṃ ca martyeṣu deveṣv iva divākaraḥ kāntyā lakṣmyā prasādena vadanena smitena ca uttamas tvaṃ ca martyeṣu deveṣv iva niśākaraḥ

Verse 8

वेषेण वपुषा चैव बाल्येन चरितेन च स्यात् ते शक्तिधरस् तुल्यो न तु कश्चन मानुषः

veṣeṇa vapuṣā caiva bālyena caritena ca syāt te śaktidharas tulyo na tu kaścana mānuṣaḥ

Verse 9

यत् त्वयाभिहितं वाक्यं गिरियज्ञं प्रति प्रभो कस् तल् लङ्घयितुं शक्तो वेलाम् इव महोदधेः

yat tvayābhihitaṃ vākyaṃ giriyajñaṃ prati prabho kas tal laṅghayituṃ śakto velām iva mahodadheḥ

Verse 10

स्थितः शक्रमहस् तात श्रीमान् गिरिमहस् त्व् अयम् त्वत्प्रणीतो ऽद्य गोपानां गवां हेतोः प्रवर्तताम्

sthitaḥ śakramahas tāta śrīmān girimahas tv ayam tvatpraṇīto 'dya gopānāṃ gavāṃ hetoḥ pravartatām

Verse 11

भोजनान्य् उपकल्प्यन्तां पयसः पेशलानि च कुम्भाश् च विनिवेश्यन्ताम् उदपानेषु शोभनाः लेह्यस्य पायसस्यार्थे द्रोण्यश् च विपुलायताः

bhojanāny upakalpyantāṃ payasaḥ peśalāni ca kumbhāś ca viniveśyantām udapāneṣu śobhanāḥ lehyasya pāyasasyārthe droṇyaś ca vipulāyatāḥ

Verse 12

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च तत् सर्वम् उपनीयताम् भाजनानि च मांसस्य न्यस्यन्ताम् ओदनस्य च त्रिरात्रं चैव संदोहः सर्वघोषस्य गृह्यताम्

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca tat sarvam upanīyatām bhājanāni ca māṃsasya nyasyantām odanasya ca trirātraṃ caiva saṃdohaḥ sarvaghoṣasya gṛhyatām

Verse 13

विशस्यन्तां च पशवो भोज्या ये महिषादयः प्रवर्ततां च यज्ञो ऽयं सर्वगोपसुसंकुलः

viśasyantāṃ ca paśavo bhojyā ye mahiṣādayaḥ pravartatāṃ ca yajño 'yaṃ sarvagopasusaṃkulaḥ

Verse 14

आनन्दजननो घोषो महान् मुदितगोकुलः तूर्यप्रणादघोषैश् च वृषभाणां च गर्जितैः

ānandajanano ghoṣo mahān muditagokulaḥ tūryapraṇādaghoṣaiś ca vṛṣabhāṇāṃ ca garjitaiḥ

Verse 15

हम्भारवैश् च वत्सानां गोपानां हर्षवर्धनः दधिह्रदो घृतावर्तः पयःकुल्यासमाकुलः

hambhāravaiś ca vatsānāṃ gopānāṃ harṣavardhanaḥ dadhihrado ghṛtāvartaḥ payaḥkulyāsamākulaḥ

Verse 16

मांसराशिप्रक्लृप्ताढ्यः प्रकाशौदनपर्वतः संप्रावर्तत यज्ञः स गिरेर् गोभिः समाकुलः तुष्टगोपजनाकीर्णो गोपनारीमनोहरः

māṃsarāśipraklṛptāḍhyaḥ prakāśaudanaparvataḥ saṃprāvartata yajñaḥ sa girer gobhiḥ samākulaḥ tuṣṭagopajanākīrṇo gopanārīmanoharaḥ

Verse 17

भक्ष्याणां राशयस् तत्र शतशश् चोपकल्पिताः गन्धमाल्यैश् च विविधैर् धूपैर् उच्चावचैस् तथा अथाधिश्रितपर्यन्ते पर्याप्ते यज्ञसंविधौ यज्ञं गिरेस् तिथौ सौम्ये चक्रुर् गोपा द्विजैः सह

bhakṣyāṇāṃ rāśayas tatra śataśaś copakalpitāḥ gandhamālyaiś ca vividhair dhūpair uccāvacais tathā athādhiśritaparyante paryāpte yajñasaṃvidhau yajñaṃ gires tithau saumye cakrur gopā dvijaiḥ saha

Heaps of food by the hundreds were prepared there; fragrances, garlands, incenses of many kinds. With the sacrifice well-furnished, with everything ready, the cowherds with the brahmins performed the mountain-sacrifice on a tithi of the gentle moon.

Verse 18

यजनान्ते तद् अन्नं तु तत् पयो दधि चोत्तमम् मांसं च मायया कृष्णो गिरिर् भूत्वा समश्नुते

yajanānte tad annaṃ tu tat payo dadhi cottamam māṃsaṃ ca māyayā kṛṣṇo girir bhūtvā samaśnute

Verse 19

ईदृशं ह्य् अभवत् तत्र गोपानां भरतर्षभ तर्पिताश् चापि विप्राग्र्यास् तुष्टाः संपूर्णभोजनाः उत्तस्थुः प्रीतमनसः स्वस्ति वाच्य यथासुखम्

īdṛśaṃ hy abhavat tatra gopānāṃ bharatarṣabha tarpitāś cāpi viprāgryās tuṣṭāḥ saṃpūrṇabhojanāḥ uttasthuḥ prītamanasaḥ svasti vācya yathāsukham

Verse 20

भुक्त्वा चावभृते कृष्णः पयः पीत्वा च कामतः संतृप्तो ऽस्मीति दिव्येन रूपेण प्रजहास वै

bhuktvā cāvabhṛte kṛṣṇaḥ payaḥ pītvā ca kāmataḥ saṃtṛpto 'smīti divyena rūpeṇa prajahāsa vai

Verse 21

प्रजहास गिरेर् मूर्ध्नि स्थितः कमललोचनः तं गोपाः पर्वताकारं दिव्यस्रगनुलेपनम् गिरिमूर्ध्नि स्थितं दृष्ट्वा कृष्णं जग्मुः प्रधानतः

prajahāsa girer mūrdhni sthitaḥ kamalalocanaḥ taṃ gopāḥ parvatākāraṃ divyasraganulepanam girimūrdhni sthitaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ jagmuḥ pradhānataḥ

Verse 22

भगवान् अपि तेनैव रूपेणाच् छादितः प्रभुः सह तैः प्रणतो गोपैर् ववन्दात्मानम् आत्मना

bhagavān api tenaiva rūpeṇāc chāditaḥ prabhuḥ saha taiḥ praṇato gopair vavandātmānam ātmanā

Verse 23

तम् ऊचुर् विस्मिता गोपा देवं गिरिवरे स्थितम् भगवंस् त्वद्वशे युक्ता दासाः किं कुर्म किंकराः

tam ūcur vismitā gopā devaṃ girivare sthitam bhagavaṃs tvadvaśe yuktā dāsāḥ kiṃ kurma kiṃkarāḥ

Verse 24

स उवाच ततो गोपान् गिरिः सुप्रभया गिरा अद्यप्रभृति याज्यो ऽहं गोषु यद्य् अस्ति वो दया

sa uvāca tato gopān giriḥ suprabhayā girā adyaprabhṛti yājyo 'haṃ goṣu yady asti vo dayā

Verse 25

अहं वः प्रथमो देवः सर्वकामकरः शिवः मम प्रभावाच् च गवाम् अयुतान्य् एव भोक्ष्यथ

ahaṃ vaḥ prathamo devaḥ sarvakāmakaraḥ śivaḥ mama prabhāvāc ca gavām ayutāny eva bhokṣyatha

Verse 26

शिवस् च वो भविष्यामि मद्भक्तानां वने वने रंस्ये च सह युष्माभिर् यथा दिविगतस् तथा

śivas ca vo bhaviṣyāmi madbhaktānāṃ vane vane raṃsye ca saha yuṣmābhir yathā divigatas tathā

Verse 27

ये चेमे प्रथिता गोपा नन्दगोपादयः स्थिताः एषां प्रीतः प्रयच्छामि गोपानां विपुलं धनम्

ye ceme prathitā gopā nandagopādayaḥ sthitāḥ eṣāṃ prītaḥ prayacchāmi gopānāṃ vipulaṃ dhanam

Verse 28

पर्याप्नुवन्तु मां क्षिप्रं गावो वत्ससमाकुलाः एवं मम परा प्रीतिर् भविष्यति न संशयः

paryāpnuvantu māṃ kṣipraṃ gāvo vatsasamākulāḥ evaṃ mama parā prītir bhaviṣyati na saṃśayaḥ

Verse 29

ततो नीराजनार्थं वै वृन्दशो गोकुलानि च परिवव्रुर् गिरिवरं सवृषाणि सहस्रशः

tato nīrājanārthaṃ vai vṛndaśo gokulāni ca parivavrur girivaraṃ savṛṣāṇi sahasraśaḥ

Verse 30

ता गावः प्रस्नुता वत्सैः सापीडस्तबकाङ्गदाः सस्रगापीडशृङ्गाग्राः शतशो ऽथ सहस्रशः

tā gāvaḥ prasnutā vatsaiḥ sāpīḍastabakāṅgadāḥ sasragāpīḍaśṛṅgāgrāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

Verse 31

अनुजग्मुश् च गोपालाः कालयन्तो धनानि च भक्तिच्छेदानुलिप्ताङ्गा रक्तपीतासिताम्बराः

anujagmuś ca gopālāḥ kālayanto dhanāni ca bhakticchedānuliptāṅgā raktapītāsitāmbarāḥ

Verse 32

मयूरचित्राङ्गदिनो भुजैः प्रहरणावृतैः मयूरपत्रवृन्तानां केशबन्धैः सुयोजितैः बभ्राजुर् अधिकं गोपाः समवाये तदाद्भुते

mayūracitrāṅgadino bhujaiḥ praharaṇāvṛtaiḥ mayūrapatravṛntānāṃ keśabandhaiḥ suyojitaiḥ babhrājur adhikaṃ gopāḥ samavāye tadādbhute

Verse 33

अन्ये वृषान् आरुरुहुर् नृत्यन्ति स्मापरे मुदा गोपालास् त्व् अपरे गाश् च जगृहुर् वेगगामिनः

anye vṛṣān āruruhur nṛtyanti smāpare mudā gopālās tv apare gāś ca jagṛhur vegagāminaḥ

Verse 34

तस्मिन् पर्यायनिर्वृत्ते गवां नीराजनोत्सवे अन्तर्धानं जगामाशु तेन देहेन सो गिरिः

tasmin paryāyanirvṛtte gavāṃ nīrājanotsave antardhānaṃ jagāmāśu tena dehena so giriḥ

Verse 35

कृष्णो ऽपि गोपस्थितो विवेश व्रजम् एव ह गिरियज्ञप्रवृत्तेन तेनाश्चर्येण विस्मितः

kṛṣṇo 'pi gopasthito viveśa vrajam eva ha giriyajñapravṛttena tenāścaryeṇa vismitaḥ

And Kṛṣṇa, standing among the cowherds, entered Vraja, amazed himself at the wonder of the mountain-worship he had set in motion.