Corpus leaves 361–380

विद्यापति । राधा । ६८० चान ऊगल हम देखल सजनी गे देखि विकल मन होय । एहन विधाता निरदय सजनी गे परदेश पहु रहु सोय ॥२॥ चीर चिकुर साज राखल सजनी गे जूही जोगाओल आज । वालभु विनु कइसे जीअव सजनी गे आव जीवन कोन काज ।।४।। अङ्गहि उपज अधर रस सजनी गे इहो थिक विरहक आधि । भनइ विद्यापति गाओल सजनी गे औखधो नई छुट वेधि ॥६॥ राधा । ६८१ जेहे लता लघु लाए कन्हाई । जल दए दए किछु गेलाहे वढाइ ॥ २ ॥ से आवे भरे कुसुमित भेल आइ । परिमल पसरल दह दिस जाइ ॥ ४ ॥ पिआ के कव पिक सुललित बानी । रभसक अवसर दुरजन जानि ॥ ६ ॥ हठे अवधारि विलम्ब नहि सहइ । फुलला फुल मधु वसि नहि रहइ ।।८।। राधा ।। ६८३ कत कत सखि मोहे विरहे भै गेल तीता । गरल भखि मोने मरव रचि देहे मोर चीता ॥२॥

vidyāpati | rādhā | 680 cāna ūgala hama dekhala sajanī ge dekhi vikala mana hoya | ehana vidhātā niradaya sajanī ge paradeśa pahu rahu soya ||2|| cīra cikura sāja rākhala sajanī ge jūhī jogāola āja | vālabhu vinu kaise jīava sajanī ge āva jīvana kona kāja ||4|| aṅgahi upaja adhara rasa sajanī ge iho thika virahaka ādhi | bhanai vidyāpati gāola sajanī ge aukhadho naī chuṭa vedhi ||6|| rādhā | 681 jehe latā laghu lāe kanhāī | jala dae dae kichu gelāhe vaḍhāi || 2 || se āve bhare kusumita bhela āi | parimala pasarala daha disa jāi || 4 || piā ke kava pika sulalita bānī | rabhasaka avasara durajana jāni || 6 || haṭhe avadhāri vilamba nahi sahai | phulalā phula madhu vasi nahi rahai ||8|| rādhā || 683 kata kata sakhi mohe virahe bhai gela tītā | garala bhakhi mone marava raci dehe mora cītā ||2||

विद्यापति । राधा । ६७८ जलउ जलधि जल मन्दा । जहा वसे दारुण चन्दा ॥ २ ॥ वचन नहि के परमाणे । समय न सह पचवाणे ॥ ४ ॥ कामिनी पिया विहिनी । केवल रहिलि कहिनी ॥ ६ ॥ अवधि समापित भेला । कइसे हरि वचन चुकला ।। ८ ।। निठुर पुरुष पिरीति । जीव दए सन्तव युवती ॥१०॥ निचल नयन चकोरा । ढरिये ढरिये पल नोरा ॥१२॥ पथये रहओ हेरि हेरी । पिया गेल अवधि : विसरी ॥१४॥ विद्यापति कवि गावे । पुन फले सुपुरुष की नहि पावे ॥१६॥ सखी। ६७६ कै सुखे सतए कै दुखे जाग। अपन अपन थिक भिन भिन भाग ।। ३ कि करति अबला न चैतए हार । एकहि नगर के बहुत वेवहार ॥ ४ माजरि तोरि भमर मधु पीव । से देखि पथिक कण्ठागत जीव ॥ ६ कन्ता कन्त मनोरथ पूर । विरहिनि विरहे वेकुलि झुर ॥६ विद्यापति भन एह रस जान । राए शिवसिंह रूपिनि देइ रमान ॥१°

vidyāpati | rādhā | 678 jalau jaladhi jala mandā | jahā vase dāruṇa candā || 2 || vacana nahi ke paramāṇe | samaya na saha pacavāṇe || 4 || kāminī piyā vihinī | kevala rahili kahinī || 6 || avadhi samāpita bhelā | kaise hari vacana cukalā || 8 || niṭhura puruṣa pirīti | jīva dae santava yuvatī ||10|| nicala nayana cakorā | ḍhariye ḍhariye pala norā ||12|| pathaye rahao heri herī | piyā gela avadhi : visarī ||14|| vidyāpati kavi gāve | puna phale supuruṣa kī nahi pāve ||16|| sakhī| 676 kai sukhe satae kai dukhe jāga| apana apana thika bhina bhina bhāga || 3 ki karati abalā na caitae hāra | ekahi nagara ke bahuta vevahāra || 4 mājari tori bhamara madhu pīva | se dekhi pathika kaṇṭhāgata jīva || 6 kantā kanta manoratha pūra | virahini virahe vekuli jhura ||6 vidyāpati bhana eha rasa jāna | rāe śivasiṃha rūpini dei ramāna ||1°

विद्यापति । अपनहि कमल फुलायल । ताहि फुल भमर लोभायल ॥ ६ ॥ विद्यापति कवि गाओल । उचित पुरविल फल पाओल ॥ ८॥ सखी । ६६२ नमित अलके वेढली मुखकमल शोभे । राहु कि बाहु पसारला शशिमण्डल लोभे ॥२॥ मदन शरे मुरछली चित चेतन वाला । देखालि से धनि हे वासि निमालिनी माला ॥४॥ कलस कुज लोटाइली धनसामीर वेनी । कनय परय सुतली जनि कारि नगिनी ॥६॥ भनइ विद्यापति भाविनि थिर थाक न मने । राजा रूपनरायण लखिमा देइ रमने ॥८॥ सखी ६६ ३ पिय विरहिनि अति मालनि विलासिनि कोने पर जीउति रे । अवधि न उपगत माधव आवे विष पिउति रे ॥२॥ आतपचर विधु रविकर चरन कि परशह भीमारे । दिन दिन अवसन देह सिनेहक सीमारे ॥४॥

vidyāpati | apanahi kamala phulāyala | tāhi phula bhamara lobhāyala || 6 || vidyāpati kavi gāola | ucita puravila phala pāola || 8|| sakhī | 662 namita alake veḍhalī mukhakamala śobhe | rāhu ki bāhu pasāralā śaśimaṇḍala lobhe ||2|| madana śare murachalī cita cetana vālā | dekhāli se dhani he vāsi nimālinī mālā ||4|| kalasa kuja loṭāilī dhanasāmīra venī | kanaya paraya sutalī jani kāri naginī ||6|| bhanai vidyāpati bhāvini thira thāka na mane | rājā rūpanarāyaṇa lakhimā dei ramane ||8|| sakhī 66 3 piya virahini ati mālani vilāsini kone para jīuti re | avadhi na upagata mādhava āve viṣa piuti re ||2|| ātapacara vidhu ravikara carana ki paraśaha bhīmāre | dina dina avasana deha sinehaka sīmāre ||4||

१४४ विद्यापति । । सुनि अपझम्प काप मोर देह । गरय गरल विष सुमरि सिनेह ॥ ६ ॥ भनइ विद्यापति सुन वर नारि । धैरज धय रह मिलत मुरारि ॥ ८ ॥ राधा । ६६० सखि हे मोरे बोले पुछव कन्हाइ । हमर सपथ थिक विसरि न हलवे गए तेजि अवसर पाइ ॥ ३ ॥ हुन्हि सञो पेम हठीह हमे लाल हित उपदेस न लैला । तुणतरुअर छायातर वैसलाहु जइसन उचित से भेजा ॥ ४ ॥ एके हमे नारि गमारि सवहु तह दोसरे सहज मतिहीनी । अपनुक दोस दैवके कि कह्व ओ नहि भेलाहे चिन्ही ॥ ६ ॥ अकुलिन बोल नहि ओड़ धीर निरवह धरए अपने वेवहारे । । आगल दुर कर पाहिल चित धर जइसन बडि कुसियारे ॥ ८ ॥ भनइ विद्यापति सुन वर जउवति चिते जन मानह आने । राजा सिवसिंह रूपनराएन सकल कलारस जाने ॥ १० ॥ राधा । ६६१ एहि जग नारि जनम लेल । पहिलहि वयस विरह भेल ॥ २ ॥ । कथि लए दैव जनम देल । कठिन अभाग हमर भैल ॥ ४ ॥

144 vidyāpati | | suni apajhampa kāpa mora deha | garaya garala viṣa sumari sineha || 6 || bhanai vidyāpati suna vara nāri | dhairaja dhaya raha milata murāri || 8 || rādhā | 660 sakhi he more bole puchava kanhāi | hamara sapatha thika visari na halave gae teji avasara pāi || 3 || hunhi saño pema haṭhīha hame lāla hita upadesa na lailā | tuṇataruara chāyātara vaisalāhu jaisana ucita se bhejā || 4 || eke hame nāri gamāri savahu taha dosare sahaja matihīnī | apanuka dosa daivake ki kahva o nahi bhelāhe cinhī || 6 || akulina bola nahi or̤a dhīra niravaha dharae apane vevahāre | | āgala dura kara pāhila cita dhara jaisana baḍi kusiyāre || 8 || bhanai vidyāpati suna vara jauvati cite jana mānaha āne | rājā sivasiṃha rūpanarāena sakala kalārasa jāne || 10 || rādhā | 661 ehi jaga nāri janama lela | pahilahi vayasa viraha bhela || 2 || | kathi lae daiva janama dela | kaṭhina abhāga hamara bhaila || 4 ||

३५५ विद्यापति । पिआ बिसरल नेह अवसन भेल देह कत कत सहव संताप । "कालि कालि भए मदन आगु कए आओत पाउस ताप ॥५॥ राधा । ७१० वरिसए लागल गरजि पयोधर धरणी दन्तुदि भैली । नवि नागरि रत परदेस बालभु आओत आसा गेली ॥२॥ साजन आवे हमें मदन अधारे । सुन मन्दिर पाउस के जामिनि कामिनि की परकारे ॥४॥ लघु गुरु भए सवि पए भरे बाढलि नीचेओ भउ आगाधे । कोने पर पथिके अपने घर आओव सहजहि सब का बाधे ।।६।। एहे वेज कइए पि गेला आओवं समय समाजे ।। मोहि वरु अतनु अतनु कए छाडथु से सुखे भुजथु राजे ॥८॥ तुअ गुन सुमरि कान्हे पुनु आव विद्यापति कवि भाने । राजा सिवासंह रूपनरायन लाखमा देवि रमाने ॥१०॥ राधा । ७११ दरसन लागि पुजय निते काम । अनुखन जपए तोहरि पए नाम ॥ २ ॥ अवधि समापन मास अखाढ़ । अवे दिने दिने हे जीवन भेल गाढ़॥ ४ ॥

355 vidyāpati | piā bisarala neha avasana bhela deha kata kata sahava saṃtāpa | "kāli kāli bhae madana āgu kae āota pāusa tāpa ||5|| rādhā | 710 varisae lāgala garaji payodhara dharaṇī dantudi bhailī | navi nāgari rata paradesa bālabhu āota āsā gelī ||2|| sājana āve hameṃ madana adhāre | suna mandira pāusa ke jāmini kāmini kī parakāre ||4|| laghu guru bhae savi pae bhare bāḍhali nīceo bhau āgādhe | kone para pathike apane ghara āova sahajahi saba kā bādhe ||6|| ehe veja kaie pi gelā āovaṃ samaya samāje || mohi varu atanu atanu kae chāḍathu se sukhe bhujathu rāje ||8|| tua guna sumari kānhe punu āva vidyāpati kavi bhāne | rājā sivāsaṃha rūpanarāyana lākhamā devi ramāne ||10|| rādhā | 711 darasana lāgi pujaya nite kāma | anukhana japae tohari pae nāma || 2 || avadhi samāpana māsa akhār̤ha | ave dine dine he jīvana bhela gār̤ha|| 4 ||

३५४ विद्यापति ।। राधा । ७०८ प्रथम वयस हम कि कहब सजनि पहु तेजि गेलाह विदेश । कत हम धैरज बॉधव सजनि तनि विनु सहव कलेश ॥३॥ आओन अवधि वितीत भैल सजनि जलधर छपल दिनेश । शिशिर वसन्त उषम भेल सजनि पाओस लेल परवेश ।।४।। चहुदिश झिङ्गुर झनकरु सजनि पिक सुन्दर करु गान । मनासिज मारु मरम शर सजनि कतेक सुनव हम कान ॥६॥ शेज कुसुम नहि भावय सजनि, विष सम चानने चीर । जइओ समीर शीतल बहु सजनि मन वच उड़ल शरीर ॥८॥ भनहि विद्यापति गाओल सजनि मन धनि करिये हुलास । सुदिन हेरि पहु आओत सजनि मन जनि करिय इदास ॥१०॥ राधा । । ७०६ । परिजन कर लए देहरि मुह दए रोअए पथ निहरि । केो न कहए पुर परिहरि माधुर कओन दिन आओत मुरारि ॥२॥ कहि दए समदव के समझाएत कठिन हृदय पिअ तोरा ॥३॥

354 vidyāpati || rādhā | 708 prathama vayasa hama ki kahaba sajani pahu teji gelāha videśa | kata hama dhairaja baॉdhava sajani tani vinu sahava kaleśa ||3|| āona avadhi vitīta bhaila sajani jaladhara chapala dineśa | śiśira vasanta uṣama bhela sajani pāosa lela paraveśa ||4|| cahudiśa jhiṅgura jhanakaru sajani pika sundara karu gāna | manāsija māru marama śara sajani kateka sunava hama kāna ||6|| śeja kusuma nahi bhāvaya sajani, viṣa sama cānane cīra | jaio samīra śītala bahu sajani mana vaca ur̤ala śarīra ||8|| bhanahi vidyāpati gāola sajani mana dhani kariye hulāsa | sudina heri pahu āota sajani mana jani kariya idāsa ||10|| rādhā | | 706 | parijana kara lae dehari muha dae roae patha nihari | keo na kahae pura parihari mādhura kaona dina āota murāri ||2|| kahi dae samadava ke samajhāeta kaṭhina hṛdaya pia torā ||3||

विद्यापति ।। ३५७ फहव कलावति कुन्त हमार । वारिस । परदेश यसए गमार ॥१०॥ सव परदेसि 'एके-सोभाव। गए परदेस पलटि नहि आव ॥१२॥ मार मनोज मरमें सर आहि । वरसा वरिअ बसन्तहु चाहि ॥१४॥ 1 है । ७१४ । । राधा । हम धनि तापिनी मन्दिरे एकाकिनी दोसर जन नहि सङ्ग । वरिषा परवेश पिया गेल दूरदेश रिपु भेल मत्त अनङ्ग ॥२॥ सजनि आजु शमन दिन होय । नव, नव जलधर चौदिसे फॉपल हर जीउ निकसय मोर ॥४॥ घन घन गराजत सुनि जिउ चमक्ति कम्पित अन्तर मोर । पपिहा, दारुण पिउ पिउ सुमरण भ्रम भ्रमि देइ तसे कोर ॥६॥ वरिखय पुन पुन गिदहन जनि जानला जीवन अन्त । विद्यापति कह सुन रमणीवर मिलव पहु गुणवन्त ॥८॥ । । । । ७१५ राधा। सखि है हमर दुखक नहि ओर २ । । ई भर वादर माह भादव सून मन्दिर मोर रे ॥२॥

vidyāpati || 357 phahava kalāvati kunta hamāra | vārisa | paradeśa yasae gamāra ||10|| sava paradesi 'eke-sobhāva| gae paradesa palaṭi nahi āva ||12|| māra manoja marameṃ sara āhi | varasā varia basantahu cāhi ||14|| 1 hai | 714 | | rādhā | hama dhani tāpinī mandire ekākinī dosara jana nahi saṅga | variṣā paraveśa piyā gela dūradeśa ripu bhela matta anaṅga ||2|| sajani āju śamana dina hoya | nava, nava jaladhara caudise phaॉpala hara jīu nikasaya mora ||4|| ghana ghana garājata suni jiu camakti kampita antara mora | papihā, dāruṇa piu piu sumaraṇa bhrama bhrami dei tase kora ||6|| varikhaya puna puna gidahana jani jānalā jīvana anta | vidyāpati kaha suna ramaṇīvara milava pahu guṇavanta ||8|| | | | | 715 rādhā| sakhi hai hamara dukhaka nahi ora 2 | | ī bhara vādara māha bhādava sūna mandira mora re ||2||

निम विद्यापति ।। कहच समाद बालभु साखमोर । सवतह समय जलद । वड़ घोर ॥ ६॥ एके अवलाहे कुपुत पञ्चवान । मरम लखए कर सर, सन्धान ॥ ८॥ तुअ गुन वान्धल अछए परान । परवेदन देख पर नहि जान ॥१०॥ ७१३ राधा । सखि हे के नहि जानत हृदयक वेदन हरि परदेस रहइ ।।" विरह दसा दुख काहि कहव जे तसु कहिनि कहइ ॥२॥ धारा सघन चरस धरणीतल विज़रि दशदिश विन्धह। फिरि फिरि उतरोल डाके डाहुकिनि विरहिनि कैसे जिवइ ॥४॥ जौवन भेल वन विरह हुताशन मनमय भेल अधिकारि ।" विद्यापति कह कतहु से दुख सह वारिस निसि अँधियारि ॥६॥ राधा-1. की पहु पिसुन वचन देल कान । की पर कामिन हरल गेज्ञान ॥ २ ॥ की पहु विसरल पुरुवक नेह । की जीवन दहु परल सन्देह ॥ ४ ॥ झूठा वचन, सुइलाहु मोळे लागि । तुरअ वॉघि घर लेसलि अगि;६ ॥ कन्त दिगन्त गेला है को लागि । सीतृलि अनि वृरिस घने- आगि ॥ ८ ॥

nima vidyāpati || kahaca samāda bālabhu sākhamora | savataha samaya jalada | var̤a ghora || 6|| eke avalāhe kuputa pañcavāna | marama lakhae kara sara, sandhāna || 8|| tua guna vāndhala achae parāna | paravedana dekha para nahi jāna ||10|| 713 rādhā | sakhi he ke nahi jānata hṛdayaka vedana hari paradesa rahai ||" viraha dasā dukha kāhi kahava je tasu kahini kahai ||2|| dhārā saghana carasa dharaṇītala vizari daśadiśa vindhaha| phiri phiri utarola ḍāke ḍāhukini virahini kaise jivai ||4|| jauvana bhela vana viraha hutāśana manamaya bhela adhikāri |" vidyāpati kaha katahu se dukha saha vārisa nisi a~dhiyāri ||6|| rādhā-1. kī pahu pisuna vacana dela kāna | kī para kāmina harala gejñāna || 2 || kī pahu visarala puruvaka neha | kī jīvana dahu parala sandeha || 4 || jhūṭhā vacana, suilāhu moḻe lāgi | turaa vaॉghi ghara lesali agi;6 || kanta diganta gelā hai ko lāgi | sītṛli ani vṛrisa ghane- āgi || 8 ||

विद्यापति । । ३५७ फव कलावति । कन्त 'हमार । वारिस परदेश वसए गमार ॥१०॥ सव परदेसि -एके' सौभाव । गए परदेस पलटि नहि आव ॥१३॥ मार मनोज मरम सर : आहि । वरसो वरिअ धसन्तहु चाहि ॥१४॥ ७१४ राधा । हम धनि तापिनी मन्दिरे एकाकिनी दोसर जन नहि सङ्ग । वरिषा परवेश पिया गेल दूरदेश रिपु भेल मत्त अनङ्ग ॥२॥ सजनि आजु शमन दिन होय । नवे नवे जलधर चौदिसे झॉपल हर जीउ निकसय भोर ॥॥ घन घन गराजत सुनि जिउ चमक्ति काम्पत अन्तर मोर।.. पपिहा, दारुण पिउ पिउ सुमरण भ्रमि भ्रमि देइ तसु कोर ॥६॥ वरिखय पुन पुन गिदहन जनि जानले जीवन अन्त । विद्यापति कह. सुन रमणीवर मिलव पहु गुणवन्त ॥६॥ .. ७१५ राधा । साख हे हमर दुखक नहि ओर रे । , ई भर वादर' माह भादव सून मन्दिर मोर रे ॥२॥ । ', ' ।

vidyāpati | | 357 phava kalāvati | kanta 'hamāra | vārisa paradeśa vasae gamāra ||10|| sava paradesi -eke' saubhāva | gae paradesa palaṭi nahi āva ||13|| māra manoja marama sara : āhi | varaso varia dhasantahu cāhi ||14|| 714 rādhā | hama dhani tāpinī mandire ekākinī dosara jana nahi saṅga | variṣā paraveśa piyā gela dūradeśa ripu bhela matta anaṅga ||2|| sajani āju śamana dina hoya | nave nave jaladhara caudise jhaॉpala hara jīu nikasaya bhora |||| ghana ghana garājata suni jiu camakti kāmpata antara mora|.. papihā, dāruṇa piu piu sumaraṇa bhrami bhrami dei tasu kora ||6|| varikhaya puna puna gidahana jani jānale jīvana anta | vidyāpati kaha. suna ramaṇīvara milava pahu guṇavanta ||6|| .. 715 rādhā | sākha he hamara dukhaka nahi ora re | , ī bhara vādara' māha bhādava sūna mandira mora re ||2|| | ', ' |

(५८ विद्यापति, झम्पि घन गरजन्ति सन्तति भुवन भरि वरसन्तिया । । । । । । । कन्त पाहुन काम दारुण सघने खर शर हन्तिया ॥४॥ - । । । ' कुलिश कत शत पति मुदित मयूर नाचत मातिया । । । । मत्त दादुरि डाके डाहुकि फाटि जाओत छातिया ॥६॥ तिमिर दिग भरि घोर जामिनी अथिर विजुरिक पॉतिया । विद्यापति कह कैसे गमाओव हरि विनु दिन रातिया ॥८॥ । राधा । खेदव मोने कोकिले अलिकुल वारव करकङ्कन झमकाई ।। जखने जलदे धवला गिरि वरिसव तखनुक कौन उपाइ ॥२॥ गगन गरज घन सुनि मन शङ्कित वारिश हरि करु रावे। दखिन पवन सौरभे जदि सतरव दुहु मन दुहु विछुरावे ॥४॥ से सुनि जुवति जीव जदि राखति 'सुन विद्यापति वानी। राजा सिवसिंह इ रस' विन्दक मदने वोधि' देवि आनी ॥६॥ ७१७ राधा । अङ्कुर तपन तापे जदि जारव कि करव वारद मेहे। । इ नव जीवन विरह गमाओव कि, करव से पिया नेहे ॥२॥ । ।

(58 vidyāpati, jhampi ghana garajanti santati bhuvana bhari varasantiyā | | | | | | | kanta pāhuna kāma dāruṇa saghane khara śara hantiyā ||4|| - | | | ' kuliśa kata śata pati mudita mayūra nācata mātiyā | | | | matta dāduri ḍāke ḍāhuki phāṭi jāota chātiyā ||6|| timira diga bhari ghora jāminī athira vijurika paॉtiyā | vidyāpati kaha kaise gamāova hari vinu dina rātiyā ||8|| | rādhā | khedava mone kokile alikula vārava karakaṅkana jhamakāī || jakhane jalade dhavalā giri varisava takhanuka kauna upāi ||2|| gagana garaja ghana suni mana śaṅkita vāriśa hari karu rāve| dakhina pavana saurabhe jadi satarava duhu mana duhu vichurāve ||4|| se suni juvati jīva jadi rākhati 'suna vidyāpati vānī| rājā sivasiṃha i rasa' vindaka madane vodhi' devi ānī ||6|| 717 rādhā | aṅkura tapana tāpe jadi jārava ki karava vārada mehe| | i nava jīvana viraha gamāova ki, karava se piyā nehe ||2|| | |

विद्यापति । ३५६ हरि हरि के इह दैव दुराशा । सिन्धु निकटे जदि कण्ठ शुखायव के दूर करव पियासी ॥४॥ चन्दन तरु जव सौरभ छोड़व शशधर वारखव आगि । चिन्तामाण जब निज गुण छोडव कि मौर करम अभागि ॥६॥ श्रावण माह घन विन्दु न वरिखव सुरतरु वाफ कि छान्दे । गिरिधर सेवि ठाम महि पायव विद्यापति रहु धान्धे ॥८॥ राधा । ७१६ काहु दिस काहल कोकिल रावे । मातल भधुकर हदिस धावे ॥ २ ॥ केओ भहि बुझए निधन आने । भमि भमि लुटए मानिनि जनमाने ॥ ४ ॥ कि कहिवो अगे सखि अपन विभाला । विनु कारने मनमथे करु धाला ॥ ६ ॥ किसलय सेभित नव नव चुते । धजका धरल देखिअ बहुते ॥ ८ ॥ कसि कसि गन कुसुम सर लेइ । प्रान न हरए विरह पए देइ ॥ १० ॥ दाहिन पवन कोने धरु नामे । अनुभव पाए सेहो भेल वामे ॥ १२ ॥ मन्द समीर विरहि वध लागि । विकच पराग पजारए आगि ॥ १४ ।। राधा । ७१६ वसन्त रयनि रङ्गे पलटि खेप व सङ्के | परम रभसे पिअ गेल कहि ।।

vidyāpati | 356 hari hari ke iha daiva durāśā | sindhu nikaṭe jadi kaṇṭha śukhāyava ke dūra karava piyāsī ||4|| candana taru java saurabha chor̤ava śaśadhara vārakhava āgi | cintāmāṇa jaba nija guṇa choḍava ki maura karama abhāgi ||6|| śrāvaṇa māha ghana vindu na varikhava surataru vāpha ki chānde | giridhara sevi ṭhāma mahi pāyava vidyāpati rahu dhāndhe ||8|| rādhā | 716 kāhu disa kāhala kokila rāve | mātala bhadhukara hadisa dhāve || 2 || keo bhahi bujhae nidhana āne | bhami bhami luṭae mānini janamāne || 4 || ki kahivo age sakhi apana vibhālā | vinu kārane manamathe karu dhālā || 6 || kisalaya sebhita nava nava cute | dhajakā dharala dekhia bahute || 8 || kasi kasi gana kusuma sara lei | prāna na harae viraha pae dei || 10 || dāhina pavana kone dharu nāme | anubhava pāe seho bhela vāme || 12 || manda samīra virahi vadha lāgi | vikaca parāga pajārae āgi || 14 || rādhā | 716 vasanta rayani raṅge palaṭi khepa va saṅke | parama rabhase pia gela kahi ||

| विद्यापति। झम्पियन गरजन्ति सन्तति भुवन भरि वरसन्तिया । । कन्त पाहुन काम,दारुण सघने खर शर हन्तिया, ॥४॥ , , कुलिश कत शत पात मुदित मयूर नाचत मातिया । । । । मच दादुरि डाके डाहुकि फाटि जाओत छातिया ॥६॥ तिमिर दिग भरि घोर जामिनी अथिर विजुरिक पॉतिया। विद्यापति कह कैसे गमाओव हरि विनु दिन रातिया ॥८॥ । राधा ।। खेदव मोजे कोकिल अलिकुल वारव करकङ्कन 'झमकाई।। जखने जलदे धवला गिरि वरिसव तखनुक कौन उपाई ॥२॥ गगन गरज घन सुनि मन शङ्कित वारिश हरि करु रावे ।' ।' दखिन पवन सौरभे जदि सतरव दुहु मन दुहु विछुरावे ॥४॥ से सुनि जुवति जीव जदि राखति सुन विद्यापति वानी। ' राजा सिवसिंह इ रस विन्दक मदने वोधि' देव आनी ॥६॥ राधा । अड्कुर तपन तापे जदि जारव कि करव वारद मेहे । । इ नव जीवन विरहे गमाओव कि करव से पिया नेहे ॥२॥ " ।।

| vidyāpati| jhampiyana garajanti santati bhuvana bhari varasantiyā | | kanta pāhuna kāma,dāruṇa saghane khara śara hantiyā, ||4|| , , kuliśa kata śata pāta mudita mayūra nācata mātiyā | | | | maca dāduri ḍāke ḍāhuki phāṭi jāota chātiyā ||6|| timira diga bhari ghora jāminī athira vijurika paॉtiyā| vidyāpati kaha kaise gamāova hari vinu dina rātiyā ||8|| | rādhā || khedava moje kokila alikula vārava karakaṅkana 'jhamakāī|| jakhane jalade dhavalā giri varisava takhanuka kauna upāī ||2|| gagana garaja ghana suni mana śaṅkita vāriśa hari karu rāve |' |' dakhina pavana saurabhe jadi satarava duhu mana duhu vichurāve ||4|| se suni juvati jīva jadi rākhati suna vidyāpati vānī| ' rājā sivasiṃha i rasa vindaka madane vodhi' deva ānī ||6|| rādhā | aḍkura tapana tāpe jadi jārava ki karava vārada mehe | | i nava jīvana virahe gamāova ki karava se piyā nehe ||2|| " ||

विद्यापति । ३५६ हरि हरि के इहे दैव दुराशा। सिन्धु निकटे जदि कण्ठ शुखायव के दूर करव पियासा ॥४॥ चन्दन तरु जव सौरभ छोडव शशधर वारखव आगि । चिन्तामाण जब निज गुण छोडव कि भोर करम अभागि ॥६॥ श्रावण माह घन विन्दु न वरिखव सुरतरु वॉक कि छान्दे । गिरिधर सेवि ठाम भहि पायव विद्यापति रहु धन्धे ॥८॥ राधा । ७१६ काहू दिस कोहल कोकिल रावे । मातले भधुकर दहदिस धावे ॥ २ ॥ केओ नहि बुझए निधन आने । भूमि भमि लुटए मानिनि जनमाने ॥ ४ ॥ कि कहिवो अगे सखि अपन विभाला। विनु कारने मनमथे करु धाला ॥ ६ ॥ किसलय सेभित नव नव चुते । धजका धरल देखिअ वहुते ॥ ८ ॥ कसि कसि गन कुसुम सर लेइ । प्रान न हरए विरह पए देइ ॥ १० ॥ दाहिन पवन कोने धरु नामे । अनुभव पाए सेहो भेल वामे ॥ १२ ॥ मन्द समीर विरहि वेध लागि । विकच पराग पजारए आगि ॥ १४ ।। राधा । ७१६. वसन्त रेयनि रङ्गे पलटि खेप व सङ्गे परम रभसे पिअ गेल कहि ।

vidyāpati | 356 hari hari ke ihe daiva durāśā| sindhu nikaṭe jadi kaṇṭha śukhāyava ke dūra karava piyāsā ||4|| candana taru java saurabha choḍava śaśadhara vārakhava āgi | cintāmāṇa jaba nija guṇa choḍava ki bhora karama abhāgi ||6|| śrāvaṇa māha ghana vindu na varikhava surataru vaॉka ki chānde | giridhara sevi ṭhāma bhahi pāyava vidyāpati rahu dhandhe ||8|| rādhā | 716 kāhū disa kohala kokila rāve | mātale bhadhukara dahadisa dhāve || 2 || keo nahi bujhae nidhana āne | bhūmi bhami luṭae mānini janamāne || 4 || ki kahivo age sakhi apana vibhālā| vinu kārane manamathe karu dhālā || 6 || kisalaya sebhita nava nava cute | dhajakā dharala dekhia vahute || 8 || kasi kasi gana kusuma sara lei | prāna na harae viraha pae dei || 10 || dāhina pavana kone dharu nāme | anubhava pāe seho bhela vāme || 12 || manda samīra virahi vedha lāgi | vikaca parāga pajārae āgi || 14 || rādhā | 716. vasanta reyani raṅge palaṭi khepa va saṅge parama rabhase pia gela kahi |

३५८ विद्यापति । २ झम्पि घन गरजन्ति सन्तति भुवन भरि, वरसन्तिया । " , कन्त पाहुन काम दारुण सघने खर सर इन्तिया ॥४॥ कुलिश क्त शत पात मुदित मयूर नाचत मातियो । मच दादुरि डाके डाहुकि फाटि जाति छातिया ॥६॥ तिमिर दिग भरि घोर जामिनी अथिर विजुरिक पॉतिया । विद्यापति कह कैसे गमाओव हरि विनु दिन रातिया ॥८॥ " ७१६ । । । ' । राधा । । । खेदवे मोजे कोकिल अलिकुल वारव करकङ्कन झमकाई । । जखने 'जलदे धवला गिरि वरिसव तखनुक क्लोन उपाइ ॥२॥ गगन गरज घन सुनि भन शङ्कित वारिश हरि करु रावे । दखिन पवन सौरभे जदि सतरव दुहु मन दुहु विठुरावे ॥४॥ से सुनि जुवति जीव जदि राखति सुन विद्यापति वानी।। राजा सिवसिंह इ रस विन्दक मदने वोधि देव आनी ॥६॥ ७१७ राधा । अङ्कुर तपन तापे जद जारव कि करव वारद मेहे । इ नव जीवन विहे गमाओव कि करव से पिया नेहे ॥२॥ ।

358 vidyāpati | 2 jhampi ghana garajanti santati bhuvana bhari, varasantiyā | " , kanta pāhuna kāma dāruṇa saghane khara sara intiyā ||4|| kuliśa kta śata pāta mudita mayūra nācata mātiyo | maca dāduri ḍāke ḍāhuki phāṭi jāti chātiyā ||6|| timira diga bhari ghora jāminī athira vijurika paॉtiyā | vidyāpati kaha kaise gamāova hari vinu dina rātiyā ||8|| " 716 | | | ' | rādhā | | | khedave moje kokila alikula vārava karakaṅkana jhamakāī | | jakhane 'jalade dhavalā giri varisava takhanuka klona upāi ||2|| gagana garaja ghana suni bhana śaṅkita vāriśa hari karu rāve | dakhina pavana saurabhe jadi satarava duhu mana duhu viṭhurāve ||4|| se suni juvati jīva jadi rākhati suna vidyāpati vānī|| rājā sivasiṃha i rasa vindaka madane vodhi deva ānī ||6|| 717 rādhā | aṅkura tapana tāpe jada jārava ki karava vārada mehe | i nava jīvana vihe gamāova ki karava se piyā nehe ||2|| |

विद्यापति ।। ३५६ हरि हरि के. इह दैव दुराशा ।। सिन्धु निकटे जदि कण्ठ शुखायव के दूर करव पियासी ॥४॥ चन्दन तरु जव सौरभ छोड़व शशधर वारखव आगि । चिन्तामणि जब निज गुण छोडव कि मोर करम अभागि ॥६॥ श्रावण माह घन विन्दु न वरिखव सुरतरु वॉक कि छान्दै । गिरिधर सेवि ठाम महि पायव विद्यापति रहु धन्धे ॥८॥ राधा । ७१८ काहु दिस काहल कोकिल रावे । मातल भधुकर दहदिस धावे ॥ २ ॥ केओ नहि बुझए निधन आने । भमि भमि लुटए मानिनि जनमाने ॥ ४ ॥ किं कहिवोअगे सखि अपन विभाला । विनु कारने मनमथे करु धाला ।। ६ ।। किसलय सेभित नव नवे चुते । धजका धरल देखिये बहूते ॥ ६ ॥ कसि कसि गन कुसुम सर लेइ । प्रान न हरए विरह पए देइ ॥ १० ॥ दाहिन पवन कओने धरु नामे । अनुभव पाए सेहओ भैल वामे ॥ १२ ॥ मन्द समीर विरहि वध लागि । विकच पराग पजारए आगि ॥ १४ ॥ राधा । । ७ १६ वसन्त रेयनि रङ्गे पलटि खेप में सक्ने ' ' " परम रभसे पिअ गेल कहि । ।

vidyāpati || 356 hari hari ke. iha daiva durāśā || sindhu nikaṭe jadi kaṇṭha śukhāyava ke dūra karava piyāsī ||4|| candana taru java saurabha chor̤ava śaśadhara vārakhava āgi | cintāmaṇi jaba nija guṇa choḍava ki mora karama abhāgi ||6|| śrāvaṇa māha ghana vindu na varikhava surataru vaॉka ki chāndai | giridhara sevi ṭhāma mahi pāyava vidyāpati rahu dhandhe ||8|| rādhā | 718 kāhu disa kāhala kokila rāve | mātala bhadhukara dahadisa dhāve || 2 || keo nahi bujhae nidhana āne | bhami bhami luṭae mānini janamāne || 4 || kiṃ kahivoage sakhi apana vibhālā | vinu kārane manamathe karu dhālā || 6 || kisalaya sebhita nava nave cute | dhajakā dharala dekhiye bahūte || 6 || kasi kasi gana kusuma sara lei | prāna na harae viraha pae dei || 10 || dāhina pavana kaone dharu nāme | anubhava pāe sehao bhaila vāme || 12 || manda samīra virahi vadha lāgi | vikaca parāga pajārae āgi || 14 || rādhā | | 7 16 vasanta reyani raṅge palaṭi khepa meṃ sakne ' ' " parama rabhase pia gela kahi | |

विद्यापति । कोकिल पचभ गाव ' । तइ न सुबन्धु आव, '..।,, उतिम वचन वेभिचर नहि ।। २.|- - - साए उगलि वेरथो ॥ ३ ॥, ३ . - • • . अबहु ने अएले कन्ता । । । नहि भल परजन्ता...' | मो पति पछिम सुर उगि गेला ।; , "-, साहर सौरभे दिसा । - ।, चॉद उजोरि निसा ; तरुतर मधुकर पसरला ॥ इ रस हृदय धरि तइअओ न आव हरि से जदि पुरुव पेम विसरला ॥ ६ ॥ । ' ' , कवि भने विद्यापति । सुन वर जउवति' "'! ' । । । । “मानिनि मनोरथ सुरतरु । । । । " ! ।। ' ' सिरि सिवसिंह देवा । ' चरन कमल सेवा । । । । ।। । । ' महादेव लाखिमा देवि वरु ॥ ६ ॥' ।। दावं लाखमा देवि वरु ॥ ६ ॥' । •••* !! , - । । । । । । । । । । । । 'E ७२० साहर सउरभ गगन भरे । भमर भमर दुह वाद करे ॥ २ ॥ लोभक सम्भ्रम सङ्गक दन्द । बहुल पिसिन थोर मकरन्द ।। ४ ।। से देखि ऋतुपति आएल चली । जाकर मौ मन शङ्का छली ।। ६ ।। कोमल माजरि कोकिल खाए, मानिनि मान पिविओ न अघाए ॥ ८ ॥

vidyāpati | kokila pacabha gāva ' | tai na subandhu āva, '..|,, utima vacana vebhicara nahi || 2.|- - - sāe ugali veratho || 3 ||, 3 . - • • . abahu ne aele kantā | | | nahi bhala parajantā...' | mo pati pachima sura ugi gelā |; , "-, sāhara saurabhe disā | - |, caॉda ujori nisā ; tarutara madhukara pasaralā || i rasa hṛdaya dhari taiao na āva hari se jadi puruva pema visaralā || 6 || | ' ' , kavi bhane vidyāpati | suna vara jauvati' "'! ' | | | | “mānini manoratha surataru | | | | " ! || ' ' siri sivasiṃha devā | ' carana kamala sevā | | | | || | | ' mahādeva lākhimā devi varu || 6 ||' || dāvaṃ lākhamā devi varu || 6 ||' | •••* !! , - | | | | | | | | | | | | 'E 720 sāhara saurabha gagana bhare | bhamara bhamara duha vāda kare || 2 || lobhaka sambhrama saṅgaka danda | bahula pisina thora makaranda || 4 || se dekhi ṛtupati āela calī | jākara mau mana śaṅkā chalī || 6 || komala mājari kokila khāe, mānini māna pivio na aghāe || 8 ||

विद्यापति । जावे न ओङ्ग तरुनत भेल । तावे से कन्त दिगन्तर गेल ॥ १० ॥ परहित अहित सदा विहि वाम । दुइ अभिमत न रहए एक ठाम ॥ १३ ॥ धन कुल धरम मनोभव चौर । केओन वुझाव मुगुध पिआमोर ॥ १४ ॥ विद्यापति कवि एहो रस भान । राजा सिवसिंह लखिमा देवि रमान॥ १६ ॥ राधी । ७३१ विपत अपत तरु पाल रे पुन नव नव पति । विरहिनि नयन विहल विहि रे अविरल वरिसात ॥२॥ सखि अन्तर विरहानल रे नित वाढल जाय ।। विनु हरि लख उपचारहु रे हिय दुख नइ सिटोय ॥४॥ पिय पिय रटय पपिहरा रे हिय दुख उपजाव । कुदिना हित जन अनहित रे थिक जगत सोभाव ॥६॥ कवि विद्यापति गाग्रोल रे दुःख मेटत तौर । हरपत चित तोहि भेटत रे पिय नन्दकिशोर ॥८॥ राधा। ७३३ ललित लता जन तक मिलती । तन्हि पिअ कण्ठ गहए जुवती ।। २ ।। ग्राजु अपन मन थिर न रहे । मधुकर मदन समाद क्हे ॥ ४ ॥

vidyāpati | jāve na oṅga tarunata bhela | tāve se kanta digantara gela || 10 || parahita ahita sadā vihi vāma | dui abhimata na rahae eka ṭhāma || 13 || dhana kula dharama manobhava caura | keona vujhāva mugudha piāmora || 14 || vidyāpati kavi eho rasa bhāna | rājā sivasiṃha lakhimā devi ramāna|| 16 || rādhī | 731 vipata apata taru pāla re puna nava nava pati | virahini nayana vihala vihi re avirala varisāta ||2|| sakhi antara virahānala re nita vāḍhala jāya || vinu hari lakha upacārahu re hiya dukha nai siṭoya ||4|| piya piya raṭaya papiharā re hiya dukha upajāva | kudinā hita jana anahita re thika jagata sobhāva ||6|| kavi vidyāpati gāgrola re duḥkha meṭata taura | harapata cita tohi bheṭata re piya nandakiśora ||8|| rādhā| 733 lalita latā jana taka milatī | tanhi pia kaṇṭha gahae juvatī || 2 || grāju apana mana thira na rahe | madhukara madana samāda khe || 4 ||

विद्यापति । भनइ सरस कवि रस सुजान । त्रिपुरासहसत अरजुन नाम ॥ ६ ॥ राधा । ७२३ | सिसिर समय वह बहल वसन्त । गरजेहु घर नहि आयल कन्त ॥ २ ॥ ओ परदेसिया धन वनिजार । मोरा हृदये भार भेल हार ॥ ४ ॥ गुनिजन भए पहु भेला भोर । आकुल हृदय तेज नहि मोर ।। ६ ॥ ए सखि ए सखि कि कहवि तोहि । भलि कई नाथे विसरल मोहि ॥ ८॥ निज तन भमय कुसुम मकरन्दु । गगन अनल भए उगल चन्द ।। १० । भइन विद्यापति पनु पहु आस । जावत रहत देह तिल सास ॥ १२ ॥ राधा । ७२४ कानने कानने कुन्द फूल । पलटि पलटि ताहि भमर भूल ।। २ ।।। पुनमति तरुनि पिया सँग पाव । वरिसे वरिसे ऋतुराज आव ॥ ४ ॥ रनि छोटि हो दिवस बाढ़ । जनि कामदेव करवाल कॉढ ॥ ६ ॥ मलयानिल पिव जुवति मान । विरहिनि वेदन के न जान ॥ ८ ॥ भने विद्यापति रितु वसन्त । कुमर अमर ज्ञनो देइ कन्त ॥ १० ॥

vidyāpati | bhanai sarasa kavi rasa sujāna | tripurāsahasata arajuna nāma || 6 || rādhā | 723 | sisira samaya vaha bahala vasanta | garajehu ghara nahi āyala kanta || 2 || o paradesiyā dhana vanijāra | morā hṛdaye bhāra bhela hāra || 4 || gunijana bhae pahu bhelā bhora | ākula hṛdaya teja nahi mora || 6 || e sakhi e sakhi ki kahavi tohi | bhali kaī nāthe visarala mohi || 8|| nija tana bhamaya kusuma makarandu | gagana anala bhae ugala canda || 10 | bhaina vidyāpati panu pahu āsa | jāvata rahata deha tila sāsa || 12 || rādhā | 724 kānane kānane kunda phūla | palaṭi palaṭi tāhi bhamara bhūla || 2 ||| punamati taruni piyā sa~ga pāva | varise varise ṛturāja āva || 4 || rani choṭi ho divasa bār̤ha | jani kāmadeva karavāla kaॉḍha || 6 || malayānila piva juvati māna | virahini vedana ke na jāna || 8 || bhane vidyāpati ritu vasanta | kumara amara jñano dei kanta || 10 ||

विद्यापति । ७२५ फिरि फिरि भमरा उनमत बुल । कानन कानन केसु फुल ॥ २ ॥ मोहि भान लागल कह काहि । रितुपति वेकतायल असकसाहि ॥ ४ ॥ चन्दा उगि चण्डाल भेल । हिजराज धरमता विसरि गेल ।। ६ ॥ भनइ विद्यापति बुझ रसमन्त । राघव सिंह सोनमति देवि कन्ते ॥ ८ ॥ राधा । ७२६ सरोवर भजि समीरन विथरओ केवल कमल परागे । माधविका मधु पिबहि न पारए कोकिल दे उपरागे ।।२।। साजन साजन साजन साजन सुनहि साजनि मोरी । वालम्भु सै मझु दीठि मिलावहि होइहै। दासी तोरी ॥४॥ पाडरि परिमल असा पूरय मधुकर गोवय गीते ।। चॅॉदिनि रजनी रभस बढावए मपति सवे विपरीते ॥६}} हृदयक वाउलि कहिय पर जनु तेही कही सयानी । विनु माधव रे मधु रजनी जाइति भन कि जिव विनु पानी ॥८॥ विद्यापति कविवर एडु गावय होउ उपदेशो रसमन्ता । अरजुन राए चरण पए सेवहि गुना देवि रानि कन्ता ।।१०।।

vidyāpati | 725 phiri phiri bhamarā unamata bula | kānana kānana kesu phula || 2 || mohi bhāna lāgala kaha kāhi | ritupati vekatāyala asakasāhi || 4 || candā ugi caṇḍāla bhela | hijarāja dharamatā visari gela || 6 || bhanai vidyāpati bujha rasamanta | rāghava siṃha sonamati devi kante || 8 || rādhā | 726 sarovara bhaji samīrana vitharao kevala kamala parāge | mādhavikā madhu pibahi na pārae kokila de uparāge ||2|| sājana sājana sājana sājana sunahi sājani morī | vālambhu sai majhu dīṭhi milāvahi hoihai| dāsī torī ||4|| pāḍari parimala asā pūraya madhukara govaya gīte || caॅॉdini rajanī rabhasa baḍhāvae mapati save viparīte ||6}} hṛdayaka vāuli kahiya para janu tehī kahī sayānī | vinu mādhava re madhu rajanī jāiti bhana ki jiva vinu pānī ||8|| vidyāpati kavivara eḍu gāvaya hou upadeśo rasamantā | arajuna rāe caraṇa pae sevahi gunā devi rāni kantā ||10||

३६८ विद्यापति । हम छल न टुटव नेहा । सुपुरुख वचन पषाणक रेहा ॥ ६ ॥ भनइ विद्यापति साइ । न कर विषाद मने मिलव मधाइ ॥ ८॥ । राधा । ७३३ कत दिन रहवं कपल कर लाय । रविक अछइत कमलिनि कुम्भिलाय ॥ २ ॥ कब निअ उगुति जुगुति परचर। आव नई जिउति धनि तेहरि पियारि ॥ ४ ॥ अभरण भूखन हलु छिड़िआय । कमक लता सन फुल झड़ि जाय ॥ ६ ॥ वसन उघारि हेरल भरि दीठि । गारि नडाओल कुसुमक सीठि ॥८॥ भनइ विद्यापति सुन ब्रजनतिर । धैरज धय रह मिलत मुरारि ॥१०॥ राधा। ७३४ सजनि के कह आओव मधाइ । विरह पयोधि पार किये पाओव भकु मने नहि पतियाइ ॥२॥ एखन तखन करि दिवस गमाओल दिवस दिवस करि मासा । मास मास करि बरस गमाओल छोडलु जीवनक आशा ॥४॥ बरस बरस कीर समय गमाओल खोयतुं तनुक से । हिमकर किरण नलिनि यदि जारव कि करव माधवी मासे ॥६॥

368 vidyāpati | hama chala na ṭuṭava nehā | supurukha vacana paṣāṇaka rehā || 6 || bhanai vidyāpati sāi | na kara viṣāda mane milava madhāi || 8|| | rādhā | 733 kata dina rahavaṃ kapala kara lāya | ravika achaita kamalini kumbhilāya || 2 || kaba nia uguti juguti paracara| āva naī jiuti dhani tehari piyāri || 4 || abharaṇa bhūkhana halu chir̤iāya | kamaka latā sana phula jhar̤i jāya || 6 || vasana ughāri herala bhari dīṭhi | gāri naḍāola kusumaka sīṭhi ||8|| bhanai vidyāpati suna brajanatira | dhairaja dhaya raha milata murāri ||10|| rādhā| 734 sajani ke kaha āova madhāi | viraha payodhi pāra kiye pāova bhaku mane nahi patiyāi ||2|| ekhana takhana kari divasa gamāola divasa divasa kari māsā | māsa māsa kari barasa gamāola choḍalu jīvanaka āśā ||4|| barasa barasa kīra samaya gamāola khoyatuṃ tanuka se | himakara kiraṇa nalini yadi jārava ki karava mādhavī māse ||6||