Corpus leaves 81–100

विद्यापति । दूती । १४६ अधिक नवोढा सहजहि भीति । आइलि मोर वचने परतीति ॥२॥ चरण न चलए निकट पहु पास । रहलि धरनि धरि मान तरास ॥४॥ अवनत आनन लोचन वारि । निज तनु मिलि रहलि चर नारि ।।६।। सखी से सखी कथा । | १५० कते अनुनये अनुगत अनुबोधि । पतिगृह सखिन्हि साउलि बोधि ॥ २ ॥ बिमुखि सुतलि धनि सुमुखि न होए । भागल दल बहुलावए कोए ॥ ४ ॥ चालभु बेसनि विलासिनि छोटि । मेलि न मिलए देलहु हिम कोटि ॥ ८ ॥ बसन झपाए बदन धर गौए । चादर तर सास वेकत न होए ॥ ८ ॥ भुज जुग चाप जीव जो सॉच । कुच कञ्चन कोरी फल कॉच ॥१०॥ लग नहि सरए करए कसि कोर । करें कर बॉहि करहि कर जोर ॥१२॥ एत दिन सइसके लाल साठ । अव गए मदने पढ़ाओब पाठ ॥१४॥ गुरुजन परिजन दुअओ नेवार । मोहरे मुदल अछ मदन भेंडार ॥१६॥ भनइ विद्यापति एहो रस भान । राएसिवसिंह लखिमा देवि रमान ॥१८॥ (४) बहुलायए=फिराता है।

vidyāpati | dūtī | 146 adhika navoḍhā sahajahi bhīti | āili mora vacane paratīti ||2|| caraṇa na calae nikaṭa pahu pāsa | rahali dharani dhari māna tarāsa ||4|| avanata ānana locana vāri | nija tanu mili rahali cara nāri ||6|| sakhī se sakhī kathā | | 150 kate anunaye anugata anubodhi | patigṛha sakhinhi sāuli bodhi || 2 || bimukhi sutali dhani sumukhi na hoe | bhāgala dala bahulāvae koe || 4 || cālabhu besani vilāsini choṭi | meli na milae delahu hima koṭi || 8 || basana jhapāe badana dhara gaue | cādara tara sāsa vekata na hoe || 8 || bhuja juga cāpa jīva jo saॉca | kuca kañcana korī phala kaॉca ||10|| laga nahi sarae karae kasi kora | kareṃ kara baॉhi karahi kara jora ||12|| eta dina saisake lāla sāṭha | ava gae madane par̤hāoba pāṭha ||14|| gurujana parijana duao nevāra | mohare mudala acha madana bheṃḍāra ||16|| bhanai vidyāpati eho rasa bhāna | rāesivasiṃha lakhimā devi ramāna ||18|| (4) bahulāyae=phirātā hai|

७८ विद्यापति । सखी से सखी कथा । १५१ धनी बेयाकुलि कोमल कन्त । कोन परबोधव सखि परजन्त ॥२॥ सखी परबोधि सेज पर देल । पिया हरपि उठि कर धए लेल ॥४॥ । नहि नहि करय नयन चह नोर । सुति रहलि धनि सेजक और ॥६॥ । भनइ विद्यापति है जुवराज । सभ सञो वड़ थिक ऑखिकलाजा८॥ . सखी से सखी । १५२ सखी परबोधि शयन तले अनि । पिया हिय हरखधयल निज पानि ॥३॥ छुइते बाल मलिन भइ गेलि । बिधु कोरे कुमुदिनी मलिन भैलि ॥४॥ नहि नहि कह नयन झर नोर। शुति रहल राइ शयनक और ॥ ६ ॥ थालिङ्गय नबिवन्ध विनु खोरि । करे कुच परशे सेह भेल थोरि ॥ ८ ॥ आचर लेइ बदन पर फॉपे । थिर नहि होयत थर थर काँपे ॥१०॥ भनई विद्यापति धैरज सार । दिने दिने मदनक होय अधिकार ॥१२॥

78 vidyāpati | sakhī se sakhī kathā | 151 dhanī beyākuli komala kanta | kona parabodhava sakhi parajanta ||2|| sakhī parabodhi seja para dela | piyā harapi uṭhi kara dhae lela ||4|| | nahi nahi karaya nayana caha nora | suti rahali dhani sejaka aura ||6|| | bhanai vidyāpati hai juvarāja | sabha saño var̤a thika ऑkhikalājā8|| . sakhī se sakhī | 152 sakhī parabodhi śayana tale ani | piyā hiya harakhadhayala nija pāni ||3|| chuite bāla malina bhai geli | bidhu kore kumudinī malina bhaili ||4|| nahi nahi kaha nayana jhara nora| śuti rahala rāi śayanaka aura || 6 || thāliṅgaya nabivandha vinu khori | kare kuca paraśe seha bhela thori || 8 || ācara lei badana para phaॉpe | thira nahi hoyata thara thara kā~pe ||10|| bhanaī vidyāpati dhairaja sāra | dine dine madanaka hoya adhikāra ||12||

विद्यापति । ५५ सखी । १५७ वामा चयन नयन बह नौर। कॉप कुरङ्गनि केसरि कोर ॥२॥ एके गह चिकुर दोसरे गह गम । तेसरे चिबुक चउठे कुच सीम ॥४॥ निवि चन्द फोएक नहि अवकास । पानि पचमके बाढलि आस ६॥ राधामाधव प्रथमक मेलि । न पुरल काम मनोरथ केले ॥८॥ भनइ विद्यापति प्रथमक रीति । दिने दिने वाला बुझति पिरीति ॥१०॥ सखी । १५८ । बारि विलासिनि आकुल कान्ह । मदन कौतुकिया हट्टल न मान ॥२॥ एके धनि पदुमिनि सहजहि छोटि । केरे धरइते करुणा कर कोटि ॥४॥ हठ परिरम्भणे नहि नहि चोल । हरि डरे हरिणी हरि हिये डोल ॥६॥ | नयनक अञ्चल चञ्चल भान । जागल मनमथ मुदित नयान ॥८॥ विद्यापति कह ऐसन रग । राधामाधव पहिलहि संग ॥१०॥

vidyāpati | 55 sakhī | 157 vāmā cayana nayana baha naura| kaॉpa kuraṅgani kesari kora ||2|| eke gaha cikura dosare gaha gama | tesare cibuka cauṭhe kuca sīma ||4|| nivi canda phoeka nahi avakāsa | pāni pacamake bāḍhali āsa 6|| rādhāmādhava prathamaka meli | na purala kāma manoratha kele ||8|| bhanai vidyāpati prathamaka rīti | dine dine vālā bujhati pirīti ||10|| sakhī | 158 | bāri vilāsini ākula kānha | madana kautukiyā haṭṭala na māna ||2|| eke dhani padumini sahajahi choṭi | kere dharaite karuṇā kara koṭi ||4|| haṭha parirambhaṇe nahi nahi cola | hari ḍare hariṇī hari hiye ḍola ||6|| | nayanaka añcala cañcala bhāna | jāgala manamatha mudita nayāna ||8|| vidyāpati kaha aisana raga | rādhāmādhava pahilahi saṃga ||10||

विद्यापतिं । सखी । १५५ अधर मगइते अञोध कर माय । सहए न पार पयोधर हाथ ॥ २ ॥ विघटुल नबी करे धर जॉति । अंकुरल मदन धरए कृत भॉति ॥ ४ ॥ कोमल कामिनि नागर नाह। कञोने पर होएत केलि निरचाह ॥६॥ कुच कोरक तवे कर गहि लेल । कोच बदर अरुण रुचि भेल ॥ ८॥ लावए चाहिअ नखर विशेख | भाँडन आवए चान्दुक रख ॥१०॥ तसु मुख सो लोभे रहू हेर । चान्द झपाव बसने कल वेरि ॥१६॥ सखी । १५६ परशइते चमक चलय पद आध । अनुमति न दए न करे रस वाव अभिनव नागर सुनागर मेलि । रस वैदग्धि अवधि भई गेलि ।। हठ परिरम्भ आरम्भन चेलि । धनि मुख मोड़ि रहल कर ठात ॥ आने कहइते अन कहे तङ्के। मरम कहइते विहसि वङ्क ॥६॥ रति रन रङ्गहि भङ्ग न देल । नजानि काम केहन यश लेल ।।१०

vidyāpatiṃ | sakhī | 155 adhara magaite añodha kara māya | sahae na pāra payodhara hātha || 2 || vighaṭula nabī kare dhara jaॉti | aṃkurala madana dharae kṛta bhaॉti || 4 || komala kāmini nāgara nāha| kañone para hoeta keli niracāha ||6|| kuca koraka tave kara gahi lela | koca badara aruṇa ruci bhela || 8|| lāvae cāhia nakhara viśekha | bhā~ḍana āvae cānduka rakha ||10|| tasu mukha so lobhe rahū hera | cānda jhapāva basane kala veri ||16|| sakhī | 156 paraśaite camaka calaya pada ādha | anumati na dae na kare rasa vāva abhinava nāgara sunāgara meli | rasa vaidagdhi avadhi bhaī geli || haṭha parirambha ārambhana celi | dhani mukha mor̤i rahala kara ṭhāta || āne kahaite ana kahe taṅke| marama kahaite vihasi vaṅka ||6|| rati rana raṅgahi bhaṅga na dela | najāni kāma kehana yaśa lela ||10

विद्यापति । सखी । १५७ वामा बयन नयन बह नौर। कॉप कुरङ्गनि केसरि कोर ॥२॥ एके गह चिकुर दोसरे गह गम । तेसरे चिबुक चउठे कुच सीम ॥४॥ निवि वन्द फोएक नहि अवकास । पानि पचमके बाढलि आस ।।६।। राधामाधव प्रथमक मेलि । न पुरल काम मनोरथ केति ॥८॥ भनइ विद्यापति प्रथमक रीति । दिने दिने वाला वुझति पिरीति ॥१०॥ सखी । १५८ | वारि विलासिनि कुल कान्ह । मदन कौतुकिया हटल न मान ।।२।। एके धनि पदुमिनि सहजहि छोटि । करे धरइते करुणा कर कोटि ॥४॥ हठ परिरम्भणे नहि नहि बोल । हरि डरे हरिणी हरि हिये डोल ॥६॥ नयनक अञ्चल चञ्चल भान । जागल मनमथ मुदित नयान ॥८॥ विद्यापति कह ऐसन रग । राधामाधव पहिलहि संग ॥१०॥

vidyāpati | sakhī | 157 vāmā bayana nayana baha naura| kaॉpa kuraṅgani kesari kora ||2|| eke gaha cikura dosare gaha gama | tesare cibuka cauṭhe kuca sīma ||4|| nivi vanda phoeka nahi avakāsa | pāni pacamake bāḍhali āsa ||6|| rādhāmādhava prathamaka meli | na purala kāma manoratha keti ||8|| bhanai vidyāpati prathamaka rīti | dine dine vālā vujhati pirīti ||10|| sakhī | 158 | vāri vilāsini kula kānha | madana kautukiyā haṭala na māna ||2|| eke dhani padumini sahajahi choṭi | kare dharaite karuṇā kara koṭi ||4|| haṭha parirambhaṇe nahi nahi bola | hari ḍare hariṇī hari hiye ḍola ||6|| nayanaka añcala cañcala bhāna | jāgala manamatha mudita nayāna ||8|| vidyāpati kaha aisana raga | rādhāmādhava pahilahi saṃga ||10||

| ८२ विद्यापति । सखी । १५६ एके अवलो शोके सहजक छोटि । कर धरइते करुणा कर कोटि ॥२॥ ऑकम नाम रहए हिअ हारि । जनि करिवरतर खसलि पञोनारि॥४॥ नअन नीर भरि नहि नहि बोल | हरि डरे हरिण जइसे जिवडील ॥६॥ कौशल कुच कोरक करे लेल । मुख देखि तिरिवध संसअ भेल ॥६ वारि विलासिनि बेसनी कान्हें । मदन कउतुकि हटल नमान॥ भनई विद्यापति सुनह मुरारि । अति रति हठे नहि जीवए नारि ॥ सखी । पहिलहि राधा माधव भेट । चकितहि चाहि वयन कर हट ॥ अनुनय काकु करतहि कान्ह । नवीनरमनि धनिरसनहि जान ॥ हरि हरि नागर पुलक भेल । कॉपि उठि तनु सेद बहि गल आथिर माधव धरु राहिक हाथ । करे कर बाधि धर धनि माथ ।।" भनइ विद्यापति नहि मन आन । राजा सिवसिंह लखिमा रमान॥१०॥

| 82 vidyāpati | sakhī | 156 eke avalo śoke sahajaka choṭi | kara dharaite karuṇā kara koṭi ||2|| ऑkama nāma rahae hia hāri | jani karivaratara khasali pañonāri||4|| naana nīra bhari nahi nahi bola | hari ḍare hariṇa jaise jivaḍīla ||6|| kauśala kuca koraka kare lela | mukha dekhi tirivadha saṃsaa bhela ||6 vāri vilāsini besanī kānheṃ | madana kautuki haṭala namāna|| bhanaī vidyāpati sunaha murāri | ati rati haṭhe nahi jīvae nāri || sakhī | pahilahi rādhā mādhava bheṭa | cakitahi cāhi vayana kara haṭa || anunaya kāku karatahi kānha | navīnaramani dhanirasanahi jāna || hari hari nāgara pulaka bhela | kaॉpi uṭhi tanu seda bahi gala āthira mādhava dharu rāhika hātha | kare kara bādhi dhara dhani mātha ||" bhanai vidyāpati nahi mana āna | rājā sivasiṃha lakhimā ramāna||10||

विद्यापति ।। ८५ राधा । ए हरि चले यदि परशवि मोय । तिरिवध पातक लागत तोय ॥२॥ तुहु रस अगर नागर ढीठ । हम न बुझिये रस तीत कि मीठ ॥४॥ रस परसङ्गे उठय मझु कॉप । वाणे हरिणी जनि कयलहि झॉप ।।४।। असमय आश न पूरए काम । भल जन न कर विरस परिणाम ॥८॥ विद्यापति कह बुझलहु सोच । फलहु न मीठ होयत कॉच ॥१०॥ ---,०,--- राधा । रति सुविशारद तुहु राख मान । चाढिले यौवन तोहे देव दान ॥२॥ वे से अलप रसेन पूरब आस । थोरि सालिले तुयनजाब पियास ॥४॥ | अनपे अलपे यदि चाह नीति । प्रतिपद चान्द कला सम रीति ॥६॥ थोरि पयोधरे न पूरब पानि । न दिह नख रेह हर रस जानि ॥८॥ | भनइ विद्यापति कैसन रीत । काँचो दाडिम प्रति ऐरान प्रीत ॥१०॥

vidyāpati || 85 rādhā | e hari cale yadi paraśavi moya | tirivadha pātaka lāgata toya ||2|| tuhu rasa agara nāgara ḍhīṭha | hama na bujhiye rasa tīta ki mīṭha ||4|| rasa parasaṅge uṭhaya majhu kaॉpa | vāṇe hariṇī jani kayalahi jhaॉpa ||4|| asamaya āśa na pūrae kāma | bhala jana na kara virasa pariṇāma ||8|| vidyāpati kaha bujhalahu soca | phalahu na mīṭha hoyata kaॉca ||10|| ---,0,--- rādhā | rati suviśārada tuhu rākha māna | cāḍhile yauvana tohe deva dāna ||2|| ve se alapa rasena pūraba āsa | thori sālile tuyanajāba piyāsa ||4|| | anape alape yadi cāha nīti | pratipada cānda kalā sama rīti ||6|| thori payodhare na pūraba pāni | na diha nakha reha hara rasa jāni ||8|| | bhanai vidyāpati kaisana rīta | kā~co dāḍima prati airāna prīta ||10||

८४ विद्यापति । राधा । १६३ माधव ए बेरि दुर दुर सेवा । दिन दस धैरज कर यदुनन्दन हमे तय वरि वरु देवा ॥२॥ केारि कुसुम मधु वेकत न रहते हठ जनु करिअ मुरारि ॥ तुम इह दाप सहए के पारत हम कोमल तनु नारि ॥४॥ आइति हठ जजो करवह माधव तो आइति नहि मोरी ॥ कॉच बदरि उपभोगे न त उहे की फल तोरी ।।६।। एतिखने अमिअ वचन उपभोगह आरति अनदिने देवा ॥ लखिमि नाथ भन सुन यदुनन्दन कलियुगे निते मोरि सेवा ॥८॥ राधा । १६ ४ अबला असुक वालम्भु लेला । पानि पलवध नि तर देला ॥२॥ हठ न करिह पहु न पूरत कामे । प्रथमक रभस विचारक ठाम ।। मदन भण्डार सुरत रस आनी । मोहरेमुन्दल अछ असमय जानी ॥६॥ मुकुलित लोचन नहि परगासे । कॉप कलेवर हृदय तरासे ॥ आवे नव जीवन समय निहारी । अपनहि वेकत होयत परचारी ॥१०॥ भनइ विद्यापति नव अनुरागी । सहिय पराभव पिय हित लागी ॥११॥

84 vidyāpati | rādhā | 163 mādhava e beri dura dura sevā | dina dasa dhairaja kara yadunandana hame taya vari varu devā ||2|| keāri kusuma madhu vekata na rahate haṭha janu karia murāri || tuma iha dāpa sahae ke pārata hama komala tanu nāri ||4|| āiti haṭha jajo karavaha mādhava to āiti nahi morī || kaॉca badari upabhoge na ta uhe kī phala torī ||6|| etikhane amia vacana upabhogaha ārati anadine devā || lakhimi nātha bhana suna yadunandana kaliyuge nite mori sevā ||8|| rādhā | 16 4 abalā asuka vālambhu lelā | pāni palavadha ni tara delā ||2|| haṭha na kariha pahu na pūrata kāme | prathamaka rabhasa vicāraka ṭhāma || madana bhaṇḍāra surata rasa ānī | moharemundala acha asamaya jānī ||6|| mukulita locana nahi paragāse | kaॉpa kalevara hṛdaya tarāse || āve nava jīvana samaya nihārī | apanahi vekata hoyata paracārī ||10|| bhanai vidyāpati nava anurāgī | sahiya parābhava piya hita lāgī ||11||

विद्यापति । राधा । गरबे न कर हठ लुबुध मुरारि । तुय अनुरागे नजीव वर नारि ॥२॥ | तुहु नागर गुरु हम अगेयान । केलि कला सब तुहु भल जान ॥४॥ फुयल करि मोर टूटल हार। हम अबुध नारि तुहुत गोयार ॥६॥ । विद्यापति कह कर अवधान । रौगि करय जइसे शौखध पान ॥८॥ राधा । १७० हमे अबला तोहे बलमत नाह। जीवक बदले पेम निरवाह ॥२॥ पठि मनसिज मत दरसह भाव । कउतुके करियर करनि खेलाव ॥४॥ परिहर कन्त देहे जिव दान । आज न होएत निसि अवसान ॥६॥ दइन दया नहि दारुन तोहि, नहि तिरिबध डर हृदअ नमोहि ॥८॥ रमन सुखे जो रमनी जीव । मधुकर कुसुम राखि मधु पीव ॥१०॥ भनइ विद्यापति पहु रसमन्त । रतिरस रभस होएत नहि अन्त ॥१२॥

vidyāpati | rādhā | garabe na kara haṭha lubudha murāri | tuya anurāge najīva vara nāri ||2|| | tuhu nāgara guru hama ageyāna | keli kalā saba tuhu bhala jāna ||4|| phuyala kari mora ṭūṭala hāra| hama abudha nāri tuhuta goyāra ||6|| | vidyāpati kaha kara avadhāna | raugi karaya jaise śaukhadha pāna ||8|| rādhā | 170 hame abalā tohe balamata nāha| jīvaka badale pema niravāha ||2|| paṭhi manasija mata darasaha bhāva | kautuke kariyara karani khelāva ||4|| parihara kanta dehe jiva dāna | āja na hoeta nisi avasāna ||6|| daina dayā nahi dāruna tohi, nahi tiribadha ḍara hṛdaa namohi ||8|| ramana sukhe jo ramanī jīva | madhukara kusuma rākhi madhu pīva ||10|| bhanai vidyāpati pahu rasamanta | ratirasa rabhasa hoeta nahi anta ||12||

विद्यापति । राधा । १६७ चाणूरमरदन हुँहु बनमारि । सिरिस कुसुम हम कमालनिनारि ॥२॥ दुति बड़ दारुण साधल बाद । करेि करे सपल मालति माद ॥४॥ नयनक अञ्जन निरञ्जन मेल । मृगमद चन्दन घामे भिगि गेल, ॥६॥ विदगध माधव तोहे परनाम् । अबला बलि दर्य न पूजह काम ॥६॥ ए हरि ए हरि कर अवधान । अान दिवस लागि राखह परान ॥१०॥ रसवति नागरि रस मरिजाद । विद्यापति कह पूरब साध ॥१२॥ राधा । १६८ तरल नयन शर अथिर सन्धान । नवीन शिखागल गुरु पाँचबान ॥२॥ अगेयाने कओन करय बेभार । बले नहि लेओत जिवन हमार ॥४॥ आरति न कर कानु न धर चीर । हम अबला अति रतिरण भीर ॥६॥ प्रथम बयस लेश न पूरब आश। न पूरे अलप धने दारिद पियास " माधवि मुकुलित मालति फूल । ताहेनहि भूखल भमर अनुकूल ॥१०॥ अनुचित काजे भल नह परिणाम । साहस न करिय संशय ठाम भनइ विद्यापति नागर कान । मातल कर नहि अंकुश मान ।

vidyāpati | rādhā | 167 cāṇūramaradana hu~hu banamāri | sirisa kusuma hama kamālanināri ||2|| duti bar̤a dāruṇa sādhala bāda | karei kare sapala mālati māda ||4|| nayanaka añjana nirañjana mela | mṛgamada candana ghāme bhigi gela, ||6|| vidagadha mādhava tohe paranām | abalā bali darya na pūjaha kāma ||6|| e hari e hari kara avadhāna | aāna divasa lāgi rākhaha parāna ||10|| rasavati nāgari rasa marijāda | vidyāpati kaha pūraba sādha ||12|| rādhā | 168 tarala nayana śara athira sandhāna | navīna śikhāgala guru pā~cabāna ||2|| ageyāne kaona karaya bebhāra | bale nahi leota jivana hamāra ||4|| ārati na kara kānu na dhara cīra | hama abalā ati ratiraṇa bhīra ||6|| prathama bayasa leśa na pūraba āśa| na pūre alapa dhane dārida piyāsa " mādhavi mukulita mālati phūla | tāhenahi bhūkhala bhamara anukūla ||10|| anucita kāje bhala naha pariṇāma | sāhasa na kariya saṃśaya ṭhāma bhanai vidyāpati nāgara kāna | mātala kara nahi aṃkuśa māna |

विद्यापति । राधा । गरबे न कर हठ लबुध मुरारि । तुय अनुरागे न जीव बर नारि ॥२॥ तुहु नागर गुरु हम अगेयान । केलि कला सब तुहु भल जान ॥४॥ फुयल कवर मोर टूटल हार । हम अबुध नारि तुहु त गोयार ॥६॥ विद्यापति कह कर अवधान । रोगि करय जइसे शौखध पान ॥८॥ राधा । १७० हमे अवला तोहे वलमत नाह। जीवक बदले पेम निरवाह ॥२॥ पछि मनसिज मत दरसह भाव । कउतुके करियर करनि खेलाव ॥४॥ परिहर कुन्त देहे जिव दान । आज न होएत निसि अवसान ॥६॥ इन दया नहि दारुन तोहि.। नहि तिरिबध डर हृदअ न मोहि ॥८॥ रमन सुखे जो रमनी जीव । मधुकर कुसुम राखि मधु पीव ॥१०॥ । भनई विद्यापति पहु रसमन्त । रतिरस रभस होएत नहि अन्त ॥१२॥

vidyāpati | rādhā | garabe na kara haṭha labudha murāri | tuya anurāge na jīva bara nāri ||2|| tuhu nāgara guru hama ageyāna | keli kalā saba tuhu bhala jāna ||4|| phuyala kavara mora ṭūṭala hāra | hama abudha nāri tuhu ta goyāra ||6|| vidyāpati kaha kara avadhāna | rogi karaya jaise śaukhadha pāna ||8|| rādhā | 170 hame avalā tohe valamata nāha| jīvaka badale pema niravāha ||2|| pachi manasija mata darasaha bhāva | kautuke kariyara karani khelāva ||4|| parihara kunta dehe jiva dāna | āja na hoeta nisi avasāna ||6|| ina dayā nahi dāruna tohi.| nahi tiribadha ḍara hṛdaa na mohi ||8|| ramana sukhe jo ramanī jīva | madhukara kusuma rākhi madhu pīva ||10|| | bhanaī vidyāpati pahu rasamanta | ratirasa rabhasa hoeta nahi anta ||12||

विद्यापति । राधा । निवि बन्धन हरि किय कर दूर । एह पय तोहर मनोरथ पूर ॥२॥ हेरने कओन सुख न बुझ बिचारि । बड़ तुहु ढीठ बुझल बनमारि ॥४॥ हमरे शपथ ज हेरह मुरारि । लहु लहु तब हम परब गारि ॥६॥ बिहर से रहास हेरले कोन काम । से नहि सहवहि हमर परान ॥८॥ कहाँ नहि शुनिय एहन परकार । करय विलास दीप लइ जार ॥१०॥ परिजन सुनि सुनि तेजब निशास । लह लहू रमह परिजन पास ॥१२॥ भनइ विद्यापति एहो रस जान । नृप शिवसिंह लखिमा बिरमान ॥१४॥ राधा । १७२ सुनह नागर निविबन्ध छोर । गठिते नहि सुरत धन मार। सुरतक नाम सुनल हम आज । न जानिए सुरत करय कोन काज । सुरतक खोज करव जहाँ पॉो । घरे कि अछय नहि सखिरे सुधाओं ॥ धेर एकु माधव सुन मझु बानि । सखि सञ खोजि मागि देव आनि । विनति करय धनि मागे परिहार । नागरि चतुरि भन कविकण्ठहार ॥

vidyāpati | rādhā | nivi bandhana hari kiya kara dūra | eha paya tohara manoratha pūra ||2|| herane kaona sukha na bujha bicāri | bar̤a tuhu ḍhīṭha bujhala banamāri ||4|| hamare śapatha ja heraha murāri | lahu lahu taba hama paraba gāri ||6|| bihara se rahāsa herale kona kāma | se nahi sahavahi hamara parāna ||8|| kahā~ nahi śuniya ehana parakāra | karaya vilāsa dīpa lai jāra ||10|| parijana suni suni tejaba niśāsa | laha lahū ramaha parijana pāsa ||12|| bhanai vidyāpati eho rasa jāna | nṛpa śivasiṃha lakhimā biramāna ||14|| rādhā | 172 sunaha nāgara nivibandha chora | gaṭhite nahi surata dhana māra| surataka nāma sunala hama āja | na jānie surata karaya kona kāja | surataka khoja karava jahā~ paॉo | ghare ki achaya nahi sakhire sudhāoṃ || dhera eku mādhava suna majhu bāni | sakhi saña khoji māgi deva āni | vinati karaya dhani māge parihāra | nāgari caturi bhana kavikaṇṭhahāra ||

विद्यापति ।। ८६. •••••• •• • राधा। १७३ बुझल मोहे हरि बहुत अकार । हिया मौरधसधसतुह से गोर ॥२॥ धिरे धिरे रमह टुटय जनु हार । चार रभस नहि कर परचार ॥४॥ न दिह कुचे नख रेख घात । कइसे नुकायव काल परभात ॥६॥ न कर विघातन अधरहि दशने । लाज भय दुहु नहि तुय थान ॥८॥ न धर केश न कर ढिठ पन । अलपे अलपे करह निधुवन ॥१०॥ तोहे सोंपल तनु जनमक मत । अलपे समधान आजु अभिमत ॥१२॥ नागरि सुन कह कविकण्ठहार । विन्धल कुसुम सर नहि से विचार ॥१४॥ माधव । १७४ एक आ अनलहुं न आवए पासे । कोरहु करइते कॉप तरासे ॥२॥ नहि नहि नहि पए भाखे । जइक्रो जतने करिअपए लाखे ॥४॥ | सुमुखि विमुखि रह सोइ । पये परलहु नहि परसनि होइ ॥६॥ । सेज चकित रह जागी । छटपट करजनि परसाल आगी ॥८॥ 19

vidyāpati || 86. •••••• •• • rādhā| 173 bujhala mohe hari bahuta akāra | hiyā mauradhasadhasatuha se gora ||2|| dhire dhire ramaha ṭuṭaya janu hāra | cāra rabhasa nahi kara paracāra ||4|| na diha kuce nakha rekha ghāta | kaise nukāyava kāla parabhāta ||6|| na kara vighātana adharahi daśane | lāja bhaya duhu nahi tuya thāna ||8|| na dhara keśa na kara ḍhiṭha pana | alape alape karaha nidhuvana ||10|| tohe soṃpala tanu janamaka mata | alape samadhāna āju abhimata ||12|| nāgari suna kaha kavikaṇṭhahāra | vindhala kusuma sara nahi se vicāra ||14|| mādhava | 174 eka ā analahuṃ na āvae pāse | korahu karaite kaॉpa tarāse ||2|| nahi nahi nahi pae bhākhe | jaikro jatane kariapae lākhe ||4|| | sumukhi vimukhi raha soi | paye paralahu nahi parasani hoi ||6|| | seja cakita raha jāgī | chaṭapaṭa karajani parasāla āgī ||8|| 19

विद्यापति । माधव । १७५ सबहु सखि परबोधि कामिनि आनि देल पि पास जनि वाधि व्याधा विपिन सञो मृगतेज तीख निसास ॥२॥ वैसलि शयन समीप सुवदनि यतने समुहि न होई ॥ भेल मानस बुलए हो दिस देल मनमथे फोइ ॥४॥ सकल गात दुकूल दृढ़ अति कतहु नहि अवकास ॥ पानि परस परान परिहर पूरति की रति आस ॥६॥ निविल निविबँध कठिन कञ्चुक अधरे अधिक निरोध ॥ कठिन काम कठोर कामिनि मान नहि परबोध ॥८॥ करब की परकार वे हम किछु न पर अवधारि ॥ कोपे कौसले करए चाहिअ हठहि हल हिअ हारि ॥१०॥ दिवस चारि गमाए माधव करब रति समधान । बड़ाहिका बड़ होअ धैरज सिंघ भूपति भान ॥१२॥ राधा माधव । १७६

vidyāpati | mādhava | 175 sabahu sakhi parabodhi kāmini āni dela pi pāsa jani vādhi vyādhā vipina saño mṛgateja tīkha nisāsa ||2|| vaisali śayana samīpa suvadani yatane samuhi na hoī || bhela mānasa bulae ho disa dela manamathe phoi ||4|| sakala gāta dukūla dṛr̤ha ati katahu nahi avakāsa || pāni parasa parāna parihara pūrati kī rati āsa ||6|| nivila niviba~dha kaṭhina kañcuka adhare adhika nirodha || kaṭhina kāma kaṭhora kāmini māna nahi parabodha ||8|| karaba kī parakāra ve hama kichu na para avadhāri || kope kausale karae cāhia haṭhahi hala hia hāri ||10|| divasa cāri gamāe mādhava karaba rati samadhāna | bar̤āhikā bar̤a hoa dhairaja siṃgha bhūpati bhāna ||12|| rādhā mādhava | 176

विद्यापति । ६.१ सखी । ១ ២២ आएल माधव पाशाल थाम । सम्भ्रम जागल मनमथ धाम ॥२॥ धनि मुख ढाकि रहल एक पास । चादर तर शशि रहल तरास ॥४॥ चलु सब सखिजन इङ्गित जानि । करतल नाह धरल धनि पानि ॥६॥ रूठे वलय किये झन झन बाज । वाला किछुइ न कह भय लाज ॥८॥ कत कत सखिजन करय उपाइ । धनि मुख चान्द कबहुन देखाइ॥१०॥ रति रस पण्डित नागर रंग । चापि धरल धनि वेणी भुजग ॥१२॥ दाहिन हाथ चिबुक गहि राख । सम्भ्रमे बदन इन्दु रस चाख ॥१४॥ नयन चकोर अमिय रस पीव । अपुरुब दुहुक जिउ तब जीव ॥१६॥ भुज धरि आनल कुसुम शयान । जनम सफल मानल मॅचबान ।।१८॥ सघने आलिंगन निभय केलि । वल्लभ विदगध साफल भेल ॥२०॥ सखी । १७८ हरि करे हरिणनयनि तब सोपि सखिगण चलु आन ठामे । अवसरे धनि कर धरि नागर विनति करय अनुपामे ॥२॥ हरिणनयनि धनि रामा । कानुक सरस परश सम्भापणे मेटउ लाजक धामी ॥४॥ सुखद सेजोपर नागरि नागर वैसल नव रति साधे । प्रति अङ्ग चुम्बने रस अनुमोदने थर थर कॉपय राधे ॥६॥ मदन सिंहासन करल थारोहण मोहन रसिक सुजान । भय गढ़ तोडल अलपे समाधल राखल सकन समान ॥८॥ कह कविशेखर गरुय भोख भर कर जल थोर अहारे । ऐसन दुहु मन तलपइ पुन पुन उपजल अधिक विकारे ॥१०॥

vidyāpati | 6.1 sakhī | ១ ២២ āela mādhava pāśāla thāma | sambhrama jāgala manamatha dhāma ||2|| dhani mukha ḍhāki rahala eka pāsa | cādara tara śaśi rahala tarāsa ||4|| calu saba sakhijana iṅgita jāni | karatala nāha dharala dhani pāni ||6|| rūṭhe valaya kiye jhana jhana bāja | vālā kichui na kaha bhaya lāja ||8|| kata kata sakhijana karaya upāi | dhani mukha cānda kabahuna dekhāi||10|| rati rasa paṇḍita nāgara raṃga | cāpi dharala dhani veṇī bhujaga ||12|| dāhina hātha cibuka gahi rākha | sambhrame badana indu rasa cākha ||14|| nayana cakora amiya rasa pīva | apuruba duhuka jiu taba jīva ||16|| bhuja dhari ānala kusuma śayāna | janama saphala mānala maॅcabāna ||18|| saghane āliṃgana nibhaya keli | vallabha vidagadha sāphala bhela ||20|| sakhī | 178 hari kare hariṇanayani taba sopi sakhigaṇa calu āna ṭhāme | avasare dhani kara dhari nāgara vinati karaya anupāme ||2|| hariṇanayani dhani rāmā | kānuka sarasa paraśa sambhāpaṇe meṭau lājaka dhāmī ||4|| sukhada sejopara nāgari nāgara vaisala nava rati sādhe | prati aṅga cumbane rasa anumodane thara thara kaॉpaya rādhe ||6|| madana siṃhāsana karala thārohaṇa mohana rasika sujāna | bhaya gar̤ha toḍala alape samādhala rākhala sakana samāna ||8|| kaha kaviśekhara garuya bhokha bhara kara jala thora ahāre | aisana duhu mana talapai puna puna upajala adhika vikāre ||10||

विद्यापति । ठूती । १७६. ए हरि माधव कि कहब तोय । अबला वध कए महत न होय ॥२॥ । केश उधसल टूटल हार । नख घाते विदारल पयोधर भार ॥४॥ दशनहि दुशल तुहु बनमारि । सिारस कुसुम हेरि कमलिन नारि ॥६॥' भनइ विद्यापति सुन बरनारि । आगिक दहने आगि प्रतिकारि ॥८॥ ठूती । जाति पदुमिनि सहति कता । गज दमसाल दमन लता ॥२॥ लोभे अधिक मूल न मार । जे मूल राखए से बनिज़ार ॥४॥ अछल जोर सिरीफल भाति । कएलह छोल नारङ्ग कति ॥ पात न कर लाथ । भूखल । नखा दुहु हथि ॥८॥

vidyāpati | ṭhūtī | 176. e hari mādhava ki kahaba toya | abalā vadha kae mahata na hoya ||2|| | keśa udhasala ṭūṭala hāra | nakha ghāte vidārala payodhara bhāra ||4|| daśanahi duśala tuhu banamāri | siārasa kusuma heri kamalina nāri ||6||' bhanai vidyāpati suna baranāri | āgika dahane āgi pratikāri ||8|| ṭhūtī | jāti padumini sahati katā | gaja damasāla damana latā ||2|| lobhe adhika mūla na māra | je mūla rākhae se banizāra ||4|| achala jora sirīphala bhāti | kaelaha chola nāraṅga kati || pāta na kara lātha | bhūkhala | nakhā duhu hathi ||8||

विद्यापति । ठूती । १८१ ग्रावे न लहति आइति मोरि । परे परतख लखविं चार ॥२॥ चेरा एक जीव राख कन्हाई । परक पेस देह पठाइ ।।४।। चुम्बने लेपि काजर धार । अधर निसि जे तोरलह हार ॥६॥ नखर खत कुचजुग लागु । से कइसे होइति गुरुजन शागु ॥८॥ भने विद्यापति रस सिङ्गार । सङ्केत ग्राहाल तेजए के पार ॥१०॥ दूती । १८२ हृदय तोहर जानि न भेला । परक रतन अनि मौजे देला ॥२॥ कएल माधव हमे अकाज । हाथि मेराउलि सिंह समाज ॥४॥ राखह माधव मोरि विनती । देहे परीहरि परजुवती ॥६ चुम्वने नयन काजर गेला । दसने अधर खण्डित भेला ॥८॥ पीन पयोधर नखर मन्दा । जनि महेसर शिखर चन्दा ॥१०॥ न मुख वचन न चित थीरे । कॉप धन हन सवे सरीरे ॥१२॥ घर गुरुजन दुरजन सङ्का । न गुनह माधव मोहि कलङ्की ॥१४॥ कवि विद्यापति भान । निक वेदन नइ बुझान ॥१६॥

vidyāpati | ṭhūtī | 181 grāve na lahati āiti mori | pare paratakha lakhaviṃ cāra ||2|| cerā eka jīva rākha kanhāī | paraka pesa deha paṭhāi ||4|| cumbane lepi kājara dhāra | adhara nisi je toralaha hāra ||6|| nakhara khata kucajuga lāgu | se kaise hoiti gurujana śāgu ||8|| bhane vidyāpati rasa siṅgāra | saṅketa grāhāla tejae ke pāra ||10|| dūtī | 182 hṛdaya tohara jāni na bhelā | paraka ratana ani mauje delā ||2|| kaela mādhava hame akāja | hāthi merāuli siṃha samāja ||4|| rākhaha mādhava mori vinatī | dehe parīhari parajuvatī ||6 cumvane nayana kājara gelā | dasane adhara khaṇḍita bhelā ||8|| pīna payodhara nakhara mandā | jani mahesara śikhara candā ||10|| na mukha vacana na cita thīre | kaॉpa dhana hana save sarīre ||12|| ghara gurujana durajana saṅkā | na gunaha mādhava mohi kalaṅkī ||14|| kavi vidyāpati bhāna | nika vedana nai bujhāna ||16||

६ है। विद्यापति । सखी । १८३ साजनि अकथ कहि न जाए । अबल अरुण सासिक मण्डल भीतर रह चुकाए ॥२॥ कदलि ऊपर केसरि देखल केसरि मेरु चढला । ताहि ऊपर निशाकर देखल किर तो ऊपर बसला ॥४॥ कीर ऊपर कुराङ्गनि देखल चकित भमए जनी । कीर कुरङ्गिनि ऊपर देखल भमर उपर फनी ॥६॥ एक असम्भव ग्राओं देखल जल विना अराबन्दा । बेबि सरोरुह ऊपर देखल जैसन दृतिय चन्दा ॥८॥ भने विद्यापति अकय कया इ रस के के जान । राजा शिवसिंह रूपनरायन लखिमा देवि रमान ॥१०॥ (८) घेवि= दुई। सखी । १८४ प्रथम दरस रस रभस न जानए कि करति पहु सञो कला । नवि नलिनी जनि कुञ्जरे गञ्जलि दमने दमन तनु भली ॥२॥ की शारे देखिये अनूपे । मधुलोभे मुकुल कुसुम दुल कलपए आरति भूखल मधूपे ॥४॥

6 hai| vidyāpati | sakhī | 183 sājani akatha kahi na jāe | abala aruṇa sāsika maṇḍala bhītara raha cukāe ||2|| kadali ūpara kesari dekhala kesari meru caḍhalā | tāhi ūpara niśākara dekhala kira to ūpara basalā ||4|| kīra ūpara kurāṅgani dekhala cakita bhamae janī | kīra kuraṅgini ūpara dekhala bhamara upara phanī ||6|| eka asambhava grāoṃ dekhala jala vinā arābandā | bebi saroruha ūpara dekhala jaisana dṛtiya candā ||8|| bhane vidyāpati akaya kayā i rasa ke ke jāna | rājā śivasiṃha rūpanarāyana lakhimā devi ramāna ||10|| (8) ghevi= duī| sakhī | 184 prathama darasa rasa rabhasa na jānae ki karati pahu saño kalā | navi nalinī jani kuñjare gañjali damane damana tanu bhalī ||2|| kī śāre dekhiye anūpe | madhulobhe mukula kusuma dula kalapae ārati bhūkhala madhūpe ||4||

विद्यापति । ६५ सखी । १८५ कुच कोरी फल नख खत रेह । नवससिछन्दे अङ्करल नव नेह ॥२॥ जिव जन जनि निरधने निधि पाए । खने हेरए खने राख झपाए ॥४॥ | नवि अभिसारिन प्रथमक सङ्ग । पुलकित होए सुमरि रतिरङ्ग ॥६॥ गुरुजन परिजन नयन निवारि । हाथ रतन धरि वदन निहारि ॥८॥ । अवनत मुख कर परजन देखि । अधर दसन खत निरवि निरोख ॥१०॥ सखी । आज देखलिसि कालि देखलिसि आज कालि कत भेद ॥ सैसवे बापुडे सीमा छाडल जउवने बॉधल फेद ॥२॥ सुन्दरि कनककैया मुति गोरी ॥ दिने दिने चान्दकलासबाढलि जउवन सोभा तोरी ॥४॥ बाल पयोधर बदन सहोदर अनुमापिय अनुरागे ॥ कने पुरुष करें परसए पायोल जे तनु जिनल परागे ॥६॥ मन्द हासे वङ्किम कए दूरसए चङ्गिम भेउह विभङ्गे ॥ लाजे वैकुलि सामु न हेरए याउल नयन तरङ्गे ॥८॥ विद्यापति कविवर एहु गावए नव जउवन नव वन्ता । सिवसिंह राजा एहोरस जानए मधुमति देवि सुकन्ता ॥१०॥

vidyāpati | 65 sakhī | 185 kuca korī phala nakha khata reha | navasasichande aṅkarala nava neha ||2|| jiva jana jani niradhane nidhi pāe | khane herae khane rākha jhapāe ||4|| | navi abhisārina prathamaka saṅga | pulakita hoe sumari ratiraṅga ||6|| gurujana parijana nayana nivāri | hātha ratana dhari vadana nihāri ||8|| | avanata mukha kara parajana dekhi | adhara dasana khata niravi nirokha ||10|| sakhī | āja dekhalisi kāli dekhalisi āja kāli kata bheda || saisave bāpuḍe sīmā chāḍala jauvane baॉdhala pheda ||2|| sundari kanakakaiyā muti gorī || dine dine cāndakalāsabāḍhali jauvana sobhā torī ||4|| bāla payodhara badana sahodara anumāpiya anurāge || kane puruṣa kareṃ parasae pāyola je tanu jinala parāge ||6|| manda hāse vaṅkima kae dūrasae caṅgima bheuha vibhaṅge || lāje vaikuli sāmu na herae yāula nayana taraṅge ||8|| vidyāpati kavivara ehu gāvae nava jauvana nava vantā | sivasiṃha rājā ehorasa jānae madhumati devi sukantā ||10||

विद्यापति । ६.६ सखी । १८७ आजु विपरीत धनि देखिय तोय । बुझइ न पारिय संशय मोय ॥ २॥ तुय मुखमण्डल पनिमक चॉद । को लागि भेल ऐसन छाँद ॥ ४ ॥ नयन युगले भेल कजर बियार । अधर निरस करु कोन गमार ॥ ६ ॥ पीन पयोधर नख रेख देल । कनक कुम्भ जनि भगनहु भेल ॥६॥ अङ्ग विलेपन कुङ्कम भार । पीताम्बर धरु इथे कि विचार ॥ सुजन रमनि तुहु कुलवति बाद । का सजे भुञ्जलि मरमक साद ॥" कामिनि काहनी कह संवाद । कह कविशेखर नह परमदि । सखी । १८८ कह कथि सामरि झामर देहा। कोन पुरुष सजे लयलि नेहा ॥ २ ॥ अधर सुरङ्ग जनि निरस पवार । कोन लुटलतुय अमिय भण्डार । ° रङ्ग पयोधर अति भेल गोर । माजि धयल जनि कनय कटार " न जाइह से पिया तन्हि एक गुने । फिरि आल तुङ्गे पुरुबक पून विद्यापति कवि इह रस भाने । राजा शिवः ।

vidyāpati | 6.6 sakhī | 187 āju viparīta dhani dekhiya toya | bujhai na pāriya saṃśaya moya || 2|| tuya mukhamaṇḍala panimaka caॉda | ko lāgi bhela aisana chā~da || 4 || nayana yugale bhela kajara biyāra | adhara nirasa karu kona gamāra || 6 || pīna payodhara nakha rekha dela | kanaka kumbha jani bhaganahu bhela ||6|| aṅga vilepana kuṅkama bhāra | pītāmbara dharu ithe ki vicāra || sujana ramani tuhu kulavati bāda | kā saje bhuñjali maramaka sāda ||" kāmini kāhanī kaha saṃvāda | kaha kaviśekhara naha paramadi | sakhī | 188 kaha kathi sāmari jhāmara dehā| kona puruṣa saje layali nehā || 2 || adhara suraṅga jani nirasa pavāra | kona luṭalatuya amiya bhaṇḍāra | ° raṅga payodhara ati bhela gora | māji dhayala jani kanaya kaṭāra " na jāiha se piyā tanhi eka gune | phiri āla tuṅge purubaka pūna vidyāpati kavi iha rasa bhāne | rājā śivaḥ |