Leaders of the Groups

एतासाꣳ यूथ-मुख्यानाꣳ विशेषो वर्णितो’प्य् असौ । सुहृद्-आदौ व्यवहृति-व्यक्तये वर्ण्यते पुनः ॥१॥

etāsāṁ yūtha-mukhyānāṁ viśeṣo varṇito’py asau | suhṛd-ādau vyavahṛti-vyaktaye varṇyate punaḥ ||1||

सौभाग्यादेर् इहाधिक्याद् अधिका साम्यतः समा । लघुत्वाल् लघुर् इत्य् उक्तास् त्रिधा गोकुल-सुभ्रुवः ॥२॥

saubhāgyāder ihādhikyād adhikā sāmyataḥ samā | laghutvāl laghur ity uktās tridhā gokula-subhruvaḥ ||2||

प्रत्येकꣳ प्रखरा मध्या मृद्वी चेति पुनस् त्रिधा ॥३॥

pratyekaṁ prakharā madhyā mṛdvī ceti punas tridhā ||3||

प्रगल्भ-वाक्या प्रखरा ख्याता दुर्लङ्घ्य-भाषिता । तद्-ऊनत्वे भवेन् मृद्वी मध्या तत्-साम्यम् आगता ॥४॥

pragalbha-vākyā prakharā khyātā durlaṅghya-bhāṣitā | tad-ūnatve bhaven mṛdvī madhyā tat-sāmyam āgatā ||4||

तत्र अधिका-त्रिकम्- आत्यन्तिकी तथैवापेक्षिकी चेत्य् अधिका त्रिधा ॥५॥

tatra adhikā-trikam- ātyantikī tathaivāpekṣikī cety adhikā tridhā ||5||

सर्वथैवासमोर्ध्वा या सा स्याद् आत्यन्तिकाधिका । सा राधा सा तु मध्यैव यन् नान्या सदृशी व्रजे ॥६॥

sarvathaivāsamordhvā yā sā syād ātyantikādhikā | sā rādhā sā tu madhyaiva yan nānyā sadṛśī vraje ||6||

तत्र आत्यन्ताधिका, यथा- तावद् भद्रा वदति चटुलꣳ फुल्लताम् एति पाली शालीनत्वꣳ त्यजति विमला श्यामलाहङ्करोति । स्वैरꣳ चन्द्रावलिर् अपि चलत्य् उन्नमय्योत्तमाङ्गꣳ यावत् कर्णे न हि निविशते हन्त राधेति मन्त्रः ॥७॥

tatra ātyantādhikā, yathā- tāvad bhadrā vadati caṭulaṁ phullatām eti pālī śālīnatvaṁ tyajati vimalā śyāmalāhaṅkaroti | svairaṁ candrāvalir api calaty unnamayyottamāṅgaṁ yāvat karṇe na hi niviśate hanta rādheti mantraḥ ||7||

अथ आपेक्षिकाधिका- मध्ये यूथाधिनाथानाम् अपेक्ष्यैकतमाम् इह । या स्याद् अन्यतमा श्रेष्ठा सा प्रोक्तापेक्षिकाधिका ॥८॥

atha āpekṣikādhikā- madhye yūthādhināthānām apekṣyaikatamām iha | yā syād anyatamā śreṣṭhā sā proktāpekṣikādhikā ||8||

अथ अधिक-प्रखरा, यथा- पश्य क्षौणी-धराद् उपैति पुरतः कृष्णो भुजङ्गाग्रणीस् तूर्णꣳ भीरुभिर् आलिभिः समम् इतस् त्वꣳ याहि मन्त्रोज्झिते । आचार्याहम् अटामि भोगि-रमणी-वृन्दस्य वृन्दाटवीꣳ किꣳ नः कामिनि कार्मणेन वशताꣳ नीतः करिष्यत्य् असौ ॥९॥

atha adhika-prakharā, yathā- paśya kṣauṇī-dharād upaiti purataḥ kṛṣṇo bhujaṅgāgraṇīs tūrṇaṁ bhīrubhir ālibhiḥ samam itas tvaṁ yāhi mantrojjhite | ācāryāham aṭāmi bhogi-ramaṇī-vṛndasya vṛndāṭavīṁ kiṁ naḥ kāmini kārmaṇena vaśatāṁ nītaḥ kariṣyaty asau ||9||

अथ अधिक-मध्या- आलीभिर् मे त्वम् असि विदिता पूर्णिमायाः प्रदोषे रोषेणासौ प्रथयसि कथꣳ पाटवेनावहित्थाम् । धृत्वा धूर्ते सह-परिजनाꣳ मद्-गृहे त्वाꣳ निरुन्ध्याꣳ वर्त्म-प्रेक्षी गुणयतु स ते जागरꣳ कुञ्ज-राजः ॥१०॥

atha adhika-madhyā- ālībhir me tvam asi viditā pūrṇimāyāḥ pradoṣe roṣeṇāsau prathayasi kathaṁ pāṭavenāvahitthām | dhṛtvā dhūrte saha-parijanāṁ mad-gṛhe tvāṁ nirundhyāṁ vartma-prekṣī guṇayatu sa te jāgaraṁ kuñja-rājaḥ ||10||

अथ अधिक-मृद्वी- न्यञ्चन्-मूर्धा सह परिजनैर् दूरतो मा प्रयासीर् माम् आलोक्य प्रिय-सखि यतः प्रेम-पात्री ममासि । माला मौलौ तव परिचिता मत्-कला-कौशलाढ्या द्यूते जित्वा दनुज-दमनꣳ या त्वया स्वीकृतास्ति ॥११॥

atha adhika-mṛdvī- nyañcan-mūrdhā saha parijanair dūrato mā prayāsīr mām ālokya priya-sakhi yataḥ prema-pātrī mamāsi | mālā maulau tava paricitā mat-kalā-kauśalāḍhyā dyūte jitvā danuja-damanaṁ yā tvayā svīkṛtāsti ||11||

अथ समा-त्रिकम्- साम्यꣳ भवेद् अधिकयोस् तथा लघु-युगस्य च ॥१२॥

atha samā-trikam- sāmyaṁ bhaved adhikayos tathā laghu-yugasya ca ||12||

तत्र सम-प्रखरा- न भवति तव पार्श्वे चेत् सखी कापि माभूत् परिहर हृदि कम्पꣳ किꣳ हरिस् ते विधाता । अहम् अतिचतुराभिर् वेष्टिताली-घटाभिः प्रिय-सखि पुरतस् ते दुस्तरा बाहुदास्मि ॥१३॥

tatra sama-prakharā- na bhavati tava pārśve cet sakhī kāpi mābhūt parihara hṛdi kampaṁ kiṁ haris te vidhātā | aham aticaturābhir veṣṭitālī-ghaṭābhiḥ priya-sakhi puratas te dustarā bāhudāsmi ||13||

अथ सम-मध्या- लोले न स्पृश माꣳ तवालिक-तटे धातुर् यद् आलक्ष्यते त्वꣳ स्पृश्यासि कथꣳ भुजङ्ग-रमणी दूराद् अतस् त्यज्यसे । धिग् वामꣳ वदसि त्वम् एव कुहक-प्रेष्ठासि भोगाङ्किते येनाद्य च्युत-कञ्चुकाः शुषिर् अतःसख्यो’पि सर्पन्ति ते ॥१४॥

atha sama-madhyā- lole na spṛśa māṁ tavālika-taṭe dhātur yad ālakṣyate tvaṁ spṛśyāsi kathaṁ bhujaṅga-ramaṇī dūrād atas tyajyase | dhig vāmaṁ vadasi tvam eva kuhaka-preṣṭhāsi bhogāṅkite yenādya cyuta-kañcukāḥ śuṣir ataḥsakhyo’pi sarpanti te ||14||

अथ सम-मृद्वी- प्रत्याख्यातु सुहृज्जनः कथम् अयꣳ ताराभिधत्ते गिरꣳ प्राणास् त्वꣳ हि ममोच्चकैर् उरसि शपे धर्माय लीलावति । किन्तु ताम् अहम् अर्थये परम् इदꣳ कल्याणि तꣳ वल्लभꣳ स्वीयꣳ शाधि यथा स गौरि सरले कुर्याज् जने न च्छलम् ॥१५॥

atha sama-mṛdvī- pratyākhyātu suhṛjjanaḥ katham ayaṁ tārābhidhatte giraṁ prāṇās tvaṁ hi mamoccakair urasi śape dharmāya līlāvati | kintu tām aham arthaye param idaṁ kalyāṇi taṁ vallabhaṁ svīyaṁ śādhi yathā sa gauri sarale kuryāj jane na cchalam ||15||

यथा वा- प्रहित्य कठिने निजꣳ परिजनꣳ मदार्या त्वया निकामम् उपजप्यताꣳ किम् उ विभीषिका-डम्बरैः । व्रजामि रविजा-तटे गुरु-गिरा मृषा-शङ्किनि प्रदोष-समये समꣳ सवयसा शिवाꣳ सेवितुम् ॥१६॥

yathā vā- prahitya kaṭhine nijaṁ parijanaṁ madāryā tvayā nikāmam upajapyatāṁ kim u vibhīṣikā-ḍambaraiḥ | vrajāmi ravijā-taṭe guru-girā mṛṣā-śaṅkini pradoṣa-samaye samaṁ savayasā śivāṁ sevitum ||16||

अथ लघु-त्रिकम्- लघुर् आपेक्षिकी चात्यन्तिकी चेति द्विधोदिता ॥१७॥

atha laghu-trikam- laghur āpekṣikī cātyantikī ceti dvidhoditā ||17||

तत्र आपेक्षिकी लघुः- मध्ये यूथाधिनाथानाम् अपेक्ष्यैकतमाम् इह । या स्याद् अन्यतमा न्यूना सा प्रोक्तापेक्षिकी लघुः ॥१८॥

tatra āpekṣikī laghuḥ- madhye yūthādhināthānām apekṣyaikatamām iha | yā syād anyatamā nyūnā sā proktāpekṣikī laghuḥ ||18||

तत्र लघु-प्रखरा- त्वꣳ मिथ्या-गुण-कीर्तनेन चटुले वृन्दाटवी-तस्करे गाढꣳ देवि निबध्य माꣳ किम् अधुना तुष्टा तटस्थायसे । हृत्वा धैर्य-धनानि हन्त रभसाद् आच्छिद्य ह्री-वैभवꣳ येनायꣳ सखि वञ्चितो’पि बहुधा दुःखी जनो वञ्च्यते ॥१९॥

tatra laghu-prakharā- tvaṁ mithyā-guṇa-kīrtanena caṭule vṛndāṭavī-taskare gāḍhaṁ devi nibadhya māṁ kim adhunā tuṣṭā taṭasthāyase | hṛtvā dhairya-dhanāni hanta rabhasād ācchidya hrī-vaibhavaṁ yenāyaṁ sakhi vañcito’pi bahudhā duḥkhī jano vañcyate ||19||

अथ लघु-मध्या- गोष्ठाधीश-सुतस्य सा नव-नव-प्रेष्ठस्य यावद्-दृशोः पन्थानꣳ वृषभानुजा सखि वशीकारौषधिज्ञा ययौ । तावत् त्वय्य् अपि कूर्क्षम् अस्य बलवद्-दाक्षिण्यम् एवेक्ष्यते का चन्द्रावलि एवि दुर्भगतया दूनात्मनाꣳ नः कथा ॥२०॥

atha laghu-madhyā- goṣṭhādhīśa-sutasya sā nava-nava-preṣṭhasya yāvad-dṛśoḥ panthānaṁ vṛṣabhānujā sakhi vaśīkārauṣadhijñā yayau | tāvat tvayy api kūrkṣam asya balavad-dākṣiṇyam evekṣyate kā candrāvali evi durbhagatayā dūnātmanāṁ naḥ kathā ||20||

अथ लघु-मृद्वी- अपसरणम् इतो नः साम्प्रतꣳ स्याद् यद् अपि हरि-चकोरꣳ चित्रम् आलोचयामः । कलयत सहचर्यः पर्यटद्-गौर-दीप्तिस् तट-भुवि नव-शोभाꣳ सौति चन्द्रावलीयम् ॥२१॥

atha laghu-mṛdvī- apasaraṇam ito naḥ sāmprataṁ syād yad api hari-cakoraṁ citram ālocayāmaḥ | kalayata sahacaryaḥ paryaṭad-gaura-dīptis taṭa-bhuvi nava-śobhāṁ sauti candrāvalīyam ||21||

अथ आत्यन्तिकी लघुः- अन्या यतो’स्ति न न्यूना सा स्याद् आत्यन्तिकी लघुः । त्रैविध्य-सम्भवे’प्य् अस्या मृदुतैवोचिता भवेत् ॥२२॥

atha ātyantikī laghuḥ- anyā yato’sti na nyūnā sā syād ātyantikī laghuḥ | traividhya-sambhave’py asyā mṛdutaivocitā bhavet ||22||

यथा- निज-निखिल-सखीनाम् आग्रहेणाघ-वैरी कथम् अपि स मयाद्य व्यक्तम् आमन्त्रितो’स्ति । क्षणम् उरु-करुणाभिः सꣳवरीतुꣳ त्रपाꣳ मे मद्-उदवसित-लक्ष्मीꣳ गोष्ठ-देव्यस् तनुध्वम् ॥२३॥

yathā- nija-nikhila-sakhīnām āgraheṇāgha-vairī katham api sa mayādya vyaktam āmantrito’sti | kṣaṇam uru-karuṇābhiḥ saṁvarītuṁ trapāṁ me mad-udavasita-lakṣmīṁ goṣṭha-devyas tanudhvam ||23||

न समा न लघुश् चाद्या भवेन् नैवाधिकान्तिमा । अन्यास् त्रिधाधिकाश् च स्युः समाश् च लघवश् च ताः ॥२४॥

na samā na laghuś cādyā bhaven naivādhikāntimā | anyās tridhādhikāś ca syuḥ samāś ca laghavaś ca tāḥ ||24||

विनात्यन्ताधिकाꣳ तेन सर्वासु लघुता भवेत् । सर्वास्व् अधिकता च स्याद् विनैवात्यन्तिकीꣳ लघुम् ॥२५॥

vinātyantādhikāṁ tena sarvāsu laghutā bhavet | sarvāsv adhikatā ca syād vinaivātyantikīṁ laghum ||25||

आद्यैकैवान्तिमा द्वेधा मध्यस्था नवधोदिताः । इत्य् असौ यूथ-नाथानाꣳ भिदा द्वादशधोदिता ॥२६॥

ādyaikaivāntimā dvedhā madhyasthā navadhoditāḥ | ity asau yūtha-nāthānāṁ bhidā dvādaśadhoditā ||26||