Govardhanoddharaṇam

श्रीगोवर्धनोद्धरणाय नमः । झमज्झमिति वर्षति स्तनितचक्रविक्रीडया विमुष्टरविमण्डले घनघटाभिराखण्डले । ररक्ष धरणीधरोद्धृतिपटुः कुटुम्बानि यः स दारयतु दारुणं व्रजपुरन्दरस्ते दरम् ॥ १॥

śrīgovardhanoddharaṇāya namaḥ | jhamajjhamiti varṣati stanitacakravikrīḍayā vimuṣṭaravimaṇḍale ghanaghaṭābhirākhaṇḍale | rarakṣa dharaṇīdharoddhṛtipaṭuḥ kuṭumbāni yaḥ sa dārayatu dāruṇaṃ vrajapurandaraste daram || 1||

महाहेतुवादैर्विदीर्णेन्द्रयागं गिरिब्राह्मणोपास्तिविस्तीर्णरागम् । सपद्येकयुक्तीकृताभीरवर्गं पुरोदत्तगोवर्धनक्ष्माभृदर्घम् ॥ २॥

mahāhetuvādairvidīrṇendrayāgaṃ giribrāhmaṇopāstivistīrṇarāgam | sapadyekayuktīkṛtābhīravargaṃ purodattagovardhanakṣmābhṛdargham || 2||

प्रियाशंसिनीभिर्दलोत्तंसिनीभि र्विराजत्पटाभिः कुमारीघटाभिः । स्तुवद्भिः कुमारैरपि स्फारतारैः सह व्याकिरन्तं प्रसूनैर्धरं तम् ॥ ३॥

priyāśaṃsinībhirdalottaṃsinībhi rvirājatpaṭābhiḥ kumārīghaṭābhiḥ | stuvadbhiḥ kumārairapi sphāratāraiḥ saha vyākirantaṃ prasūnairdharaṃ tam || 3||

गिरिस्थूलदेहेन भुत्केपहारं वरश्रेणिसन्तोषिताभीरदारम् । समुत्तुङ्गशृङ्गावलीबद्धचैलं क्रमात् प्रीयमाणं परिक्रम्य शैलम् ॥ ४॥

giristhūladehena bhutkepahāraṃ varaśreṇisantoṣitābhīradāram | samuttuṅgaśṛṅgāvalībaddhacailaṃ kramāt prīyamāṇaṃ parikramya śailam || 4||

मखध्वंससंरम्भतः स्वर्गनाथे समन्तात् किलारब्धगोष्ठप्रमाथे । मुहुर्वर्षति च्छन्नदिक्चक्रवाले सदम्भोलिनिर्घोषमम्भोदजाले ॥ ५॥

makhadhvaṃsasaṃrambhataḥ svarganāthe samantāt kilārabdhagoṣṭhapramāthe | muhurvarṣati cchannadikcakravāle sadambholinirghoṣamambhodajāle || 5||

मुहुर्वृष्टिखिन्नां परित्रासाभिन्नां व्रजेशप्रधानां ततिं वल्लवानाम् । विलोक्याप्तशीतां गवालीं च भीतां कृपाभिः समुन्नं सुहृत्प्रेमनुन्नम् ॥ ६॥

muhurvṛṣṭikhinnāṃ paritrāsābhinnāṃ vrajeśapradhānāṃ tatiṃ vallavānām | vilokyāptaśītāṃ gavālīṃ ca bhītāṃ kṛpābhiḥ samunnaṃ suhṛtpremanunnam || 6||

ततः सव्यहस्तेन हस्तीन्द्रखेलं समुद्धृत्य गोवर्धनं सावहेलम् । अदभ्रं तमभ्रंलिहं शैलराजं मुदा बिभ्रतं विभ्रमज्जन्तुभाजम् ॥ ७॥

tataḥ savyahastena hastīndrakhelaṃ samuddhṛtya govardhanaṃ sāvahelam | adabhraṃ tamabhraṃlihaṃ śailarājaṃ mudā bibhrataṃ vibhramajjantubhājam || 7||

प्रविष्टासि मातः कथं शोकभारे परिभ्राजमाने सुते मय्युदारे । अभुवन् भवन्तो विनष्टोपसर्गा न चित्ते विधत्त भ्रमं बन्धुवर्गा ॥ ८॥

praviṣṭāsi mātaḥ kathaṃ śokabhāre paribhrājamāne sute mayyudāre | abhuvan bhavanto vinaṣṭopasargā na citte vidhatta bhramaṃ bandhuvargā || 8||

हता तावदीइर्विधेया न भीतिः कृतेयं विशाला मया शैलशाला । तदस्यां प्रहर्षादवज्ञातवर्षा विहस्यामरेशं कुरुध्वं प्रवेशम् ॥ ९॥

hatā tāvadīirvidheyā na bhītiḥ kṛteyaṃ viśālā mayā śailaśālā | tadasyāṃ praharṣādavajñātavarṣā vihasyāmareśaṃ kurudhvaṃ praveśam || 9||

इति स्वैरमाश्वासितैर्गोपवृन्दैः परानन्दसन्दीप्पितास्यारविन्दैः । गिरेर्गर्तमासाद्य हर्म्योपमानं चिरेणातिहृष्टैः परिष्टूयमानम् ॥ १०॥

iti svairamāśvāsitairgopavṛndaiḥ parānandasandīppitāsyāravindaiḥ | girergartamāsādya harmyopamānaṃ cireṇātihṛṣṭaiḥ pariṣṭūyamānam || 10||

गिरीन्द्रं गुरुं कोमले पञ्चशाखे कथं हन्त धत्ते सखा ते विशाखे । पुरस्तादमुं प्रेक्ष्य हा चिन्तयेदं मुहुर्मामकीनं मनो याति भेदम् ॥ ११॥

girīndraṃ guruṃ komale pañcaśākhe kathaṃ hanta dhatte sakhā te viśākhe | purastādamuṃ prekṣya hā cintayedaṃ muhurmāmakīnaṃ mano yāti bhedam || 11||

स्तनद्भिः कठोरे घनैर्ध्वान्तघोरे भ्रमद्वातमाले हताशेऽत्र काले । घनस्पर्शिकूटं वहन्नन्नकूटं कथं स्यान्न कान्तः सरोजाक्षि तान्तः ॥ १२॥

stanadbhiḥ kaṭhore ghanairdhvāntaghore bhramadvātamāle hatāśe'tra kāle | ghanasparśikūṭaṃ vahannannakūṭaṃ kathaṃ syānna kāntaḥ sarojākṣi tāntaḥ || 12||

न तिष्ठन्ति गोष्ठे कठोराङ्गदण्डाः कियन्तोऽत्र गोपाः समन्तात् प्रचण्डाः । शिरीषप्रसूनावलीसौकुमार्ये धृत्वा धूरियं भूरिरस्मिन् किमार्ये ॥ १३॥

na tiṣṭhanti goṣṭhe kaṭhorāṅgadaṇḍāḥ kiyanto'tra gopāḥ samantāt pracaṇḍāḥ | śirīṣaprasūnāvalīsaukumārye dhṛtvā dhūriyaṃ bhūrirasmin kimārye || 13||

गिरे तात गोवर्धन प्रार्थनेयं वपुः स्थूलनालीलघिष्ठं विधेयम् । भवन्तं यथा धारयन्न् एष हस्ते न धत्ते श्रमं मङ्गलात्मन्नमस्ते ॥ १४॥

gire tāta govardhana prārthaneyaṃ vapuḥ sthūlanālīlaghiṣṭhaṃ vidheyam | bhavantaṃ yathā dhārayann eṣa haste na dhatte śramaṃ maṅgalātmannamaste || 14||

भ्रमत्कुन्तलान्तं स्मितद्योतकान्तं लसद्गण्डशोभं कृताशेषलोभम् । स्फुरन्नेत्रलास्यं मुरारेस्त्वमास्यं वराकूटशालि स्फुटं लोकयालि ॥ १५॥

bhramatkuntalāntaṃ smitadyotakāntaṃ lasadgaṇḍaśobhaṃ kṛtāśeṣalobham | sphurannetralāsyaṃ murārestvamāsyaṃ varākūṭaśāli sphuṭaṃ lokayāli || 15||

निपीयेति राधालतावाङ्मरन्दं वरप्रेमसौरभ्यपूरादमन्दम् । दधानं मदं भृङ्गवत्तुङ्गकूजं वराङ्गीचलापाङ्गभङ्गाप्तपूजम् ॥ १६॥

nipīyeti rādhālatāvāṅmarandaṃ varapremasaurabhyapūrādamandam | dadhānaṃ madaṃ bhṛṅgavattuṅgakūjaṃ varāṅgīcalāpāṅgabhaṅgāptapūjam || 16||

कथं नाम दध्यात् क्षुधाक्षामतुन्दः शिशुर्मे गरिष्ठं गिरीन्द्रं मुकुन्दः । तदेतस्य तुण्डे हठादर्पयारं व्रजाधीश दध्नाचितं खण्डसारम् ॥ १७॥

kathaṃ nāma dadhyāt kṣudhākṣāmatundaḥ śiśurme gariṣṭhaṃ girīndraṃ mukundaḥ | tadetasya tuṇḍe haṭhādarpayāraṃ vrajādhīśa dadhnācitaṃ khaṇḍasāram || 17||

महाभारनिष्ठे सृते ते कनिष्ठे लभे वत्स नीलाम्बरोद्दामपीडाम् । अवष्टभ्य सत्त्वं तदसमि बल त्वं ददस्वाविलम्बं स्वहस्तावलम्बम् ॥ १८॥

mahābhāraniṣṭhe sṛte te kaniṣṭhe labhe vatsa nīlāmbaroddāmapīḍām | avaṣṭabhya sattvaṃ tadasami bala tvaṃ dadasvāvilambaṃ svahastāvalambam || 18||

इति स्निग्धवर्णां समाकर्णयन्तं गिरं मातुरेनां च निर्वर्णयन्तम् । कनिष्ठाङ्गुलीशृङ्गविन्यस्तगोत्रं परिप्रीणितव्यग्रगोपालगोत्रम् ॥ १९॥

iti snigdhavarṇāṃ samākarṇayantaṃ giraṃ māturenāṃ ca nirvarṇayantam | kaniṣṭhāṅgulīśṛṅgavinyastagotraṃ pariprīṇitavyagragopālagotram || 19||

अमीभिः प्रभावैः कुतोऽभूदकुण्ठः शिशुधूलिकेलीपटुः क्षीरकण्ठः । बिभर्त्यद्य साप्ताब्दिको भूरिभारं गिरिं यच्चिरादेष कैलाससारम् ॥ २०॥

amībhiḥ prabhāvaiḥ kuto'bhūdakuṇṭhaḥ śiśudhūlikelīpaṭuḥ kṣīrakaṇṭhaḥ | bibhartyadya sāptābdiko bhūribhāraṃ giriṃ yaccirādeṣa kailāsasāram || 20||

न शङ्का धरभ्रंशनेऽस्माकमस्मान् नखाग्रे सहेलं वहत्येष यस्मात् । गिरिदिक्करीन्द्राग्रहस्ते धरावद् भुजे पश्यत्यास्य स्फुरत्यद्य तावत् ॥ २१॥

na śaṅkā dharabhraṃśane'smākamasmān nakhāgre sahelaṃ vahatyeṣa yasmāt | giridikkarīndrāgrahaste dharāvad bhuje paśyatyāsya sphuratyadya tāvat || 21||

इति स्फारतारेक्षणैर्मुक्तभोगै र्व्रजेन्द्रेण सार्धं धृतप्रीतियोगैः । मुहुर्वल्लवैर्वीक्ष्यमानास्यचन्द्रं पुरः सप्तरात्रान्तरत्यक्ततन्द्रम् ॥ २२॥

iti sphāratārekṣaṇairmuktabhogai rvrajendreṇa sārdhaṃ dhṛtaprītiyogaiḥ | muhurvallavairvīkṣyamānāsyacandraṃ puraḥ saptarātrāntaratyaktatandram || 22||

तडिद्दामकीर्णान् समीरैरुदीर्णान् विसृष्टाम्बुधारान् धनुर्यष्टिहारान् । तृणीकृत्य घोरान् सहस्रांशुचौरान् दुरन्तोरुशब्दान् कृतावज्ञमब्दान् ॥ २३॥

taḍiddāmakīrṇān samīrairudīrṇān visṛṣṭāmbudhārān dhanuryaṣṭihārān | tṛṇīkṛtya ghorān sahasrāṃśucaurān durantoruśabdān kṛtāvajñamabdān || 23||

अहङ्कारपङ्कावलीलुप्तदृष्टे र्व्रजे यावदिष्टं प्रणीतोरुवृष्टेः । बलारेश्च दुर्मानितां विस्फुरन्तं निराकृत्य दुष्टालिदण्डे दुरन्तम् ॥ २४॥

ahaṅkārapaṅkāvalīluptadṛṣṭe rvraje yāvadiṣṭaṃ praṇītoruvṛṣṭeḥ | balāreśca durmānitāṃ visphurantaṃ nirākṛtya duṣṭālidaṇḍe durantam || 24||

विसृष्टोरुनीराः सझञ्झासमीरा स्तडिद्भिः कराला ययुर्मेघमालाः । रविश्चाम्बरान्तविभात्येष शान्तः कृतानन्दपूरा बहिर्यात शूराः ॥ २५॥

visṛṣṭorunīrāḥ sajhañjhāsamīrā staḍidbhiḥ karālā yayurmeghamālāḥ | raviścāmbarāntavibhātyeṣa śāntaḥ kṛtānandapūrā bahiryāta śūrāḥ || 25||

इति प्रोच्य निःसारितज्ञातिवारं यथापूर्वविन्यस्तशैलेन्द्रभारम् । दधिक्षीरलाजाङ्कुरैर्भाविनीभि र्मुदा कीर्यमाणं यशःस्ताव्नीभिः ॥ २६॥

iti procya niḥsāritajñātivāraṃ yathāpūrvavinyastaśailendrabhāram | dadhikṣīralājāṅkurairbhāvinībhi rmudā kīryamāṇaṃ yaśaḥstāvnībhiḥ || 26||

वयं हन्त गोविन्द सौन्दर्यवन्तं नमस्कुर्महे शर्महेतोर्भवन्तम् । त्वयि स्पष्टनिष्ठ्यूत भूयश्चिदिन्दुं मुदा नः प्रसादीकुरु प्रेमबिन्दुम् ॥ २७॥

vayaṃ hanta govinda saundaryavantaṃ namaskurmahe śarmahetorbhavantam | tvayi spaṣṭaniṣṭhyūta bhūyaścidinduṃ mudā naḥ prasādīkuru premabindum || 27||

क्षुभ्यद्दम्भोलिजृम्भोत्तरलघनघटारम्भगम्भीरकर्मा निस्तम्भो जम्भवैरी गिरिधृतिचटुलाद् विक्रमाद् येन चक्रे । तन्वा निन्दन्तमिन्दीवरदलवलभीनन्ददिन्दिन्दिराभां तं गोविन्दाद्य नन्दालयशशिवदनानन्द वन्देमहि त्वाम् ॥ २८॥

kṣubhyaddambholijṛmbhottaralaghanaghaṭārambhagambhīrakarmā nistambho jambhavairī giridhṛticaṭulād vikramād yena cakre | tanvā nindantamindīvaradalavalabhīnandadindindirābhāṃ taṃ govindādya nandālayaśaśivadanānanda vandemahi tvām || 28||

इति श्रीरूपगोस्वामिविरचितस्तवमालायां श्रीगोवर्धनोद्धरणं सम्पूर्णम् ।

iti śrīrūpagosvāmiviracitastavamālāyāṃ śrīgovardhanoddharaṇaṃ sampūrṇam |