Skip to main content

Vidagdha-mādhava · Act 3

Rādhā-saṅga: The Meeting with Rādhā

Unit 3 of 17VM 3.001VM 3.135135 source entries

VM 3.001

Source

(ततः प्रविशति ललितयानुगम्यमाना पौर्णमासी). पौर्णमासी: वत्से, नूनं मत्तस् त्रपमाणो नाभिनन्दति नन्द-कुमारस् ते सखी-सङ्गमम्. ललिता: भ-अवदि, दुब्बोहं क्खु लो-ओत्तराणां चित्तं ण झत्ति वि-असदि. पौर्णमासी: (पुरो ‘वलोक्य) वत्से, पश्य कदम्ब-वाटिकायां मधुमङ्गलेन सार्धं समङ्गलं वर्धते मधु-मर्धनः.

(tataḥ praviśati lalitayānugamyamānā paurṇamāsī). paurṇamāsī: vatse, nūnaṃ mattas trapamāṇo nābhinandati nanda-kumāras te sakhī-saṅgamam. lalitā: bha-avadi, dubbohaṃ kkhu lo-ottarāṇāṃ cittaṃ ṇa jhatti vi-asadi. paurṇamāsī: (puro ‘valokya) vatse, paśya kadamba-vāṭikāyāṃ madhumaṅgalena sārdhaṃ samaṅgalaṃ vardhate madhu-mardhanaḥ.

English translation

Translation

(Followed by Lalitā, Paurṇamāsī enters).

Paurṇamāsī: Child, it is because of me that embarrassed Kṛṣṇa does not welcome your friend’s company.

Lalitā: Noble lady, the inscrutable hearts of great souls are not at once revealed.

Paurṇamāsī: (looking ahead) Child, look. There in that kadamba grove Kṛṣṇa is very happy with Madhumaṅgala.

VM 3.002

Source

(पुनर् निरूप्य). परांऋष्टाङ्गुष्ठ-त्रयम् असित-रत्नैर् उभयतो वहन्ती सङ्कीर्णौ मणिभिर् अरुनैस् तत् परिसरौ तयोर् मध्ये हिरोज्ज्वल-विमल-जाम्बूनद-मयी करे कल्याणीयं विहरति हरेः केलि-मुरली

(punar nirūpya). parāṃṛṣṭāṅguṣṭha-trayam asita-ratnair ubhayato vahantī saṅkīrṇau maṇibhir arunais tat parisarau tayor madhye hirojjvala-vimala-jāmbūnada-mayī kare kalyāṇīyaṃ viharati hareḥ keli-muralī

English translation

Translation

(Looking at Kṛṣṇa again)

The flute of Kṛṣṇa’s pastimes measures three fingers in length, and it is bedecked with indranīla gems. At the ends of the flute are aruṇa gems [rubies], glittering beautifully, and between its ends the flute is plated with gold set ablaze by diamonds. This auspicious flute, pleasing to Kṛṣṇa, is glittering in His hand with transcendental brilliance.

VM 3.003

Source

(ततः प्रविशति यथा-निर्दिष्टः कृष्णः). कृष्णः: (सानुतापम्) त्रपया नितरां पराः-मुखी सहसा स्मेर-सखी-धृताष्चला गमिताद्य हटेन राधिका न कथं हन्त मया भुजान्तरम्

(tataḥ praviśati yathā-nirdiṣṭaḥ kṛṣṇaḥ). kṛṣṇaḥ: (sānutāpam) trapayā nitarāṃ parāḥ-mukhī sahasā smera-sakhī-dhṛtāṣcalā gamitādya haṭena rādhikā na kathaṃ hanta mayā bhujāntaram

English translation

Translation

(As described, Kṛṣṇa enters.)

Kṛṣṇa: (regretful) The edge of Her garment held by a smiling friend, embarrassed Rādhā is now averse to Me. Alas, will Rādhā never be tightly held in My arms?

VM 3.004

Source

(निःश्वस्य) सखे मधुमङ्गल, खष्जरीट-दृषाः सा विलास-मष्जरि चोरयति मे चित्त-चष्चरीकम्.

(niḥśvasya) sakhe madhumaṅgala, khaṣjarīṭa-dṛṣāḥ sā vilāsa-maṣjari corayati me citta-caṣcarīkam.

English translation

Translation

(sighs) Friend Madhumaṅgala, the blossoming flower of khaṣjana -eyed Rādhā’s pastimes has kidnapped the bumblebee of My heart.

VM 3.005

Source

(इत्य् औत्सुक्यं नाटयन्). छिन्नः प्रियो मणि-सरः सखि मौक्तिकानि वृत्तान्य् अहं विचिनुयाम् इति कैतवेन मुग्धां विवृत्य मयि हन्त दृग्-अन्त-भङ्गीं राधा गुरोर् अपि पुरः प्रणयाद् व्यतानीत्

(ity autsukyaṃ nāṭayan). chinnaḥ priyo maṇi-saraḥ sakhi mauktikāni vṛttāny ahaṃ vicinuyām iti kaitavena mugdhāṃ vivṛtya mayi hanta dṛg-anta-bhaṅgīṃ rādhā guror api puraḥ praṇayād vyatānīt

English translation

Translation

(With longing) Rādhā once said the following words: “O friend, my favorite pearl necklace has broken, and now I must search for the scattered pearls”. Using this trick, she affectionately glanced at Me from the corner of her charmingly bewildered beautiful eyes, even in the presence of her elders.

VM 3.006

Source

पौर्णमासी: (दूरत एव कृष्णं निर्वर्ण्य. साशन्कम्). अक्ष्णोर् द्वन्द्वं प्रसरति दरोद्घूर्ण-तारं मुरारेः श्वासाः क्ष्प्तां किल विचकिलैर् मालिकां म्लापयन्ति केयं धन्या वसति रमणी गोकुले क्षिप्रम् एतां नीतस् तीव्राम् अयम् अपि यया काम् अपि ध्यान-निष्ठाम्

paurṇamāsī: (dūrata eva kṛṣṇaṃ nirvarṇya. sāśankam). akṣṇor dvandvaṃ prasarati darodghūrṇa-tāraṃ murāreḥ śvāsāḥ kṣptāṃ kila vicakilair mālikāṃ mlāpayanti keyaṃ dhanyā vasati ramaṇī gokule kṣipram etāṃ nītas tīvrām ayam api yayā kām api dhyāna-niṣṭhām

English translation

Translation

Paurṇamāsī: (Sees Kṛṣṇa from a distance, and says apprehensively) Kṛṣṇa’s agitated eyes move to an fro, and His sighs wilt His jasmine garland. Who is the fortunate beautiful girl that makes Him always think of Her?

VM 3.007

Source

अथवा कृताम् सन्देहेन. वत्साः राधिकैव खल्व् अत्र कारणम् कृष्णः: (पौर्णमासी पश्यन्न् उपसृत्य.) भगवति, प्रणमामि. पौर्णमासी: नागर, गोपी-स्तन-तटीष्व् अलम्पटी-भव.

athavā kṛtām sandehena. vatsāḥ rādhikaiva khalv atra kāraṇam kṛṣṇaḥ: (Paurṇamāsī paśyann upasṛtya.) bhagavati, praṇamāmi. paurṇamāsī: nāgara, gopī-stana-taṭīṣv alampaṭī-bhava.

English translation

Translation

How can there be any doubt? Children, Rādhā is the cause of this.

Kṛṣṇa: (seeing Paurṇamāsī, He approaches.) Noble lady, I offer respects to you.

Paurṇamāsī: Lover, I bless You that You will not lust after the gopīs’ breasts.

Note: If Paurṇamāsī’s ambiguous statment “alampaṭī-bhava” is divided “alaṃ paṭī-bhava”, it means “I bless You that You will become like a bodice tightly embracing the gopīs’ breasts”.

VM 3.008

Source

कृष्णः: (किष्चिद् विहस्य) कृतं पिष्ट-पेषिणीभिर् आशीर्भिर् यद् अहम् एव गोपीति प्रसिद्धां श्यामां वल्लीम् अपि न पाहि-पल्लवेन स्पृशामि. मधुमङ्गल: (विहस्य) भोः, किं अम्हाणं साम-ए, गुअरी ज्जेव्व मग्गिज्ज-इ.

kṛṣṇaḥ: (kiṣcid vihasya) kṛtaṃ piṣṭa-peṣiṇībhir āśīrbhir yad aham eva gopīti prasiddhāṃ śyāmāṃ vallīm api na pāhi-pallavena spṛśāmi. madhumaṅgala: (vihasya) bhoḥ, kiṃ amhāṇaṃ sāma-e, guarī jjevva maggijja-i.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (slightly laughing) Please don’t give Me these useless benedictions. With the budding twig of My hand I have not even so much as touched the dark vine that is this famous gopī.

Madhumaṅgala: (laughing) Master, we are looking for a golden vine. What is a dark vine to Us?

VM 3.009

Source

पौर्णमासी: (स-नर्म-स्मितम्) गोपेश्वरस्य तनयो ‘सि नयोपपन्नः ख्यातस् तथा व्रज-कुले भुजयोर् बलेन लीला-शतैस् तद् अपि किं कुलयोषितस् त्वम् उन्मादम् उद्वहसि माधव राधिकायाः

paurṇamāsī: (sa-narma-smitam) gopeśvarasya tanayo ‘si nayopapannaḥ khyātas tathā vraja-kule bhujayor balena līlā-śatais tad api kiṃ kulayoṣitas tvam unmādam udvahasi mādhava rādhikāyāḥ

English translation

Translation

Paurṇamāsī: (with a playful, joking smile) Kṛṣṇa, You are the saintly son of the gopas’ king, and Your hundreds of pastimes and the power of Your arms are all well known in Vraja. Why do You trouble this saintly girl Rādhā?

VM 3.010

Source

मधुमङ्गलः: अ-इ विवरीद-वादिणि बुड्ढि-ए, चिट्ठ चिट्ठ. तुज्झ राहि-आ-ए ज्जेब्ब एसो अम्ह पि-अ-वअस्सो उम्मादि-ओ जं सेहर— सिङ्ग-वेत्ता-इ दाणिं कहिं विभट्टा-इं ति ण जाणादि

madhumaṅgalaḥ: a-i vivarīda-vādiṇi buḍḍhi-e, ciṭṭha ciṭṭha. tujjha rāhi-ā-e jjebba eso amha pi-a-vaasso ummādi-o jaṃ sehara— siṅga-vettā-i dāṇiṃ kahiṃ vibhaṭṭā-iṃ ti ṇa jāṇādi

English translation

Translation

Madhumaṅgala: Contrary old lady, stop! Stop! It is my dear friend is troubled by your Rādhā, so troubled that He does not know where He lost His crown, buffalo horn, stick, and other things.

VM 3.011

Source

कृष्णः: (सलज्जम्) आर्ये, वाचाटो ‘यं बटुर् मृषा जल्पति. किन्तु निश्चितं ते व्याहरामि. न तासु मच्-चित्त-रागस् त्वद्-गोपीषु. तद् अत्र तत्त्वतः पृच्च्यतं अयम्.

kṛṣṇaḥ: (salajjam) ārye, vācāṭo ‘yaṃ baṭur mṛṣā jalpati. kintu niścitaṃ te vyāharāmi. na tāsu mac-citta-rāgas tvad-gopīṣu. tad atra tattvataḥ pṛccyataṃ ayam.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (embarrassed) Noble lady, this talkative boy is lying. I will tell you the truth. My heart does not love your gopīs. Ask Madhumaṅgala.

VM 3.012

Source

मधुमङ्गलः: अज्जे सच्चं सच्चम्. अम्ह-प्-इअ-वअस्स-हि-अ-अस्स अज्जवि रा-ओ तुम्ह-गो-इ-आणं अङ्गेसु ण म-ए दिट्ठोत्थि. पत्थुद ताणं अङ्गरा-ओ ज्जेब्ब इमस्स हि-अये दीस-इ.

madhumaṅgalaḥ: ajje saccaṃ saccam. amha-p-ia-vaassa-hi-a-assa ajjavi rā-o tumha-go-i-āṇaṃ aṅgesu ṇa ma-e diṭṭhotthi. patthuda tāṇaṃ aṅgarā-o jjebba imassa hi-aye dīsa-i.

English translation

Translation

Madhumaṅgala: Noble lady, it’s true! It’s true! I never saw Your gopīs’ limbs anointed with kuṅkuma from over My dear friend’s heart. On the contrary, it is the gopīs’ kuṅkuma that is placed over His heart.

Note: Here Kṛṣṇa says, “The love (rāga) of My heart (citta) does not rest in the gopīs”. Interpreting the word “rāga” to mean “kuṅkuma”, Madhumaṅgala affirms that the kuṅkuma (rāga) from over Kṛṣṇa’s heart never rests on the gopīs’ bodies.

VM 3.013

Source

कृष्णः: (स-प्रणय-रोषम्) धिण् मूर्ख, विश्रभाद् आदृतो ‘पि जिम्हतां न जहासि.

kṛṣṇaḥ: (sa-praṇaya-roṣam) dhiṇ mūrkha, viśrabhād ādṛto ‘pi jimhatāṃ na jahāsi.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (affectionately angry) Fool, you are pathetic! Though you are My close friend, you will not stop lying.

VM 3.014

Source

पौर्णमासी: सत्यम् आह बटुः. तथा हि. कामं सद्-गुण-मण्डलाश्रयतया तन्वन् महिष्ठां रुचिं वैचित्री-भर-भाक् सदा शुभ-दशा-श्रेणी-श्रियाम् आस्पदम् वंशी-हुङ्कृति-लीलया शिथिलताम् एणी दृशां नीयते वासः कंस-निषूदनाद्य भवता देहेषु गेहेष्व् अपि

paurṇamāsī: satyam āha baṭuḥ. tathā hi. kāmaṃ sad-guṇa-maṇḍalāśrayatayā tanvan mahiṣṭhāṃ ruciṃ vaicitrī-bhara-bhāk sadā śubha-daśā-śreṇī-śriyām āspadam vaṃśī-huṅkṛti-līlayā śithilatām eṇī dṛśāṃ nīyate vāsaḥ kaṃsa-niṣūdanādya bhavatā deheṣu geheṣv api

English translation

Translation

Paurṇamāsī: The boy tells the truth. You are full of splendor and greatness. You are the resting place of the circle of spiritual virtues. You are full of all wonders. You are the home of all auspiciousness and all splendid handsomeness. O Kṛṣṇa, when You play the flute, Your music loosens the garments of the doe-eyed gopīs, even while they stay in their homes.

VM 3.015

Source

मधुमङ्गलः: अज्जे किं वि जाणासि जं वंसी-हुंकिदि-लीला-एत्ति भणासि. दिट्ठम् तहिं दि-अहे कण्ण-आनं तीरठ्ठि-दा-इं मबरा-इं अप्पणो हत्थेण उक्खिवि-अ इमिणा क्खन्धे णिक्खित्ता-इं.

madhumaṅgalaḥ: ajje kiṃ vi jāṇāsi jaṃ vaṃsī-huṃkidi-līlā-etti bhaṇāsi. diṭṭham tahiṃ di-ahe kaṇṇa-ānaṃ tīraṭhṭhi-dā-iṃ mabarā-iṃ appaṇo hattheṇa ukkhivi-a imiṇā kkhandhe ṇikkhittā-iṃ.

English translation

Translation

Madhumaṅgala: Noble lady, you have only told af His flute-playing pastimes. He did many other things you don’t know. This very day I saw Him take the garments of many girls from the Yamunā’s shore and with His own hand throw over His shoulder.

VM 3.016

Source

कृष्णः: (स-भ्रू-भङ्गम् बटुम् आवार्य). आर्ये, नुङ्काराद् अपि तथा-भावाद् भवद्-गोपीनाम् अभिव्यक्तः साध्वी-भाव-प्रभावः.

kṛṣṇaḥ: (sa-bhrū-bhaṅgam baṭum āvārya). ārye, nuṅkārād api tathā-bhāvād bhavad-gopīnām abhivyaktaḥ sādhvī-bhāva-prabhāvaḥ.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (Knitting His eyebrows, He checks Madhumaṅgala.) Noble lady, even though the sound of My flute is charming like that, your gopīs remain gloriously chaste.

VM 3.017

Source

ललिता: (सन्स्कृतेन) केनापि धूर्त-पतिना खलु शिक्षितो ‘सि मन्त्रं वशी-करण-कारणम् औषधं वा पुण्योज्ज्वलान्य् अखिल-गोप-विलासिनीनां येन त्वया गृह-सुखानि विलुण्ठितानि

lalitā: (sanskṛtena) kenāpi dhūrta-patinā khalu śikṣito ‘si mantraṃ vaśī-karaṇa-kāraṇam auṣadhaṃ vā puṇyojjvalāny akhila-gopa-vilāsinīnāṃ yena tvayā gṛha-sukhāni viluṇṭhitāni

English translation

Translation

Lalitā: (in Sanskrit) Some king of rogues must have given You some mantra or potion that brings others under Your control. That is how You broke into pieces the sacred, splendid household happiness of the gopas’ playful wives.

VM 3.018

Source

मधुमङ्गलः: सच्चं कहेदि ललिदा. अण्णधा मन्तादिम् अन्तरेण पव्वदुत्तुङ्गा महा-दाण-आ णविन्दीवराद् ओवि सोम्म-सी-अल-प-इदिण कधं इमिणा संहरिज्जन्ति.

madhumaṅgalaḥ: saccaṃ kahedi lalidā. aṇṇadhā mantādim antareṇa pavvaduttuṅgā mahā-dāṇa-ā ṇavindīvarād ovi somma-sī-ala-pa-idiṇa kadhaṃ imiṇā saṃharijjanti.

English translation

Translation

Madhumaṅgala: Lalitā speaks the truth. Without the ability to chant powerful mantras, how could Kṛṣṇa, by nature more mild and cooling than a fresh lotus flower, embarrass so many demons who are tall like great mountains?

VM 3.019

Source

ललिता: अज्ज, जस्स सुमरनं वि तथा सन्तावनं तं एदं अप्पनो वअस्सम् मा क्खु सी-अलम् भन.

lalitā: ajja, jassa sumaranaṃ vi tathā santāvanaṃ taṃ edaṃ appano vaassam mā kkhu sī-alam bhana.

English translation

Translation

Lalitā: O gentle one, remembering Him makes us burn like fire. Please don’t tell us how cooling your friend is.

VM 3.020

Source

मधुमङ्गलः: भो वअस्स, प-इदि-सि-अलो वि तुमाम् गो-इ-अहिं उन्होत्ति भनिज्जसि. त प्पंसि-अ जानिस्सम्. (इति क्र्स्न-वक्षसि हस्तं न्यस्य ससंभ्रमम्.) अहो, सच्चं ज्जेव्व कहेदि ललिदा. (क्सणं विमृश्य). ललिदे, विण्णादं विण्णादम्. तु-अ रा-अ च्चे-अ णूणं उण्णा जा-ए हि-अ-वट्ठिणी-ए चन्द-कोदि-सी-अलो वि एस उन्नी-किदो.

madhumaṅgalaḥ: bho vaassa, pa-idi-si-alo vi tumām go-i-ahiṃ unhotti bhanijjasi. ta ppaṃsi-a jānissam. (iti krsna-vakṣasi hastaṃ nyasya sasaṃbhramam.) aho, saccaṃ jjevva kahedi lalidā. (ksaṇaṃ vimṛśya). lalide, viṇṇādaṃ viṇṇādam. tu-a rā-a cce-a ṇūṇaṃ uṇṇā jā-e hi-a-vaṭṭhiṇī-e canda-kodi-sī-alo vi esa unnī-kido.

English translation

Translation

Madhumangala: Friend, although You are cooling, the gopīs say You are very hot. By touching You, I will see is this is true. (Madhumaṅgala respectfully places his hand on Kṛṣṇa’s chest). Aha! Lalitā speaks the truth. (Madhumaṅgala reflects for a moment). Lalitā, I understand. I understand. Your Rādhā is hot. Entering His heart, She has has made Kṛṣṇa, who is more cooling as millions of moons, hot also.

VM 3.021

Source

ललिता: अज्ज, एत्थ रा-अ-पट्ट-पत्थर-हि-अ-ए ता-ए दुरन्त-पेम्म-सौकुमज्जहदा-ए मह-सहि-ए कुदो पवेसो सम्भावि-अदि.

lalitā: ajja, ettha rā-a-paṭṭa-patthara-hi-a-e tā-e duranta-pemma-saukumajjahadā-e maha-sahi-e kudo paveso sambhāvi-adi.

English translation

Translation

Lalitā: Saintly brāhmaṇa, how could my friend, Her delicate nature overwhelmed with limitless love, enter Your friend’s heart, which is hard like diamond?

VM 3.022

Source

मधुमङ्गलः: (सरोषम्) चवले, अम्ह-वअस्सो तदो वि तुम्ह-सहिदो निब्भरं सिनेह-कोमलो जं एसो वष्चिद-निन्दो जो-इन्दो वि-अ एक्कग्ग-चित्तो णं ज्जेव्व सव्वदा चिन्ते-इ.

madhumaṅgalaḥ: (saroṣam) cavale, amha-vaasso tado vi tumha-sahido nibbharaṃ sineha-komalo jaṃ eso vaṣcida-nindo jo-indo vi-a ekkagga-citto ṇaṃ jjevva savvadā cinte-i.

English translation

Translation

Madhumaṅgala: (angry) Fickle girl, my friend is overcome with love for your friend. Cheating sleep, like the king of yogīs He always meditates on Her.

VM 3.023

Source

कृष्णः: (सापत्रपम्) धिग् बालिश, कृतम् अलीकेन नर्म-पुष्जेन. ललिता: (स्वगतम्) दिट्ठि-आ वड्ढदि पि-अ-सही. पौर्णमासी: सुन्दर, विश्राम्यतु नर्म-मुद्रा. आकर्नय मद्-विवक्षितम्.

kṛṣṇaḥ: (sāpatrapam) dhig bāliśa, kṛtam alīkena narma-puṣjena. lalitā: (svagatam) diṭṭhi-ā vaḍḍhadi pi-a-sahī. paurṇamāsī: sundara, viśrāmyatu narma-mudrā. ākarnaya mad-vivakṣitam.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (Turning His face away with embarrassment) Fool, stop these lying jokes.

Lalitā: (aside) My dear friend is fortunate.

Paurṇamāsī: Handsome boy, stop these jokes. Hear what I say.

VM 3.024

Source

हित्वा दूरे पथि धव-तरोर् अन्तिकं धर्म-सेतोर् भङ्गोदग्रा गुरु-शिखरिणम् रंहसा लङ्घयन्ती लेभे-कृष्णार्णव नव-रसा राधिका-वाहिनी त्वां वाग्-वीचिभिः किम् इव विमुखी-भावम् अस्यास् तनोषि

hitvā dūre pathi dhava-taror antikaṃ dharma-setor bhaṅgodagrā guru-śikhariṇam raṃhasā laṅghayantī lebhe-kṛṣṇārṇava nava-rasā rādhikā-vāhinī tvāṃ vāg-vīcibhiḥ kim iva vimukhī-bhāvam asyās tanoṣi

English translation

Translation

O Lord Kṛṣṇa, You are just like an ocean. The river of Śrīmatī Rādhārāṇī has reached You from a long distance, leaving far behind the tree of Her husband, breaking through the bridge of social convention, and forcibly crossing the hills of elder relatives. Coming here because of fresh feelings of love for You, that river has now received Your shelter, but now You are trying to turn Her back by the waves of unfavorable words. How is it that You are spreading this attitude?

VM 3.025

Source

मधुमङ्गलः: अ-इ शुद्ध-बुद्धि-ए अज्जवि एदं च्चे-अ पुच्छसि. पेक्ख कु-अतणं हद-कोकिलणं वित्तसणत्थं म-ए एदं पुप्फ-कोदण्डम् णिम्मिदम्.

madhumaṅgalaḥ: a-i śuddha-buddhi-e ajjavi edaṃ cce-a pucchasi. pekkha ku-ataṇaṃ hada-kokilaṇaṃ vittasaṇatthaṃ ma-e edaṃ puppha-kodaṇḍam ṇimmidam.

English translation

Translation

Madhumaṅgala: O Paurṇamāsī, your intelligence is pure. Why do you ask such a question? Look! I have made a bow of flowers to frighten away those horrible cuckoo birds.

VM 3.026

Source

पौर्णमासी: चन्द्रानन, सापि वत्सा. आलीनां प्रतिहार-रोधन-विधौ वीक्ष्य प्रयथावलीं बाला प्रतिहार-माधवी-परिमल-स्फूर्तिर् भयाद् वेपते किष्चालोक्य सुधांशु-कान्त-सलिल-स्पन्दाह् अलिन्दे क्षणाद् एणाङ्कोदय-शङ्किनी विकलताम् आतन्वती मूर्च्छति

paurṇamāsī: candrānana, sāpi vatsā. ālīnāṃ pratihāra-rodhana-vidhau vīkṣya prayathāvalīṃ bālā pratihāra-mādhavī-parimala-sphūrtir bhayād vepate kiṣcālokya sudhāṃśu-kānta-salila-spandāh alinde kṣaṇād eṇāṅkodaya-śaṅkinī vikalatām ātanvatī mūrcchati

English translation

Translation

Paurṇamāsī: O boy with a face like the moon, seeing Her friends carefully guarding the door, and smelling the fragrance of the mādhavī flowers, this girl trembles in fear. On Her porch seeing a candrakānta jewel begin to melt, this doe-eyed girl falls unconscious.

Note: The candrakānta jewel melts when exposed to moonlight. Seeing the moon and smelling the mādhavī flowers, Rādhā is reminded of Kṛṣṇa. Frustrated because She cannot go to Him, She falls unconscious.

VM 3.027

Source

कृष्णः: (स्वगतम्) हन्त, कठोरो ‘यं दशा-विवर्तः. पौर्णमासी: सुन्दर. प्रणयिषु मिलितेषु प्रेम-भाजाम् उपेक्षा घटयति कटु-पाकान्य् उच्चकैर् दूषणानि दिन-मणिर् अनुरागी प्रोज्झ्य सन्ध्यां रक्तां तमसि निखिलम् उग्रे मज्जयत्य् एष लोकम्

kṛṣṇaḥ: (svagatam) hanta, kaṭhoro ‘yaṃ daśā-vivartaḥ. paurṇamāsī: sundara. praṇayiṣu militeṣu prema-bhājām upekṣā ghaṭayati kaṭu-pākāny uccakair dūṣaṇāni dina-maṇir anurāgī projjhya sandhyāṃ raktāṃ tamasi nikhilam ugre majjayaty eṣa lokam

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (aside) Ah, it must be very painful for Her.

Paurṇamāsī: Handsome boy, neglect of another’s love brings very bitter results. Look! Setting on the horizon, the red sun now plunges everything into darkness.

(Ashamed, Kṛṣṇa bows His head).

VM 3.028

Source

पौर्णमासी: (पुनर् निभाल्य. सानन्दं स्वगतम्). दिष्ट्यायं स्मितालिङ्गितम् अङ्गी-कुर्वन् दक्षिणं न्यमील्यद् ईक्षणम्. (प्रकाशम्) गोकुलानन्द. पुरस्ताद् इयं माकन्द-वेदी स्वयम् अलङ्कर्तव्या निमीलति हेलि-बिम्बे सख्योर् एकतरा त्वं अभीष्ट-देशं प्रापयति.

paurṇamāsī: (punar nibhālya. sānandaṃ svagatam). diṣṭyāyaṃ smitāliṅgitam aṅgī-kurvan dakṣiṇaṃ nyamīlyad īkṣaṇam. (prakāśam) gokulānanda. purastād iyaṃ mākanda-vedī svayam alaṅkartavyā nimīlati heli-bimbe sakhyor ekatarā tvaṃ abhīṣṭa-deśaṃ prāpayati.

English translation

Translation

Paurṇamāsī: (again glancing at Kṛṣṇa, she becomes very happy, and says to herself) Fortunately Kṛṣṇa’s eyes are smiling and His right eye is winking. (openly) O bliss of Gokula, now that the sun has set, please decorate this mango grove. One of my friends will bring You to the right place.

VM 3.029

Source

कृष्णः: (सापत्रनम्) यथाह भगवती. (इति स-वयस्यो निष्क्रन्तः). पौर्णमासी: पुत्रि ललिते, कामं निर्वृतास्मि. तद् एहि. राधाम् अनुसरावह्. (इत्य् उभे परिक्रामतः).

kṛṣṇaḥ: (sāpatranam) yathāha bhagavatī. (iti sa-vayasyo niṣkrantaḥ). paurṇamāsī: putri lalite, kāmaṃ nirvṛtāsmi. tad ehi. rādhām anusarāvah. (ity ubhe parikrāmataḥ).

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (embarrassed) As the noble lady says. (Accompanied by His friend, He exists.)

Paurṇamāsī: Daughter Lalitā, now I am happy. Come, let us go to Rādhā.

(They both exit.)

VM 3.030

Source

(ततः प्रविशति विशाखया सह सङ्कथयन्ती राधा). राधिका; (सन्स्कृतेन) सखि जल्पित-नारिकेल-नीरं स्मित-कर्पूर-वृतं हरेर् निपीय तनु-सङ्ग-सुधां विना न तस्य ग्लपिताहं गरलेन जीवितास्मि

(tataḥ praviśati viśākhayā saha saṅkathayantī rādhā). rādhikā; (sanskṛtena) sakhi jalpita-nārikela-nīraṃ smita-karpūra-vṛtaṃ harer nipīya tanu-saṅga-sudhāṃ vinā na tasya glapitāhaṃ garalena jīvitāsmi

English translation

Translation

(Conversing with Viśākhā, Rādhā enters.)

Rādhikā: Friend, although I have drunk the coconut nectar of Kṛṣṇa’s conversation, nectar mixed with the camphor of His smile, because I have not also drunk the nectar of the touch of His body, I am now broken and withered, as if I had drunk poison.

VM 3.031

Source

विशाखा: अ-इ अविण्णाद-णि-अ-माहाद्म्ये, तादिसो तुह रा-अस्स गरिमा जेन सो क्खु सामसुन्दरो वि वाधं रत्तीकिदो तधा वि अप्पणो मालिण्णं सङ्कसि.

viśākhā: a-i aviṇṇāda-ṇi-a-māhādmye, tādiso tuha rā-assa garimā jena so kkhu sāmasundaro vi vādhaṃ rattīkido tadhā vi appaṇo māliṇṇaṃ saṅkasi.

English translation

Translation

Viśākhā: O girl who do not know Your own glory, even though Your love for Him has made Kṛṣṇa fall passionately in love with You, You still worry that You are wretched and fallen.

VM 3.032

Source

राधिका: (पुनः सन्स्कृतेन). नालीकिनीं निशि घनोत्कलिकाम् अशङ्कं क्षिप्त्वा वृतीर् अतनु-वन्य-गजः क्षुनत्ति अत्रानुरागिणि चिराद् उदिते ‘पि भानौ हा हन्त किं सखि सुखं भविता वराक्याः

rādhikā: (punaḥ sanskṛtena). nālīkinīṃ niśi ghanotkalikām aśaṅkaṃ kṣiptvā vṛtīr atanu-vanya-gajaḥ kṣunatti atrānurāgiṇi cirād udite ‘pi bhānau hā hanta kiṃ sakhi sukhaṃ bhavitā varākyāḥ

English translation

Translation

Rādhikā: (again in Sanskrit) Tonight the wild elephant of passionate desire uproots and tramples the lotus flowers of My hopes. Alas! Alas! O friend, will this wretched girl become happy when the red sun finally rises?

VM 3.033

Source

पौर्णमासी: (पुरो राधाम् द्र्ष्ट्वा). पुत्रि ललिते, सख्यास् तव प्रेमोक्ति-मुद्राम् उद्घाटयितुम् उत्कण्ठितास्मि. तद्-भवत्या तूष्नीम् एव भवितव्यम्. ललिता: जं आनावेदि तत्त्थहोदु.

paurṇamāsī: (puro rādhām drṣṭvā). putri lalite, sakhyās tava premokti-mudrām udghāṭayitum utkaṇṭhitāsmi. tad-bhavatyā tūṣnīm eva bhavitavyam. lalitā: jaṃ ānāvedi tattthahodu.

English translation

Translation

Paurṇamāsī: (seeing Rādhā before her) Daughter Lalitā, I am eager to make your friend describe Her love. Please be silent.

Lalitā: As you order, so it will be.

VM 3.034

Source

पौर्णमासी: (राधाम् उपेत्य. सकैतव-विषादम्). भवद्-अङ्ग-सङ्ग-विषये प्रियोक्तिभिर् मुहुर् अर्थितो ‘पि मदिराक्षि माधवः मनुते मनाग् अपि न हीति हृद्-व्यथा प्रतिकार-युक्तिर् अपरा विधीयताम्

paurṇamāsī: (rādhām upetya. sakaitava-viṣādam). bhavad-aṅga-saṅga-viṣaye priyoktibhir muhur arthito ‘pi madirākṣi mādhavaḥ manute manāg api na hīti hṛd-vyathā pratikāra-yuktir aparā vidhīyatām

English translation

Translation

Paurṇamāsī: (Approaching Rādhā, she says with feigned unhappiness) O girl with the beautiful eyes, with sweet words Kṛṣṇa again and again begs for the touch of Your body. He knows that no other medicine will cure the fever that burns in His heart.

VM 3.035

Source

राधिका: (सव्यामोहम्) अलं एत्थ लज्जिदेण. (इत्य् अष्जलिं बद्ध्वा). अब्भं लिहम्हि डहने णडहं रङ्गण-लदं लिहन्तम्हि का पदि-आरे जुत्तिं मुक्कि-अ सामलघणुल्लसम्

rādhikā: (savyāmoham) alaṃ ettha lajjideṇa. (ity aṣjaliṃ baddhvā). abbhaṃ lihamhi ḍahane ṇaḍahaṃ raṅgaṇa-ladaṃ lihantamhi kā padi-āre juttiṃ mukki-a sāmalaghaṇullasam

English translation

Translation

Rādhikā: (embarrassed) Why should I be shy? (She folds Her hands) If it is licked by a blazing forest fire also licking the clouds, what can save a a delicate raṅgaṇa vine but the sudden appearance of a dark rain-cloud?

VM 3.036

Source

पौर्णमासी: जरत्यास् त्वं नप्त्री स तु कमलया लालित-पदः कथङ्कारं तस्मै मुहुर् असुलभाय स्प्र्ःअयसि प्रसीद व्याहारे मम रचय चेतो दिवि-चरं गृहीतुं पाणिभ्यां विधुम् अहह मा भूत् कुतुकिनी

paurṇamāsī: jaratyās tvaṃ naptrī sa tu kamalayā lālita-padaḥ kathaṅkāraṃ tasmai muhur asulabhāya sprḥayasi prasīda vyāhāre mama racaya ceto divi-caraṃ gṛhītuṃ pāṇibhyāṃ vidhum ahaha mā bhūt kutukinī

English translation

Translation

Paurṇamāsī: Why do You, who are only Jaratī’s granddaughter, yearn to attain a person who is very difficult to attain, a person whose feet the goddess of fortune personally massages? Be peaceful. Listen to my words. Don’t become like a curious child who wants to grasp with her hands the moon that moves in the sky.

VM 3.037

Source

राधिका: (स-गद्गदं. सन्स्कृतेन). मया ते निर्बन्धान् मुर-जयिनि रागः परिहृतो मयि स्निग्धे किन्तु प्रथ्य परमाशीस् ततिम् इमाम् मुखामोदोद्गार-ग्रहिल-मतिर् अद्यैव हि यतः प्रदोषारम्भे स्यां विमल-वन-माला-मधुकरी

rādhikā: (sa-gadgadaṃ. sanskṛtena). mayā te nirbandhān mura-jayini rāgaḥ parihṛto mayi snigdhe kintu prathya paramāśīs tatim imām mukhāmododgāra-grahila-matir adyaiva hi yataḥ pradoṣārambhe syāṃ vimala-vana-mālā-madhukarī

English translation

Translation

Rādhikā: (Her voice choked with emotion, She says in Sanskrit) Affectionate friend, on your repeated request, I will give up my love for Kṛṣṇa. But please give Me a blessing. Bless Me that I will become a bumblebee attracted at sunset by the fragrance of a forest-flower garland.

Note: In this verse Rādhā hints that she is about to commit suicide, for Her love for Kṛṣṇa is frustrated.

VM 3.038

Source

विशाखा: भअवदि, परित्ताहि परित्ताहि. इ-अम् उत्तानिद-णेत्ता कंपि दारुणं दसा-विसेसम् लहेदि राही.

viśākhā: bhaavadi, parittāhi parittāhi. i-am uttānida-ṇettā kaṃpi dāruṇaṃ dasā-visesam lahedi rāhī.

English translation

Translation

Viśākhā: Noble lady, please rescue Rādhā. Please rescue Her. Her eyes are wide open, and Her condition is very frightening.

VM 3.039

Source

पौर्णमासी: (सवेगम्) हा धिक्. केयं बलाद् आकृष्टा महा-विपत्-काल-सर्पी. (इति सदयं राधाम् आलिङ्ग्य). वत्से समाश्वसिहि समाश्वसिहि. भावाव्यक्तये प्रोत्थापितासि. तद् इदं यथार्थम् आकर्ण्यताम्.

paurṇamāsī: (savegam) hā dhik. keyaṃ balād ākṛṣṭā mahā-vipat-kāla-sarpī. (iti sadayaṃ rādhām āliṅgya). vatse samāśvasihi samāśvasihi. bhāvāvyaktaye protthāpitāsi. tad idaṃ yathārtham ākarṇyatām.

English translation

Translation

Paurṇamāsī: (agitated) Alas! Alas! The black snake of calamity is forcibly dragging this girl away. (She mercifully embraces Rādhā). Child, be peaceful. Be peaceful. You are overcome with love. Please listen.

VM 3.040

Source

अमित-विभवा यस्य प्रेक्षा लवाय भवादयो भुवन-गुरवो ‘प्य् उत्कण्ठाभिस् तपांसि वितन्वते अहह गहना-दृष्टानां ते फलं किम् अभिष्टुवे सुतनु स तनुर् जज्षे कृष्णस् तवेक्षण-तृष्णया

amita-vibhavā yasya prekṣā lavāya bhavādayo bhuvana-guravo ‘py utkaṇṭhābhis tapāṃsi vitanvate ahaha gahanā-dṛṣṭānāṃ te phalaṃ kim abhiṣṭuve sutanu sa tanur jajṣe kṛṣṇas tavekṣaṇa-tṛṣṇayā

English translation

Translation

Yearning for a moment’s glimpse of You, Śiva and the other limitlessly powerful masters of the worlds perform severe austerities. Ah! How can I properly praise the results of Your past pious deeds? O beautiful slender girl, thirsting to see You, Lord Kṛṣṇa has become withered and pale.

VM 3.041

Source

ललिता: (सन्स्कृतेन) त्वद्-वार्तोत्तर-गीत-गुम्फित-मुखो वेणुः समन्ताद् अभूत् त्वद्-वेषोचित-शिल्प-कल्पन-मयी सर्वा बभूव क्रिया त्वन्-नामानि बभूवुर् अस्य सुरभी-वृन्दानि वृन्दाटवी राधे त्वन्-मय-वल्लि-मण्डल-घना जाताद्य कंस-द्विषः

lalitā: (sanskṛtena) tvad-vārtottara-gīta-gumphita-mukho veṇuḥ samantād abhūt tvad-veṣocita-śilpa-kalpana-mayī sarvā babhūva kriyā tvan-nāmāni babhūvur asya surabhī-vṛndāni vṛndāṭavī rādhe tvan-maya-valli-maṇḍala-ghanā jātādya kaṃsa-dviṣaḥ

English translation

Translation

Lalitā: (in Sanskrit) His flute is now garlanded with songs of Your pastimes. All His activities are making ornaments for You. For Him Your names are very sweet and fragrant. O Rādhā, Kṛṣṇa sees You in every flowering vine in Vṛndāvana forest.

VM 3.042

Source

राधिका: (समाश्वस्य. स्वगतम्) चष्चल हे चित्त, अज्जवि ण पत्ति-आ-एसि.

rādhikā: (samāśvasya. svagatam) caṣcala he citta, ajjavi ṇa patti-ā-esi.

English translation

Translation

Rādhikā: (becoming calm, She says to herself) Fickle mind, even now you do not believe this.

VM 3.043

Source

पौर्णमासी: पुत्रि ललिते, बाढं प्रगल्भासि. तद् विशाखा यावन् माकन्द-मूलाह् मुकुन्देन सह प्रत्यावर्तते तावद् अत्र मया तु स्व-कृत्याय गन्तव्यम्. (इति तिस्रो ‘पि निष्क्रान्ताः)

paurṇamāsī: putri lalite, bāḍhaṃ pragalbhāsi. tad viśākhā yāvan mākanda-mūlāh mukundena saha pratyāvartate tāvad atra mayā tu sva-kṛtyāya gantavyam. (iti tisro ‘pi niṣkrāntāḥ)

English translation

Translation

Paurṇamāsī: Daughter Lalitā, you are very intelligent, when Viśākhā brings Kṛṣṇa under the mango tree, please hide Rādhā in the karṇikāra grove apart from the other gopīs. Now I should go to do my duties.

(Paurṇamāsī, Rādhikā, and Lalitā exit.)

VM 3.044

Source

विशाखा: (दूरं परिक्रम्य). सो माकन्दो एसो पुरो दीस-इ जत्थ कण्हो.

viśākhā: (dūraṃ parikramya). so mākando eso puro dīsa-i jattha kaṇho.

English translation

Translation

Viśākhā: (walking a great distance). I see Kṛṣṇa under that mango tree.

VM 3.045

Source

(ततः प्रविशति कृष्णः). कृष्णः: (सोत्कण्ठं प्रतीचीम् अवलोक्य). सद्यस् तप्त-हिरण्य-पिण्ड-मधुरं चण्ड-त्विषो मण्डलं सङ्गं हन्त तरङ्गिणी-रति-गुरोर् अङ्गी-चकाराम्भसि द्राग् एतान्य् अपि घूक-नेत्र-पटली-सिद्धाष्जन-क्षोदतां बिभ्रन्ति द्विप-विभ्रमाणि रुरुधुर् ध्वान्तानि वृन्दावनम्

(tataḥ praviśati kṛṣṇaḥ). kṛṣṇaḥ: (sotkaṇṭhaṃ pratīcīm avalokya). sadyas tapta-hiraṇya-piṇḍa-madhuraṃ caṇḍa-tviṣo maṇḍalaṃ saṅgaṃ hanta taraṅgiṇī-rati-guror aṅgī-cakārāmbhasi drāg etāny api ghūka-netra-paṭalī-siddhāṣjana-kṣodatāṃ bibhranti dvipa-vibhramāṇi rurudhur dhvāntāni vṛndāvanam

English translation

Translation

(Kṛṣṇa enters)

Kṛṣṇa: (eagerly looking behind) The brilliant and charming molten-gold circle of the sun now enters the ocean’s waters. Bewildering the elephants and anointing the owls’ eyes, darkness now covers Vṛndāvana.

VM 3.046

Source

(सोत्सुक्यम् पन्थानम् उद्वीक्ष्य). कथम् अद्यापि सखी काचिन् नेत्राध्वनि मे नावतटर. (इति परावृत्य प्राचिं पश्यन्)

(sotsukyam panthānam udvīkṣya). katham adyāpi sakhī kācin netrādhvani me nāvataṭara. (iti parāvṛtya prāciṃ paśyan)

English translation

Translation

(Anxiously looking at the path) Why has that gopī not yet entered the pathway of My eyes? (Turning around, He looks behind.)

VM 3.047

Source

सान्द्राः सुप्त-कुमुद्-वती-कुल-वधू-निद्रा-भिदा-कोविदाः कुर्वाणाः कलुष-श्रियं परि भवातङ्केन पङ्केजिनीम् सम्रम्भाद् अभिसारिकाभिर् असकृद् व्याक्रुष्यमाणोद्गमा- भासः शीतकरस्य हन्त हरितं पूर्वां परिष्कुर्वते

sāndrāḥ supta-kumud-vatī-kula-vadhū-nidrā-bhidā-kovidāḥ kurvāṇāḥ kaluṣa-śriyaṃ pari bhavātaṅkena paṅkejinīm samrambhād abhisārikābhir asakṛd vyākruṣyamāṇodgamā- bhāsaḥ śītakarasya hanta haritaṃ pūrvāṃ pariṣkurvate

English translation

Translation

Expertly waking the lotuslike gopīs, eclipsing the lotus flowers’ beauty, and lamented by girls eagerly awaiting their lovers, the brilliant moonlight now embraces the darkened eastern horizon.

VM 3.048

Source

(इति वैयग्र्यं नाटयति). ध्यात्वा धर्मं धृतिम् उदयिनीं किं बबन्धाद्य राधा तीव्राक्षेपैः किम् उत गुरुभिर् लम्भिता वा निवृत्तिम् किं वा कष्टाम् अभजत दशां ताम् अविस्पन्द-मन्दाम् इन्दौ विन्दत्य् उदयम् अपि यन् नाजगाम्जाद्य दूती

(iti vaiyagryaṃ nāṭayati). dhyātvā dharmaṃ dhṛtim udayinīṃ kiṃ babandhādya rādhā tīvrākṣepaiḥ kim uta gurubhir lambhitā vā nivṛttim kiṃ vā kaṣṭām abhajata daśāṃ tām avispanda-mandām indau vindaty udayam api yan nājagāmjādya dūtī

English translation

Translation

(Perplexed) Thinking of religion and morality, did Rādhā decide not to come? Was She stopped by the harsh words of Her superiors? Did a great calamity arise and make Her fell motionless and unconscious. Perhaps that is why, even though the moon now rises, Her messenger has not yet come.

VM 3.049

Source

विशाखा: (लतान्तरे सोद्ग्रीविकम्) एसो णूणं उक्कण्ठा-ए मह ज्जेव प-अवीं विलो-एदि कंहो. ता क्खणं परिहसिस्सम्.

viśākhā: (latāntare sodgrīvikam) eso ṇūṇaṃ ukkaṇṭhā-e maha jjeva pa-avīṃ vilo-edi kaṃho. tā kkhaṇaṃ parihasissam.

English translation

Translation

Viśākhā: (hiding behind a flowering-vine, she eagerly says) Kṛṣṇa is looking at the path where I walk. For a moment I will joke with Him.

VM 3.050

Source

कृष्णः: (सानन्दम्) इयं विशाखापि चष्चल-पन्चसाखा सखी मिलिता. (इत्य् उपसृत्य) सखि तवोपलम्भात् ताम् एव रम्भोरुं लब्धाम् अवैमि यद् विशाखा-राधयोर् अद्वैतम्.

kṛṣṇaḥ: (sānandam) iyaṃ viśākhāpi caṣcala-pancasākhā sakhī militā. (ity upasṛtya) sakhi tavopalambhāt tām eva rambhoruṃ labdhām avaimi yad viśākhā-rādhayor advaitam.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (happily) Moving her hand, Viśākhā gestures to Me. (Kṛṣṇa approaches.) Friend, when I approach you, it is like approaching Rādhā, whose graceful thighs are like banana trees. It is as if Rādhā and Viśākhā were not different from each other.

VM 3.051

Source

(विशाखा मुखम् आनमय्य मौनम् आलम्बते). कृष्णः: सखि, किम् अत्र तुष्नीम् असि. विशाख: चन्द-मुह, मन्द-भा-इणी म्हि. ता किं विण्णविस्सम्. कृष्णः: (सशङ्कम्) किम् अर्थम् इदम्.

(viśākhā mukham ānamayya maunam ālambate). kṛṣṇaḥ: sakhi, kim atra tuṣnīm asi. Viśākha: canda-muha, manda-bhā-iṇī mhi. tā kiṃ viṇṇavissam. kṛṣṇaḥ: (saśaṅkam) kim artham idam.

English translation

Translation

(Turning her face down, Viśākhā becomes silent.)

Kṛṣṇa: Friend, why are you silent? Viśākhā: O boy with a face like the moon, I am very unfortunate. What can I say?

Kṛṣṇa: (apprehensive) What is it?

VM 3.052

Source

विशाखा: सुन्दर, ण मे सरस्स-ई निस्सरदि. होदु. तधा वि संवरिदुम् ण जुत्तम् इदम्. (इति मुख-वैकृत्यम् अभिनीय). भो भट्टि-दार-अ, सा पि-अ-सही अहिमण्णुणा हदासेण महुरा-पत्तणम्मि. (इत्य् अर्धोक्ते शुष्कं रोदिति).

viśākhā: sundara, ṇa me sarassa-ī nissaradi. hodu. tadhā vi saṃvaridum ṇa juttam idam. (iti mukha-vaikṛtyam abhinīya). bho bhaṭṭi-dāra-a, sā pi-a-sahī ahimaṇṇuṇā hadāseṇa mahurā-pattaṇammi. (ity ardhokte śuṣkaṃ roditi).

English translation

Translation

Viśākhā: O handsome one, Sarasvatī does not allow graceful words to come from me. So be it. It is not right to hide the truth. O prince of Vraja, the wretched Abhimanyu has taken my dear friend Rādhā to Mathurā City.

VM 3.053

Source

कृष्णः: (सव्यथम्) कदा नाम नीता. विशाखा: जदा भअवदी तुम्ह स-आसं लद्धा. कृष्णः: (सखेदम्) विशाखे, कथङ्कारं नीता. विशाखा: तु-अम्मि भा-अं तक्कि-अ. कृष्णः: कथं स तर्कितः. विशाखा: लो-ओत्तरी-होन्तो अत्थो ण कस्स तक्कणिजो हो-इ.

kṛṣṇaḥ: (savyatham) kadā nāma nītā. viśākhā: Jadā bhaavadī tumha sa-āsaṃ laddhā. kṛṣṇaḥ: (sakhedam) viśākhe, kathaṅkāraṃ nītā. viśākhā: tu-ammi bhā-aṃ takki-a. kṛṣṇaḥ: kathaṃ sa tarkitaḥ. viśākhā: lo-ottarī-honto attho ṇa kassa takkaṇijo ho-i.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (alarmed) When was She taken?

Viśākhā: When noble Paurṇamāsī was with You.

Kṛṣṇa: (grief-stricken) Viśākhā, why was She taken?

Viśākhā: It was suspected that She had fallen in love with You.

Kṛṣṇa: Why was it suspected?

Viśākhā: Who could not see the symptoms of Her passionate love?

VM 3.054

Source

कृष्णः: ग्लपयति वपुर् दुर्लीलो मे बलान् मलयानिलो विकिरति करैर् इन्दुः क्षोदं तुषाग्नि-भवं रुषा मदन-हतकस् तर्जत्य् एष स्फुटैर् अलि-हुङ्कृतैस् त्रुटिर् अपि विना राधां नेतुम् मया न हि शक्यते (इति व्यम्छम् नतयति).

kṛṣṇaḥ: glapayati vapur durlīlo me balān malayānilo vikirati karair induḥ kṣodaṃ tuṣāgni-bhavaṃ ruṣā madana-hatakas tarjaty eṣa sphuṭair ali-huṅkṛtais truṭir api vinā rādhāṃ netum mayā na hi śakyate (iti vyamcham natayati).

English translation

Translation

Kṛṣṇa: From the Malaya Hills an uncivilized breeze withers My body. The moon angrily showers Me with sparks. The buzzing bees rebuke Me. Without Rādhā I cannot live for a moment.

(Kṛṣṇa is overcome.)

VM 3.055

Source

विशाखा: (सखेदं ससंभ्रमम्). गो-उलानन्द, समास्सस समास्सस, म-ए क्खु परिहसिदम्. स तवस्सिणी ता-ए रङ्गण-मालि-आ-ए रक्खिद-पराणत्थि.

viśākhā: (sakhedaṃ sasaṃbhramam). go-ulānanda, samāssasa samāssasa, ma-e kkhu parihasidam. sa tavassiṇī tā-e raṅgaṇa-māli-ā-e rakkhida-parāṇatthi.

English translation

Translation

Viśākhā: (unhappy, with respect) O bliss of Gokula, please be peaceful. Be peaceful. I was only joking. Although Rādhā is unhappy, Her life is protected by the raṅgaṇa garland You gave Her.

VM 3.056

Source

कृष्णः: (समाश्वस्य) धूर्ते, भद्रेण कदर्थितो ‘स्मि. विशाखा: अप्पणो गुणं ण सुमरसि. कृष्णः: सखि वर्न्यतां प्रेम्णाम् अङ्कः प्रियायाः.

kṛṣṇaḥ: (samāśvasya) dhūrte, bhadreṇa kadarthito ‘smi. viśākhā: appaṇo guṇaṃ ṇa sumarasi. kṛṣṇaḥ: sakhi varnyatāṃ premṇām aṅkaḥ priyāyāḥ.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (relieved) Rogue, you teased Me.

Viśākhā: You don’t remember Your own virtues.

Kṛṣṇa: Friend, describe the marks of love in My beloved.

VM 3.057

Source

विशाखा: (सन्स्कृतेन) दूराद् अप्य् अनुशङ्गतः श्रुति-मिते त्वन्-नामधेयाक्षरे सोन्मादं मदिरेक्षणा विरुवती धत्ते मुहुर् वेपथुम् आः किं वा कथनीयम् अन्यद् अपि ते दैवाद् वराम्भोधरे दृष्टे तं परिरब्धुम् उत्सुक-मतिः पक्ष-द्वयीम् इच्छति सन्स्कृतेन— इन् सन्स्क्रित्;

viśākhā: (sanskṛtena) dūrād apy anuśaṅgataḥ śruti-mite tvan-nāmadheyākṣare sonmādaṃ madirekṣaṇā viruvatī dhatte muhur vepathum āḥ kiṃ vā kathanīyam anyad api te daivād varāmbhodhare dṛṣṭe taṃ parirabdhum utsuka-matiḥ pakṣa-dvayīm icchati sanskṛtena— in Sanskrit;

English translation

Translation

Viśākhā: (in Sanskrit) When from far away the syllables of Your name touch Her ears, Her beautiful eyes become wild and She trembles again and again. If somehow She sees a dark raincloud, Her heart yearns to place Her arms around Your shoulders.

VM 3.058

Source

कृष्णः: तद् एहि. सत्वरम् एव प्रेयसीं प्रेक्षावहि. (इति परिक्रामतः).

kṛṣṇaḥ: tad ehi. satvaram eva preyasīṃ prekṣāvahi. (iti parikrāmataḥ).

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Come. I see my beloved hurrying here.

(They walk.)

VM 3.059

Source

(ततः प्रविशति ललितयाराध्यमाना राधा). राधा: (सखेदम्. सन्स्कृतेन). प्रत्यूहेन पराहता नु किम् अभूद् गन्तुं सखी क्षमा तस्याः किन्तु निवेदितेन हि हरिर् विश्रम्भम् आभ्याययौ हा हन्त प्रतिकूलतां मयि गतः किं वा विधिर् दारुणो यद् दूराद् वन-मालिका-परिमलो प्य् अद्यापि नासाद्यते

(tataḥ praviśati lalitayārādhyamānā rādhā). rādhā: (sakhedam. sanskṛtena). pratyūhena parāhatā nu kim abhūd gantuṃ sakhī kṣamā tasyāḥ kintu niveditena hi harir viśrambham ābhyāyayau hā hanta pratikūlatāṃ mayi gataḥ kiṃ vā vidhir dāruṇo yad dūrād vana-mālikā-parimalo py adyāpi nāsādyate

English translation

Translation

(Consoled by Lalitā, Rādhā enters).

Rādhā: (griefstricken) Stopped by some obstacle, could My friend not go to Him? Did Kṛṣṇa not believe her words? Alas! Alas! Fate is cruel to Me. Even from far away I cannot smell the fragrance of Kṛṣṇa’s forest garland.

VM 3.060

Source

विशाखा: (पुरो ‘नुसृत्य. सन्स्कृतेन) नम्री-कृत्य शिरो मुहुस् तरु-वृताम् आलोकते वर्तनीम् उत्थाय क्षणम् आसनात् पुनर् अहो निषीदत्य् असौ द्वित्राण्य् एत्य पदानि वीक्ष्य ललितां भूयः परावर्तते पश्याग्रे तव सङ्गमोत्सुकतया राधा परिक्लाम्यति

viśākhā: (puro ‘nusṛtya. sanskṛtena) namrī-kṛtya śiro muhus taru-vṛtām ālokate vartanīm utthāya kṣaṇam āsanāt punar aho niṣīdaty asau dvitrāṇy etya padāni vīkṣya lalitāṃ bhūyaḥ parāvartate paśyāgre tava saṅgamotsukatayā rādhā pariklāmyati

English translation

Translation

Viśākhā: (approaching, in Sanskrit) Look! Bowing Her head, again and again looking at the tree-shaded path, one moment standing up, and the next moment, frustrated and bewildered, sitting down, again and again taking two or three steps, seeing Lalitā, and then turning back, Rādhā, devastated by the desire to meet You, stands before You.

VM 3.061

Source

कृष्णः: वदन-दीप्ति-विधूत-विधूदया कुमुद-धाम-धुरा-मधुर-स्मिता नख-जितोडुर् इयं हरिनेक्षणा तृणयति क्षणदा-मुख-माधुरीम्

kṛṣṇaḥ: vadana-dīpti-vidhūta-vidhūdayā kumuda-dhāma-dhurā-madhura-smitā nakha-jitoḍur iyaṃ harinekṣaṇā tṛṇayati kṣaṇadā-mukha-mādhurīm

English translation

Translation

Kṛṣṇa: The luster of Her face eclipsing the moon, Her smile sweet like a lotus-filled lake, Her nails defeating the stars, and Her eyes like the doe, She makes the beauty of twilight seem as unimportant as a blade of grass.

VM 3.062

Source

राधिका: (सकातर्यम्. सन्स्कृतेन) दृग्-भङ्गीनां किम् उ परिमलैः प्रेयसीभिर् प्रेयसीभिर् निरुद्धः किं वा स्वैरी मयि विहितवान् उद्धतायाम् उपेक्षाम् हा चान्द्रीभिर् द्युतिभिर् अभितो ग्रस्यमाणे ‘पि लोके प्राप्तो नायं यदि ह लतिका-मन्दिरे नन्द-सूनुः

rādhikā: (sakātaryam. sanskṛtena) dṛg-bhaṅgīnāṃ kim u parimalaiḥ preyasībhir preyasībhir niruddhaḥ kiṃ vā svairī mayi vihitavān uddhatāyām upekṣām hā cāndrībhir dyutibhir abhito grasyamāṇe ‘pi loke prāpto nāyaṃ yadi ha latikā-mandire nanda-sūnuḥ

English translation

Translation

Rādhikā: (dejected, in Sanskrit) Do other girls stop Him with the fragrance of their crooked glances? Is He averse to Me? Why, now that the whole world is swallowed by splendid moonlight, does Kṛṣṇa not come to this cottage of flowering vines?

VM 3.063

Source

कृष्णः: (पुरो ‘नुसृत्य). अहो, साधीयन् प्रसादः पौर्णमास्याः, यद् इयम् आमोदयति कौमुदी. राधिका: (चमत्कृतिम् अभिनीय. स्वगतम्). हुं, एत्ति-अ भा-अ-धे-आणं भा-अणं संवुत्तो एस जणो. (इति वैवश्यम् आलम्बते).

kṛṣṇaḥ: (puro ‘nusṛtya). aho, sādhīyan prasādaḥ paurṇamāsyāḥ, yad iyam āmodayati kaumudī. rādhikā: (camatkṛtim abhinīya. svagatam). huṃ, etti-a bhā-a-dhe-āṇaṃ bhā-aṇaṃ saṃvutto esa jaṇo. (iti vaivaśyam ālambate).

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (approaches Rādhā) It is Paurṇamāsī’s great mercy that this moonlight shines so pleasantly.

Rādhikā: (full of wonder, She says to Herself) Ah, this is the most glorious person! (Rādhā is overwhelmed.)

VM 3.064

Source

विशाखा: (सण्स्कृतेन) अहो धन्या गोप्यः कलित-नव-नर्मोक्तिभिर् अलं विलासैर् आनन्दं दधति मधुरैर् या मधुभिदः धिग् अस्तु स्वं भाग्यंमम यद् इह राधा प्रिय-सखी पुरस् तस्मिन् प्राप्ते निबिड-जडिमाङ्गी विलुठति

viśākhā: (saṇskṛtena) aho dhanyā gopyaḥ kalita-nava-narmoktibhir alaṃ vilāsair ānandaṃ dadhati madhurair yā madhubhidaḥ dhig astu svaṃ bhāgyaṃmama yad iha rādhā priya-sakhī puras tasmin prāpte nibiḍa-jaḍimāṅgī viluṭhati

English translation

Translation

Viśākhā: With sweet pastimes and new jokes the fortunate gopīs delight Kṛṣṇa. But my own good fortune is pathetic and worthless, for in my presence my dear friend Rādhā, her every limb stunned, rolls about on the ground.

VM 3.065

Source

ललिता: अ-इ लज्जालु-ए राहि-ए, अग्गदो एसो दे माणस-हंस-हरो णा-अरो. ता मा क्खु सज्झसेण विम्हला होहि. जं पगभदा जेव अज्ज कज्ज-साहिणी.

lalitā: a-i lajjālu-e rāhi-e, aggado eso de māṇasa-haṃsa-haro ṇā-aro. tā mā kkhu sajjhaseṇa vimhalā hohi. jaṃ pagabhadā jeva ajja kajja-sāhiṇī.

English translation

Translation

Lalitā: O shy Rādhā, a lover more charming than the swans in the Mānasa Lake stands before You. Don’t be paralyzed by fear. Now boldness will fulfill Your desires.

VM 3.066

Source

(इति राधिकाम् बलाद् इवाकृष्य कृष्णान्तिकम् आसाद्य च. सन्स्कृतेन). विदूराद् आलोक्य प्रबलतर-तृष्णा-तरलितः सखी-चेतो-हंसस् तव वदन-पद्मे निपतितः भ्रमद्-भ्रू-पाशाभ्यां कितव तम् अबध्नाद् इह भवान् किम् अस्मासु न्याय्या व्यवसितिर् इयं ते विसदृशी

(iti rādhikām balād ivākṛṣya kṛṣṇāntikam āsādya ca. sanskṛtena). vidūrād ālokya prabalatara-tṛṣṇā-taralitaḥ sakhī-ceto-haṃsas tava vadana-padme nipatitaḥ bhramad-bhrū-pāśābhyāṃ kitava tam abadhnād iha bhavān kim asmāsu nyāyyā vyavasitir iyaṃ te visadṛśī

English translation

Translation

(Dragging Rādhā, as if by force, to Kṛṣṇa, she says in Sanskrit). Seeing You from afar, the swan of my friend’s heart fell into the lotus flower of Your face and became trapped in the net of Your moving eyebrows. Thief, why do You tease us in this way?

VM 3.067

Source

कृष्णः: (स्मित्वा) ललिते, मद्-विधा नाबलार्थ-हारिणो भवन्ति. विशाखा: धम्मि-अ, सच्चं सच्चम्. भद्दकालि-तीत्थ-कलम्बो ज्जेव अत्त पमाणम्.

kṛṣṇaḥ: (smitvā) lalite, mad-vidhā nābalārtha-hāriṇo bhavanti. viśākhā: dhammi-a, saccaṃ saccam. bhaddakāli-tīttha-kalambo jjeva atta pamāṇam.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (smiling) Lalitā, persons like Me do not rob women.

Viśākhā: Saint, it is true. True. The kadamba tree here at Bhadrakāli-tīrtha bears witness it is true.

VM 3.068

Source

कृष्णः: सखि ललिते, मद्-विसुद्धौ कथं वः प्रतीतिः. ललिता: छ-इल्ल-परिक्खा-विहाणेण. कृष्णः: वामे, कामं कथ्यतां परीक्ष. मम भ्राजिष्णुर् अयं कीर्ति-शुभ्रांशुर् न मृषा कलङ्की-कर्तुं शक्यते.

kṛṣṇaḥ: sakhi lalite, mad-visuddhau kathaṃ vaḥ pratītiḥ. lalitā: cha-illa-parikkhā-vihāṇeṇa. kṛṣṇaḥ: vāme, kāmaṃ kathyatāṃ parīkṣa. mama bhrājiṣṇur ayaṃ kīrti-śubhrāṃśur na mṛṣā kalaṅkī-kartuṃ śakyate.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Friend, what will make you think I am so pure and saintly?

Lalitā: We will test You with a trial-by-ordeal.

Kṛṣṇa: Crooked girl, say what this ordeal will be. The glory of My good reputation will never be disgraced.

VM 3.069

Source

ललिता: (सन्स्कृतेन) त्वम् उन्नद्धे राधा-स्तन-कनक-कुम्भान्तर-मिलत्- तनूजाली-कालोरग-युवति-मूर्ध-प्रणयिणि यदि क्षोभोन्मुक्तः कलयसि करं नायक-मणौ ततस् ते ध्वस्ताङ्कः प्रचरति यशो-मण्डल-शशी सन्स्कृतेन— इन् सन्स्क्रित्;

lalitā: (sanskṛtena) tvam unnaddhe rādhā-stana-kanaka-kumbhāntara-milat- tanūjālī-kāloraga-yuvati-mūrdha-praṇayiṇi yadi kṣobhonmuktaḥ kalayasi karaṃ nāyaka-maṇau tatas te dhvastāṅkaḥ pracarati yaśo-maṇḍala-śaśī sanskṛtena— in Sanskrit;

English translation

Translation

Lalitā: (in Sanskrit) A young, black, female snake that is the line of black hairs emerges from Rādhā’s golden-waterpot breasts. If You can place Your hand on the great jewel of that snake’s head and remain unhurt, then the moon of Your good reputation will shine without any touch of disgrace.

VM 3.070

Source

कृष्णः: (कृत्रिमं त्रासम् अभिनीय). हन्त निष्ठुरे, नाम्नैव ललितासि. यद् अल्पीयसि तावद्-अर्थे गरीयसीं सर्प-घटाख्यं परीक्षाम्-उपक्षिपसि.

kṛṣṇaḥ: (kṛtrimaṃ trāsam abhinīya). hanta niṣṭhure, nāmnaiva lalitāsi. yad alpīyasi tāvad-arthe garīyasīṃ sarpa-ghaṭākhyaṃ parīkṣām-upakṣipasi.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (pretending to be afraid) Cruel girl, you are called Lalitā, which means playful and charming, but for a very slight crime you propose the very heavy test of touching a snake in a waterpot.

VM 3.071

Source

राधिका: (सप्रणयेर्ष्यम्). ललिदे, चिट्ठ चिट्ठ. (इति स-भ्रू-भङ्गम् अवलोक्यते). ललिता: विसाहे णट्ठ-घणुद्देस-कारिणीं मं कीस तज्जति राहि-आ. विशाखा: ललिदे इमा-ए हि-अ-अट्ठिदं आ-ऊदं म-ए जाणी-अदि. ललिता: तं कधे-इ. सुणिस्सम्.

rādhikā: (sapraṇayerṣyam). lalide, ciṭṭha ciṭṭha. (iti sa-bhrū-bhaṅgam avalokyate). lalitā: visāhe ṇaṭṭha-ghaṇuddesa-kāriṇīṃ maṃ kīsa tajjati rāhi-ā. viśākhā: lalide imā-e hi-a-aṭṭhidaṃ ā-ūdaṃ ma-e jāṇī-adi. lalitā: taṃ kadhe-i. suṇissam.

English translation

Translation

Rādhikā: (affectionately angry) Lalitā, stop, stop! (Knitting her eyebrows, Rādhā stares at Lalitā.)

Lalitā: Viśākhā, I am driving away the dark cloud that troubles Her. Why does Rādhā rebuke me?

Viśākhā: Lalitā, I know the desire hidden in Her heart.

Lalitā: Tell it, and I will listen.

VM 3.072

Source

विशाखा: (सन्स्कृतेन आश्रित्य) स्पृशन्तम् यो मेघान् अघम् अनघ-कर्मा तम् अवधी- द्विष-ज्वाला-जालोन्मद-मद-मयत्-कालियम् अहिम् अकार्षीद् गोपेन्द्र-द्रुहम् अजगरम् दिव्य-पुरुषं भुजङ्गाचार्यो ‘स्मिन् किम् इव घटते यन् नग-घटः

viśākhā: (sanskṛtena āśritya) spṛśantam yo meghān agham anagha-karmā tam avadhī- dviṣa-jvālā-jālonmada-mada-mayat-kāliyam ahim akārṣīd gopendra-druham ajagaram divya-puruṣaṃ bhujaṅgācāryo ‘smin kim iva ghaṭate yan naga-ghaṭaḥ

English translation

Translation

Viśākhā: (in Sanskrit) He easily killed Aghāsura, a snake that touched the clouds. He defeated the arrogant Kāliya snake, who spat flames of poison. The snake that attacked the gopa -king He turned into a demigod. Kṛṣṇa must be the spiritual master of the snakes. What is Your ordeal of a snake in a waterpot to Him?

VM 3.073

Source

ललिता: (विहस्य) हला रधे, अप्पणो परि-अर-रूव-ए ण जाणासि माहप्पं इमा-ए, पेक्ख. तह् हि.

lalitā: (vihasya) halā radhe, appaṇo pari-ara-rūva-e ṇa jāṇāsi māhappaṃ imā-e, pekkha. tah hi.

English translation

Translation

Lalitā: (laughs) Rādhā, you do not know the glory of Your servant the snake. Look.

VM 3.074

Source

अवि गरुडस्स सिहा-मणिम् उरग-वहू-गव्व-हारि-विरुदस्स पहव-इ सहि मोहेदुं तुह ण-अ-रोमा-अली-भु-अगी

avi garuḍassa sihā-maṇim uraga-vahū-gavva-hāri-virudassa pahava-i sahi moheduṃ tuha ṇa-a-romā-alī-bhu-agī

English translation

Translation

Friend, the snake of Your line of hairs has the power to bewilder and frustrate even the person who stays like a jewel on the head of Garuḍa, the bird whose calls take away the pride of the snakes’ wives.

Note: Kṛṣṇa is the person who stays like a jewel on Garuḍa’s head.

VM 3.075

Source

राधिका: (सप्रणय-रोषम्) अ-इ धिट्ठे ललिदे, एत्थ आणवि-अ मं विडम्बेसि. ता गदु-अ बुड्ढि-आणं गो-ईणं विण्नविस्सम् (इति गन्तुम् इच्छति). ललिता: अ-इ मुद्धे. णं साहुं चोरं वा जाणि-अ जाहि. (इति पटाष्चलम् आददाति).

rādhikā: (sapraṇaya-roṣam) a-i dhiṭṭhe lalide, ettha āṇavi-a maṃ viḍambesi. tā gadu-a buḍḍhi-āṇaṃ go-īṇaṃ viṇnavissam (iti gantum icchati). lalitā: a-i muddhe. ṇaṃ sāhuṃ coraṃ vā jāṇi-a jāhi. (iti paṭāṣcalam ādadāti).

English translation

Translation

Rādhikā: (affectionately angry) Arrogant Lalitā, first you bring me here, and then you mock me. I will go to Vṛndāvana and tell the elderly gopīs about you. Lalitā: Bewildered girl, first determine whether my actions are good or bad. Then go.

VM 3.076

Source

कृष्णः: चण्डि ललिते, यद् यतो दुराग्रहान् न विश्रान्तासि, ततः करवाणि. (इति राधाम् अनुसर्पति). ललिता: (विलोक्य) छ-इल्ल, चिट्ठ चिट्ठ. विण्णदम् विण्णदम्.

kṛṣṇaḥ: caṇḍi lalite, yad yato durāgrahān na viśrāntāsi, tataḥ karavāṇi. (iti rādhām anusarpati). lalitā: (vilokya) cha-illa, ciṭṭha ciṭṭha. viṇṇadam viṇṇadam.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Cruel Lalitā, because you will not give up this wicked idea, I accept this trial-by-ordeal. (He approaches Rādhā).

Lalitā: (observing Kṛṣṇa). Clever Kṛṣṇa, stop! Stop! I accept Your innocence. I accept it.

VM 3.077

Source

(इति सन्स्कृतेन) प्रारब्धे पुरतः परीक्षण-विधौ त्रासानुविद्धस्य ते खिन्नो ‘यं कर-पल्लवस् तर-लतां कम्पोद्गमैः पुष्पयति रोमाष्चं शिखि-पिच्छ-चूड-निबिडं मूर्तिश् च धत्ते ततो ज्षातस् त्वं ननु पश्यतो हर-पुरी-साम्राज्य-धौरेयकः

(iti sanskṛtena) prārabdhe purataḥ parīkṣaṇa-vidhau trāsānuviddhasya te khinno ‘yaṃ kara-pallavas tara-latāṃ kampodgamaiḥ puṣpayati romāṣcaṃ śikhi-piccha-cūḍa-nibiḍaṃ mūrtiś ca dhatte tato jṣātas tvaṃ nanu paśyato hara-purī-sāmrājya-dhaureyakaḥ

English translation

Translation

Kṛṣṇa, when this trial-by ordeal began You were wounded by fear, and the blossoming twig of Your hand trembled. Then the hairs on Your body stood up like the peacock feathers in Your crown. Look, in this way I know that You must be the king who rules the city of thieves.

VM 3.078

Source

कृष्णः: (सङ्कुचन् नम्री-भूय). हन्त, धी-गौरवं गौरीणं यद् अहम् एव चौरी-कृतो ‘स्मि. ललिता: छ-इल्ल, दिट्ठि-अ अप्पणो मुहेण अङ्गीकिदम्. कृष्णः: सखि, सौहृदेनोपदिश्यतां मे श्रेयसः पन्थाः.

kṛṣṇaḥ: (saṅkucan namrī-bhūya). hanta, dhī-gauravaṃ gaurīṇaṃ yad aham eva caurī-kṛto ‘smi. lalitā: cha-illa, diṭṭhi-a appaṇo muheṇa aṅgīkidam. kṛṣṇaḥ: sakhi, sauhṛdenopadiśyatāṃ me śreyasaḥ panthāḥ.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (pulling back, He bows His head) Alas, the great intelligence of the fair gopīs proves that I am a thief.

Lalitā: Clever boy, You admit it with Your own mouth.

Kṛṣṇa: Friend, out of friendship for Me, please show Me the right path, so I will be an offender no longer.

VM 3.079

Source

ललिता: (सन्स्कृतेन आश्रित्य). गतानां राधायाः स्तन-गिरि-तटे योगम् अभितो विविक्ते मुक्तानां त्वम् इह तरली-भूय तरसा विशुद्धानां मध्ये प्रविश सरणार्थी सहृदया भजन्ते साद्-गुण्याद् अपि पृथुल-दोषं हि पुरुषम्

lalitā: (sanskṛtena āśritya). gatānāṃ rādhāyāḥ stana-giri-taṭe yogam abhito vivikte muktānāṃ tvam iha taralī-bhūya tarasā viśuddhānāṃ madhye praviśa saraṇārthī sahṛdayā bhajante sād-guṇyād api pṛthula-doṣaṃ hi puruṣam

English translation

Translation

Lalitā: (in Sanskrit) You should approach the great and pure liberated souls who in secluded places have climbed the mountain of perfection in yoga. Then, trembling, You should beg shelter from them. Because they are very kind and virtuous, they will help even a sinner.

This ambiguous verse may also be translated:

“You should become the central jewel on the splendid pearl-necklace decorating the solitary slopes of the mountains of Śrī Rādhā’s breasts. You should approach those pearls and beg for shelter. Those saintly pearls will certainly accept You, the mighty-armed Supreme Personality of Godhead.”

VM 3.080

Source

कृष्णः: सखि साधूपदिष्टं त्वया. (इति सानन्दम् उपसृत्य पानौ राधां दधाति). राधिका: (सगद्गदम्) सुन्दर, अजुत्तं तुज्झ एदम्. (इति पणिम् आच्छिद्य शाखिनाम् तिरोदधाति). कृष्णः: (राधाम् अप्रेक्ष्य. सशङ्कम्). हन्त सख्यौ, क्व वां प्रिय-सखी.

kṛṣṇaḥ: sakhi sādhūpadiṣṭaṃ tvayā. (iti sānandam upasṛtya pānau rādhāṃ dadhāti). rādhikā: (sagadgadam) sundara, ajuttaṃ tujjha edam. (iti paṇim ācchidya śākhinām tirodadhāti). kṛṣṇaḥ: (Rādhām aprekṣya. saśaṅkam). hanta sakhyau, kva vāṃ priya-sakhī.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Friend, what you teach is right.

(Blissful, He approaches Rādhā, and places His hand upon Her).

Rādhikā: (with a faltering voice). Handsome one, this is not right. (Rādhā removes Kṛṣṇa’s hand and then dissappears into the trees.)

Kṛṣṇa: (Observing Rādhā’s departure, Kṛṣṇa becomes alarmed.) Friends, where did your dear friend go?

VM 3.081

Source

उभे: मोहण, णिरूवि-अ भणिस्सम्ह. (इति शाखि-प्र्ष्ठम् आसाद्य). हला राहि. णम्म-सीलं कन्ःअं परिहसिदुं लद्धो ओसरो. ता क्खणं सावहित्था हो-इ.

ubhe: mohaṇa, ṇirūvi-a bhaṇissamha. (iti śākhi-prṣṭham āsādya). halā rāhi. ṇamma-sīlaṃ kanḥaṃ parihasiduṃ laddho osaro. tā kkhaṇaṃ sāvahitthā ho-i.

English translation

Translation

Lalitā and Viśākhā: O charming one, when we find her, we will tell You. (They approach Rādhā from behind). Friend Rādhā, now is the chance to tease this playful joker Kṛṣṇa. For a moment hide what You really feel.

VM 3.082

Source

राधिका: (सव्याजं भ्रुवौ विभुज्य). ललिदे, परिहसिदुं ति किं भणासि. जं ईरिसं साहसं ण क्खु मादिसी-ए जुत्तम्. ता पत्थिदम्हि.

rādhikā: (savyājaṃ bhruvau vibhujya). lalide, parihasiduṃ ti kiṃ bhaṇāsi. jaṃ īrisaṃ sāhasaṃ ṇa kkhu mādisī-e juttam. tā patthidamhi.

English translation

Translation

Rādhikā: (cunningly moving her eyebrows) Lalitā, why do you say I should tease Him? It is not right for a person like Me to mistreat anyone. I will leave here at once.

VM 3.083

Source

ललिता: (कृष्णम् अभ्युपेत्य). चन्दाणण. अम्ह-पि-अ-सही किं वि विण्णविदु-कामावि भा-एदि. कृष्णः: सखि, न खल्व् अत्र वश-वर्तिनि जने भीतिर् अवकाशं लभते. तन् निकामम् आज्षापयतु.

lalitā: (kṛṣṇam abhyupetya). candāṇaṇa. amha-pi-a-sahī kiṃ vi viṇṇavidu-kāmāvi bhā-edi. kṛṣṇaḥ: sakhi, na khalv atra vaśa-vartini jane bhītir avakāśaṃ labhate. tan nikāmam ājṣāpayatu.

English translation

Translation

Lalitā: (approaches Kṛṣṇa). O boy with a face like the moon, although She yearns to speak with You, our friend is afraid.

Kṛṣṇa: Friend, there is no need to fear a submissive servant. She may order Me as She likes.

VM 3.084

Source

ललिता: (सन्स्कृतम् आश्रित्य). चेतस् ताम्यति मे भयोर्मिभिर् अलं पाणि-द्वयं कम्पते कण्ठः सज्जति हन्त घूर्णति शिरः स्विद्यन्ति गात्राण्य् अपि गोष्ठाखण्डल चण्ड-साहस-विधौ तेनास्मि नाहं क्षमा यद् दूराद् अभिसारितो निशि भवान् एतन् मम क्षाम्यतु

lalitā: (sanskṛtam āśritya). cetas tāmyati me bhayormibhir alaṃ pāṇi-dvayaṃ kampate kaṇṭhaḥ sajjati hanta ghūrṇati śiraḥ svidyanti gātrāṇy api goṣṭhākhaṇḍala caṇḍa-sāhasa-vidhau tenāsmi nāhaṃ kṣamā yad dūrād abhisārito niśi bhavān etan mama kṣāmyatu

English translation

Translation

Lalitā: My heart is tossed by waves of fear. My hands tremble. My throat is choked. My head spins. O prince of Vraja, I have no power to do great deeds. From far away You have come here at night. Please forgive me.

VM 3.085

Source

कृष्णः: (स्वगतम्) न जाने नर्मतो धर्मतो वायं गिरां गरिमा. राधिका: (किष्चिद् आविर्भूय). सहि तूण्णं पत्थावेहि णम्. जाव कोवि ण पेक्खदि. कृष्णः: (सखेदम् आत्मगतम्) चपल-प्रेमणो हि बाला-रमण्यह्. तत् किम् इवासंभाव्यं नाम.

kṛṣṇaḥ: (svagatam) na jāne narmato dharmato vāyaṃ girāṃ garimā. rādhikā: (kiṣcid āvirbhūya). sahi tūṇṇaṃ patthāvehi ṇam. jāva kovi ṇa pekkhadi. kṛṣṇaḥ: (sakhedam ātmagatam) capala-premaṇo hi bālā-ramaṇyah. tat kim ivāsaṃbhāvyaṃ nāma.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (aside) I don’t know whether she is joking or showing good manners.

Rādhikā: (Becoming partly visible) Friend, quickly send Him away. No one should see me.

Kṛṣṇa: (Unhappily says to Himself) Girls are very fickle in love. What is not possible for them?

VM 3.086

Source

(प्रकाशम्). त्वयाहूतः पार्श्वे प्रणय-निकुरम्बेण रभसाद् असिद्धार्थो राधे भवितुम् इह युक्तः कथम् अहम् श्रियाकृष्टः कृष्णायस-मणिर् अयस्-कान्त-शिलया स्फुटं ताम् अस्पृष्त्वा भजति किम् अदूरे स्थगितताम्

(prakāśam). tvayāhūtaḥ pārśve praṇaya-nikurambeṇa rabhasād asiddhārtho rādhe bhavitum iha yuktaḥ katham aham śriyākṛṣṭaḥ kṛṣṇāyasa-maṇir ayas-kānta-śilayā sphuṭaṃ tām aspṛṣtvā bhajati kim adūre sthagitatām

English translation

Translation

(openly) With passionate love You called Me to Your side. O Rādhā, is it right to leave My desire unfulfilled? As iron is drawn to a magnet, so I am drawn to You. I did not even touch You. Why did You run away and hide?

VM 3.087

Source

ललिता: गो-उलाणन्द, राहि-अं कीस उवालहेसि. णं धम्म-हद-अं च्चे-अ उवालह, जो क्खु हदासो दोणं णिब्भ्रराणुरत्ताणं अन्तरे पडिबन्धी-होदि.

lalitā: go-ulāṇanda, rāhi-aṃ kīsa uvālahesi. ṇaṃ dhamma-hada-aṃ cce-a uvālaha, jo kkhu hadāso doṇaṃ ṇibbhrarāṇurattāṇaṃ antare paḍibandhī-hodi.

English translation

Translation

Lalitā: O bliss of Gokula, why do You blame Rādhā? You should blame Your own sin. That sin is not an obstacle to stop You two from becoming lovers.

VM 3.088

Source

कृष्णः: पश्य पश्य. सखि निर्भरम् अनुरक्ताः प्रणयिनम् अनुयान्ति धर्मम् अपि हित्वा इयम् अति-रागा प्राची चुम्बति विधुम् इन्द्र-नाथापि पश्य पश्य— लोओक्, लोओक्;

kṛṣṇaḥ: paśya paśya. sakhi nirbharam anuraktāḥ praṇayinam anuyānti dharmam api hitvā iyam ati-rāgā prācī cumbati vidhum indra-nāthāpi paśya paśya— look, look;

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Look! Look! O friend, leaving morality behind, those who love passionately run to their beloved. Passionately in love, Indra’s wife kissed the demigod Candra.

Note: This ambiguous verse may also be translated:

“Look! Look! O friend, leaving morality behind, those who love passionately run to their beloved. Passionately in love, even a king’s wife will kiss the Supreme Personality of Godhead.”

VM 3.089

Source

ललिता: तुम्हाणं उत्तर-प-उत्तरे को णाम पहवदि. ता इदो विजयेन्तु सामि-पादा. राधिका: (साकूतम् अनुसृत्य). ललिदे, अप्पणो मुहेण किंवि विण्णवि-अ णं निवट्ठाव-इस्सम्.

lalitā: tumhāṇaṃ uttara-pa-uttare ko ṇāma pahavadi. tā ido vijayentu sāmi-pādā. rādhikā: (sākūtam anusṛtya). lalide, appaṇo muheṇa kiṃvi viṇṇavi-a ṇaṃ nivaṭṭhāva-issam.

English translation

Translation

Lalitā: Can You give an answer? O noble lady, You should leave this place.

Rādhikā: (deliberately approaching Lalitā). Lalitā, with My owm mouth I will say something. Then I will go.

VM 3.090

Source

(इति ललिताम् अवेक्ष्य. सन्स्कृतेन). समन्तान् मे कीर्तिर् मुखरित-सती-मण्डल-मुखा कलणोन्मुक्तं कुलम् अविकल-श्रीर् अपि पतिः चलच्-चिल्ली-लीला-जित-मदन-धन्वोद्धतिर् अयं तद् अस्मिन्न् आरम्भे हृदयम् अफलं विक्लवयति

(iti lalitām avekṣya. sanskṛtena). samantān me kīrtir mukharita-satī-maṇḍala-mukhā kalaṇonmuktaṃ kulam avikala-śrīr api patiḥ calac-cillī-līlā-jita-madana-dhanvoddhatir ayaṃ tad asminn ārambhe hṛdayam aphalaṃ viklavayati

English translation

Translation

(Glances at Lalitā). My glories always stay in the mouths of the circle of saintly ladies. My family is free from any impurity. My husband has all glory and opulence. Still, He whose restless eyebrows defeat even Kāmadeva’s bow now brings sorrow to My worthless heart.

VM 3.091

Source

कृष्णः: (राधाम् निरूप्य. सोच्छ्वसम् आत्मगतम्). धावन्त्याः श्रुति-शष्कुली-परिसरम् सङ्गाद् अपाङ्गाद् अपाङ्ग-श्रियो धत्ते हीरक-कुण्डलं मरकतोत्तंस-द्युतिं सुभ्रुवः वाग्-अन्तः स्मित-भाग् विभाति तद् इदं साङ्के सखी-शिक्षया वैमुख्यं किल कृत्रिमं विलसति क्लान्तिं मनो मा स्म गाः

kṛṣṇaḥ: (rādhām nirūpya. socchvasam ātmagatam). dhāvantyāḥ śruti-śaṣkulī-parisaram saṅgād apāṅgād apāṅga-śriyo dhatte hīraka-kuṇḍalaṃ marakatottaṃsa-dyutiṃ subhruvaḥ vāg-antaḥ smita-bhāg vibhāti tad idaṃ sāṅke sakhī-śikṣayā vaimukhyaṃ kila kṛtrimaṃ vilasati klāntiṃ mano mā sma gāḥ

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (glancing at Rādhā, Kṛṣṇa sighs and says to Himself) Touched by Her restless sidelong glances, Rādhā’s earrings are now dark like emeralds. Also, within the words of this girl with beautiful eyebrows a smile now glistens. O My heart, please do not be unhappy. I suspect Her rejection of Me is a pretense created by Her friend’s advice.

VM 3.092

Source

ललिता: (कृष्ण-मुखम् आलोक्य. जनान्तिकम्). विसाहे, इङ्गिदेण लक्खेमि. उण्णीदं इमिणा अम्हाणं रहस्सम्. विशाखा: अध इम्.

lalitā: (kṛṣṇa-mukham ālokya. janāntikam). visāhe, iṅgideṇa lakkhemi. uṇṇīdaṃ imiṇā amhāṇaṃ rahassam. viśākhā: adha im.

English translation

Translation

Lalitā: (She looks at Kṛṣṇa’s face and whispers to Viśākhā:) Viśākhā, by looking at Him I know that Kṛṣṇa has uncovered our secret.

Viśākhā: Yes, it is true.

VM 3.093

Source

कृष्णः: (सस्मितम्) ललिते, कृतम् अत्र वष्चन-चातुरी-प्रपष्चेन. नहि लूतया प्रसारितास् तन्तवो गन्ध-सिन्धुरस्य बन्धाय प्रभवन्ति. विशाखा: सहि राहे, णिप्फलं विलम्बसि. झत्ति किदत्थी-कुण अप्पणो पि-अ-जणम्.

kṛṣṇaḥ: (sasmitam) lalite, kṛtam atra vaṣcana-cāturī-prapaṣcena. nahi lūtayā prasāritās tantavo gandha-sindhurasya bandhāya prabhavanti. viśākhā: sahi rāhe, ṇipphalaṃ vilambasi. jhatti kidatthī-kuṇa appaṇo pi-a-jaṇam.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (smiles) Lalitā, you cannot trick Me with these words. A spider cannot weave a web that will catch an elephant.

Viśākhā: Friend Rādhā, Your teasing is now useless. At once fulfill Your beloved’s desire.

VM 3.094

Source

कृष्णः: (सानुरागम्) कर्ण-द्वन्द्वम् इदं रुतैर् इह कुहू-कण्ठस्य कुण्ठी-कृतं सद्यः कोमल-भारती-परिमलेनोल्लाघय स्लाघया निःशङ्कं किल शीतली-कुरु परीरम्भेण रम्भोरु मे गम्भीर-स्मर-वह्नि-ताप-लहरी-पट्राणि गात्राण्य् अपि

kṛṣṇaḥ: (sānurāgam) karṇa-dvandvam idaṃ rutair iha kuhū-kaṇṭhasya kuṇṭhī-kṛtaṃ sadyaḥ komala-bhāratī-parimalenollāghaya slāghayā niḥśaṅkaṃ kila śītalī-kuru parīrambheṇa rambhoru me gambhīra-smara-vahni-tāpa-laharī-paṭrāṇi gātrāṇy api

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (with passionate love) With the fragrance of sweet words please cure My ears deafened by the cuckoos’ cooing. O girl with the beautiful thighs, with Your unhesitating embrace please cool My limbs now splashed by waves of the flames of passionate love.

VM 3.095

Source

विशाखा: सुन्दर, एसा भअवदी लज्जा राहि-आ-रूवेण उत्तिण्ण. ता जाव णं चादू-बन्धेण संमुही कदु-अ समपेम्ह ताव भवन्तेण सोम्म-सी-अल-वुत्तिणा होदव्वम्.

viśākhā: sundara, esā bhaavadī lajjā rāhi-ā-rūveṇa uttiṇṇa. tā jāva ṇaṃ cādū-bandheṇa saṃmuhī kadu-a samapemha tāva bhavanteṇa somma-sī-ala-vuttiṇā hodavvam.

English translation

Translation

Viśākhā: Handsome one, assuming the form of Rādhā, the Goddess of Shyness has descended to this world. I will praise Her with sweet words. You please be cool and calm, like a perfect gentleman.

VM 3.096

Source

कृष्णः: (सादरम्) अयम् अत्र निसर्ग-शीतलः सखि राधा-कुचयोर् अवस्थितिम् नव-काष्चन-कुम्भयोर् अहं स्फुरद् इन्दीव्र-दामवद् भजे

kṛṣṇaḥ: (sādaram) ayam atra nisarga-śītalaḥ sakhi rādhā-kucayor avasthitim nava-kāṣcana-kumbhayor ahaṃ sphurad indīvra-dāmavad bhaje

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (repectful) By nature I am very cool and calm. Friend, now I will become like blue-lotus garland resting on the golden waterpots of Rādhā’s breasts.

VM 3.097

Source

(इति मन्दं मन्दं राधाम् उपसर्पति). राधिका: (किन्चिद् उपसृत्य) सहि विसाहे, सुट्ठु भीदम्हि. ता किंति मम् उवेक्खसि.

(iti mandaṃ mandaṃ rādhām upasarpati). rādhikā: (kincid upasṛtya) sahi visāhe, suṭṭhu bhīdamhi. tā kiṃti mam uvekkhasi.

English translation

Translation

(Kṛṣṇa slowly approaches Rādhā.)

Rādhikā: (backing away) Friend Viśākhā, I am afraid. Why do you abandon Me?

VM 3.098

Source

ललिता: राहे, एसा विसाहेति विक्खीदा कधं तुमं पच्छादि-अ रक्खिदुं पहवदु, ता रक्खण-क्खमं णं वण-मालि-अं ज्जेव भजेहि. जं एसा अ-अडिद-शिली-मुहा दीस-इ.

lalitā: rāhe, esā visāheti vikkhīdā kadhaṃ tumaṃ pacchādi-a rakkhiduṃ pahavadu, tā rakkhaṇa-kkhamaṃ ṇaṃ vaṇa-māli-aṃ jjeva bhajehi. jaṃ esā a-aḍida-śilī-muhā dīsa-i.

English translation

Translation

Lalitā: Rādhā, her name is “Viśākhā”. How can she protect You? Accept this garland. It will protect You. You can see it attracts all the black bees.

Note: The word “Viśākhā” may be interpreted to mean “without hands”. Lalitā explains that because she is handless, Viśākhā cannot protect Rādhā.

VM 3.099

Source

राधिक: (सप्रणय-रोषम्) अ-इ दुम्मुहि ललिदे, सिद्धा च्चे-अ तुम्ह मणोरहा, तधावि ण निवुत्तासि. विशाखा: हला राहि, सव्वाणं गो-उल-जणाणं अभ-अदाण-सत्त्रे दीक्खिदो कण्हो. ता इदो किं ति भा-एसि.

rādhika: (sapraṇaya-roṣam) a-i dummuhi lalide, siddhā cce-a tumha maṇorahā, tadhāvi ṇa nivuttāsi. viśākhā: halā rāhi, savvāṇaṃ go-ula-jaṇāṇaṃ abha-adāṇa-sattre dīkkhido kaṇho. tā ido kiṃ ti bhā-esi.

English translation

Translation

Rādhikā: (with affectionate anger) O Lalitā with the harsh mouth, now your desires are fulfilled. Still you do not go away.

Viśākhā: Rādhā, Kṛṣṇa has begun a Vedic ritual to bring fearlessness to all the people of Gokula. Why are You afraid?

VM 3.100

Source

कृष्णः: सुन्दरि राधे, त्वम् एव सुष्ठु बलिष्थासि. ततः कथम् मत्तस् तव भीत्तिः. तथा हि.

kṛṣṇaḥ: sundari rādhe, tvam eva suṣṭhu baliṣthāsi. tataḥ katham mattas tava bhīttiḥ. tathā hi.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Beautiful Rādhā, you are much stronger. Why do You fear Me?

VM 3.101

Source

अहीनो भ्रू-गुच्छः कुतील-वलनैर् वेष्टयति मां खरस् ते नेत्रान्तो मयि वितनुते ताडन-विधिम् प्रलम्बः केशान्तो हरति हठ-वृत्त्या मम बलं भजद्भिस् त्वाम् एतैर् अहम् इह जितैर् अस्मि विजितः

ahīno bhrū-gucchaḥ kutīla-valanair veṣṭayati māṃ kharas te netrānto mayi vitanute tāḍana-vidhim pralambaḥ keśānto harati haṭha-vṛttyā mama balaṃ bhajadbhis tvām etair aham iha jitair asmi vijitaḥ

English translation

Translation

Staying in Your flower eyebrows, the Kāliya snake surrounds Me. Staying in the corners of Your eyes, Dhenukāsura attacks Me. Staying in Your hair, Pralambāsura makes Me powerless. Though I once defeated them, now they defeat Me.

VM 3.102

Source

ललिता: कण्ह, कुदो इमा-ए वलिट्ठत्तणं जं अप्पणो धणं तु-अत्तो मो-आविदुं ण समत्था.

lalitā: kaṇha, kudo imā-e valiṭṭhattaṇaṃ jaṃ appaṇo dhaṇaṃ tu-atto mo-āviduṃ ṇa samatthā.

English translation

Translation

Lalitā: Kṛṣṇa, how can Rādhā be stronger than You? No one has the power to rob You of Your glories.

VM 3.103

Source

विशाखा: (सन्स्कृतेन) विधत्ते कंसारिः सखि परमहंसालिषु रतिं मनोहंसेन्द्रं ते कथम् अपि न निर्मोक्ष्यति ततः बधानामुं सद्यस् त्वम् अपि भुज-वल्ली-विलसितैः शथे कः क्षेमार्थी सुमुखि नहि शाठ्यं घटयति

viśākhā: (sanskṛtena) vidhatte kaṃsāriḥ sakhi paramahaṃsāliṣu ratiṃ manohaṃsendraṃ te katham api na nirmokṣyati tataḥ badhānāmuṃ sadyas tvam api bhuja-vallī-vilasitaiḥ śathe kaḥ kṣemārthī sumukhi nahi śāṭhyaṃ ghaṭayati

English translation

Translation

Viśākhā: Friend, Kṛṣṇa loves the noble swans of His devotees. Why, even though You yearn to bind him with the flowering vines of Your arms, does the swan of Your heart not go to Him? O girl with the beautiful face, who, desiring a peaceful and happy life, would not turn from such dishonest tricks?

VM 3.104

Source

राधिका: (साभिसूयम्) पावे विसाहि-ए. तुमं वि ललिदा-ए विसलदा-ए मारुदेण दूसिदासि.

rādhikā: (sābhisūyam) pāve visāhi-e. tumaṃ vi lalidā-e visaladā-e mārudeṇa dūsidāsi.

English translation

Translation

Rādhā: (angry) Sinful Viśākhā, the breeze from the poison-flowervine of Lalitā has poisoned you.

VM 3.105

Source

कृष्णः: सखि ललिते, स्वप्रसादामृते कामम् अदत्तावगाहनया कथम् अद्यापि तटस्थि-कृतो ‘स्मि राधया.

kṛṣṇaḥ: sakhi lalite, svaprasādāmṛte kāmam adattāvagāhanayā katham adyāpi taṭasthi-kṛto ‘smi rādhayā.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Friend Lalitā, why does Rādhā not allow Me to dive into the nectar of Her mercy? Why does She make Me wait on its shore?

VM 3.106

Source

ललिता: कण्ह, मुष्च चातुरी-वित्थारं. ण क्खु चन्द-अली वि-अ झत्ति वा-अमेत्त-एण सुलह-प्पसादा अम्ह-पि-अ-सही. कृष्णः: कथं सुलभस् ते सखी-प्रसादः. ललिता: से-आ सण्ताणेन.

lalitā: kaṇha, muṣca cāturī-vitthāraṃ. ṇa kkhu canda-alī vi-a jhatti vā-ametta-eṇa sulaha-ppasādā amha-pi-a-sahī. kṛṣṇaḥ: kathaṃ sulabhas te sakhī-prasādaḥ. lalitā: se-ā saṇtāṇena.

English translation

Translation

Lalitā: Kṛṣṇa, give up trying to trick us. My dear friend is not like Candrāvalī, who gives mercy the moment she is asked.

Kṛṣṇa: How does one attain your friend’s mercy?

Lalitā: By constant service.

VM 3.107

Source

कृष्णः: (सानन्दम्, राधां पश्यन्). किं चन्दनेन कुचयो रचयामि चित्रम् उत्तंसयामि कबरीं तव किं प्रसूनैः अङ्गानि लङ्गिमतराङ्गि करेण किं वा संवाहयाम्य् अतनु-खेद-करम्बितानि

kṛṣṇaḥ: (sānandam, rādhāṃ paśyan). kiṃ candanena kucayo racayāmi citram uttaṃsayāmi kabarīṃ tava kiṃ prasūnaiḥ aṅgāni laṅgimatarāṅgi kareṇa kiṃ vā saṃvāhayāmy atanu-kheda-karambitāni

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (joyfully glancing at Rādhā). O girl with the beautiful limbs, shall I draw sandal-paste pictures on Your breasts? Shall I decorate Your braids with flowers? With My hand shall I massage your limbs tormented by Kāmadeva?

VM 3.108

Source

राधिका: (सलीलम् अपक्रम्य. साङ्गुलि-तर्जनम्). पामरि, सुमरिस्ससि ओसरे. ता एसा घरं गच्छन्ती जिम्हाणं तुम्हाणं हत्थादो अप्पाणं मो-आव-इस्सम्.

rādhikā: (salīlam apakramya. sāṅguli-tarjanam). pāmari, sumarissasi osare. tā esā gharaṃ gacchantī jimhāṇaṃ tumhāṇaṃ hatthādo appāṇaṃ mo-āva-issam.

English translation

Translation

Rādhikā: (playfully turning away, she points a finger at Lalitā) Crooked wretch, you will remember this moment! Now I will go home. I will escape from the hands of you crooked girls.

VM 3.109

Source

ललिता: (पटान्चलम् आकृष्य) सहि राहि याहि न घरं पर-हत्थे पत्थिदम्हि णि-अहंसे अ-इ बहिरे हिरण्णं देसि कुदो अष्चले गण्ठिम्

lalitā: (paṭāncalam ākṛṣya) sahi rāhi yāhi na gharaṃ para-hatthe patthidamhi ṇi-ahaṃse a-i bahire hiraṇṇaṃ desi kudo aṣcale gaṇṭhim

English translation

Translation

Lalitā: (pulling the corner of Rādhā’s garment) Friend Rādhā, don’t go home. With the swan of my hand I will stop You. Deaf girl, why do You keep this gold tied in the corner of Your clothing?

VM 3.110

Source

राधिका: मुष्च मुष्चाष्चलम्. इदो गदु-अ अज्जि-अं विण्णविस्सम्. (नेपथ्ये) हन्त णत्तिणि ललिदे, कहिं दे पि-अ-सही राहि-आ. ललिता: हन्त, एसा अज्जि-आ मुहरा इध ज्जेव्व आ-अच्छदि. कृष्णः: (सशङ्कम्) ततो दवीयान् भवामि. (इति तथा स्थितः).

rādhikā: muṣca muṣcāṣcalam. ido gadu-a ajji-aṃ viṇṇavissam. (nepathye) hanta ṇattiṇi lalide, kahiṃ de pi-a-sahī rāhi-ā. lalitā: hanta, esā ajji-ā muharā idha jjevva ā-acchadi. kṛṣṇaḥ: (saśaṅkam) tato davīyān bhavāmi. (iti tathā sthitaḥ).

English translation

Translation

Rādhikā: Let go of the edge of My clothing! Let go! When I leave this place I will tell the noble lady all about this.

Mukharā: (calling from off-stage) Granddaughter Lalitā, where is your dear friend Rādhā?

Lalitā: O, here comes saintly Mukharā.

Kṛṣṇa: (alarmed) I should run far away! (He does that.)

VM 3.111

Source

(प्रविश्य) मुखरा: (पुरो दृष्तिं निक्षिप्य साशङ्कम् आत्मगतम्). जो क्खु दूरदो कोवि नीलिम-पुष्जो मरग-अ-त्थम्भं पसप्प-ए. (इति कृष्णान्तिकम् अनुसर्पति).

(praviśya) mukharā: (puro dṛṣtiṃ nikṣipya sāśaṅkam ātmagatam). jo kkhu dūrado kovi nīlima-puṣjo maraga-a-tthambhaṃ pasappa-e. (iti kṛṣṇāntikam anusarpati).

English translation

Translation

(Mukharā enters).

Mukharā: (Glancing ahead, she becomes doubtful about what she sees. She says to herself) Something that looks like a sapphire pillar attracts my eyes from afar. It must be Kṛṣṇa. He has a wonderful sweet fragrance.

VM 3.112

Source

कृष्णः: आर्ये (इत्य् अर्धोक्ते). मुखरा: (सकपटाक्रोषम्) को क्खु अज्जेति खुलखुलवेदि. कृष्णः: आर्ये मुखरे, सुखं वर्धसे. मुखरा: मोहण. जाव तुह वम्सि-आ-ए मु-अत्तणं ण संवुत्तं ताव कुदो अम्हाणं सुहम्. कृष्णः: आर्ये, किं ते ‘पराध्यति वंसी.

kṛṣṇaḥ: ārye (ity ardhokte). mukharā: (sakapaṭākroṣam) ko kkhu ajjeti khulakhulavedi. kṛṣṇaḥ: ārye mukhare, sukhaṃ vardhase. mukharā: mohaṇa. jāva tuha vamsi-ā-e mu-attaṇaṃ ṇa saṃvuttaṃ tāva kudo amhāṇaṃ suham. kṛṣṇaḥ: ārye, kiṃ te ‘parādhyati vaṃsī.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Noble lady, . . . (He is interrupted in the middle of His words.)

Mukharā: (with pretended harshness). Who mumbles “Noble lady”?

Kṛṣṇa: Saintly Mukharā, may you be happy.

Mukharā: Charming boy, how can we be happy when Your flute refuses to be silent?

Kṛṣṇa: Noble lady, did My flute offend you?

VM 3.113

Source

मुखरा: पुच्छ इमा-ओ सव्व-गो-उल बालि-आ-ओ जा-ओ कण्ण-सीमं पविसत्तम्मि वम्सि-आ-फुक्कारारम्भे वारं-वारं णिवारिज्जन्ती-ओ वि वणे धा-अन्ति.

mukharā: puccha imā-o savva-go-ula bāli-ā-o jā-o kaṇṇa-sīmaṃ pavisattammi vamsi-ā-phukkārārambhe vāraṃ-vāraṃ ṇivārijjantī-o vi vaṇe dhā-anti.

English translation

Translation

Mukharā: Go ask the girls of Gokula. Whenever the sound of Your flute approaches their ears, those girls run into the forest, even though again and again we try to stop them.

VM 3.114

Source

कृष्णः: (विहस्य) मुखरे, सत्यम् यथार्थनामासि. मुखरा: मोहण, पदोसे तुज्झ एत्थ पवेसो मं सङ्का-उलं करेदि. कृष्णः: मुखरे, कृतम् अत्र शङ्कया. यद् अद्य परुनमास्या मे वर्णितं तवात्र चत्वराङ्के चङ्क्रमीति काप्य् अद्भुता हरिणीति.

kṛṣṇaḥ: (vihasya) mukhare, satyam yathārthanāmāsi. mukharā: mohaṇa, padose tujjha ettha paveso maṃ saṅkā-ulaṃ karedi. kṛṣṇaḥ: mukhare, kṛtam atra śaṅkayā. yad adya parunamāsyā me varṇitaṃ tavātra catvarāṅke caṅkramīti kāpy adbhutā hariṇīti.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (laughing) Mukharā, your name is very appropriate.

Mukharā: Charming boy, Your coming here at night frightens me.

Kṛṣṇa: Mukharā, you are afraid for no reason. Paurṇamāsī told Me a wonderful doe wanders in this courtyard

Note: “Mukharā” means “talkative”.

VM 3.115

Source

मुखरा: णा-अर, पहादे पेच्छिसस्सि. णं दाणिं साहेहि. कृष्णः: हन्त-वृद्धे गड्डर-विषाण-कठोर्रे, विश्रब्धम् आस्यताम्. एषो ‘हं व्रजामि. (इति शाखिनाम् अन्तर्दधाति).

mukharā: ṇā-ara, pahāde pecchisassi. ṇaṃ dāṇiṃ sāhehi. kṛṣṇaḥ: hanta-vṛddhe gaḍḍara-viṣāṇa-kaṭhorre, viśrabdham āsyatām. eṣo ‘haṃ vrajāmi. (iti śākhinām antardadhāti).

English translation

Translation

Mukharā: Charming boy, look for the doe tomorrow morning. For now, go home.

Kṛṣṇa: Old lady, you are hard like a ram’s horn, but I trust you. I will go now. (Kṛṣṇa dissappears into the forest.)

VM 3.116

Source

मुखरा: ललिदे, सच्चं गदो कण्हो. ललिता: अध इम्. कृष्णः: (स्वगतम्) घूर्णाकुलेयं जरती. तद् अत्र तुष्णीम् एत्य राधा-पटम् अकर्षयामि. (इति तथा करोति.)

mukharā: lalide, saccaṃ gado kaṇho. lalitā: adha im. kṛṣṇaḥ: (svagatam) ghūrṇākuleyaṃ jaratī. tad atra tuṣṇīm etya rādhā-paṭam akarṣayāmi. (iti tathā karoti.)

English translation

Translation

Mukharā: Lalita, did Kṛṣṇa really go?

Lalita. Yes He did.

Kṛṣṇa: (aside) This old lady is upest. I will stay silent. But I will tug Rādhā’s clothing. (He does that.)

VM 3.117

Source

मुखरा: (चक्षुषी विकस्य साक्रोषम्) घट्टि ललिदे, अग्गदो एसो पीदम्बरो कण्हो राही-साडि-अ-अष्चलं आ-अड्ढन्तो वि-अ दीस-इ. ता कीस तुमं मं पदावेसि.

mukharā: (cakṣuṣī vikasya sākroṣam) ghaṭṭi lalide, aggado eso pīdambaro kaṇho rāhī-sāḍi-a-aṣcalaṃ ā-aḍḍhanto vi-a dīsa-i. tā kīsa tumaṃ maṃ padāvesi.

English translation

Translation

Mukharā: (Her eyes wide-open with anger) Rascal Lalitā! I see Kṛṣṇa tugging the edge of Rādhā’s clothing! Why do you try to fool me?

VM 3.118

Source

(कृष्णः सशङ्कम् किष्चिद् स्पसर्पति). ललिता: (स्वगतम्) रत्ति-अन्धि-अम् नम् बुद्धि-अम् वष्चेमि. (प्रकाशम्. सम्रम्भम् अभिनीय. सन्स्कृतेन). मुधा शङ्काम् अन्धे जरति कुरुषे यामुन-तटे तमालो ‘यं चामीकर-कलित-मूले निवसति समीर-प्रेङ्खोलाद् अति-चटुल-शान्खा-भुजतया वयस्याया येन स्तन-वसनम् आस्फालितम् अभूत्

(kṛṣṇaḥ saśaṅkam kiṣcid spasarpati). lalitā: (svagatam) ratti-andhi-am nam buddhi-am vaṣcemi. (prakāśam. samrambham abhinīya. sanskṛtena). mudhā śaṅkām andhe jarati kuruṣe yāmuna-taṭe tamālo ‘yaṃ cāmīkara-kalita-mūle nivasati samīra-preṅkholād ati-caṭula-śānkhā-bhujatayā vayasyāyā yena stana-vasanam āsphālitam abhūt

English translation

Translation

(Kṛṣṇa becomes a little frightened and retreats.)

Lalitā: (aside) At night this old lady is almost blind. I will trick her. (angrily speaking out, she says in Sanskrit) Blind old lady, you worry without reason. That is a tamāla tree by the Yamunā. That is a golden bench at the tree’s roots. Moving in the wind, the tree’s branches tug at this girl’s bodice.

VM 3.119

Source

मुखरा: (स्वगतम्) असच्चं ण कहे-इ. (प्रकाशम्) वत्से, घुम्मा-उलम्हि. ता घरं गदु-अ सुविस्सम्. (इति निष्क्रान्ता).

mukharā: (svagatam) asaccaṃ ṇa kahe-i. (prakāśam) vatse, ghummā-ulamhi. tā gharaṃ gadu-a suvissam. (iti niṣkrāntā).

English translation

Translation

Mukharā: (aside) She isn’t lying. (openly) Child, I am very upset. I will go home and go to sleep. (Mukharā exits).

VM 3.120

Source

विशाखा: हला राहि, कण्हस्स मुह-मणालुमीलिदं घम्म-जल-बिन्दु-जालं णि-अ-अष्चलेण अवणेहि. राधिका: (सभ्रूभङ्गम्) विसाहे, तुमं जेव अवणेहि. जा क्खु आकोमारं इमंस्सि वदे गहीद-दिक्खासि.

viśākhā: halā rāhi, kaṇhassa muha-maṇālumīlidaṃ ghamma-jala-bindu-jālaṃ ṇi-a-aṣcaleṇa avaṇehi. rādhikā: (sabhrūbhaṅgam) visāhe, tumaṃ jeva avaṇehi. jā kkhu ākomāraṃ imaṃssi vade gahīda-dikkhāsi.

English translation

Translation

Viśākhā: Rādhā, Kṛṣṇa’s face is covered with perspiration. With the corner of Your garment please wipe it away.

Rādhikā: (knitting her eyebrows) Viśākhā, you wipe it away. Since childhood you have taken a vow to do these things.

VM 3.121

Source

विशाखा: राधे, कण्ठ-ट्ठिदा दे रङ्गण-मालि-आ भणादि. मा कुप्प. तुमं वि तह दिक्खा-विहाणे कारिज्जन्त-सङ्कल्पासि.

viśākhā: rādhe, kaṇṭha-ṭṭhidā de raṅgaṇa-māli-ā bhaṇādi. mā kuppa. tumaṃ vi taha dikkhā-vihāṇe kārijjanta-saṅkalpāsi.

English translation

Translation

Viśākhā: Rādhā, the raṅgaṇa garland on Your neck says, “Don’t worry. You may also take that vow.”

VM 3.122

Source

कृष्णः: (रङ्गण-मालां दृष्ट्वा सश्लाघम्). शङ्के चिरात् किम् अपि रङ्गण-पुष्प-सङ्घः पुण्यं पुरा परम-तीर्थ-वरे व्यधत्त यस्मान् ममाप्य् असुलभे मदिराक्षि साक्षाद् अङ्गी-चकार तव वक्षसि सङ्ग-सौख्यम्

kṛṣṇaḥ: (raṅgaṇa-mālāṃ dṛṣṭvā saślāgham). śaṅke cirāt kim api raṅgaṇa-puṣpa-saṅghaḥ puṇyaṃ purā parama-tīrtha-vare vyadhatta yasmān mamāpy asulabhe madirākṣi sākṣād aṅgī-cakāra tava vakṣasi saṅga-saukhyam

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (Glancing at the raṅgaṇa garland, Kṛṣṇa praises it.) O girl with the beautiful eyes, I think these raṅgaṇa flowers must have for a long time performed many pious deeds at the best of holy places so that now they may enjoy the pleasure of directly touching your breasts, breasts I Myself am not allowed to touch.

VM 3.123

Source

राधिका: हला विसाहे, जा क्खु मह कण्ठादो बलेण आ-अट्ठि-अ नीदा तु-ए अणग्घा गुष्ज-अली सा दाणीं समप्पी-अदु. एसा सक्खा अप्पणो रङ्गण-मालि-आ गेण्ही-अदु.

rādhikā: halā visāhe, jā kkhu maha kaṇṭhādo baleṇa ā-aṭṭhi-a nīdā tu-e aṇagghā guṣja-alī sā dāṇīṃ samappī-adu. esā sakkhā appaṇo raṅgaṇa-māli-ā geṇhī-adu.

English translation

Translation

Rādhikā: Viśākhā, please take this raṅgaṇa garland from my neck. Place that priceless guṣjā necklace there instead. These raṅgaṇa flowers are dried up.

VM 3.124

Source

विशाखा: गो-उलाणन्द. गुष्ज-हार-किदे मह कुप्पदि पि-अ-सहि. कृष्णः: राधे, सण्निधेहि. तव कण्ठे गुष्जावलीम् आदधामि. (इत्य् उपसर्पति). राधिका: (सस्मितम् आत्मगतम्) गुष्जा-हार-समप्पण-मिसेण राहि-कष्चु-अ-अष्चलं प-उसदि कण्हो. (राधिका सभ्रू-विक्षेपं परावर्तते).

viśākhā: go-ulāṇanda. guṣja-hāra-kide maha kuppadi pi-a-sahi. kṛṣṇaḥ: rādhe, saṇnidhehi. tava kaṇṭhe guṣjāvalīm ādadhāmi. (ity upasarpati). rādhikā: (sasmitam ātmagatam) guṣjā-hāra-samappaṇa-miseṇa rāhi-kaṣcu-a-aṣcalaṃ pa-usadi kaṇho. (rādhikā sabhrū-vikṣepaṃ parāvartate).

English translation

Translation

Viśākhā: Bliss of Gokula, my dear friend is angry with me. She wants the guṣjā necklace.

Kṛṣṇa: Rādhā, come here. I will give You this guṣjā necklace. (He approaches)

Rādhikā: (smiling, She says to Herself) On the pretext of giving Her this guṣjā necklace, Kṛṣṇa touches Rādhā’s bodice.

(Rādhā stops knitting Her eyebrows.)

VM 3.125

Source

विशाखा: हला राहे, जं लद्धुं उक्कण्ठेसि तं किं क्खु लद्धासि. राधिका: (बिम्बाधरं सण्दश्य). धिट्ठे, चिट्ठ चिट्ठ. (इति लीलारविन्देन ताडयति). विशाख: (विहस्य) स्व-अम् असङ्क्णि, मा कुप्प. गुष्जाहारं पुच्छेमि.

viśākhā: halā rāhe, jaṃ laddhuṃ ukkaṇṭhesi taṃ kiṃ kkhu laddhāsi. rādhikā: (bimbādharaṃ saṇdaśya). dhiṭṭhe, ciṭṭha ciṭṭha. (iti līlāravindena tāḍayati). viśākha: (vihasya) sva-am asaṅkṇi, mā kuppa. guṣjāhāraṃ pucchemi.

English translation

Translation

Viśākhā: Rādhā, did You get what You wanted?

Rādhikā: (bitting her bimba-fruit lips) Arrogant girl, stop! Stop! (Rādhā strikes Viśākhā with a pastime lotus-flower.)

Viśākhā: (laughing) Fearless one, don’t be angry. I will ask for the guṣjā necklace.

VM 3.126

Source

कृष्णः: क्व तपस् तथा ममास्ते लीलाम्बुज-हतिम् अवाप्नुयां येन मां चष्चलेन ताडय लोचन-कमलाष्चलेनापि

kṛṣṇaḥ: kva tapas tathā mamāste līlāmbuja-hatim avāpnuyāṃ yena māṃ caṣcalena tāḍaya locana-kamalāṣcalenāpi

English translation

Translation

Kṛṣṇa: What austerity should I perform that I may be struck by Your pastime lotus-flower? Please strike Me, even if only with a restless glance from the corners of Your lotus eyes.

VM 3.127

Source

ललिता: हरिणो समप्पि-अ तणुम् किविणासि कधं दरावलो-अम्मि दिण्णे चिन्तार-अणे ण संपुडम्मि जुत्तो

lalitā: hariṇo samappi-a taṇum kiviṇāsi kadhaṃ darāvalo-ammi diṇṇe cintāra-aṇe ṇa saṃpuḍammi jutto

English translation

Translation

Lalitā: You have offered your body to Kṛṣṇa. Why are You such a miser that You will not even look at Him? A person who gives away a cintāmaṇi jewel should not refuse to give the case that holds it.

VM 3.128

Source

राधिका: ललिदे, एव्वं जप्पन्ति गुरु-लो-एसु मा क्खु इमं जणं अवरद्धं करेहि. विशाखा: सहि, कीस सङ्कसि. णं भअवदी जेव्व एत्थ समाहाण-दक्खा. ललित: (सहर्षम् आत्मगतम्) दिट्ठि-आ पि-अ-सही हसिदापाङ्ग-तरङ्गेन कन्हं आलिङ्गदि.

rādhikā: lalide, evvaṃ jappanti guru-lo-esu mā kkhu imaṃ jaṇaṃ avaraddhaṃ karehi. viśākhā: sahi, kīsa saṅkasi. ṇaṃ bhaavadī jevva ettha samāhāṇa-dakkhā. lalita: (saharṣam ātmagatam) diṭṭhi-ā pi-a-sahī hasidāpāṅga-taraṅgena kanhaṃ āliṅgadi.

English translation

Translation

Rādhikā: Lalitā, please don’t blaspheme my elders by talking in this way.

Viśākhā: Friend, why are you afraid? Paurṇamāsī is expert at pacifying Your elders.

Lalitā: (joyful, aside) With a smiling sidelong glance my dear friend now fortunately embraces Kṛṣṇa.

VM 3.129

Source

विशाखा: (सन्स्कृतेन) ललिते, पश्य पश्य. शशी व्योमोत्सङ्गम् शशिनम् अभितः कान्ति-लहरी पुरो वृण्दारण्यं सुमुखि सहसा कान्ति-लहरीम् हरिर् वृण्दारण्यं हरिम् अपि किलेयं तव सखी सखीं प्रेम्णः पुरो निज-सुषमयामण्डयद् अयम्

viśākhā: (sanskṛtena) lalite, paśya paśya. śaśī vyomotsaṅgam śaśinam abhitaḥ kānti-laharī puro vṛṇdāraṇyaṃ sumukhi sahasā kānti-laharīm harir vṛṇdāraṇyaṃ harim api kileyaṃ tava sakhī sakhīṃ premṇaḥ puro nija-suṣamayāmaṇḍayad ayam

English translation

Translation

Viśākhā: (in Sanskrit) Lalitā, look! Look! The moon stays in the sky. Waves of splendor flow from the moon. O girl with the beautiful face, Vṛndāvana forest makes those waves of splendor even more beautiful. Kṛṣṇa beautifies Vṛndāvana forest. Your friend makes Kṛṣṇa more glorious. The splendor of Her love decorates your friend and makes Her more beautiful.

VM 3.130

Source

ललिता: हद्धी हद्धी. विसाहे पेक्ख ससि-कन्तमणिपसूदेहिं जल-पूरेहिं सूर-पू-अण-वे-ई-पुरदो किदा-इम् विलुप्पी-अन्ति अलेवण-मण्डला-इं ता एहि. णं पुप्फ-के-आरि-अं णेम्ह.

lalitā: haddhī haddhī. visāhe pekkha sasi-kantamaṇipasūdehiṃ jala-pūrehiṃ sūra-pū-aṇa-ve-ī-purado kidā-im viluppī-anti alevaṇa-maṇḍalā-iṃ tā ehi. ṇaṃ puppha-ke-āri-aṃ ṇemha.

English translation

Translation

Lalitā: Alas! Alas! Viśākhā! Look! The melting candrakānta jewels are washing away the sandal-paste ornaments on our altar to the sun-god. Come. Let us go to the garden. (Lalitā and Viśākhā exit).

VM 3.131

Source

कृष्णः: प्रिये, नेदानीम् अपि वाम्याद् विरामस् ते. (इत्य् अष्चलं गृह्णाति). राधिका: मुष्चेहि मुष्चेहि. सही-ओ मं अ-आरेन्ति. कृष्णः: कठोरे. मय्य् अत्र माङ्गी-कुरु भङ्गुरताम्. राधिका: (सस्मितम्) दे-इ सरस्स-इ, वन्दिज्जसि जं सच्चा ज्जेव प-अडासि.

kṛṣṇaḥ: priye, nedānīm api vāmyād virāmas te. (ity aṣcalaṃ gṛhṇāti). rādhikā: muṣcehi muṣcehi. sahī-o maṃ a-ārenti. kṛṣṇaḥ: kaṭhore. mayy atra māṅgī-kuru bhaṅguratām. rādhikā: (sasmitam) de-i sarassa-i, vandijjasi jaṃ saccā jjeva pa-aḍāsi.

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Beloved, don’t leave Me now! (Kṛṣṇa clutches the edge of Rādhā’s garment.)

Rādhikā: Let go! Let go! My friends are calling Me.

Kṛṣṇa: Cruel girl, don’t lie to Me.

Rādhikā: (smiling) O Goddess Sarasvatī, I bow down before you. Please show that I speak the truth.

VM 3.132

Source

कृष्णः: (किष्चिद् विहस्य) पद्मिन्यास् ते सुमुखि परम-प्रेम-सौरभ्य-पुरो दुरोत्सर्पी मद्-अवधि मुदा कृष्ण-भृङ्गेन भेजे आक्रान्तो ‘यं तव नव-मुखाम्भोज-माध्विक-पान- प्रत्याशाभिस् तद्-अवधि रुवन् संभ्रमी बम्भ्रमीति

kṛṣṇaḥ: (kiṣcid vihasya) padminyās te sumukhi parama-prema-saurabhya-puro durotsarpī mad-avadhi mudā kṛṣṇa-bhṛṅgena bheje ākrānto ‘yaṃ tava nava-mukhāmbhoja-mādhvika-pāna- pratyāśābhis tad-avadhi ruvan saṃbhramī bambhramīti

English translation

Translation

Kṛṣṇa: (gently laughing) O girl with the beautiful face, You are like a lotus flower. From far away a black bee worshiped the sweetness of Your lotus fragrance. Hoping to taste the nectar of Your lotus mouth, that excited bee buzzes around You.

VM 3.133

Source

किष्च मुक्तानाम् उपलभ्यम् एव कुचयोः सालोक्यम् आलोक्य ते हित्वा सङ्गम्-हंसमस्त-सुहृदाम् कैवल्यम् आसेदिवान् वैषम्यं तिलम् अप्य् अनाश्रितवतोः सान्द्रामृत-स्यन्दिभिर् मां पूर्णं कुरु तन्वि तूर्णम् अनयोः सायुज्य-दानोत्सवैः किष्च— फ़ुर्थेर्मोरे;

kiṣca muktānām upalabhyam eva kucayoḥ sālokyam ālokya te hitvā saṅgam-haṃsamasta-suhṛdām kaivalyam āsedivān vaiṣamyaṃ tilam apy anāśritavatoḥ sāndrāmṛta-syandibhir māṃ pūrṇaṃ kuru tanvi tūrṇam anayoḥ sāyujya-dānotsavaiḥ kiṣca— furthermore;

English translation

Translation

Your pearls have attained sālokya liberation, for they live on the same planet as Your breasts. Seeing this, I have abandoned the company of all My friends, and now I desire the same kind of liberation as Your pearls. O slender girl, please fulfill My desire, please give Me a jubilant festival, a festival flowing with streams of nectar, a festival of sāyujya liberation at Your breasts, which have not taken shelter of even a single sesame seed of ungracefulness.

(Rādhā becomes embarrassed).

VM 3.134

Source

कृष्णः: प्रिये, पश्य पश्य. अपां पत्युः पुष्टी-करण-रस-पाकः कुमुदिनी- कदम्बानाम् अङ्ग-ज्वर-हरण-शीतौषधि-घटः मृगाङ्को ‘यं कोकी-परिषद्-अभिचाराध्वरा-धुरा पुरोग्नाः कालिन्दी-परिसर-परिष्कारम् अकरोत्

kṛṣṇaḥ: priye, paśya paśya. apāṃ patyuḥ puṣṭī-karaṇa-rasa-pākaḥ kumudinī- kadambānām aṅga-jvara-haraṇa-śītauṣadhi-ghaṭaḥ mṛgāṅko ‘yaṃ kokī-pariṣad-abhicārādhvarā-dhurā purognāḥ kālindī-parisara-pariṣkāram akarot

English translation

Translation

Kṛṣṇa: Beloved, look! Look! The moon, its nectar nourished by the ocean, and its moonlight a medicine to cool the lotus flowers’ fever, has come to the Yamunā’s shore. The moon has become the first priest at a yajṣa the cakravāka birds will perform.

VM 3.135

Source

तद् एतां वासन्तिका-कान्ति-मण्डित-मण्डलस्य चन्द्रमसश् चन्द्रिका-चक्र-चुम्बितं विचरावो निकुष्ज-चन्द्रशालिकाम्. (इति निष्क्रान्तौ). (इति निस्क्रान्ताः सर्वे).

tad etāṃ vāsantikā-kānti-maṇḍita-maṇḍalasya candramasaś candrikā-cakra-cumbitaṃ vicarāvo nikuṣja-candraśālikām. (iti niṣkrāntau). (iti niskrāntāḥ sarve).

English translation

Translation

Let Us go to that pavilion in the forest, a pavilion kissed by the light of the beautiful springtime moon.

(Rādhā and Kṛṣṇa exit.)

(Everyone exits.)

[End of Act Three}